໗. ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑. ປຐມຠາຓວາໂຣ

ຉສກ຺ຍປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ

໓໓໐. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອນຸປິຍາຍໍ ວິຫຣຕິ, ອນຸປິຍໍ ນາມ ມລ຺ລານໍ ນິຄໂມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫານາໂມ ຈ ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ສກ຺ໂກ ທ຺ເວຠາຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ສຸຂຸມາໂລ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕໂຍ ປາສາທາ ໂຫນ຺ຕິ – ເອໂກ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ເອໂກ ຄິມ຺ຫິໂກ, ເອໂກ ວສ຺ສິໂກ. ໂສ ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ [ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ (ສີ.)] ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕູຣິເຍຫິ ປຣິຈາຣຍມາໂນ [ປຣິຈາຣິຍມາໂນ (ກ.)] ນ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອໂຣຫຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປນ ກຸລາ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຍໍນູນາຫໍ ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ວາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຣຫິ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປນ ກຸລາ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ວາ ປພ຺ພຊ, ອຫໍ ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ ສຸຂຸມາໂລ, ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ ໂຂ ເຕ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຆຣາວາສຕ຺ຖໍ ອນຸສາສິສ຺ສາມິ. ປຐມໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສາເປຕພ຺ພໍ. ກສາເປຕ຺ວາ ວປາເປຕພ຺ພໍ. ວປາເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອຠິເນຕພ຺ພໍ. ອຸທກໍ ອຠິເນຕ຺ວາ ອຸທກໍ ນິນ຺ເນຕພ຺ພໍ. ອຸທກໍ ນິນ຺ເນຕ຺ວາ ນິທ຺ຘາເປຕພ຺ພໍ. ນິທ຺ຘາເປຕ຺ວາ [ນິຑ຺ຑເຫຕພ຺ພໍ, ນິຑ຺ຑເຫຕ຺ວາ (ສີ.)] ລວາເປຕພ຺ພໍ. ລວາເປຕ຺ວາ ອຸພ຺ພາຫາເປຕພ຺ພໍ. ອຸພ຺ພາຫາເປຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ມທ຺ທາເປຕພ຺ພໍ. ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພານິ. ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ຠຸສິກາ ອຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພາ. ຠຸສິກໍ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ໂອປຸນາເປຕພ຺ພໍ [ໂອຜຸນາເປຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ. ກ.), ໂອຜຸຓາເປຕພ຺ພໍ (ໂຍຊນາ)]. ໂອປຸນາເປຕ຺ວາ ອຕິຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ອຕິຫຣາເປຕ຺ວາ ອາຍຕິມ຺ປິ ວສ຺ສໍ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ, ອາຍຕິມ຺ປິ ວສ຺ສໍ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ກມ຺ມາ ຂີຍນ຺ຕິ? ນ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ? ກທາ ກມ຺ມາ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕິ? ກທາ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ? ກທາ ມຍໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ກມ຺ມາ ຂີຍນ຺ຕິ. ນ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຂີເຓວ ກມ຺ເມ ປິຕໂຣ ຈ ປິຕາມຫາ ຈ ກາລງ຺ກຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຆຣາວາສຕ຺ເຖນ ອຸປຊານາຫິ. ອຫໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຍນ ມາຕາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອມ຺ມ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຫິ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຂ ເມ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ປິຍາ ມນາປາ ອປ຺ປຏິກູລາ. ມຣເຓນປິ ໂວ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມິ. ກິໍ ປນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊີວນ຺ເຕ ອນຸຊານິສ຺ສາມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ? ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອມ຺ມ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຫິ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ [ອິມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ເອວມ຺ປິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ –- ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ ເອວມາຫ ‘ສເຈ ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’’ຕິ]. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ. ໂສ ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ; ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສຫາໂຍ; ໂສ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸ’ນ຺ຕິ – ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠທ຺ທິຍໍ ສກ຺ຍຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມມ ໂຂ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຕວ ປຏິພທ຺ຘາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເຕ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ມມ ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ສາ ໂຫຕຸ, ອຫໍ ຕຍາ; ຍຖາ ສຸຂໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ສມ຺ມ, ສກ຺ໂກມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸນ຺ຕິ. ຍໍ ເຕ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎໍ ມຍາ ກາຕຸໍ, ກ຺ຍາຫໍ [ຕ຺ຍາຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ກຣິສ຺ສາມິ. ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ມາຕາ ໂຂ ມໍ, ສມ຺ມ, ເອວມາຫ – ‘ສເຈ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’’ຕິ. ‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ, ສມ຺ມ, ເອສາ ວາຈາ. ສເຈ ເຕ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ມມ ປຏິພທ຺ຘາ ວາ, ອປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ສາ ໂຫຕຸ, ອຫໍ ຕຍາ; ຍຖາ ສຸຂໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ສຈ຺ຈປຏິຎ຺ຎາ. ອຖ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ຉວສ຺ສານິ…ເປ… ປຎ຺ຈວສ຺ສານິ… ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ… ຕີຓິ ວສ຺ສານິ… ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ… ເອກໍ ວສ຺ສໍ. ເອກສ຺ສ ວສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ເອກວສ຺ສໍ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕມາເສ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕມາສາ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສຕ຺ຕມາເສ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ຉ ມາເສ…ເປ… ປຎ຺ຈ ມາເສ… ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ… ຕໂຍ ມາເສ… ທ຺ເວ ມາເສ… ເອກໍ ມາສໍ… ອຑ຺ຒມາສໍ. ອຑ຺ຒມາສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ອຑ຺ຒມາໂສ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອຑ຺ຒມາສໍ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕາຫໍ ຍາວາຫໍ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ຠາຕໂຣ ຈ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕາໂຫ, ອາຄເມສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໓໑. ອຖ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ຈ ສກ຺ຍຣາຊາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ອານນ຺ໂທ ຈ ຠຄຸ ຈ ກິມິໂລ ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ, ອຸປາລິກປ຺ປເກນ ສຕ຺ຕມາ, ຍຖາ ປຸເຣ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ນິຍ຺ຍິໍສຸ. ເຕ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຣວິສຍໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຠຣຓໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຫນ຺ທ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ; ອລໍ ເຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຊີວິກາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຸປາລິສ຺ສ ກປ຺ປກສ຺ສ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ມໍ. ອິເມ ຫິ ນາມ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິມງ຺ຄ [ກິມງ຺ຄ (ສີ.)] ປນາຫ’’ນ຺ຕິ. ຠຓ຺ຑິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຣຸກ຺ເຂ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ‘ໂຍ ປສ຺ສຕິ, ທິນ຺ນໍເຍວ ຫຣຕູ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິສ຺ສ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ນິວຕ຺ເຕສີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ, ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ມໍ. ອິເມ ຫິ ນາມ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິມງ຺ຄ ປນາຫ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ, ຠຓ຺ຑິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຣຸກ຺ເຂ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ‘ໂຍ ປສ຺ສຕິ, ທິນ຺ນຎ຺ເຎວ ຫຣຕູ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕມ຺ຫິ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ອກາສິ ຍມ຺ປິ ນ ນິວຕ຺ໂຕ [ຍໍ ນິວຕ຺ໂຕ (ສີ.), ຍໍ ປນ ນິວຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ.)]. ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາກິຍາ ນາມ ມານສ຺ສິໂນ. ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາລິ ກປ຺ປໂກ ອມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຈາຣໂກ. ອິມໍ ຠຄວາ ປຐມໍ ປພ຺ພາເຊຕຸ. ອິມສ຺ສ ມຍໍ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ. ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ສາກິຍານໍ ສາກິຍມາໂນ ນິມ຺ມານາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ [ນິມ຺ມາທຍິສ຺ສຕີຕິ (ສີ.), ນິມ຺ມານິຍິສ຺ສຕີຕິ (ສ຺ຍາ.)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ປຐມໍ ປພ຺ພາເຊສິ, ປຈ຺ຉາ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາເຣ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ເຕເນວ ອນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກໍ ອິທ຺ຘິໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທສິ.

໓໓໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠທ຺ທິໂຍ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ. ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ອນຠິຣໂຕວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ. ຕໍເຍວ ວາ ປຸຣິມໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ຠທ຺ທິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທິຍໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ສໂຕປິ ອນ຺ໂຕປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ນຄເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ນຄເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ຊນປເທ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ຊນປເທ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິໂຕປິ ໂຄປິໂຕປິ ສນ຺ໂຕ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນ ອຫໍ ເອໂກ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠີໂຕ ອນຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອນຸສ຺ສງ຺ກີ ອນຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ປນ຺ນໂລໂມ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ໂຕ ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມີຕິ. ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນມິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

[ອຸທາ. ໒໐] ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ, ອິຕິ ຠວາຠວຕຎ຺ຈ ວີຕິວຕ຺ໂຕ;

ຕໍ ວິຄຕຠຍໍ ສຸຂິໍ ອໂສກໍ, ເທວາ ນານຸຠວນ຺ຕິ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ.

ເທວທຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

໓໓໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນຸປິຍາຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ໂກສມ຺ພີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ໂກສມ຺ພີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ກໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປສາເທຍ຺ຍໍ, ຍສ຺ມິໍ ເມ ປສນ຺ເນ ພຫຸລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ຕຣຸໂຓ ເຈວ ອາຍຕິໍ ຠທ຺ໂທ ຈ. ຍໍນູນາຫໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ປສາເທຍ຺ຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ເມ ປສນ຺ເນ ພຫຸລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ຕທວສຣິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສກວຓ຺ຓໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ອຫິເມຂລິກາຍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ [ອຸຈ຺ຈງ຺ເກ (ສ຺ຍາ.)] ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ຠີໂຕ ອໂຫສິ, ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠາຍສິ ມໍ ຕ຺ວໍ ກຸມາຣາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠາຍາມິ. ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ເທວທຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ, ອິງ຺ຆ ສເກເນວ ວຓ຺ເຓນ ປາຕຸຠວສ຺ສູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘໂຣ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍນ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣີຍຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອິຈ຺ຉາຄຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຫ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອິທ຺ຘິຍາ ປຣິຫາຍິ.

[ອ. ນິ. ໕.໑໐໐] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກກຸໂຘ ນາມ ໂກຬິຍປຸຕ຺ໂຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ອຘຸນາ ກາລງ຺ກໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາໂຠ ໂຫຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມາຄຘການິ [ມາຄຘິການິ (ສ຺ຍາ.)] ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ. ໂສ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາເຠນ ເນວ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປຣໍ ພ຺ຍາພາເຘຕິ. ອຖ ໂຂ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ [ປຣິຍາທິຓ຺ຓຈິຕ຺ຕສ຺ສ (ກ.)] ເອວຣູປໍ ອິຈ຺ຉາຄຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ສຫ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາວ ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອິທ຺ຘິຍາ ປຣິຫີໂນ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກກຸໂຘ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຬິຍປຸຕ຺ໂຕ ມມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຘຸນາ ກາລງ຺ກໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາໂຠ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມາຄຘການິ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ. ໂສ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາເຠນ ເນວ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປຣໍ ພ຺ຍາພາເຘຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອິຈ຺ຉາຄຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີຕິ. ສຫ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາວ ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອິທ຺ຘິຍາ ປຣິຫີໂນ’ຕິ. ອິທມໂວຈ, ຠນ຺ເຕ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ? ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠາສຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ? ‘‘ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠາສຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂສ຺ເສຕໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ວາຈໍ. ຣກ຺ຂສ຺ເສຕໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ວາຈໍ. ອິທານິ ໂສ ໂມຆປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕິ.

ປຎ຺ຈສຕ຺ຖຸກຖາ

໓໓໔. [ອ. ນິ. ໕.໑໐໐] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ‘‘ອິຘ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ [ປຈ຺ຈາສິໍສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)].

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເມ ອາຊີໂວ ປຣິໂຍທາໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ’ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເມ ອາຊີໂວ ປຣິໂຍທາໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ’ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ອາຊີວໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ອາຊີວໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາ ເມ ຘມ຺ມເທສນາ ປຣິໂຍທາຕາ ອສໍກິລິຏ຺ຐາ’ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາ ເມ ຘມ຺ມເທສນາ ປຣິໂຍທາຕາ ອສໍກິລິຏ຺ຐາ’ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ຘມ຺ມເທສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ຘມ຺ມເທສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ເວຍ຺ຍາກຣຓໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ເວຍ຺ຍາກຣຓໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີຕິ. ອິເມ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ປຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາມິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ນ ຈ ມໍ ສາວກາ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ນ ຈາຫໍ ສາວເກຫິ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສາມິ. ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາມິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ນ ຈ ມໍ ສາວກາ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ນ ຈາຫໍ ສາວເກຫິ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສາມີ’’ຕິ.

໓໓໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣີຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ປິຫຍິຕ຺ຖ. ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣີຍິສ຺ສຕິ, ຫານິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ວຸຑ຺ຒິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຓ຺ຑສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຣສ຺ສ ນາສາຍ ປິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸໂຣ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຈຓ຺ຑຕໂຣ ອສ຺ສ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວກີວຎ຺ຈ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣີຍິສ຺ສຕິ, ຫານິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ວຸຑ຺ຒິ.

[ສໍ. ນິ. ໒.໑໘໔; ອ. ນິ. ໔.໖໘] ‘‘ອຕ຺ຕວຘາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກທລີ ອຕ຺ຕວຘາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ປຣາຠວາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວຘາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວຬຸ ອຕ຺ຕວຘາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ປຣາຠວາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວຘາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນໂຬ ອຕ຺ຕວຘາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ປຣາຠວາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວຘາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຕຣີ ອຕ຺ຕວຘາຍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣາຠວາຍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວຘາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທີ’’ຕິ.

[ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໓, ໑.໒.໑໘໔, ເນຕ຺ຕິ. ໙໐] ‘‘ຜລໍ ເວ ກທລິໍ ຫນ຺ຕິ, ຜລໍ ເວຬຸໍ ຜລໍ ນຬໍ;

ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິສໍ ຫນ຺ຕິ, ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສຕຣິໍ ຍຖາ’’ຕິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໒. ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ

ປກາສນີຍກມ຺ມໍ

໓໓໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຊິຓ຺ໂຓ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ວຸຑ຺ໂຒ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ, ມມໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕຸ. ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຊິຓ຺ໂຓ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ວຸຑ຺ໂຒ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ, ມມໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕຸ. ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນ ນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ກິໍ ປນ ຕຸຍ຺ຫໍ ຉວສ຺ສ ເຂຬາສກສ຺ສາ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ – ສຣາຊິກາຍ ມໍ ຠຄວາ ປຣິສາຍ ເຂຬາສກວາເທນ ອປສາເທຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນວ ອຸກ຺ກໍສຕີຕິ – ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຍຎ຺ຈຣຫິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວຕິ ປຐໂມ ອາຆາໂຕ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕຸ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໓໓໗. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ສງ຺ໂຆ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ, ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ – ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ກຕໍ ສງ຺ເຆນ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໓໓໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ – ‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫານຸຠາໂວ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສມີ’’ຕິ? ‘‘ນນຸ ຕຍາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠູໂຕເຍວ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ – ‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫານຸຠາໂວ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ’’’ ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠູຕໍເຍວ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມນ຺ນຕຸ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ, ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ, ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ, ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ – ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ສມ຺ມໂຕ ຈ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສສິ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອຸສູຍກາ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຸສູຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິມນ຺ໂຕ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ນ ໂຂ ອິທໍ ໂອຣກໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຍຖາ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາສາເປຕີ’’ຕິ.

ອຊາຕສຕ຺ຕຸກຸມາຣວຕ຺ຖຸ

໓໓໙. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍນ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ກຸມາຣ, ມນຸສ຺ສາ ທີຆາຍຸກາ, ເອຕຣຫິ ອປ຺ປາຍຸກາ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ກຸມາໂຣວ ສມາໂນ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊາ ໂຫຫິ. ອຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ – ອຍ຺ໂຍ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ອຍ຺ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ – ອູຣຸຍາ ໂປຕ຺ຖນິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທິວາ ທິວສ຺ສ [ທິວາ ທິວສສ຺ສ (ກ.)] ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສຫສາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ອນ຺ເຕປຸເຣ ອຸປຈາຣກາ ມຫາມຕ຺ຕາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ທິວາ ທິວສ຺ສ ຠີຕໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄໍ ອຸສ຺ສງ຺ກິໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕໍ ສຫສາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ; ທິສ຺ວານ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕ ວິຈິນນ຺ຕາ ອູຣຸຍາ ໂປຕ຺ຖນິກໍ ພທ຺ຘໍ [ພນ຺ຘໍ (ກ.)] ທິສ຺ວານ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ກຕ຺ຕຸກາໂມສີ’’ຕິ? ‘‘ປິຕຣມ຺ຫິ ຫນ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ. ‘‘ເກນາສິ ອຸສ຺ສາຫິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ເຍນ ເທວທຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘‘ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ, ສພ຺ເພ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘‘ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕິ. ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘‘ນ ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ເທວທຕ຺ໂຕ. ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ. ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຣາຊາ ວກ຺ຂຕິ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ມຫາມຕ຺ຕາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ອາທາຍ ເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ກຖໍ, ຠເຓ, ມຫາມຕ຺ເຕຫິ ມຕິ ກຕາ’’ຕິ? ‘‘ເອກຈ຺ເຈ, ເທວ, ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ, ສພ຺ເພ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕິ. ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈາ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ນ ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ເທວທຕ຺ໂຕ. ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ. ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຣາຊາ ວກ຺ຂຕິ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມາ’’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຠເຓ, ກຣິສ຺ສຕິ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ? ນນຸ ຠຄວຕາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ເທວທຕ຺ໂຕ ຣາຊຄເຫ ປກາສາປິໂຕ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ? ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ; ສພ຺ເພ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ’ຕິ; ເຕ ອຏ຺ຐາເນ ອກາສິ. ເຍ ເຕ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ; ນ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕິ; ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈາ’ຕິ; ເຕ ນີເຈ ຐາເນ ຐເປສິ. ເຍ ເຕ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ນ ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ເທວທຕ຺ໂຕ; ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ; ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ; ຍຖາ ຣາຊາ ວກ຺ຂຕິ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ; ເຕ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ມໍ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ຫນ຺ຕຸກາໂມສີ’’ຕິ? ‘‘ຣຊ຺ເຊນາມ຺ຫິ, ເທວ, ອຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ຖິໂກ, ເອຕໍ ເຕ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ.

ອຠິມາຣເປສນໍ

໓໔໐. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍນ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸຣິເສ, ມຫາຣາຊ, ອາຓາເປຫິ, ເຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຍຖາ, ຠເຓ, ອຍ຺ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຫ ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ອມຸກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ປຸຣິເສ ຐເປສິ – ‘‘ໂຍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິເສ ຐເປສິ – ‘‘ເຍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ທ຺ເວ ປຸຣິສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐ ປຸຣິເສ ຐເປສິ – ‘‘ເຍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ໂສຬສ ປຸຣິເສ ຐເປສິ – ‘‘ເຍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ປຕ຺ຖທ຺ເຘນ ກາເຍນ ອຏ຺ຐາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠີຕໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄໍ ອຸສ຺ສງ຺ກິໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕໍ ປຕ຺ຖທ຺ເຘນ ກາເຍນ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫາວຸໂສ, ມາ ຠາຍີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສິຈມ຺ມໍ ເອກມນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ຘນຸກລາປໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ໂຕ ອິຘູປສງ຺ກນ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ໂຕ ອິຘູປສງ຺ກນ຺ໂຕ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸຑ຺ຒິ ເຫສາ, ອາວຸໂສ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ – ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຕໍ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ, ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ, ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ, ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ – ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ທ຺ເວ ປຸຣິສາ – ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຈິເຣນ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ – ປຏິປຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອທ຺ທສໍສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເຕສໍ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ…ເປ… ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສເກ ໂນ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ປຸຣິເສ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉິຕ຺ຖ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິສາ…ເປ… ອຖ ໂຂ ເຕ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສາ…ເປ… ອຖ ໂຂ ເຕ ໂສຬສ ປຸຣິສາ – ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສາ ຈິເຣນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ – ປຏິປຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອທ຺ທສາສຸໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເຕສໍ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ…ເປ… ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສເກ ໂນ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ປຸຣິເສ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉິຕ຺ຖ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ເຍນ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກມິ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ; ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂສ ຠຄວາ, ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ; ມາ ຕ຺ວໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ອຫເມວ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ໂລຫິຕຸປ຺ປາທກກມ຺ມໍ

໓໔໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຄິຊ຺ຌກູຏສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ຉາຍາຍໍ ຈງ຺ກມຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ມຫຕິໍ ສິລໍ ປວິຊ຺ຌິ – ອິມາຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສາມີຕິ. ທ຺ເວ ປພ຺ພຕກູຏາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສິລໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຕໂຕ ປປຕິກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ຣຸຫິຣໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພຫຸໍ ຕຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣຸຫິຣໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ເຕນ ປຐມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຈິຕໍ, ຍໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣຸຫິຣໍ ອຸປ຺ປາທິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ເທວທຕ຺ເຕນ ກິຣ ຠຄວໂຕ ວໂຘ ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ຠຄວໂຕ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມຫາສທ຺ທໍ ສຊ຺ຌາຍສທ຺ທໍ. ສຸຕ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ໂທ ມຫາສທ຺ໂທ ສຊ຺ຌາຍສທ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ – ‘ເທວທຕ຺ເຕນ ກິຣ ຠຄວໂຕ ວໂຘ ປຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ເຕ ຈ [ເຕຘ (ສີ.)], ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ຠຄວໂຕ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ. ໂສ ເອໂສ, ຠຄວາ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ໂທ ມຫາສທ຺ໂທ ສຊ຺ຌາຍສທ຺ໂທ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫານນ຺ທ, ມມ ວຈເນນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຫິ – ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ.

[ຈູຬວ. ໓໓໔; ອ. ນິ. ໕.໑໐໐] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘອາຊີໂວ ສມາໂນ…ເປ… ອປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ…ເປ… ອປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ…ເປ… ອປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາມິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ນ ຈ ມໍ ສາວກາ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ນ ຈາຫໍ ສາວເກຫິ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສາມິ. ອຫໍ ໂຂ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ປຏິຊານາມິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຈ, ນ ຈ ມໍ ສາວກາ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ນ ຈາຫໍ ສາວເກຫິ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສາມິ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາວິຫາຣໍ. ອຣກ຺ຂິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ’’ຕິ.

ນາຬາຄິຣິເປສນໍ

໓໔໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ນາຬາຄິຣິ ນາມ ຫຕ຺ຖີ ຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິຠຓ຺ເຑ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍໍ ໂຂ, ຠເຓ, ຣາຊຎາຕກາ ນາມ ປຏິພລາ ນີຈຏ຺ຐານິຍໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕຸໍ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ເວຕນມ຺ປິ ວຑ຺ຒາເປຕຸໍ. ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຍທາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິມໍ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມຸຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປາເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຫຕ຺ຖິຠຓ຺ຑາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ເຕ ຫຕ຺ຖິຠຓ຺ຑາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຕໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປາເທສຸໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ໂສຓ຺ຑໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປຫຏ຺ຐກຓ຺ຓວາໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນ ອຠິຘາວິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຈຓ຺ໂຑ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ປຏິກ຺ກມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຏິກ຺ກມຕຸ ສຸຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຈຓ຺ໂຑ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ປຏິກ຺ກມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຏິກ຺ກມຕຸ ສຸຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ປາສາເທສຸປິ ຫມ຺ມິເຍສຸປິ ຉທເນສຸປິ ອາຣຸຬ຺ຫາ ອຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອຠິຣູໂປ ວຕ, ໂຠ [ອຠິຣູໂປ ວຕ ໂຠ ໂຄຕໂມ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ມຫາສມໂຓ ນາເຄນ ວິເຫຐີຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິມນ຺ໂຕ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ນຈິຣສ຺ສໍ ວຕ, ໂຠ, ນາໂຄ ນາເຄນ ສງ຺ຄາເມສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິ. ອຖ ໂຂ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຠຄວໂຕ [ຠຄວຕາ (ສີ.)] ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐ [ຜຸໂຏ (ກ.)] ໂສຓ຺ຑໍ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ນາຬາຄິຣິສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ກຸມ຺ຠໍ ປຣາມສນ຺ໂຕ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ມາ ກຸຎ຺ຊຣ ນາຄມາສໂທ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ກຸຎ຺ຊຣ ນາຄມາສໂທ;

ນ ຫິ ນາຄຫຕສ຺ສ ກຸຎ຺ຊຣ ສຸຄຕິ, ໂຫຕິ ອິໂຕ ປຣໍ ຍໂຕ.

‘‘ມາ ຈ ມໂທ ມາ ຈ ປມາໂທ, ນ ຫິ ປມຕ຺ຕາ ສຸຄຕິໍ ວຊນ຺ຕິ ເຕ;

ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຕຖາ ກຣິສ຺ສສິ, ເຍນ ຕ຺ວໍ ສຸຄຕິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ໂສຓ຺ຑາຍ ຠຄວໂຕ ປາທປໍສູນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣິມຸທ຺ຘນິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ປຏິກຸຏິໂຍວ [ປຏິກຸຏິໂຕ ປຏິສກ຺ກິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂອສກ຺ກິ, ຍາວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ອຖ ໂຂ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເກ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຖາ ທນ຺ໂຕ ຈ ປນ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ອໂຫສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ອິມໍ ຄາຖໍ ຄາຍນ຺ຕິ –

[ມ. ນິ. ໒.໓໕໒; ເຖຣຄາ. ໘໗໘] ‘‘ທຓ຺ເຑເນເກ ທມຍນ຺ຕິ, ອງ຺ກຸເສຫິ ກສາຫິ ຈ;

ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ, ນາໂຄ ທນ຺ໂຕ ມເຫສິນາ’’ຕິ.

ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຍາວ ປາໂປ ອຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ, ອລກ຺ຂິໂກ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກສ຺ສ ເອວໍ ມຫານຸຠາວສ຺ສ ວຘາຍ ປຣກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປຣິຫາຍິ. ຠຄວໂຕ ຈ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຠິວຑ຺ຒິ.

ປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸຍາຈນກຖາ

໓໔໓. [ປາຈິ. ໒໐໙] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາໂຣ ສປຣິໂສ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ! ກສ຺ສ ສມ຺ປນ຺ນໍ ນ ມນາປໍ, ກສ຺ສ ສາທຸໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເທວທຕ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ສປຣິໂສ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸເລສຸ ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຕໂຍ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ – ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານ ນິຄ຺ຄຫາຍ; ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ມາ ປາປິຈ຺ຉາ ປກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ; ກຸລານຸທ຺ທຍາຍ [ກຸລານຸທຍຕາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຈ. ຄຓໂຠຊເນ ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

[ປາຣາ. ໔໐໙] ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍນ ໂກກາລິໂກ ກຏໂມທກຕິສ຺ສໂກ [ກຏໂມຣກຕິສ຺ສໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຂຓ຺ຑເທວິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ສມຸທ຺ທທຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂກກາລິກໍ ກຏໂມທກຕິສ຺ສກໍ ຂຓ຺ຑເທວິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ສມຸທ຺ທທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຖ, ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈກ຺ກເຠທ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂກກາລິໂກ ເທວທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມໂຓ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕໂມ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ກຖໍ ມຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈກ຺ກເຠທ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຖ, ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິສ຺ສາມ – ‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສລ຺ເລຂສ຺ສ ຘຸຕສ຺ສ ປາສາທິກສ຺ສ ອປຈຍສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສລ຺ເລຂາຍ ຘຸຕຕາຍ ປາສາທິກຕາຍ ອປຈຍາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ປໍສຸກູລິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ຣຸກ຺ຂມູລິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຉນ຺ນໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ; ໂຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາ’ຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນານຸຊານິສ຺ສຕິ. ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສງ຺ຆເຠໂທ ກາຕຸໍ ຈກ຺ກເຠໂທ. ລູຂປ຺ປສນ຺ນາ ຫິ, ອາວຸໂສ, ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສລ຺ເລຂສ຺ສ ຘຸຕສ຺ສ ປາສາທິກສ຺ສ ອປຈຍສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສລ຺ເລຂາຍ ຘຸຕຕາຍ ປາສາທິກຕາຍ ອປຈຍາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ປໍສຸກູລິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ຣຸກ຺ຂມູລິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຉນ຺ນໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ; ໂຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕຸ; ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຄາມນ຺ເຕ ວິຫຣຕຸ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ໂຫຕຸ; ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍຕຸ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕຸ; ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຍຕຸ. ອຏ຺ຐມາເສ ໂຂ ມຍາ, ເທວທຕ຺ຕ, ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ; ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ – ອທິຏ຺ຐໍ, ອສ຺ສຸຕໍ, ອປຣິສງ຺ກິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ – ນ ຠຄວາ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອນຸຊານາຕີຕິ – ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ສປຣິໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ສຎ຺ຎາເປສິ – ‘‘ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິມ຺ຫາ – ‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ…ເປ… ຍາວຊີວໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ; ໂຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາ’ຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນານຸຊານາຕິ. ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕາມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຘຸຕາ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນ. ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ພາຫຸລ຺ລິໂກ ພາຫຸລ຺ລາຍ ເຈເຕຕີ’’ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິມນ຺ໂຕ, ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກເຠທາຍາ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກເຠທາຍາ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມສິ ຈກ຺ກເຠທາຍາ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ. ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ສງ຺ຆເຠໂທ. ຄຣຸໂກ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ສງ຺ຆເຠໂທ. ໂຍ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ສມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ກປ຺ປຏ຺ຐິກໍ [ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກໍ (ສ຺ຍາ.)] ກິພ຺ພິສໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກໂຣຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕິ. ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ. ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ສງ຺ຆເຠໂທ. ຄຣຸໂກ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ສງ຺ຆເຠໂທ’’ຕິ.

[ອຸທາ. ໔໘] ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄທານາຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠຄວຕາ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆາ, ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄທານາຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠຄວຕາ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆາ, ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

[ອຸທາ. ໔໘] ‘‘ສຸກຣໍ ສາຘຸນາ ສາຘຸໍ, ສາຘຸໍ ປາເປນ ທຸກ຺ກຣໍ;

ປາປໍ ປາເປນ ສຸກຣໍ, ປາປມຣິເຍຫິ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໓. ຕຕິຍຠາຓວາໂຣ

ສງ຺ຆເຠທກຖາ

໓໔໔. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຕທຫຸໂປສເຖ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ສລາກໍ ຄາເຫສິ – ‘‘ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິມ຺ຫາ – ‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ…ເປ… ຍາວຊີວໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ; ໂຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາ’ຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນານຸຊານາຕິ. ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕາມ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຂມນ຺ຕິ, ໂສ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ນວກາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປກຕຎ຺ຎຸໂນ ຈ. ເຕ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’ນ຺ຕິ – ສລາກໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ເຍນ ຄຍາສີສໍ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ເຍນ ຄຍາສີສໍ ເຕນ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ນວເກສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ກາຣຸຎ຺ຎມ຺ປິ ຠວິສ຺ສຕິ? ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ, ປຸຣາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຄຍາສີສໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ໂຣທມາໂນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄສາວກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຕປິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈນ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈຍ຺ຍຸໍ, ອປິ ຈ ເຕ ຄຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ [ຠິກ຺ຂຸສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ (ກ.)].

໓໔໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ມຍາ ຘມ຺ໂມ, ເຍປິ ເຕ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວກາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຕປິ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມມ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈນ຺ຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂກກາລິໂກ ເທວທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ວິສ຺ສສິ. ປາປິຈ຺ຉາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ, ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ. ສ຺ວາຄຕໍ ເຕສໍ ຍໂຕ ເມ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຸປຑ຺ຒາສເນນ ນິມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິຘ ນິສີທາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຊ຺ເຌສິ – ‘‘ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມີ ກຖາ, ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕິ, ຕມຫໍ ອາຍມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ກິລມນ຺ຕສ຺ສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ຕເກເນວ ນິທ຺ທາ ໂອກ຺ກມິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທິ ອນຸສາສິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທິ ອນຸສາສິ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ໂອວທິຍມານານໍ ອນຸສາສິຍມານານໍ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ. ໂຍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສິ ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ຕານິ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ເຍນ ເວຬຸວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂກກາລິໂກ ເທວທຕ຺ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ນີຕາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນຫິ. ນນຸ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕ – ‘ມາ, ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ວິສ຺ສາສິ. ປາປິຈ຺ຉາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ, ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄຕາ’’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ.

ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິສຸໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຠທການຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປຸນ ອຸປສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ. ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ເຠທການຸວຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸນ ອຸປສມ຺ປທາ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຠທການຸວຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ເທສາເປຫິ. ກຖໍ ປນ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ປຏິປຊ຺ຊີ’’ຕິ? ‘‘ຍເຖວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ມໍ ອຊ຺ເຌສຕິ – ‘ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ; ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມີ ກຖາ, ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕິ, ຕມຫໍ ອາຍມິສ຺ສາມີ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ປຏິປຊ຺ຊີ’’ຕິ.

໓໔໖. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ມຫາສຣສີ. ຕໍ ນາຄາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິໍສຸ. ເຕ ຕໍ ສຣສິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ, ໂສຓ຺ຑາຍ ຠິສມຸຬາລໍ ອພ຺ພຸຫິຕ຺ວາ, ສຸວິກ຺ຂາລິຕໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ, ອກທ຺ທມໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ, ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ວຓ຺ຓາຍ ເຈວ ໂຫຕິ, ພລາຍ ຈ. ນ ຈ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ເຕສໍເຍວ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫານາຄານໍ ອນຸສິກ຺ຂມານາ ຕຣຸຓາ ຠິງ຺ກຈ຺ຉາປາ. ເຕ ຕໍ ສຣສິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ, ໂສຓ຺ຑາຍ ຠິສມຸຬາລໍ ອພ຺ພຸຫິຕ຺ວາ, ນ ສຸວິກ຺ຂາລິຕໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ, ສກທ຺ທມໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ, ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ເນວ ວຓ຺ຓາຍ ໂຫຕິ, ນ ພລາຍ. ຕໂຕນິທານຎ຺ຈ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ມມານຸກ຺ຣຸພ຺ພໍ [ມມານຸກຸພ຺ພໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ກປໂຓ ມຣິສ຺ສຕີຕິ.

‘‘ມຫາວຣາຫສ຺ສ ມຫິໍ ວິກ຺ຣຸພ຺ພໂຕ [ວິກຸພ຺ພໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຠິສໍ ຆສານສ຺ສ [ຆສມານສ຺ສ (ກ.)] ນທີສຸ ຊຄ຺ຄໂຕ;

ຠິງ຺ໂກວ ປງ຺ກໍ ອຠິຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາ, ມມານຸກ຺ຣຸພ຺ພໍ ກປໂຓ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໓໔໗. [ອ. ນິ. ໘.໑໖] ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ສາເວຕາ ຈ, ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ, ຘາເຣຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາເປຕາ ຈ, ກຸສໂລ ຈ ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ, ໂນ ຈ ກລຫກາຣໂກ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ.

[ອ. ນິ. ໘.໑໖] ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ສາເວຕາ ຈ, ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ, ຘາເຣຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາເປຕາ ຈ, ກຸສໂລ ຈ ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ, ໂນ ຈ ກລຫກາຣໂກ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ.

[ອ. ນິ. ໘.໑໖] ‘‘ໂຍ ເວ ນ ພ຺ຍຖຕິ [ພ຺ຍາຘຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຕ຺ວາ, ປຣິສໍ ອຸຄ຺ຄວາທິນິໍ;

ນ ຈ ຫາເປຕິ ວຈນໍ, ນ ຈ ຉາເທຕິ ສາສນໍ.

‘‘ອສນ຺ທິທ຺ໂຘ ຈ ອກ຺ຂາຕິ [ອກ຺ຂາຕາ (ກ.)], ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຈ ນ ກຸປ຺ປຕິ;

ສ ເວ ຕາທິສໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕີ’’ຕິ.

໓໔໘. [ອ. ນິ. ໘.໗] ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ລາເຠນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ; ອລາເຠນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຍເສນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຍເສນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສກ຺ກາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອສກ຺ກາເຣນ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປາປິຈ຺ຉຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

໓໔໙. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ? ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອນຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ເອວໍສເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອນຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣໂຕ ເອວໍສເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອລາຠໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຍສໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສກ຺ກາຣໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປາປມິຕ຺ຕຕໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣິສ຺ສາມາຕິ; ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໓໕໐. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ປາປິຈ຺ຉຕາ, ປາປມິຕ຺ຕຕາ, ໂອຣມຕ຺ຕເກນ ວິເສສາຘິຄເມນ ອນ຺ຕຣາ ໂວສານໍ ອາປາທິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉຕິ.

‘‘ມາ ຊາຕຸ ໂກຈິ ໂລກສ຺ມິໍ, ປາປິຈ຺ໂຉ ອຸທປຊ຺ຊຖ;

ຕທມິນາປິ ຊານາຖ, ປາປິຈ຺ຉານໍ ຍຖາຄຕິ.

‘‘ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ສມຎ຺ຎາໂຕ, ຠາວິຕຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມໂຕ;

ຊລໍວ ຍສສາ ອຏ຺ຐາ, ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ເມ ສຸຕໍ.

‘‘ໂສ ປມາທໍ ອນຸຈິຓ຺ໂຓ, ອາສຊ຺ຊ ນໍ ຕຖາຄຕໍ;

ອວີຈິນິຣຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ຠຍານກໍ.

‘‘ອທຸຏ຺ຐສ຺ສ ຫິ ໂຍ ທຸພ຺ເຠ, ປາປກມ຺ມໍ ອກ຺ຣຸພ຺ພໂຕ;

ຕເມວ ປາປໍ ຜຸສຕິ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ ອນາທຣໍ.

‘‘ສມຸທ຺ທໍ ວິສກຸມ຺ເຠນ, ໂຍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ ປທູສິຕຸໍ [ປທຸສ຺ສິຕຸໍ (ກ.)];

ນ ໂສ ເຕນ ປທູເສຍ຺ຍ, ເຠສ຺ມາ ຫິ ອຸທຘີ ມຫາ.

‘‘ເອວເມວ ຕຖາຄຕໍ, ໂຍ ວາເທນຸປຫິໍສຕິ;

ສມຄ຺ຄຕໍ [ສມ຺ມາຄຕໍ (ສີ.), ສມຄຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ, ວາໂທ ຕມ຺ຫິ ນ ຣູຫຕິ.

‘‘ຕາທິສໍ ມິຕ຺ຕໍ ກ຺ຣຸພ຺ເພຖ [ກຸພ຺ເພຖ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຕຎ຺ຈ ເສເວຖ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ຍສ຺ສ ມຄ຺ຄານຸໂຄ ຠິກ຺ຂຸ, ຂຍໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປາປຸເຓ’’ຕິ.

ອຸປາລິປຎ຺ຫາ

໓໕໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆຣາຊີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ? ກິຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປນ ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈາ’’ຕິ?

‘‘ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ເອໂກ ໂຫຕິ, ເອກໂຕ ທ຺ເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ທ຺ເວ, ປຎ຺ຈໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຕໂຍ, ຉຏ຺ໂຐ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຕໂຍ, ສຕ຺ຕໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອຏ຺ຐໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສງ຺ຆເຠໂທ. ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນວໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈ. ນວນ຺ນໍ ວາ, ອຸປາລິ, ອຕິເຣກນວນ຺ນໍ ວາ ສງ຺ຆຣາຊິ ເຈວ ໂຫຕິ ສງ຺ຆເຠໂທ ຈ. ນ ໂຂ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອປິ ຈ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕິ, ນ ສິກ຺ຂມານາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ…ເປ… ນ ສາມເຓໂຣ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ສາມເຓຣີ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ອຸປາສໂກ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ອຸປາສິກາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອປິ ຈ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປກຕຕ຺ໂຕ, ສມານສໍວາສໂກ, ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ.

໓໕໒. [ອ. ນິ. ໑໐.໓໗] ‘‘ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆເຠໂທຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ອິຘຸປາລິ, ຠິກ຺ຂູ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ເຕ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ອປກສ຺ສນ຺ຕິ, ອວປກສ຺ສນ຺ຕິ, ອາເວນິໍ [ອາເວຓິ (ສີ.), ອາເວຓິກໍ (ສ຺ຍາ.)] ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາເວນິໍ ປວາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາເວນິໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໓໕໓. [ອ. ນິ. ໑໐.໓໗] ‘‘ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ສມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘຸປາລິ, ຠິກ຺ຂູ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ເຕ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ນ ອປກສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ອວປກສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ອາເວນິໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອາເວນິໍ ປວາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອາເວນິໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ໂຆ ສມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໓໕໔. ‘‘ສມຄ຺ຄໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກິໍ ໂສ ປສວຕີ’’ຕິ? ‘‘ສມຄ຺ຄໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກປ຺ປຏ຺ຐິກໍ ກິພ຺ພິສໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

[ອິຕິວຸ. ໑໘; ອ. ນິ. ໑໐.໓໙] ‘‘ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ສງ຺ຆເຠທໂກ;

ວຄ຺ຄຣໂຕ ອຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ໂຍຄກ຺ເຂມາ ປຘໍສຕິ;

ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠິນ຺ນໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ກິໍ ໂສ ປສວຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠິນ຺ນໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕີ’’ຕິ.

[ອິຕ຺ຕິວຸ. ໑໘; ອ. ນິ. ໑໐.໔໐] ‘‘ສຸຂາ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄີ, ສມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ອນຸຄ຺ຄໂຫ;

ສມຄ຺ຄຣໂຕ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ໂຍຄກ຺ເຂມາ ນ ຘໍສຕິ;

ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວານ, ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕີ’’ຕິ.

໓໕໕. [ປຣິ. ໔໕໙] ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ.

[ປຣິ. ໔໕໙] ‘‘ສິຍາ [ສິຍາ ນຸ ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ? ‘‘ອິຘຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ເວມຕິໂກ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ…ເປ… (ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ) [( ) ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ, ວິມຕິວິໂນທນີຏີກາຍ ສເມຕິ]. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ເວມຕິໂກ. ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ເວມຕິໂກ ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ…ເປ… ອວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ… ວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ… ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ… ອນາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ… ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ … ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ເວມຕິໂກ… ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ… (ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ) [( ) ສ຺ຍາມໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ] … ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ເວມຕິໂກ… ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ, ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ… ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ… ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ, ເຠເທ ເວມຕິໂກ, ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ອາປາຍິໂກ, ເນຣຍິໂກ, ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ? ‘‘ອິຘຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ອວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ອວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ອວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ອວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ…ເປ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ອວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ, ອວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ, ອວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ, ອວິນິຘາຍ ຠາວໍ, ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ – ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ, ນ ເນຣຍິໂກ, ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ, ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ.

ຕຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘໂກ ສຕ຺ຕໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –