൯. അന്ധസുത്തം

൨൯. ‘‘തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ തയോ? അന്ധോ, ഏകചക്ഖു, ദ്വിചക്ഖു. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അന്ധോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തഥാരൂപം ചക്ഖു ന ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ അനധിഗതം വാ ഭോഗം അധിഗച്ഛേയ്യ അധിഗതം വാ ഭോഗം ഫാതിം കരേയ്യ [ഫാതികരേയ്യ (സീ.)]; തഥാരൂപമ്പിസ്സ ചക്ഖു ന ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ കുസലാകുസലേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, സാവജ്ജാനവജ്ജേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, ഹീനപ്പണീതേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അന്ധോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഏകചക്ഖു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തഥാരൂപം ചക്ഖു ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ അനധിഗതം വാ ഭോഗം അധിഗച്ഛേയ്യ അധിഗതം വാ ഭോഗം ഫാതിം കരേയ്യ; തഥാരൂപം പനസ്സ [തഥാരൂപമ്പിസ്സ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] ചക്ഖു ന ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ കുസലാകുസലേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, സാവജ്ജാനവജ്ജേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, ഹീനപ്പണീതേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഏകചക്ഖു.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ദ്വിചക്ഖു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തഥാരൂപം ചക്ഖു ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ അനധിഗതം വാ ഭോഗം അധിഗച്ഛേയ്യ, അധിഗതം വാ ഭോഗം ഫാതിം കരേയ്യ; തഥാരൂപമ്പിസ്സ ചക്ഖു ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ കുസലാകുസലേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ; സാവജ്ജാനവജ്ജേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, ഹീനപ്പണീതേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ദ്വിചക്ഖു. ‘ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’’ന്തി.

‘‘ന ചേവ ഭോഗാ തഥാരൂപാ, ന ച പുഞ്ഞാനി കുബ്ബതി;

ഉഭയത്ഥ കലിഗ്ഗാഹോ, അന്ധസ്സ ഹതചക്ഖുനോ.

‘‘അഥാപരായം അക്ഖാതോ, ഏകചക്ഖു ച പുഗ്ഗലോ;

ധമ്മാധമ്മേന സഠോസോ [സംസട്ഠോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), സഠോതി (ക.)], ഭോഗാനി പരിയേസതി.

‘‘ഥേയ്യേന കൂടകമ്മേന, മുസാവാദേന ചൂഭയം;

കുസലോ ഹോതി സങ്ഘാതും [സംഹാതും (സ്യാ.)], കാമഭോഗീ ച മാനവോ;

ഇതോ സോ നിരയം ഗന്ത്വാ, ഏകചക്ഖു വിഹഞ്ഞതി.

‘‘ദ്വിചക്ഖു പന അക്ഖാതോ, സേട്ഠോ പുരിസപുഗ്ഗലോ;

ധമ്മലദ്ധേഹി ഭോഗേഹി, ഉട്ഠാനാധിഗതം ധനം.

‘‘ദദാതി സേട്ഠസങ്കപ്പോ, അബ്യഗ്ഗമാനസോ നരോ;

ഉപേതി ഭദ്ദകം ഠാനം, യത്ഥ ഗന്ത്വാ ന സോചതി.

‘‘അന്ധഞ്ച ഏകചക്ഖുഞ്ച, ആരകാ പരിവജ്ജയേ;

ദ്വിചക്ഖും പന സേവേഥ, സേട്ഠം പുരിസപുഗ്ഗല’’ന്തി. നവമം;