൫. ചൂളവഗ്ഗോ

൧. സമ്മുഖീഭാവസുത്തം

൪൧. ‘‘തിണ്ണം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മുഖീഭാവാ സദ്ധോ കുലപുത്തോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേസം തിണ്ണം? സദ്ധായ, ഭിക്ഖവേ, സമ്മുഖീഭാവാ സദ്ധോ കുലപുത്തോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതി. ദേയ്യധമ്മസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സമ്മുഖീഭാവാ സദ്ധോ കുലപുത്തോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതി. ദക്ഖിണേയ്യാനം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മുഖീഭാവാ സദ്ധോ കുലപുത്തോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിണ്ണം സമ്മുഖീഭാവാ സദ്ധോ കുലപുത്തോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി. പഠമം.

൨. തിഠാനസുത്തം

൪൨. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ഠാനേഹി സദ്ധോ പസന്നോ വേദിതബ്ബോ. കതമേഹി തീഹി? സീലവന്താനം ദസ്സനകാമോ ഹോതി, സദ്ധമ്മം സോതുകാമോ ഹോതി, വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി മുത്തചാഗോ പയതപാണി വോസ്സഗ്ഗരതോ യാചയോഗോ ദാനസംവിഭാഗരതോ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ഠാനേഹി സദ്ധോ പസന്നോ വേദിതബ്ബോ’’.

‘‘ദസ്സനകാമോ സീലവതം, സദ്ധമ്മം സോതുമിച്ഛതി;

വിനയേ മച്ഛേരമലം, സ വേ സദ്ധോതി വുച്ചതീ’’തി. ദുതിയം;

൩. അത്ഥവസസുത്തം

൪൩. ‘‘തയോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ പരേസം ധമ്മം ദേസേതും. കതമേ തയോ? യോ ധമ്മം ദേസേതി സോ അത്ഥപ്പടിസംവേദീ ച ഹോതി ധമ്മപ്പടിസംവേദീ ച. യോ ധമ്മം സുണാതി സോ അത്ഥപ്പടിസംവേദീ ച ഹോതി ധമ്മപ്പടിസംവേദീ ച. യോ ചേവ ധമ്മം ദേസേതി യോ ച ധമ്മം സുണാതി ഉഭോ അത്ഥപ്പടിസംവേദിനോ ച ഹോന്തി ധമ്മപ്പടിസംവേദിനോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ പരേസം ധമ്മം ദേസേതു’’ന്തി. തതിയം.

൪. കഥാപവത്തിസുത്തം

൪൪. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ഠാനേഹി കഥാ പവത്തിനീ ഹോതി. കതമേഹി തീഹി? യോ ധമ്മം ദേസേതി സോ അത്ഥപ്പടിസംവേദീ ച ഹോതി ധമ്മപ്പടിസംവേദീ ച. യോ ധമ്മം സുണാതി സോ അത്ഥപ്പടിസംവേദീ ച ഹോതി ധമ്മപ്പടിസംവേദീ ച. യോ ചേവ ധമ്മം ദേസേതി യോ ച ധമ്മം സുണാതി ഉഭോ അത്ഥപ്പടിസംവേദിനോ ച ഹോന്തി ധമ്മപ്പടിസംവേദിനോ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ഠാനേഹി കഥാ പവത്തിനീ ഹോതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പണ്ഡിതസുത്തം

൪൫. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, പണ്ഡിതപഞ്ഞത്താനി സപ്പുരിസപഞ്ഞത്താനി. കതമാനി തീണി? ദാനം, ഭിക്ഖവേ, പണ്ഡിതപഞ്ഞത്തം സപ്പുരിസപഞ്ഞത്തം. പബ്ബജ്ജാ, ഭിക്ഖവേ, പണ്ഡിതപഞ്ഞത്താ സപ്പുരിസപഞ്ഞത്താ. മാതാപിതൂനം, ഭിക്ഖവേ, ഉപട്ഠാനം പണ്ഡിതപഞ്ഞത്തം സപ്പുരിസപഞ്ഞത്തം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി പണ്ഡിതപഞ്ഞത്താനി സപ്പുരിസപഞ്ഞത്താനീ’’തി.

‘‘സബ്ഭി ദാനം ഉപഞ്ഞത്തം, അഹിംസാ സംയമോ ദമോ;

മാതാപിതു ഉപട്ഠാനം, സന്താനം ബ്രഹ്മചാരിനം.

‘‘സതം ഏതാനി ഠാനാനി, യാനി സേവേഥ പണ്ഡിതോ;

അരിയോ ദസ്സനസമ്പന്നോ, സ ലോകം ഭജതേ സിവ’’ന്തി. പഞ്ചമം;

൬. സീലവന്തസുത്തം

൪൬. ‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, സീലവന്തോ പബ്ബജിതാ ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. തത്ഥ മനുസ്സാ തീഹി ഠാനേഹി ബഹും പുഞ്ഞം പസവന്തി. കതമേഹി തീഹി? കായേന, വാചായ, മനസാ. യം, ഭിക്ഖവേ, സീലവന്തോ പബ്ബജിതാ ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. തത്ഥ മനുസ്സാ ഇമേഹി തീഹി ഠാനേഹി ബഹും പുഞ്ഞം പസവന്തീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. സങ്ഖതലക്ഖണസുത്തം

൪൭. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖതസ്സ സങ്ഖതലക്ഖണാനി. കതമാനി തീണി? ഉപ്പാദോ പഞ്ഞായതി, വയോ പഞ്ഞായതി, ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി സങ്ഖതസ്സ സങ്ഖതലക്ഖണാനീ’’തി. സത്തമം.

൮. അസങ്ഖതലക്ഖണസുത്തം

൪൮. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അസങ്ഖതസ്സ അസങ്ഖതലക്ഖണാനി. കതമാനി തീണി? ന ഉപ്പാദോ പഞ്ഞായതി, ന വയോ പഞ്ഞായതി, ന ഠിതസ്സ അഞ്ഞഥത്തം പഞ്ഞായതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി അസങ്ഖതസ്സ അസങ്ഖതലക്ഖണാനീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പബ്ബതരാജസുത്തം

൪൯. ‘‘ഹിമവന്തം, ഭിക്ഖവേ, പബ്ബതരാജം നിസ്സായ മഹാസാലാ തീഹി വഡ്ഢീഹി വഡ്ഢന്തി. കതമാഹി തീഹി? സാഖാപത്തപലാസേന വഡ്ഢന്തി, തചപപടികായ വഡ്ഢന്തി, ഫേഗ്ഗുസാരേന വഡ്ഢന്തി. ഹിമവന്തം, ഭിക്ഖവേ, പബ്ബതരാജം നിസ്സായ മഹാസാലാ ഇമാഹി തീഹി വഡ്ഢീഹി വഡ്ഢന്തി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധം കുലപതിം നിസ്സായ അന്തോ ജനോ തീഹി വഡ്ഢീഹി വഡ്ഢതി. കതമാഹി തീഹി? സദ്ധായ വഡ്ഢതി, സീലേന വഡ്ഢതി, പഞ്ഞായ വഡ്ഢതി. സദ്ധം, ഭിക്ഖവേ, കുലപതിം നിസ്സായ അന്തോ ജനോ ഇമാഹി തീഹി വഡ്ഢീഹി വഡ്ഢതീ’’തി.

‘‘യഥാപി പബ്ബതോ സേലോ, അരഞ്ഞസ്മിം ബ്രഹാവനേ;

തം രുക്ഖാ ഉപനിസ്സായ, വഡ്ഢന്തേ തേ വനപ്പതീ.

‘‘തഥേവ സീലസമ്പന്നം, സദ്ധം കുലപതിം ഇധ;

ഉപനിസ്സായ വഡ്ഢന്തി, പുത്തദാരാ ച ബന്ധവാ;

അമച്ചാ ഞാതിസങ്ഘാ ച, യേ ചസ്സ അനുജീവിനോ.

‘‘ത്യാസ്സ സീലവതോ സീലം, ചാഗം സുചരിതാനി ച;

പസ്സമാനാനുകുബ്ബന്തി, അത്തമത്ഥം [യേ ഭവന്തി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വിചക്ഖണാ.

‘‘ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, മഗ്ഗം സുഗതിഗാമിനം;

നന്ദിനോ ദേവലോകസ്മിം, മോദന്തി കാമകാമിനോ’’തി. നവമം;

൧൦. ആതപ്പകരണീയസുത്തം

൫൦. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ഠാനേഹി ആതപ്പം കരണീയം. കതമേഹി തീഹി? അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ആതപ്പം കരണീയം, അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ആതപ്പം കരണീയം, ഉപ്പന്നാനം സാരീരികാനം വേദനാനം ദുക്ഖാനം തിബ്ബാനം ഖരാനം കടുകാനം അസാതാനം അമനാപാനം പാണഹരാനം അധിവാസനായ ആതപ്പം കരണീയം. ഇമേഹി തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ഠാനേഹി ആതപ്പം കരണീയം.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ആതപ്പം കരോതി, അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ആതപ്പം കരോതി, ഉപ്പന്നാനം സാരീരികാനം വേദനാനം ദുക്ഖാനം തിബ്ബാനം ഖരാനം കടുകാനം അസാതാനം അമനാപാനം പാണഹരാനം അധിവാസനായ ആതപ്പം കരോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആതാപീ നിപകോ സതോ സമ്മാ ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയായാ’’തി. ദസമം.

൧൧. മഹാചോരസുത്തം

൫൧. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ മഹാചോരോ സന്ധിമ്പി ഛിന്ദതി, നില്ലോപമ്പി ഹരതി, ഏകാഗാരികമ്പി കരോതി, പരിപന്ഥേപി തിട്ഠതി. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ വിസമനിസ്സിതോ ച ഹോതി, ഗഹനനിസ്സിതോ ച ഹോതി, ബലവനിസ്സിതോ ച ഹോതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ വിസമനിസ്സിതോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ നദീവിദുഗ്ഗം വാ നിസ്സിതോ ഹോതി പബ്ബതവിസമം വാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ വിസമനിസ്സിതോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ ഗഹനനിസ്സിതോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ തിണഗഹനം വാ നിസ്സിതോ ഹോതി, രുക്ഖഗഹനം വാ രോധം [ഗേധം (സീ. പീ.)] വാ മഹാവനസണ്ഡം വാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ ഗഹനനിസ്സിതോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ ബലവനിസ്സിതോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ രാജാനം വാ രാജമഹാമത്താനം വാ നിസ്സിതോ ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘സചേ മം കോചി കിഞ്ചി വക്ഖതി, ഇമേ മേ രാജാനോ വാ രാജമഹാമത്താ വാ പരിയോധായ അത്ഥം ഭണിസ്സന്തീ’തി. സചേ നം കോചി കിഞ്ചി ആഹ, ത്യാസ്സ രാജാനോ വാ രാജമഹാമത്താ വാ പരിയോധായ അത്ഥം ഭണന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരോ ബലവനിസ്സിതോ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ മഹാചോരോ സന്ധിമ്പി ഛിന്ദതി, നില്ലോപമ്പി ഹരതി, ഏകാഗാരികമ്പി കരോതി, പരിപന്ഥേപി തിട്ഠതി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പാപഭിക്ഖു ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു വിസമനിസ്സിതോ ച ഹോതി ഗഹനനിസ്സിതോ ച ബലവനിസ്സിതോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു വിസമനിസ്സിതോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു വിസമേന കായകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വിസമേന വചീകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, വിസമേന മനോകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു വിസമനിസ്സിതോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു ഗഹനനിസ്സിതോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു ഗഹനനിസ്സിതോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു ബലവനിസ്സിതോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു രാജാനം വാ രാജമഹാമത്താനം വാ നിസ്സിതോ ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘സചേ മം കോചി കിഞ്ചി വക്ഖതി, ഇമേ മേ രാജാനോ വാ രാജമഹാമത്താ വാ പരിയോധായ അത്ഥം ഭണിസ്സന്തീ’തി. സചേ നം കോചി കിഞ്ചി ആഹ, ത്യാസ്സ രാജാനോ വാ രാജമഹാമത്താ വാ പരിയോധായ അത്ഥം ഭണന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പാപഭിക്ഖു ബലവനിസ്സിതോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പാപഭിക്ഖു ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതീ’’തി. ഏകാദസമം.

ചൂളവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.