໓. ຕຕິຍຠາຓວາໂຣ

ສງ຺ຆເຠທກຖາ

໓໔໔. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຕທຫຸໂປສເຖ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ສລາກໍ ຄາເຫສິ – ‘‘ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິມ຺ຫາ – ‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ…ເປ… ຍາວຊີວໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ; ໂຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາ’ຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນານຸຊານາຕິ. ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕາມ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຂມນ຺ຕິ, ໂສ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ນວກາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປກຕຎ຺ຎຸໂນ ຈ. ເຕ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’ນ຺ຕິ – ສລາກໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ເຍນ ຄຍາສີສໍ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ເຍນ ຄຍາສີສໍ ເຕນ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ນວເກສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ກາຣຸຎ຺ຎມ຺ປິ ຠວິສ຺ສຕິ? ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ, ປຸຣາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຄຍາສີສໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ໂຣທມາໂນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄສາວກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຕປິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈນ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈຍ຺ຍຸໍ, ອປິ ຈ ເຕ ຄຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ [ຠິກ຺ຂຸສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ (ກ.)].

໓໔໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ມຍາ ຘມ຺ໂມ, ເຍປິ ເຕ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຕປິ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມມ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈນ຺ຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂກກາລິໂກ ເທວທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ວິສ຺ສສິ. ປາປິຈ຺ຉາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ, ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ. ສ຺ວາຄຕໍ ເຕສໍ ຍໂຕ ເມ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຸປຑ຺ຒາສເນນ ນິມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິຘ ນິສີທາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຊ຺ເຌສິ – ‘‘ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມີ ກຖາ, ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕິ, ຕມຫໍ ອາຍມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ກິລມນ຺ຕສ຺ສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ຕເກເນວ ນິທ຺ທາ ໂອກ຺ກມິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທິ ອນຸສາສິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທິ ອນຸສາສິ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ໂອວທິຍມານານໍ ອນຸສາສິຍມານານໍ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ. ໂຍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສິ ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ຕານິ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ເຍນ ເວຬຸວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂກກາລິໂກ ເທວທຕ຺ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ນີຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນຫິ. ນນຸ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕ – ‘ມາ, ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ວິສ຺ສາສິ. ປາປິຈ຺ຉາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ, ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄຕາ’’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ.

ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິສຸໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຠທການຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ. ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ເຠທການຸວຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸນ ອຸປສມ຺ປທາ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຠທການຸວຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ເທສາເປຫິ. ກຖໍ ປນ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ປຏິປຊ຺ຊີ’’ຕິ? ‘‘ຍເຖວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ມໍ ອຊ຺ເຌສຕິ – ‘ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ; ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມີ ກຖາ, ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕິ, ຕມຫໍ ອາຍມິສ຺ສາມີ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ປຏິປຊ຺ຊີ’’ຕິ.

໓໔໖. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ມຫາສຣສີ. ຕໍ ນາຄາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິໍສຸ. ເຕ ຕໍ ສຣສິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ, ໂສຓ຺ຑາຍ ຠິສມຸຬາລໍ ອພ຺ພຸຫິຕ຺ວາ, ສຸວິກ຺ຂາລິຕໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ, ອກທ຺ທມໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ, ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ວຓ຺ຓາຍ ເຈວ ໂຫຕິ, ພລາຍ ຈ. ນ ຈ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ເຕສໍເຍວ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫານາຄານໍ ອນຸສິກ຺ຂມານາ ຕຣຸຓາ ຠິງ຺ກຈ຺ຉາປາ. ເຕ ຕໍ ສຣສິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ, ໂສຓ຺ຑາຍ ຠິສມຸຬາລໍ ອພ຺ພຸຫິຕ຺ວາ, ນ ສຸວິກ຺ຂາລິຕໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ, ສກທ຺ທມໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ, ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ເນວ ວຓ຺ຓາຍ ໂຫຕິ, ນ ພລາຍ. ຕໂຕນິທານຎ຺ຈ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ມມານຸກ຺ຣຸພ຺ພໍ [ມມານຸກຸພ຺ພໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ກປໂຓ ມຣິສ຺ສຕີຕິ.

‘‘ມຫາວຣາຫສ຺ສ ມຫິໍ ວິກ຺ຣຸພ຺ພໂຕ [ວິກຸພ຺ພໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຠິສໍ ຆສານສ຺ສ [ຆສມານສ຺ສ (ກ.)] ນທີສຸ ຊຄ຺ຄໂຕ;

ຠິງ຺ໂກວ ປງ຺ກໍ ອຠິຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາ, ມມານຸກ຺ຣຸພ຺ພໍ ກປໂຓ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໓໔໗. [ອ. ນິ. ໘.໑໖] ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ສາເວຕາ ຈ, ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ, ຘາເຣຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາເປຕາ ຈ, ກຸສໂລ ຈ ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ, ໂນ ຈ ກລຫກາຣໂກ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ.

[ອ. ນິ. ໘.໑໖] ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ສາເວຕາ ຈ, ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ, ຘາເຣຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາເປຕາ ຈ, ກຸສໂລ ຈ ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ, ໂນ ຈ ກລຫກາຣໂກ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ.

[ອ. ນິ. ໘.໑໖] ‘‘ໂຍ ເວ ນ ພ຺ຍຖຕິ [ພ຺ຍາຘຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຕ຺ວາ, ປຣິສໍ ອຸຄ຺ຄວາທິນິໍ;

ນ ຈ ຫາເປຕິ ວຈນໍ, ນ ຈ ຉາເທຕິ ສາສນໍ.

‘‘ອສນ຺ທິທ຺ໂຘ ຈ ອກ຺ຂາຕິ [ອກ຺ຂາຕາ (ກ.)], ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຈ ນ ກຸປ຺ປຕິ;

ສ ເວ ຕາທິສໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕີ’’ຕິ.

໓໔໘. [ອ. ນິ. ໘.໗] ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ລາເຠນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ; ອລາເຠນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຍເສນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຍເສນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສກ຺ກາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອສກ຺ກາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປາປິຈ຺ຉຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

໓໔໙. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ? ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອນຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ເອວໍສເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອນຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ເອວໍສເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣິສ຺ສາມາຕິ; ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໓໕໐. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ປາປິຈ຺ຉຕາ, ປາປມິຕ຺ຕຕາ, ໂອຣມຕ຺ຕເກນ ວິເສສາຘິຄເມນ ອນ຺ຕຣາ ໂວສານໍ ອາປາທິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉຕິ.

‘‘ມາ ຊາຕຸ ໂກຈິ ໂລກສ຺ມິໍ, ປາປິຈ຺ໂຉ ອຸທປຊ຺ຊຖ;

ຕທມິນາປິ ຊານາຖ, ປາປິຈ຺ຉານໍ ຍຖາຄຕິ.

‘‘ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ສມຎ຺ຎາໂຕ, ຠາວິຕຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມໂຕ;

ຊລໍວ ຍສສາ ອຏ຺ຐາ, ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ເມ ສຸຕໍ.

‘‘ໂສ ປມາທໍ ອນຸຈິຓ຺ໂຓ, ອາສຊ຺ຊ ນໍ ຕຖາຄຕໍ;

ອວີຈິນິຣຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ຠຍານກໍ.

‘‘ອທຸຏ຺ຐສ຺ສ ຫິ ໂຍ ທຸພ຺ເຠ, ປາປກມ຺ມໍ ອກ຺ຣຸພ຺ພໂຕ;

ຕເມວ ປາປໍ ຜຸສຕິ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ ອນາທຣໍ.

‘‘ສມຸທ຺ທໍ ວິສກຸມ຺ເຠນ, ໂຍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ ປທູສິຕຸໍ [ປທຸສ຺ສິຕຸໍ (ກ.)];

ນ ໂສ ເຕນ ປທູເສຍ຺ຍ, ເຠສ຺ມາ ຫິ ອຸທຘີ ມຫາ.

‘‘ເອວເມວ ຕຖາຄຕໍ, ໂຍ ວາເທນຸປຫິໍສຕິ;

ສມຄ຺ຄຕໍ [ສມ຺ມາຄຕໍ (ສີ.), ສມຄຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ, ວາໂທ ຕມ຺ຫິ ນ ຣູຫຕິ.

‘‘ຕາທິສໍ ມິຕ຺ຕໍ ກ຺ຣຸພ຺ເພຖ [ກຸພ຺ເພຖ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຕຎ຺ຈ ເສເວຖ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ຍສ຺ສ ມຄ຺ຄານຸໂຄ ຠິກ຺ຂຸ, ຂຍໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາປຸເຓ’’ຕິ.

ອຸປາລິປຎ຺ຫາ

໓໕໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆຣາຊີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ? ກິຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປນ ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈາ’’ຕິ?

‘‘ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ເອໂກ ໂຫຕິ, ເອກໂຕ ທ຺ເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ທ຺ເວ, ປຎ຺ຈໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຕໂຍ, ຉຏ຺ໂຐ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຕໂຍ, ສຕ຺ຕໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອຏ຺ຐໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນວໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈ. ນວນ຺ນໍ ວາ, ອຸປາລິ, ອຕິເຣກນວນ຺ນໍ ວາ ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈ. ນ ໂຂ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອປິ ຈ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕິ, ນ ສິກ຺ຂມານາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ…ເປ… ນ ສາມເຓໂຣ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ສາມເຓຣີ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ອຸປາສໂກ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ອຸປາສິກາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອປິ ຈ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປກຕຕ຺ໂຕ, ສມານສໍວາສໂກ, ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ.

໓໕໒. [ອ. ນິ. ໑໐.໓໗] ‘‘ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆເຠໂທຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ອິຘຸປາລິ, ຠິກ຺ຂູ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ເຕ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ອປກສ຺ສນ຺ຕິ, ອວປກສ຺ສນ຺ຕິ, ອາເວນິໍ [ອາເວຓິ (ສີ.), ອາເວຓິກໍ (ສ຺ຍາ.)] ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາເວນິໍ ປວາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາເວນິໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໓໕໓. [ອ. ນິ. ໑໐.໓໗] ‘‘ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ສມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘຸປາລິ, ຠິກ຺ຂູ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ເຕ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ນ ອປກສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ອວປກສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ອາເວນິໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອາເວນິໍ ປວາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອາເວນິໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ໂຆ ສມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໓໕໔. ‘‘ສມຄ຺ຄໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກິໍ ໂສ ປສວຕີ’’ຕິ? ‘‘ສມຄ຺ຄໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກປ຺ປຏ຺ຐິກໍ ກິພ຺ພິສໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

[ອິຕິວຸ. ໑໘; ອ. ນິ. ໑໐.໓໙] ‘‘ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ສງ຺ຆເຠທໂກ;

ວຄ຺ຄຣໂຕ ອຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ໂຍຄກ຺ເຂມາ ປຘໍສຕິ;

ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠິນ຺ນໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ກິໍ ໂສ ປສວຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠິນ຺ນໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕີ’’ຕິ.

[ອິຕ຺ຕິວຸ. ໑໘; ອ. ນິ. ໑໐.໔໐] ‘‘ສຸຂາ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄີ, ສມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ອນຸຄ຺ຄໂຫ;

ສມຄ຺ຄຣໂຕ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ໂຍຄກ຺ເຂມາ ນ ຘໍສຕິ;

ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວານ, ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕີ’’ຕິ.

໓໕໕. [ປຣິ. ໔໕໙] ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ.

[ປຣິ. ໔໕໙] ‘‘ສິຍາ [ສິຍາ ນຸ ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ? ‘‘ອິຘຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ເວມຕິໂກ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ…ເປ… (ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ) [( ) ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ, ວິມຕິວິໂນທນີຏີກາຍ ສເມຕິ]. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ເວມຕິໂກ. ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ເວມຕິໂກ ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ…ເປ… ອວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ… ວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ… ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ອນາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ … ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ເວມຕິໂກ… ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ… (ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ) [( ) ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ] … ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ເວມຕິໂກ… ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ… ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ… ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ, ເຠເທ ເວມຕິໂກ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ? ‘‘ອິຘຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ອວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ອວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ອວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ອວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ…ເປ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ອວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ອວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ອວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ອວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ.

ຕຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘໂກ ສຕ຺ຕໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອນຸປິເຍ ອຠິຎ຺ຎາຕາ, ສຸຂຸມາໂລ ນ ອິຈ຺ຉຕິ;

ກສາ ວປາ ອຠິ ນິນ຺ເນ, ນິທ຺ຘາ ລາເວ ຈ ອຸພ຺ພເຫ.

ປຸຎ຺ຊມທ຺ທປລາລຎ຺ຈ, ຠຸສໂອຜຸຓນີຫເຣ;

ອາຍຕິມ຺ປິ ນ ຂີຍນ຺ຕິ, ປິຕໂຣ ຈ ປິຕາມຫາ.

ຠທ຺ທິໂຍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ, ອານນ຺ໂທ ຠຄຸ ກິມິໂລ;

ສກ຺ຍມາໂນ ຈ ໂກສມ຺ພິໍ, ປຣິຫາຍິ ກກຸເຘນ ຈ.

ປກາເສສິ ປິຕຸໂນ ຈ, ປຸຣິເສ ສິລໍ ນາຬາຄິຣິໍ;

ຕິກປຎ຺ຈຄຣຸໂກ ໂຂ, ຠິນ຺ທິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ຈ;

ຕໂຍ ອຏ຺ຐ ປຸນ ຕີຓິ, ຣາຊິ ເຠທາ ສິຍາ ນຸ ໂຂຕິ.

ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.