໘. ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑. ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕກຖາ

໓໕໖. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ສອຸປາຫນາປິ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຉຕ຺ຕປຄ຺ຄຫິຕາປິ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ໂອຄຸຓ຺ຐິຕາປິ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ສີເສປິ ຈີວຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ປານີເຍນປິ ປາເທ ໂຘວນ຺ຕິ, ວຸຑ຺ຒຕເຣປິ ອາວາສິເກ ຠິກ຺ຂູ ນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ນປິ ເສນາສນໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ວິຫາຣໍ ຆຏິກໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ກວາຏໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ສຫສາ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ອຸປຣິປິຏ຺ຐິໂຕ [ອຸປຣິປິຏ຺ຐໂຕ (?)] ອຫິ ຂນ຺ເຘ ປປຕິ. ໂສ ຠີໂຕ ວິສ຺ສຣມກາສິ. ຠິກ຺ຂູ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ວິສ຺ສຣມກາສີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ສອຸປາຫນາປິ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຉຕ຺ຕປຄ຺ຄຫິຕາປິ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂອຄຸຓ຺ຐິຕາປິ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ສີເສປິ ຈີວຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ປານີເຍນປິ ປາເທ ໂຘວິສ຺ສນ຺ຕິ, ວຸຑ຺ຒຕເຣປິ ອາວາສິເກ ຠິກ຺ຂູ ນ ອຠິວາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ນປິ ເສນາສນໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ສອຸປາຫນາປິ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຉຕ຺ຕປຄ຺ຄຫິຕາປິ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ໂອຄຸຓ຺ຐິຕາປິ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ສີເສປິ ຈີວຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ປານີເຍນິປິ ປາເທ ໂຘວນ຺ຕິ, ວຸຑ຺ຒຕເຣປິ ອາວາສິເກ ຠິກ຺ຂູ ນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ນປິ ເສນາສນໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂເວ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ສອຸປາຫນາປິ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຉຕ຺ຕປຄ຺ຄຫິຕາປິ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂອຄຸຓ຺ຐິຕາປິ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ສີເສປິ ຈີວຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ປານີເຍນປິ ປາເທ ໂຘວິສ຺ສນ຺ຕິ, ວຸຑ຺ຒຕເຣປິ ອາວາສິເກ ຠິກ຺ຂູ ນ ອຠິວາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ນປິ ເສນາສນໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ເນຕໍ ຠິກ຺ຂເວ ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໕໗. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ອາຄນ຺ຕຸເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ອິທານິ ອາຣາມໍ ປວິສິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ອປນາເມຕ຺ວາ ສີສໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ສີເສ ຈີວຣໍ [ວິວຣິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ (ກ.)] ຂນ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຕຣມາເນນ ອາຣາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ. ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ເຕນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ – ‘ກຕ຺ຖ ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕີ’ຕິ? ຍຕ຺ຖ ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ – ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍ ວາ ມຓ຺ຑເປ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ – ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ເອກມນ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ປຕິຣູປໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ; ປານີຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ – ‘ກຕມໍ ປານີຍໍ, ກຕມໍ ປຣິໂຠຊນີຍ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ປານີເຍນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ປານີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຣິໂຠຊນີເຍນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ປຣິໂຠຊນີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາທາ ໂຘວິຕພ຺ພາ. ປາເທ ໂຘວນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ, ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປາທາ ໂຘວິຕພ຺ພາ. ເຕເນວ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ [ເຍນ ຫຕ຺ເຖນ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ.)] ນ ເຕເນວ ຫຕ຺ເຖນ ປາທາ ໂຘວິຕພ຺ພາ. ອຸປາຫນປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸປາຫນາ ປຸຎ຺ຉິຕພ຺ພາ. ອຸປາຫນາ ປຸຎ຺ຉນ຺ເຕນ ປຐມໍ ສຸກ຺ເຂນ ໂຈຬເກນ ປຸຎ຺ຉິຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຉາ ອລ຺ເລນ. ອຸປາຫນາປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ໂຘວິຕ຺ວາ [ປີເຬຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ເອກມນ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ອາວາສິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຑ຺ໂຒ ໂຫຕິ, ອຠິວາເທຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນວໂກ ໂຫຕິ, ອຠິວາທາເປຕພ຺ໂພ. ເສນາສນໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ – ‘ກຕມໍ ເມ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕີ’ຕິ? ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ວາ ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ໂຄຈໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ອໂຄຈໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ເສກ຺ຂສມ຺ມຕານິ [ເສຂສມ຺ມຕານິ (ກ.)] ກຸລານິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ, ວຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ປານີຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກສຓ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ – ‘ກໍ ກາລໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ກໍ ກາລໍ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ວິຫາໂຣ ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ກວາຏໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ຆຏິກໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ກວາຏໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ພຫິ ຐິເຕນ ນິລ຺ໂລເກຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ວິຫາໂຣ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ມຎ຺ເຈ ວາ ມຎ຺ໂຈ ອາໂຣປິໂຕ ໂຫຕິ, ປີເຐ ວາ ປີຐໍ ອາໂຣປິຕໍ ໂຫຕິ, ເສນາສນໍ ອຸປຣິ ປຸຎ຺ຊີກຕໍ [ປຸຎ຺ຊກິຕໍ (ກ.)] ໂຫຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ໂສເຘຕພ຺ໂພ. [ມຫາວ. ໖໖-໖໗ (ໂຖກໍ ວິສທິສໍ)] ວິຫາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕນ ປຐມໍ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ມຎ຺ຈປຏິປາທກາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ; ຠິສິພິພ຺ໂພຫນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ມຎ຺ໂຈ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ປີຐໍ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ເຂຬມລ຺ລໂກ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ອປສ຺ເສນຜລກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ຕານກໍ ໂຫຕິ, ອຸລ຺ໂລກາ ປຐມໍ ໂອຫາເຣຕພ຺ພໍ, ອາໂລກສນ຺ຘິກຓ຺ຓຠາຄາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ກາຬວຓ຺ຓກຕາ ຠູມິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອກຕາ ໂຫຕິ ຠູມິ, ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສິຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ – ມາ ວິຫາໂຣ ຣເຊນ ອຸຫຎ຺ຎີຕິ [ອູຫຎ຺ຎີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ສງ຺ກາຣໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ [ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ຍຖາຠາຄໍ (ກ.)] ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ມຎ຺ຈປຏິປາທກາ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ [ຍຖາຠາຄໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຐເປຕພ຺ພາ. ມຎ຺ໂຈ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ [ຍຖາຠາຄໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ປຎ຺ຎເປຕພ຺ໂພ. ປີຐໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ [ຍຖາຠາຄໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ຠິສິພິພ຺ໂພຫນໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຠາຄໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຠາຄໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ເຂຬມລ຺ລໂກ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຠາຄໍ ຐເປຕພ຺ໂພ. ອປສ຺ເສນຜລກໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຠາຄໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ວາ ເຫຏ຺ຐາປີຐໍ ວາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ນ ຈ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣວໍສໍ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ປຸຣຕ຺ຖິມາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ປຈ຺ຉິມາ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸຕ຺ຕຣາ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕຣາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ທກ຺ຂິຓາ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ທກ຺ຂິຓາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ສີຕກາໂລ ໂຫຕິ, ທິວາ ວາຕປານາ ວິວຣິຕພ຺ພາ, ຣຕ຺ຕິໍ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸຓ຺ຫກາໂລ ໂຫຕິ, ທິວາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ, ຣຕ຺ຕິໍ ວິວຣິຕພ຺ພາ.

‘‘ສເຈ ປຣິເວຓໍ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຏ຺ຐໂກ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂກຏ຺ຐໂກ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ອຸກ຺ລາປາ ໂຫຕິ, ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຄ຺ຄິສາລາ ອຸກ຺ລາປາ ໂຫຕິ, ອຄ຺ຄິສາລາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ວຈ຺ຈກຸຏິ ອຸກ຺ລາປາ ໂຫຕິ, ວຈ຺ຈກຸຏິ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ປານີຍໍ ນ ໂຫຕິ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ນ ໂຫຕິ, ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒. ອາວາສິກວຕ຺ຕກຖາ

໓໕໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕຸເກ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເນວ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ [ນ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ປຣິໂຠຊນີເຍນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ນ ວຸຑ຺ຒຕເຣປິ ອາຄນ຺ຕຸເກ ຠິກ຺ຂູ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ນ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕຸເກ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເນວ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ວຸຑ຺ຒຕເຣປິ ອາຄນ຺ຕຸເກ ຠິກ຺ຂູ ນ ອຠິວາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໕໙. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ອາວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ອາວາສິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ທິສ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ [ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ປຣິໂຠຊນີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ (ສ຺ຍາ.)]. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ອຸປາຫນາ ປຸຎ຺ຉິຕພ຺ພາ. ອຸປາຫນາ ປຸຎ຺ຉນ຺ເຕນ ປຐມໍ ສຸກ຺ເຂນ ໂຈຬເກນ ປຸຎ຺ຉິຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຉາ ອລ຺ເລນ. ອຸປາຫນາປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ໂຘວິຕ຺ວາ [ໂຘວິຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ເອກມນ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອຠິວາເທຕພ຺ໂພ. ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ – ‘ເອຕໍ ເຕ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕີ’ຕິ. ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ວາ ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ວາ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂຄຈໂຣ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອໂຄຈໂຣ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ເສກ຺ຂສມ຺ມຕານິ ກຸລານິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ວຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປານີຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກສຓ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິມໍ ກາລໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ອິມໍ ກາລໍ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ.

‘‘ສເຈ ນວໂກ ໂຫຕິ, ນິສິນ຺ນເກເນວ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຕ຺ຣ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາຫິ, ອຕ຺ຣ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປາຫິ, ອິທໍ ອາສນໍ ນິສີທາຫີ’ຕິ. ປານີຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອຸປາຫນາປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ນວໂກ ອຠິວາທາເປຕພ຺ໂພ. ເສນາສນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເອຕໍ ເຕ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕີ’ຕິ. ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ວາ ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ວາ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂຄຈໂຣ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອໂຄຈໂຣ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ເສກ຺ຂສມ຺ມຕານິ ກຸລານິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ວຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປານີຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກສຓ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິມໍ ກາລໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ອິມໍ ກາລໍ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ອາວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໓. ຄມິກວຕ຺ຕກຖາ

໓໖໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄມິກາ ຠິກ຺ຂູ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ອປ຺ປຏິສາເມຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ນສ຺ສຕິ. ເສນາສນໍ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຄມິກາ ຠິກ຺ຂູ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ອປ຺ປຏິສາເມຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ! ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ນສ຺ສຕິ. ເສນາສນໍ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໖໑. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄມິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ຄມິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຄມິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານໍ ຖເກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ [ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ.)]. ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂຫຕິ, ສາມເຓໂຣ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສາມເຓໂຣ ນ ໂຫຕິ, ອາຣາມິໂກ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາຣາມິໂກ ນ ໂຫຕິ, ອຸປາສໂກ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ, ຈຕູສຸ ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ຈໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ມຎ຺ຈໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປີເຐ ປີຐໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອຸປຣິ ປຸຎ຺ຊໍ ກຣິຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານໍ ຖເກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາໂຣ ໂອວສ຺ສຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ຉາເທຕພ຺ໂພ, ອຸສ຺ສຸກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ວິຫາໂຣ ຉາທິເຍຖາ’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ໂຍ ເທໂສ ອໂນວສ຺ສໂກ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ຈໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ມຎ຺ຈໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປີເຐ ປີຐໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອຸປຣິ ປຸຎ຺ຊໍ ກຣິຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານໍ ຖເກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສພ຺ໂພ ວິຫາໂຣ ໂອວສ຺ສຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ເສນາສນໍ ຄາມໍ ອຕິຫຣິຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ເສນາສນໍ ຄາມໍ ອຕິຫຣິເຍຖາ’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈຕູສຸ ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ຈໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ມຎ຺ຈໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປີເຐ ປີຐໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອຸປຣິ ປຸຎ຺ຊໍ ກຣິຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອງ຺ຄານິປິ ເສເສຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄມິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ຄມິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໔. ອນຸໂມທນວຕ຺ຕກຖາ

໓໖໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນ ອນຸໂມທນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນ ອນຸໂມທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນຸໂມທິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນຸໂມທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນຸໂມທິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປູຄສ຺ສ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ – ‘ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນຸໂມທິຕຸ’ນ຺ຕິ – ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອກກໍ ໂອຫາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ປຏິສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເອກໂກ ອຄມາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ເອກກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠຕ຺ຕໍ ອິທ຺ຘໍ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ອິທ຺ຘໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ; ອປິຈ ມໍ ຠິກ຺ຂູ ເອກກໍ ໂອຫາຍ ປກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເຖຣານຸເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເຖໂຣ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ວຈ຺ຈິໂຕ ອາຄເມສິ. ໂສ ວຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປປຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ກຣຓີເຍ ອານນ຺ຕຣິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໕. ຠຕ຺ຕຄ຺ຄວຕ຺ຕກຖາ

໓໖໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ທຸປ຺ປາຣຸຕາ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມປິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຖເຣປິ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທນ຺ຕິ, ນເວປິ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫນ຺ຕິ, ສງ຺ຆາຏິມ຺ປິ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ທຸປ຺ປາຣຸຕາ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມປິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຖເຣປິ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ນເວປິ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນປິ ປຏິພາຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ສງ຺ຆາຏິມ຺ປິ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ທຸປ຺ປາຣຸຕາ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມປິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຖເຣປິ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທນ຺ຕິ, ນເວປິ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫນ຺ຕິ, ສງ຺ຆາຏິມ຺ປິ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໖໔. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາຣາເມ ກາໂລ ອາໂຣຈິໂຕ ໂຫຕິ, ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ເຕນ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຕຣມາເນນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ.

‘‘ນ ໂວກ຺ກມ຺ມ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຸສໍວຸເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸຊ຺ຊຄ຺ຆິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປສທ຺ເທນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ກາຍປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ພາຫຸປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ສີສປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຂມ຺ຠກເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ໂອຄຸຓ຺ຐິເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸກ຺ກຸຏິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ສຸສໍວຸເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ນ ອຸຊ຺ຊຄ຺ຆິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ອປ຺ປສທ຺ເທນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພ. ນ ກາຍປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ພາຫຸປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ສີສປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ຂມ຺ຠກເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ໂອຄຸຓ຺ຐິເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ປລ຺ລຕ຺ຖິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ນວາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ. ນ ສງ຺ຆາຏິໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຸທເກ ທິຍ຺ຍມາເນ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ປຕ຺ໂຕ ໂຘວິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸທກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ໂຫຕິ, ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ – ມາ ອຸທກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິ [ໂອສິຎ຺ຈິຍ຺ຍີ (ກ.)], ມາ ສາມນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິໍສຸ [ໂອສິຎ຺ຈິຍ຺ຍິໍສຸ (ກ.)], ມາ ສງ຺ຆາຏິ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈີຕິ. ສເຈ ອຸທກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ນ ໂຫຕິ, ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ຉມາຍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ – ມາ ສາມນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິໍສຸ, ມາ ສງ຺ຆາຏິ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈີຕິ.

‘‘ໂອທເນ ທິຍ຺ຍມາເນ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂອທໂນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ສູປສ຺ສ ໂອກາໂສ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂຫຕິ ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄໍ ວາ, ເຖເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ສພ຺ເພສໍ ສມກໍ ສມ຺ປາເທຫີ’ຕິ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິນາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສມສູປໂກ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສມຕິຕ຺ຕິໂກ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ.

‘‘ນ ຕາວ ເຖເຣນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ຍາວ ນ ສພ຺ເພສໍ ໂອທໂນ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິນາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສປທານໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສມສູປໂກ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ນ ຖູປກໂຕ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑິປາໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ນ ສູປໍ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ ໂອທເນນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕໍ ອຸປາທາຍ. ນ ສູປໍ ວາ ໂອທນໍ ວາ ອຄິລາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິນາ ປເຣສໍ ປຕ຺ໂຕ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ. ນາຕິມຫນ຺ໂຕ ກພໂຬ ກາຕພ຺ໂພ. ປຣິມຓ຺ຑໂລ ອາໂລໂປ ກາຕພ຺ໂພ. ນ ອນາຫເຏ ກພເຬ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕພ຺ພໍ. ນ ຠຸຎ຺ຊມາເນນ ສພ຺ໂພ ຫຕ຺ໂຖ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ນ ສກພເຬນ ມຸເຂນ ພ຺ຍາຫຣິຕພ຺ພໍ. ນ ປິຓ຺ຑຸກ຺ເຂປກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ກພຬາວຈ຺ເຉທກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ອວຄຓ຺ຑກາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຫຕ຺ຖນິທ຺ຘຸນກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ສິຕ຺ຖາວກາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຊິວ຺ຫານິຈ຺ຉາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຈປຸຈປຸກາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ສຸຣຸສຸຣຸກາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຫຕ຺ຖນິລ຺ເລຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ປຕ຺ຕນິລ຺ເລຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ໂອຏ຺ຐນິລ຺ເລຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ນ ສາມິເສນ ຫຕ຺ເຖນ ປານີຍຖາລໂກ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ນ ຕາວ ເຖເຣນ ອຸທກໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ຍາວ ນ ສພ຺ເພວ ຠຸຕ຺ຕາວິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸທເກ ທິຍ຺ຍມາເນ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ປຕ຺ໂຕ ໂຘວິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸທກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ໂຫຕິ, ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ – ມາ ອຸທກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິ, ມາ ສາມນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິໍສຸ, ມາ ສງ຺ຆາຏິ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈີຕິ. ສເຈ ອຸທກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ນ ໂຫຕິ, ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ຉມາຍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ – ມາ ສາມນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິໍສຸ, ມາ ສງ຺ຆາຏິ ອຸທເກນ ໂອສິຎ຺ຈີຕິ. ນ ສສິຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໂຘວນໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ.

‘‘ນິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ນວເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຐມຕຣໍ ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຉາ ເຖເຣຫິ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຸສໍວຸເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸຊ຺ຊຄ຺ຆິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປສທ຺ເທນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ກາຍປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ພາຫຸປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ສີສປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຂມ຺ຠກເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ໂອຄຸຓ຺ຐິເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸກ຺ກຸຏິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໖. ປິຓ຺ຑຈາຣິກວຕ຺ຕກຖາ

໓໖໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປິຓ຺ຑຈາຣິກາ ຠິກ຺ຂູ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ທຸປ຺ປາຣຸຕາ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕິ, ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາປິ ນິເວສນໍ ປວິສນ຺ຕິ, ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາປິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ອຕິສຫສາປິ ປວິສນ຺ຕິ, ອຕິສຫສາປິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ອຕິທູເຣປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຈ຺ຈາສນ຺ເນປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຕິຈິຣມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຕິລຫຸມ຺ປິ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ປາວິສິ. ໂສ ຈ ທ຺ວາຣໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂອວຣກໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ໂອວຣເກ ອິຕ຺ຖີ ນຄ຺ຄາ ອຸຕ຺ຕານາ ນິປນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ນຄ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ນິປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ – ‘‘ນຍິທໍ ທ຺ວາຣໍ, ໂອວຣກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຕມ຺ຫາ ໂອວຣກາ ນິກ຺ຂມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາມິໂກ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ນຄ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ນິປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ – ‘‘ອິມິນາ ເມ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຊາປຕີ ທູສິຕາ’’ຕິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາໂກເຏສິ. ອຖ ໂຂ ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕນ ສທ຺ເທນ ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ຍ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາໂກເຏສີ’’ຕິ? ‘‘ອິມິນາສິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ທູສິຕາ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ອຍ຺ຍ, ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ທູສິຕາ; ອກາຣໂກ ໂສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມຸຎ຺ຈາເປສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປິຓ຺ຑຈາຣິກາ ຠິກ຺ຂູ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ທຸປ຺ປາຣຸຕາ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາປິ ນິເວສນໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາປິ ນິກ຺ຂມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕິສຫສາປິ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕິສຫສາປິ ນິກ຺ຂມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕິທູເຣປິ ຕິຏ຺ຐິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຈ຺ຈາສນ຺ເນປິ ຕິຏ຺ຐິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕິຈິຣມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕິລຫຸມ຺ປິ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໖໖. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປິຓ຺ຑຈາຣິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ປິຓ຺ຑຈາຣິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ປິຓ຺ຑຈາຣິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ – ‘ອິທານິ ຄາມໍ ປວິສິສ຺ສາມີ’ຕິ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ເຕນ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຕຣມາເນນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ.

‘‘ນິເວສນໍ ປວິສນ຺ເຕນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ – ‘ອິມິນາ ປວິສິສ຺ສາມິ, ອິມິນາ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’ຕິ. ນາຕິສຫສາ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ນາຕິສຫສາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ. ນາຕິທູເຣ ຐາຕພ຺ພໍ. ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຐາຕພ຺ພໍ. ນາຕິຈິຣໍ ຐາຕພ຺ພໍ. ນາຕິລຫຸໍ ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຐິຕເກນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ – ‘ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸກາມາ ວາ ອທາຕຸກາມາ ວາ’ຕິ. ສເຈ ກມ຺ມໍ ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາສນາ ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ກຏຈ຺ຉຸໍ ວາ ປຣາມສຕິ, ຠາຊນໍ ວາ ປຣາມສຕິ, ຐເປຕິ [ຐາເປຕິ (ກ.)] ວາ – ທາຕຸກາມສ຺ສາຕິ [ທາຕຸກາມິຍາຕິ (ສ຺ຍາ.), ທາຕຸກາມາ ວິຍາຕິ (ສີ.)] ຐາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂາຍ ທິຍ຺ຍມານາຍ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ນ ຈ ຠິກ຺ຂາທາຍິກາຍ ມຸຂໍ ອຸລ຺ໂລເກຕພ຺ພໍ [ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ.)]. ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ – ‘ສູປໍ ທາຕຸກາມາ ວາ ອທາຕຸກາມາ ວາ’ຕິ. ສເຈ ກຏຈ຺ຉຸໍ ວາ ປຣາມສຕິ, ຠາຊນໍ ວາ ປຣາມສຕິ, ຐເປຕິ ວາ – ທາຕຸກາມສ຺ສາຕິ ຐາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂາຍ ທິນ຺ນາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຕຣມາເນນ ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຸສໍວຸເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸຊ຺ຊຄ຺ຆິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປສທ຺ເທນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ກາຍປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ພາຫຸປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ສີສປ຺ປຈາລກໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຂມ຺ຠກເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ໂອຄຸຓ຺ຐິເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸກ຺ກຸຏິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຐມໍ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ, ເຕນ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ອວກ຺ກາຣປາຕິ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຈ຺ຉາ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ ຠຸຕ຺ຕາວເສໂສ, ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ອປ຺ປຫຣິເຕ ວາ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ, ອປ຺ປາຓເກ ວາ ອຸທເກ ໂອປິລາເປຕພ຺ພໍ. ເຕນ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ, ອວກ຺ກາຣປາຕິ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕພ຺ພາ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ, ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປສ຺ສຕິ ປານີຍຆຏໍ ວາ ປຣິໂຠຊນີຍຆຏໍ ວາ ວຈ຺ຈຆຏໍ ວາ ຣິຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ເຕນ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ສຈສ຺ສ ໂຫຕິ ອວິສຍ຺ຫໍ, ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ທຸຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປິຓ຺ຑຈາຣິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ປິຓ຺ຑຈາຣິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໗. ອາຣຎ຺ຎິກວຕ຺ຕກຖາ

໓໖໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ເນວ ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ນ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ນ ອຄ຺ຄິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ນ ອຣຓິສຫິຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ນ ນກ຺ຂຕ຺ຕປທານິ ຊານນ຺ຕິ, ນ ທິສາຠາຄໍ ຊານນ຺ຕິ. ໂຈຣາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ປານີຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິໂຠຊນີຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ອຄ຺ຄີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຓິສຫິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖາວຸໂສ’’ຕິ. ( ) [(ອຕ຺ຖິ ຠນ຺ເຕ ນກ຺ຂຕ຺ຕປທານີຕິ, ນ ຊານາມ ອາວຸໂສຕິ, ອຕ຺ຖິ ຠນ຺ເຕ ທິສາຠາຄນ຺ຕິ, ນ ຊານາມ ອາວຸໂສຕິ.) ສີ. ວິມຕິຏີກາຍ ປນ ສເມຕິ] ‘‘ເກນຊ຺ຊ, ຠນ຺ເຕ, ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘ກຕມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິສາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຊານາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ໂຈຣາ – ‘ເນວິເມສໍ ປານີຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ອຄ຺ຄິ ອຕ຺ຖິ, ນ ອຣຓິສຫິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ນກ຺ຂຕ຺ຕປທານິ ຊານນ຺ຕິ, ນ ທິສາຠາຄໍ ຊານນ຺ຕິ; ໂຈຣາ ອິເມ, ນຍິເມ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ – ອາໂກເຏຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໖໘. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣຎ຺ຎິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ອາຣຎ຺ຎິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ອາຣຎ຺ຎິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຕ຺ຕໍ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໍເສ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ຂນ຺ເຘ ກຣິຕ຺ວາ ອຸປາຫນາ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານໍ ຖເກຕ຺ວາ ເສນາສນາ ໂອຕຣິຕພ຺ພໍ – ອິທານິ ຄາມໍ ປວິສິສ຺ສາມີຕິ. ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໍເສ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ເຕນ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຕຣມາເນນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ. ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ຂມ຺ຠກເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ໂອຄຸຓ຺ຐິເຕນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ອຸກ຺ກຸຏິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ນິເວສນໍ ປວິສນ຺ເຕນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ – ‘ອິມິນາ ປວິສິສ຺ສາມິ, ອິມິນາ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’ຕິ. ນາຕິສຫສາ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ນາຕິສຫສາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ. ນາຕິທູເຣ ຐາຕພ຺ພໍ. ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຐາຕພ຺ພໍ. ນາຕິຈິຣໍ ຐາຕພ຺ພໍ. ນາຕິລຫຸໍ ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຐິຕເກນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ – ‘ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸກາມາ ວາ ອທາຕຸກາມາ ວາ’ຕິ. ສເຈ ກມ຺ມໍ ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາສນາ ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ກຏຈ຺ຉຸໍ ວາ ປຣາມສຕິ, ຠາຊນໍ ວາ ປຣາມສຕິ, ຐເປຕິ ວາ – ທາຕຸກາມສ຺ສາຕິ ຐາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂາຍ ທິຍ຺ຍມານາຍ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ນ ຈ ຠິກ຺ຂາທາຍິກາຍ ມຸຂໍ ອຸລ຺ໂລເກຕພ຺ພໍ. ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ – ‘ສູປໍ ທາຕຸກາມາ ວາ ອທາຕຸກາມາ ວາ’ຕິ. ສເຈ ກຏຈ຺ຉຸ ວາ ປຣາມສຕິ, ຠາຊນໍ ວາ ປຣາມສຕິ, ຐເປຕິ ວາ – ທາຕຸກາມສ຺ສາຕິ ຐາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂາຍ ທິນ຺ນາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຕຣມາເນນ ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ອຸກ຺ກຸຏິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໍເສ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ສີເສ ກຣິຕ຺ວາ ອຸປາຫນາ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ອາຣຎ຺ຎິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ, ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ, ອຄ຺ຄິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ອຣຓິສຫິຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນກ຺ຂຕ຺ຕປທານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ – ສກລານິ ວາ ເອກເທສານິ ວາ, ທິສາກຸສເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣຎ຺ຎິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ອາຣຎ຺ຎິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໘. ເສນາສນວຕ຺ຕກຖາ

໓໖໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິວາເຕ ອງ຺ຄເຓ [ປງ຺ຄເຓ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຣເຊນ ໂອກິຣິໍສຸ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິວາເຕ ອງ຺ຄເຓ ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏສ຺ສນ຺ຕິ! ຠິກ຺ຂູ ຣເຊນ ໂອກິຣິໍສູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິວາເຕ ອງ຺ຄເຓ ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຣເຊນ ໂອກິຣິໍສູ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໗໐. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ຠິກ຺ຂູຫິ ເສນາສເນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວິຫຣຕິ, ສເຈ ໂສ ວິຫາໂຣ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ໂສເຘຕພ຺ໂພ. [ມຫາວ. ໖໖, ໖໗; ຈູຬວ. ໓໕໗] ວິຫາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕນ ປຐມໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ຠິສິພິພ຺ໂພຫນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ມຎ຺ໂຈ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ປີຐໍ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ມຎ຺ຈປຏິປາທກາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ; ເຂຬມລ຺ລໂກ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ອປສ຺ເສນຜລກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ຠຸມ຺ມຕ຺ຖຣຓໍ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ຕານກໍ ໂຫຕິ, ອຸລ຺ໂລກາ ປຐມໍ ໂອຫາເຣຕພ຺ພໍ, ອາໂລກສນ຺ຘິກຓ຺ຓຠາຄາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ກາຬວຓ຺ຓກຕາ ຠູມິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອກຕາ ໂຫຕິ ຠູມິ, ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສິຕ຺ວາ ປຣິໂຜສິຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ – ມາ ວິຫາໂຣ ຣເຊນ ອຸຫຎ຺ຎີຕິ. ສງ຺ກາຣໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ.

‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸສາມນ຺ຕາ ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕພ຺ພໍ. ນ ວິຫາຣສາມນ຺ຕາ ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕພ຺ພໍ. ນ ປານີຍສາມນ຺ຕາ ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕພ຺ພໍ. ນ ປຣິໂຠຊນີຍສາມນ຺ຕາ ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕພ຺ພໍ. ນ ປຏິວາເຕ ອງ຺ຄເຓ ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕພ຺ພໍ. ອໂຘວາເຕ ເສນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠຸມ຺ມຕ຺ຖຣຓໍ ເອກມນ຺ຕໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ມຎ຺ຈປຏິປາທກາ ເອກມນ຺ຕໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕພ຺ພາ. ມຎ຺ໂຈ ເອກມນ຺ຕໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ໂພ. ປີຐໍ ເອກມນ຺ຕໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ຠິສິພິພ຺ໂພຫນໍ ເອກມນ຺ຕໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ເອກມນ຺ຕໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ເຂຬມລ຺ລໂກ ເອກມນ຺ຕໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕພ຺ໂພ. ອປສ຺ເສນຜລກໍ ເອກມນ຺ຕໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ວາ ເຫຏ຺ຐາປີຐໍ ວາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ນ ຈ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣວໍສໍ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸ ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ປຸຣຕ຺ຖິມາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ປຈ຺ຉິມາ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸຕ຺ຕຣາ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ທກ຺ຂິຓາ ສຣຊາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ທກ຺ຂິຓາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ສີຕກາໂລ ໂຫຕິ, ທິວາ ວາຕປານາ ວິວຣິຕພ຺ພາ, ຣຕ຺ຕິໍ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸຓ຺ຫກາໂລ ໂຫຕິ, ທິວາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ, ຣຕ຺ຕິໍ ວິວຣິຕພ຺ພາ.

‘‘ສເຈ ວຸຑ຺ເຒນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວິຫຣຕິ, ນ ວຸຑ຺ຒໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ອຸທ຺ເທໂສ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ທາຕພ຺ພາ, ນ ສຊ຺ຌາໂຍ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ, ນ ປທີໂປ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ປທີໂປ ວິຊ຺ຌາເປຕພ຺ໂພ, ນ ວາຕປານາ ວິວຣິຕພ຺ພາ, ນ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ສເຈ ວຸຑ຺ເຒນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມຕິ, ເຍນ ວຸຑ຺ໂຒ ເຕນ ປຣິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ວຸຑ຺ໂຒ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ເຓນ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ຠິກ຺ຂູຫິ ເສນາສເນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໙. ຊນ຺ຕາຆຣວຕ຺ຕກຖາ

໓໗໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຊນ຺ຕາຆເຣ ເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນິວາຣິຍມານາ ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຫູຕໍ ກຏ຺ຐໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ຖເກຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ນິສີທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ [ເຖຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣໍ ອລຠມານາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຊນ຺ຕາຆເຣ ເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນິວາຣິຍມານາ ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຫູຕໍ ກຏ຺ຐໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ຖເກຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ! ຠິກ຺ຂູ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣໍ ອລຠມານາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຊນ຺ຕາຆເຣ ເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນິວາຣິຍມານາ ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຫູຕໍ ກຏ຺ຐໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ຖເກຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ນິສີທນ຺ຕິ; ຠິກ຺ຂູ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣໍ ອລຠມານາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊນ຺ຕາຆເຣ ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິວາຣິຍມາເນນ ອນາທຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຫູຕໍ ກຏ຺ຐໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິ ທາຕພ຺ໂພ. ໂຍ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວາຣໍ ຖເກຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນິສີເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

໓໗໒. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຊນ຺ຕາຆຣວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຊນ຺ຕາຆເຣ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຐມໍ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສເຈ ຉາຣິກາ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຉາຣິກາ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພາ. ສເຈ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ຊນ຺ຕາຆຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ປຣິຠຓ຺ຑໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຣິເວຓໍ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຏ຺ຐໂກ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂກຏ຺ຐໂກ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຊນ຺ຕາຆຣສາລາ ອຸກ຺ລາປາ ໂຫຕິ, ຊນ຺ຕາຆຣສາລາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ.

‘‘ຈຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ເນຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ເຕເມຕພ຺ພາ, ອຸທກໂທຓິກາຍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສນ຺ເຕນ ມຕ຺ຕິກາຍ ມຸຂໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ນ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ນວາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ຊນ຺ຕາຆເຣ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ອຸທເກປິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕປິ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ອຸປຣິໂຕປິ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ນຫາເຕນ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ເຕນ ໂອຕຣນ຺ຕານໍ ມຄ຺ໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປຈ຺ຉາ ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມຕິ, ສເຈ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ໂຫຕິ, ໂຘວິຕພ຺ພໍ. ມຕ຺ຕິກາໂທຓິກໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ວິຊ຺ຌາເປຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ຖເກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຊນ຺ຕາຆຣວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຊນ຺ຕາຆເຣ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໑໐. ວຈ຺ຈກຸຏິວຕ຺ຕກຖາ

໓໗໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິໂກ ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນ ອິຈ຺ຉຕິ ອາຈເມຕຸໍ – ໂກ ອິມໍ ວສລໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ອາມສິສ຺ສຕີຕິ [ອາຈມິສ຺ສຕີຕິ (ກ.)]. ຕສ຺ສ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ກິມິ ສຓ຺ຐາຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນ ອາຈເມສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນ ອາຈເມສ຺ສຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນ ອາຈເມສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສຕິ ອຸທເກ ນາຈເມຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນາຈເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ນວກາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວຈ຺ຈິຕາ ອາຄເມນ຺ຕິ. ເຕ ວຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ…ເປ… ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວຈ຺ໂຈ ກາຕພ຺ໂພ. ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄຕປຏິປາຏິຍາ ວຈ຺ຈໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຕິສຫສາປິ ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ປວິສນ຺ຕິ, ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາປິ [ອຸພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ (ສີ.), ອຸພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ປວິສນ຺ຕິ, ນິຕ຺ຖຸນນ຺ຕາປິ ວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທນ຺ຕາປິ ວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາປິ ວຈ຺ຈໂທຓິກາຍ ວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາປິ ປສ຺ສາວໂທຓິກາຍ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປສ຺ສາວໂທຓິກາຍປິ ເຂຬໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຜຣຸເສນປິ ກຏ຺ເຐນ ອວເລຂນ຺ຕິ, ອວເລຂນກຏ຺ຐມ຺ປິ ວຈ຺ຈກູປມ຺ຫິ ປາເຕນ຺ຕິ, ອຕິສຫສາປິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາປິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຈປຸຈປຸກາຣກມ຺ປິ ອາຈເມນ຺ຕິ, ອາຈມນສຣາວເກປິ ອຸທກໍ ເສເສນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຕິສຫສາປິ ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາປິ ປວິສິສ຺ສນ຺ຕິ, ນິຕ຺ຖຸນນ຺ຕາປິ ວຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທນ຺ຕາປິ ວຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາປິ ວຈ຺ຈໂທຓິກາຍ ວຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາປິ ປສ຺ສາວໂທຓິກາຍ ປສ຺ສາວໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ປສ຺ສາວໂທຓິກາຍປິ ເຂຬໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຜຣຸເສນປິ ກຏ຺ເຐນ ອວເລຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ອວເລຂນກຏ຺ຐມ຺ປິ ວຈ຺ຈກູປມ຺ຫິ ປາເຕສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕິສຫສາປິ ນິກ຺ຂມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາປິ ນິກ຺ຂມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຈປຸຈປຸກາຣກມ຺ປິ ອາຈເມສ຺ສນ຺ຕິ, ອາຈມນສຣາວເກປິ ອຸທກໍ ເສເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໗໔. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ວຈ຺ຈກຸຏິວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເຕນ ພຫິ ຐິເຕນ [ພຫິ ຐິເຕນ (ສີ. ກ.)] ອຸກ຺ກາສິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ເນນປິ ອຸກ຺ກາສິຕພ຺ພໍ. ຈີວຣວໍເສ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອຕຣມາເນນ ວຈ຺ຈກຸຏີ ປວິສິຕພ຺ພາ. ນາຕິສຫສາ ປວິສິຕພ຺ພາ. ນ ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາ ປວິສິຕພ຺ພາ. ວຈ຺ຈປາທຸກາຍ ຐິເຕນ ອຸພ຺ຠຊິຕພ຺ພໍ. ນ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ເຕນ ວຈ຺ໂຈ ກາຕພ຺ໂພ. ນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທນ຺ເຕນ ວຈ຺ໂຈ ກາຕພ຺ໂພ. ນ ພຫິທ຺ຘາ ວຈ຺ຈໂທຓິກາຍ ວຈ຺ໂຈ ກາຕພ຺ໂພ. ນ ພຫິທ຺ຘາ ປສ຺ສາວໂທຓິກາຍ ປສ຺ສາໂວ ກາຕພ຺ໂພ. ນ ປສ຺ສາວໂທຓິກາຍ ເຂໂຬ ກາຕພ຺ໂພ. ນ ຜຣຸເສນ ກຏ຺ເຐນ ອວເລຂິຕພ຺ພໍ. ນ ອວເລຂນກຏ຺ຐໍ ວຈ຺ຈກູປມ຺ຫິ ປາເຕຕພ຺ພໍ. ວຈ຺ຈປາທຸກາຍ ຐິເຕນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ. ນາຕິສຫສາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ. ນ ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ. ອາຈມນປາທຸກາຍ ຐິເຕນ ອຸພ຺ຠຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຈປຸຈປຸກາຣກໍ ອາຈເມຕພ຺ພໍ. ນ ອາຈມນສຣາວເກ ອຸທກໍ ເສເສຕພ຺ພໍ. ອາຈມນປາທຸກາຍ ຐິເຕນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ວຈ຺ຈກຸຏິ ອຸຫຕາ [ອູຫຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຫຕິ, ໂຘວິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອວເລຂນປິຘໂຣ ປູໂຣ ໂຫຕິ, ອວເລຂນກຏ຺ຐໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວຈ຺ຈກຸຏິ ອຸກ຺ລາປາ ໂຫຕິ, ວຈ຺ຈກຸຏິ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ປຣິຠຓ຺ຑໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຣິເວຓໍ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຏ຺ຐໂກ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂກຏ຺ຐໂກ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ວຈ຺ຈກຸຏິວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໑໑. ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕກຖາ

໓໗໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ! ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໗໖. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກຫິ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. [ມຫາວ. ໖໖] ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ –

‘‘ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຸໂຂທກໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍາຄຸ ໂຫຕິ, ຠາຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາຄຸ ອຸປນາເມຕພ຺ພາ. ຍາຄຸໍ ປີຕສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ປຏິນິວາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ, ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ໂສທໂກ [ສອຸທໂກ (ກ.)] ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ເຕນ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ໂຫຕພ຺ພໍ. ນາຕິທູເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖາ ໂອປາເຕຕພ຺ພາ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕາ ຠຓມາໂນ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ.

‘‘ນິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປຏິນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນິວາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຈີວຣໍ ສິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ຈີວຣໍ ນິທຫິຕພ຺ພໍ. ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຣິຕພ຺ພໍ. ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຣນ຺ເຕນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ກຓ຺ຓໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຣິຕພ຺ພໍ – ມາ ມຊ຺ເຌ ຠງ຺ໂຄ ອໂຫສີຕິ. ໂອໂຠເຄ ກາຍພນ຺ຘນໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸປນາເມຕພ຺ໂພ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປຕພ຺ໂພ. ນ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ປຕ຺ໂຕ ນິທຫິຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ວາ ເຫຏ຺ຐາປີຐໍ ວາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ນ ຈ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣວໍສໍ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ນຫາຍິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນຫານໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສີເຕນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສີຕໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸຓ຺ເຫນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຈຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ເນຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ເຕເມຕພ຺ພາ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ທຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ຈຸຓ຺ຓໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສນ຺ເຕນ ມຕ຺ຕິກາຍ ມຸຂໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ນ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ນວາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ. ຊນ຺ຕາຆເຣ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຸທເກປິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນຫາເຕນ ປຐມຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕ຺ຕໍ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຄຕ຺ຕໂຕ ອຸທກໍ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆາຏິ ທາຕພ຺ພາ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸທ຺ທິສາເປຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປຣິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວິຫຣຕິ, ສເຈ ໂສ ວິຫາໂຣ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ໂສເຘຕພ຺ໂພ. ວິຫາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕນ ປຐມໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ຠິສິພິພ຺ໂພຫນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ມຎ຺ໂຈ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ປີຐໍ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ມຎ຺ຈປຏິປາທກາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ; ເຂຬມລ຺ລໂກ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ອປສ຺ເສນຜລກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ຕານກໍ ໂຫຕິ, ອຸລ຺ໂລກາ ປຐມໍ ໂອຫາເຣຕພ຺ພໍ, ອາໂລກສນ຺ຘິກຓ຺ຓຠາຄາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ກາຬວຓ຺ຓກຕາ ຠູມິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອກຕາ ໂຫຕິ ຠູມິ, ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສິຕ຺ວາ ປຣິໂຜສິຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ – ມາ ວິຫາໂຣ ຣເຊນ ອຸຫຎ຺ຎີຕິ. ສງ຺ກາຣໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ມຎ຺ຈປຏິປາທກາ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕພ຺ພາ. ມຎ຺ໂຈ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ໂພ. ປີຐໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ຠິສິພິພ຺ໂພຫນໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ເຂຬມລ຺ລໂກ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕພ຺ໂພ. ອປສ຺ເສນຜລກໍ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ວາ ເຫຏ຺ຐາປີຐໍ ວາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ນ ຈ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣວໍສໍ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ວູປກາເສຕພ຺ໂພ, ວູປກາສາເປຕພ຺ໂພ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ວິໂນເທຕພ຺ພໍ, ວິໂນທາເປຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ວິເວເຈຕພ຺ພໍ, ວິເວຈາເປຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣິວາສາຣໂຫ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິວາສໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣໂຫ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ມານຕ຺ຕໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ລຫຸກາຍ ວາ ປຣິຓາເມຍ຺ຍາຕິ. ກຕໍ ວາ ປນສ຺ສ ໂຫຕິ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ, ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສມ຺ມາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂລມໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ.

‘‘ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ໂຘວິຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ກາຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ກຣິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຣຊນາ ປຈິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ປຈິຕພ຺ພາ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິຕພ຺ພໍ [ຣເຊຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ.)] ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ຣຊິຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິເຍຖາຕິ. ຈີວຣໍ ຣຊນ຺ເຕນ [ຣເຊນ຺ເຕນ (ສ຺ຍາ.)] ສາຘຸກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ຣຊິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ເຖເວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ.

‘‘ນ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເກສາ ເຉເທຕພ຺ພາ [ເຉຕ຺ຕພ຺ພາ (ສີ.), ເຉທິຕພ຺ພາ (ກ.)], ນ ເອກຈ຺ເຈນ ເກສາ ເຉທາເປຕພ຺ພາ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ໂຈ [ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ (ກ.)] ກາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ໂຈ ກາຣາເປຕພ຺ໂພ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ໂຫຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ໂຈ ປຈ຺ຉາສມໂຓ ອາທາຕພ຺ໂພ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນີຫຣາເປຕພ຺ໂພ; ນ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ; ນ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ນ ທິສາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກຫິ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໑໒. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຕກຖາ

໓໗໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸປຊ຺ຌາຍາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອຸປຊ຺ຌາຍາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຊ຺ຌາຍາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໗໘. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ອຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກສຸ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. [ມຫາວ. ໖໗] ອຸປຊ຺ຌາເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກມ຺ຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ –

‘‘ອຸປຊ຺ຌາເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອຸທ຺ເທເສນ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ໂອວາເທນ ອນຸສາສນິຍາ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ນ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍຖາຕິ.

‘‘ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຸໂຂທກໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍາຄຸ ໂຫຕິ, ຠາຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາຄຸ ອຸປນາເມຕພ຺ພາ. ຍາຄຸໍ ປີຕສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ປຏິນິວາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ, ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ໂສທໂກ ທາຕພ຺ໂພ.

‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປຏິນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນິວາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຈີວຣໍ ສິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ຈີວຣໍ ນິທຫິຕພ຺ພໍ. ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຣິຕພ຺ພໍ. ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຣນ຺ເຕນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ກຓ຺ຓໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຣິຕພ຺ພໍ – ມາ ມຊ຺ເຌ ຠງ຺ໂຄ ອໂຫສີຕິ. ໂອໂຠເຄ ກາຍພນ຺ຘນໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸປນາເມຕພ຺ໂພ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປຕພ຺ໂພ, ນ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ປຕ຺ໂຕ ນິທຫິຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ວາ ເຫຏ຺ຐາປີຐໍ ວາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ນ ຈ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣວໍສໍ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ນຫາຍິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນຫານໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສີເຕນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສີຕໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸຓ຺ເຫນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຈຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ເນຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ເຕເມຕພ຺ພາ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ [ອາທາຍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ (ກ.)] ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ທຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ຈຸຓ຺ຓໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສນ຺ເຕນ ມຕ຺ຕິກາຍ ມຸຂໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ນ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ນ ນວາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ. ຊນ຺ຕາຆເຣ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຸທເກປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນຫາເຕນ ປຐມຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕ຺ຕໍ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຄຕ຺ຕໂຕ ອຸທກໍ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆາຏິ ທາຕພ຺ພາ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ວິຫຣຕິ, ສເຈ ໂສ ວິຫາໂຣ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ໂສເຘຕພ຺ໂພ. ວິຫາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕນ ປຐມໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ…ເປ… ສເຈ ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວູປກາເສຕພ຺ໂພ, ວູປກາສາເປຕພ຺ໂພ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວິໂນເທຕພ຺ພໍ, ວິໂນທາເປຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວິເວເຈຕພ຺ພໍ, ວິເວຈາເປຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣິວາສາຣໂຫ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ປຣິວາສໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ມານຕ຺ຕໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ສງ຺ໂຆ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ລຫຸກາຍ ວາ ປຣິຓາເມຍ຺ຍາຕິ. ກຕໍ ວາ ປນສ຺ສ ໂຫຕິ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ, ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ, ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ສມ຺ມາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ໂລມໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ.

‘‘ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ເອວໍ ໂຘເວຍ຺ຍາສີຕິ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິເຍຖາຕິ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ກຣິເຍຖາຕິ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ເອວໍ ປເຈຍ຺ຍາສີຕິ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິເຍຖາຕິ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ເອວໍ ຣເຊຍ຺ຍາສີຕິ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິເຍຖາຕິ. ຈີວຣໍ ຣຊນ຺ເຕນ ສາຘຸກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ຣຊິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ເຖເວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ອຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກສຸ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໓. ອາຈຣິຍວຕ຺ຕກຖາ

໓໗໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອນ຺ເຕວາສິກາ ອາຈຣິເຍສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອນ຺ເຕວາສິກາ ອາຈຣິເຍສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ເຕວາສິກາ ອາຈຣິເຍສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໘໐. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອາຈຣິເຍສຸ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ອາຈຣິເຍສຸ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. [ມຫາວ. ໗໘] ອນ຺ເຕວາສິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິຍມ຺ຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ –

‘‘ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຸໂຂທກໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍາຄຸ ໂຫຕິ, ຠາຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາຄຸ ອຸປນາເມຕພ຺ພາ. ຍາຄຸໍ ປີຕສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ອາຈຣິຍມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ປຏິນິວາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ, ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ໂສທໂກ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ເຕນ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ໂຫຕພ຺ພໍ. ນາຕິທູເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖາ ໂອປາເຕຕພ຺ພາ. ອາຈຣິໂຍ ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕາ ຠຓມາໂນ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂຫຕິ, ອາຈຣິໂຍ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸປນາເມຕພ຺ໂພ. ອາຈຣິໂຍ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປຕພ຺ໂພ, ນ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ປຕ຺ໂຕ ນິທຫິຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ວາ ເຫຏ຺ຐາປີຐໍ ວາ ປຣາມສິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ນ ຈ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣວໍສໍ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ປມຊິຕ຺ວາ ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ອາຈຣິຍມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ນຫາຍິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນຫານໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສີເຕນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສີຕໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸຓ຺ເຫນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຈຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ເນຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ເຕເມຕພ຺ພາ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ທຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ຈຸຓ຺ຓໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສນ຺ເຕນ ມຕ຺ຕິກາຍ ມຸຂໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ນ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ນວາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ. ຊນ຺ຕາຆເຣ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຸທເກປິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນຫາເຕນ ປຐມຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕ຺ຕໍ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຄຕ຺ຕໂຕ ອຸທກໍ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆາຏິ ທາຕພ຺ພາ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ອາຈຣິໂຍ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸທ຺ທິສາເປຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປຣິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອາຈຣິໂຍ ວິຫຣຕິ, ສເຈ ໂສ ວິຫາໂຣ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ໂສເຘຕພ຺ໂພ. ວິຫາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕນ ປຐມໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ນິສີທນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ຠິສິພິພ຺ໂພຫນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ມຎ຺ໂຈ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ປີຐໍ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ, ອສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕນ ກວາຏປິຏ຺ຐໍ, ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ມຎ຺ຈປຏິປາທກາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ; ເຂຬມລ຺ລໂກ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ; ອປສ຺ເສນຜລກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ; ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ຕານກໍ ໂຫຕິ, ອຸລ຺ໂລກາ ປຐມໍ ໂອຫາເຣຕພ຺ພໍ, ອາໂລກສນ຺ຘິກຓ຺ຓຠາຄາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ກາຬວຓ຺ຓກຕາ ຠູມິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອກຕາ ໂຫຕິ ຠູມິ, ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສິຕ຺ວາ ປຣິໂຜສິຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ – ມາ ວິຫາໂຣ ຣເຊນ ອຸຫຎ຺ຎີຕິ. ສງ຺ກາຣໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ວູປກາເສຕພ຺ພາ, ວູປກາສາເປຕພ຺ພາ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ວິໂນເທຕພ຺ພໍ, ວິໂນທາເປຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ວິເວເຈຕພ຺ພໍ, ວິເວຈາເປຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣິວາສາຣໂຫ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຣິວາສໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອາຈຣິຍໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອາຈຣິຍສ຺ສ ມານຕ຺ຕໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອາຈຣິຍໍ ອພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ສງ຺ໂຆ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ລຫຸກາຍ ວາ ປຣິຓາເມຍ຺ຍາຕິ. ກຕໍ ວາ ປນສ຺ສ ໂຫຕິ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ, ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ສມ຺ມາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂລມໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ.

‘‘ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ໂຘວິຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ກາຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ກຣິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ປຈິຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິເກນ ຣຊິຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິເຍຖາຕິ. ຈີວຣໍ ຣຊນ຺ເຕນ ສາຘຸກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ຣຊິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ເຖເວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ.

‘‘ນ ອາຈຣິຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເກສາ ເຉທິຕພ຺ພາ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ເກສາ ເຉທາເປຕພ຺ພາ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ໂຈ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ໂຈ ກາຣາເປຕພ຺ໂພ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ໂຫຕພ຺ພໍ, ນ ເອກຈ຺ໂຈ ປຈ຺ຉາສມໂຓ ອາທາຕພ຺ໂພ; ນ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ, ນ ເອກຈ຺ເຈນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນີຫຣາເປຕພ຺ໂພ; ນ ອາຈຣິຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ; ນ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ນ ທິສາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອາຈຣິເຍສຸ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ອາຈຣິເຍສຸ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໑໔. ອນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕກຖາ

໓໘໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຈຣິຍາ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອາຈຣິຍາ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິຍາ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໓໘໒. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິຍານໍ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຍຖາ ອາຈຣິເຍຫິ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. [ມຫາວ. ໗໙] ອາຈຣິເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຫິ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ –

‘‘ອາຈຣິເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອຸທ຺ເທເສນ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ໂອວາເທນ ອນຸສາສນິຍາ. ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິເຍຖາຕິ.

‘‘ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຸໂຂທກໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍາຄຸ ໂຫຕິ, ຠາຊນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາຄຸ ອຸປນາເມຕພ຺ພາ. ຍາຄຸໍ ປີຕສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຫິ ວຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຄາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ປຏິນິວາສນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ, ໂຘວິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ໂສທໂກ ທາຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂຫຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸປນາເມຕພ຺ໂພ. ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປຕພ຺ໂພ, ນ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ປຕ຺ໂຕ ນິທຫິຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ…ເປ… ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ເຕນ…ເປ… ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ເທໂສ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ໂສ ເທໂສ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

‘‘ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ນຫາຍິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນຫານໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສີເຕນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສີຕໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸຓ຺ເຫນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຍາເທຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຈຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ເນຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ເຕເມຕພ຺ພາ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ [ອາທາຍ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ (ກ.)] ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ທຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ຈຸຓ຺ຓໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຕ຺ຕິກາ ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສນ຺ເຕນ ມຕ຺ຕິກາຍ ມຸຂໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ນ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ນ ນວາ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ. ຊນ຺ຕາຆເຣ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕນ ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຊນ຺ຕາຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຸທເກປິ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນຫາເຕນ ປຐມຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕ຺ຕໍ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຄຕ຺ຕໂຕ ອຸທກໍ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນິວາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆາຏິ ທາຕພ຺ພາ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐໍ ອາທາຍ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ວິຫຣຕິ, ສເຈ ໂສ ວິຫາໂຣ ອຸກ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ໂສເຘຕພ຺ໂພ. ວິຫາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕນ ປຐມໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ…ເປ… ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ອນຠິຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ວູປກາເສຕພ຺ໂພ, ວູປກາສາເປຕພ຺ໂພ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ວິໂນເທຕພ຺ພໍ, ວິໂນທາເປຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ວິເວເຈຕພ຺ພໍ, ວິເວຈາເປຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຖາ ວາສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣິວາສາຣໂຫ, ອາຈຣິເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຣິວາສໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ມານຕ຺ຕາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ມານຕ຺ຕໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອພ຺ຠານາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ອພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ. ສເຈ ສງ຺ໂຆ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ອາຈຣິເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ລຫຸກາຍ ວາ ປຣິຓາເມຍ຺ຍາຕິ. ກຕໍ ວາ ປນສ຺ສ ໂຫຕິ, ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ, ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ, ອາຈຣິເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ສມ຺ມາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂລມໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ.

‘‘ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ເອວໍ ໂຘເວຍ຺ຍາສີຕິ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ໂຘວິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ກຣິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ເອວໍ ປເຈຍ຺ຍາສີຕິ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຣຊນໍ ປຈິເຍຖາຕິ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ເອວໍ ຣເຊຍ຺ຍາສີຕິ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຈີວຣໍ ຣຊິເຍຖາຕິ. ຈີວຣໍ ຣຊນ຺ເຕນ ສາຘຸກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ຣຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ເຖເວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິຍານໍ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ຍຖາ ອາຈຣິເຍຫິ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໂກ ອຏ຺ຐໂມ.

ອິມມ຺ຫິ ຂນ຺ຘເກ ວຕ຺ຖູ ເອກູນວີສຕິ, ວຕ຺ຕາ ຈຸທ຺ທສ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ສອຸປາຫນາ ຉຕ຺ຕາ ຈ, ໂອຄຸຓ຺ຐິ ສີສໍ ປານີຍໍ;

ນາຠິວາເທ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຫິ ອຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເປສລາ.

ໂອມຸຎ຺ຈິ ຉຕ຺ຕໍ ຂນ຺ເຘ ຈ, ອຕຣຎ຺ຈ ປຏິກ຺ກມໍ;

ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປາ, ປຕິຣູປຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິຕາ.

ອາສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ ໂຘວິເຕນ, ສຸກ຺ເຂນລ຺ເລນຸປາຫນາ;

ວຸຑ຺ໂຒ ນວໂກ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຄຈຣາ.

ເສກ຺ຂາ ວຈ຺ຈາ ປານີ ປຣິ, ກຕ຺ຕຣໍ ກຕິກໍ ຕໂຕ;

ກາລໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ລາໂປ, ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ນີຫເຣ.

ປຏິປາໂທ ຠິສິພິພ຺ໂພ, ມຎ຺ຈປີຐຎ຺ຈ ມລ຺ລກໍ;

ອປສ຺ເສນຸລ຺ໂລກກຓ຺ຓາ, ເຄຣຸກາ ກາຬ ອກຕາ.

ສງ຺ກາຣຎ຺ຈ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ, ປຏິປາທກໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ;

ຠິສິ ນິສີທນມ຺ປິ, ມລ຺ລກໍ ອປສ຺ເສນ ຈ.

ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຠູມິ ຈ, ປາຣນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ;

ປຸຣຕ຺ຖິມາ ປຈ຺ຉິມາ ຈ, ອຸຕ຺ຕຣາ ອຖ ທກ຺ຂິຓາ.

ສີຕຸຓ຺ເຫ ຈ ທິວາຣຕ຺ຕິໍ, ປຣິເວຓຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐໂກ;

ອຸປຏ຺ຐານຄ຺ຄິ ສາລາ ຈ, ວຕ຺ຕໍ ວຈ຺ຈກຸຏີສຸ ຈ.

ປານີ ປຣິໂຠຊນິຍາ, ກຸມ຺ຠິ ອາຈມເນສຸ ຈ;

ອໂນປເມນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິເມ [ເວ (ກ. ເອວມຸປຣິປິ)].

ເນວາສນໍ ນ ອຸທກໍ, ນ ປຈ຺ຈຸ ນ ຈ ປານິຍໍ;

ນາຠິວາເທ ນປຎ຺ຎເປ, ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຈ ເປສລາ.

ວຸຑ຺ຒາສນຎ຺ຈ ອຸທກໍ, ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ປານິຍໍ;

ອຸປາຫເນ ເອກມນ຺ຕໍ, ອຠິວາເທ ຈ ປຎ຺ຎເປ.