໒. ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ

ປກາສນີຍກມ຺ມໍ

໓໓໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຊິຓ຺ໂຓ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ວຸຑ຺ໂຒ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ, ມມໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕຸ. ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຊິຓ຺ໂຓ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ວຸຑ຺ໂຒ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ, ມມໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊຕຸ. ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນ ນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ກິໍ ປນ ຕຸຍ຺ຫໍ ຉວສ຺ສ ເຂຬາສກສ຺ສາ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ – ສຣາຊິກາຍ ມໍ ຠຄວາ ປຣິສາຍ ເຂຬາສກວາເທນ ອປສາເທຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນວ ອຸກ຺ກໍສຕີຕິ – ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຍຎ຺ຈຣຫິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວຕິ ປຐໂມ ອາຆາໂຕ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕຸ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໓໓໗. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ສງ຺ໂຆ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ, ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ – ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ກຕໍ ສງ຺ເຆນ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປກາສນີຍໍ ກມ຺ມໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໓໓໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ – ‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫານຸຠາໂວ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສມີ’’ຕິ? ‘‘ນນຸ ຕຍາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠູໂຕເຍວ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ – ‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫານຸຠາໂວ ໂຄຘິປຸຕ຺ໂຕ’’’ ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠູຕໍເຍວ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມນ຺ນຕຸ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ, ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ, ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ, ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ – ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສຕຸໍ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ສມ຺ມໂຕ ຈ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາເສສິ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອຸສູຍກາ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຸສູຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິມນ຺ໂຕ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ນ ໂຂ ອິທໍ ໂອຣກໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຍຖາ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ຣາຊຄເຫ ປກາສາເປຕີ’’ຕິ.

ອຊາຕສຕ຺ຕຸກຸມາຣວຕ຺ຖຸ

໓໓໙. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍນ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ກຸມາຣ, ມນຸສ຺ສາ ທີຆາຍຸກາ, ເອຕຣຫິ ອປ຺ປາຍຸກາ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ກຸມາໂຣວ ສມາໂນ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ປິຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊາ ໂຫຫິ. ອຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ – ອຍ຺ໂຍ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ອຍ຺ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ – ອູຣຸຍາ ໂປຕ຺ຖນິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທິວາ ທິວສ຺ສ [ທິວາ ທິວສສ຺ສ (ກ.)] ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສຫສາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ອນ຺ເຕປຸເຣ ອຸປຈາຣກາ ມຫາມຕ຺ຕາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ທິວາ ທິວສ຺ສ ຠີຕໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄໍ ອຸສ຺ສງ຺ກິໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕໍ ສຫສາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ; ທິສ຺ວານ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕ ວິຈິນນ຺ຕາ ອູຣຸຍາ ໂປຕ຺ຖນິກໍ ພທ຺ຘໍ [ພນ຺ຘໍ (ກ.)] ທິສ຺ວານ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ກຕ຺ຕຸກາໂມສີ’’ຕິ? ‘‘ປິຕຣມ຺ຫິ ຫນ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ. ‘‘ເກນາສິ ອຸສ຺ສາຫິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ເຍນ ເທວທຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘‘ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ, ສພ຺ເພ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘‘ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕິ. ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘‘ນ ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ເທວທຕ຺ໂຕ. ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ. ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຣາຊາ ວກ຺ຂຕິ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ມຫາມຕ຺ຕາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ອາທາຍ ເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ກຖໍ, ຠເຓ, ມຫາມຕ຺ເຕຫິ ມຕິ ກຕາ’’ຕິ? ‘‘ເອກຈ຺ເຈ, ເທວ, ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ, ສພ຺ເພ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕິ. ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈາ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ນ ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ເທວທຕ຺ໂຕ. ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ. ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຣາຊາ ວກ຺ຂຕິ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມາ’’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຠເຓ, ກຣິສ຺ສຕິ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ? ນນຸ ຠຄວຕາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ເທວທຕ຺ໂຕ ຣາຊຄເຫ ປກາສາປິໂຕ – ‘ປຸພ຺ເພ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ ອໂຫສິ, ອິທານິ ອຎ຺ຎາ ປກຕິ. ຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກເຣຍ຺ຍ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ນ ເຕນ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ຘມ຺ໂມ ວາ ສງ຺ໂຆ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທວທຕ຺ໂຕວ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ? ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ; ສພ຺ເພ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ’ຕິ; ເຕ ອຏ຺ຐາເນ ອກາສິ. ເຍ ເຕ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ; ນ ຠິກ຺ຂູ ກິຎ຺ຈິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕິ; ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈາ’ຕິ; ເຕ ນີເຈ ຐາເນ ຐເປສິ. ເຍ ເຕ ມຫາມຕ຺ຕາ ເອວໍ ມຕິໍ ອກໍສຸ – ‘ນ ກຸມາໂຣ ຈ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ເທວທຕ຺ໂຕ; ນ ຠິກ຺ຂູ ຫນ຺ຕພ຺ພາ; ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ; ຍຖາ ຣາຊາ ວກ຺ຂຕິ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ; ເຕ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ມໍ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ຫນ຺ຕຸກາໂມສີ’’ຕິ? ‘‘ຣຊ຺ເຊນາມ຺ຫິ, ເທວ, ອຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ກຸມາຣ, ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ຖິໂກ, ເອຕໍ ເຕ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ.

ອຠິມາຣເປສນໍ

໓໔໐. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍນ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸຣິເສ, ມຫາຣາຊ, ອາຓາເປຫິ, ເຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຍຖາ, ຠເຓ, ອຍ຺ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຫ ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ອມຸກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ປຸຣິເສ ຐເປສິ – ‘‘ໂຍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິເສ ຐເປສິ – ‘‘ເຍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ທ຺ເວ ປຸຣິສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐ ປຸຣິເສ ຐເປສິ – ‘‘ເຍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ໂສຬສ ປຸຣິເສ ຐເປສິ – ‘‘ເຍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ປຕ຺ຖທ຺ເຘນ ກາເຍນ ອຏ຺ຐາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠີຕໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄໍ ອຸສ຺ສງ຺ກິໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕໍ ປຕ຺ຖທ຺ເຘນ ກາເຍນ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫາວຸໂສ, ມາ ຠາຍີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອສິຈມ຺ມໍ ເອກມນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ຘນຸກລາປໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ໂຕ ອິຘູປສງ຺ກນ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ໂຕ ອິຘູປສງ຺ກນ຺ໂຕ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸຑ຺ຒິ ເຫສາ, ອາວຸໂສ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ – ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຕໍ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ, ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ, ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ, ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ – ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ທ຺ເວ ປຸຣິສາ – ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຈິເຣນ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ – ປຏິປຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອທ຺ທສໍສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເຕສໍ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ…ເປ… ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສເກ ໂນ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ປຸຣິເສ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉິຕ຺ຖ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິສາ…ເປ… ອຖ ໂຂ ເຕ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສາ…ເປ… ອຖ ໂຂ ເຕ ໂສຬສ ປຸຣິສາ – ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສາ ຈິເຣນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ – ປຏິປຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອທ຺ທສາສຸໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເຕສໍ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ…ເປ… ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສເກ ໂນ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ປຸຣິເສ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉິຕ຺ຖ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ເຍນ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກມິ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ; ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂສ ຠຄວາ, ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ; ມາ ຕ຺ວໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ອຫເມວ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ໂລຫິຕຸປ຺ປາທກກມ຺ມໍ

໓໔໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຄິຊ຺ຌກູຏສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ຉາຍາຍໍ ຈງ຺ກມຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ມຫຕິໍ ສິລໍ ປວິຊ຺ຌິ – ອິມາຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສາມີຕິ. ທ຺ເວ ປພ຺ພຕກູຏາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສິລໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຕໂຕ ປປຕິກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ຣຸຫິຣໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພຫຸໍ ຕຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣຸຫິຣໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ເຕນ ປຐມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຈິຕໍ, ຍໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຣຸຫິຣໍ ອຸປ຺ປາທິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ເທວທຕ຺ເຕນ ກິຣ ຠຄວໂຕ ວໂຘ ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ຠຄວໂຕ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມຫາສທ຺ທໍ ສຊ຺ຌາຍສທ຺ທໍ. ສຸຕ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ໂທ ມຫາສທ຺ໂທ ສຊ຺ຌາຍສທ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ – ‘ເທວທຕ຺ເຕນ ກິຣ ຠຄວໂຕ ວໂຘ ປຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ເຕ ຈ [ເຕຘ (ສີ.)], ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ຠຄວໂຕ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ. ໂສ ເອໂສ, ຠຄວາ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ໂທ ມຫາສທ຺ໂທ ສຊ຺ຌາຍສທ຺ໂທ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫານນ຺ທ, ມມ ວຈເນນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຫິ – ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ.

[ຈູຬວ. ໓໓໔; ອ. ນິ. ໕.໑໐໐] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘອາຊີໂວ ສມາໂນ…ເປ… ອປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ…ເປ… ອປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ…ເປ… ອປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາມິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ນ ຈ ມໍ ສາວກາ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ນ ຈາຫໍ ສາວເກຫິ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສາມິ. ອຫໍ ໂຂ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ປຏິຊານາມິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຈ, ນ ຈ ມໍ ສາວກາ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ນ ຈາຫໍ ສາວເກຫິ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສາມິ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາວິຫາຣໍ. ອຣກ຺ຂິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ’’ຕິ.

ນາຬາຄິຣິເປສນໍ

໓໔໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ນາຬາຄິຣິ ນາມ ຫຕ຺ຖີ ຈຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິຠຓ຺ເຑ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍໍ ໂຂ, ຠເຓ, ຣາຊຎາຕກາ ນາມ ປຏິພລາ ນີຈຏ຺ຐານິຍໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕຸໍ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ເວຕນມ຺ປິ ວຑ຺ຒາເປຕຸໍ. ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຍທາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິມໍ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມຸຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປາເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຫຕ຺ຖິຠຓ຺ຑາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ເຕ ຫຕ຺ຖິຠຓ຺ຑາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຕໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປາເທສຸໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ໂສຓ຺ຑໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປຫຏ຺ຐກຓ຺ຓວາໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນ ອຠິຘາວິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຈຓ຺ໂຑ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ປຏິກ຺ກມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຏິກ຺ກມຕຸ ສຸຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຈຓ຺ໂຑ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ປຏິກ຺ກມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ປຏິກ຺ກມຕຸ ສຸຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ປຣູປກ຺ກເມນ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ. ອນຸປກ຺ກເມນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ປາສາເທສຸປິ ຫມ຺ມິເຍສຸປິ ຉທເນສຸປິ ອາຣຸຬ຺ຫາ ອຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອຠິຣູໂປ ວຕ, ໂຠ [ອຠິຣູໂປ ວຕ ໂຠ ໂຄຕໂມ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ມຫາສມໂຓ ນາເຄນ ວິເຫຐີຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິມນ຺ໂຕ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ນຈິຣສ຺ສໍ ວຕ, ໂຠ, ນາໂຄ ນາເຄນ ສງ຺ຄາເມສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິ. ອຖ ໂຂ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຠຄວໂຕ [ຠຄວຕາ (ສີ.)] ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐ [ຜຸໂຏ (ກ.)] ໂສຓ຺ຑໍ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ນາຬາຄິຣິສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ກຸມ຺ຠໍ ປຣາມສນ຺ໂຕ ນາຬາຄິຣິໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ມາ ກຸຎ຺ຊຣ ນາຄມາສໂທ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ກຸຎ຺ຊຣ ນາຄມາສໂທ;

ນ ຫິ ນາຄຫຕສ຺ສ ກຸຎ຺ຊຣ ສຸຄຕິ, ໂຫຕິ ອິໂຕ ປຣໍ ຍໂຕ.

‘‘ມາ ຈ ມໂທ ມາ ຈ ປມາໂທ, ນ ຫິ ປມຕ຺ຕາ ສຸຄຕິໍ ວຊນ຺ຕິ ເຕ;

ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຕຖາ ກຣິສ຺ສສິ, ເຍນ ຕ຺ວໍ ສຸຄຕິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ໂສຓ຺ຑາຍ ຠຄວໂຕ ປາທປໍສູນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣິມຸທ຺ຘນິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ປຏິກຸຏິໂຍວ [ປຏິກຸຏິໂຕ ປຏິສກ຺ກິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂອສກ຺ກິ, ຍາວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ອຖ ໂຂ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເກ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຖາ ທນ຺ໂຕ ຈ ປນ ນາຬາຄິຣິ ຫຕ຺ຖີ ອໂຫສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ອິມໍ ຄາຖໍ ຄາຍນ຺ຕິ –

[ມ. ນິ. ໒.໓໕໒; ເຖຣຄາ. ໘໗໘] ‘‘ທຓ຺ເຑເນເກ ທມຍນ຺ຕິ, ອງ຺ກຸເສຫິ ກສາຫິ ຈ;

ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ, ນາໂຄ ທນ຺ໂຕ ມເຫສິນາ’’ຕິ.

ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຍາວ ປາໂປ ອຍໍ ເທວທຕ຺ໂຕ, ອລກ຺ຂິໂກ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກສ຺ສ ເອວໍ ມຫານຸຠາວສ຺ສ ວຘາຍ ປຣກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປຣິຫາຍິ. ຠຄວໂຕ ຈ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຠິວຑ຺ຒິ.

ປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸຍາຈນກຖາ

໓໔໓. [ປາຈິ. ໒໐໙] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາໂຣ ສປຣິໂສ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ! ກສ຺ສ ສມ຺ປນ຺ນໍ ນ ມນາປໍ, ກສ຺ສ ສາທຸໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເທວທຕ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ສປຣິໂສ ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸເລສຸ ຕິກໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ຕໂຍ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ – ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານ ນິຄ຺ຄຫາຍ; ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ມາ ປາປິຈ຺ຉາ ປກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ; ກຸລານຸທ຺ທຍາຍ [ກຸລານຸທຍຕາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຈ. ຄຓໂຠຊເນ ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

[ປາຣາ. ໔໐໙] ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍນ ໂກກາລິໂກ ກຏໂມທກຕິສ຺ສໂກ [ກຏໂມຣກຕິສ຺ສໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຂຓ຺ຑເທວິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ສມຸທ຺ທທຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂກກາລິກໍ ກຏໂມທກຕິສ຺ສກໍ ຂຓ຺ຑເທວິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ສມຸທ຺ທທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຖ, ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈກ຺ກເຠທ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂກກາລິໂກ ເທວທຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມໂຓ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕໂມ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ກຖໍ ມຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈກ຺ກເຠທ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຖ, ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິສ຺ສາມ – ‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສລ຺ເລຂສ຺ສ ຘຸຕສ຺ສ ປາສາທິກສ຺ສ ອປຈຍສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສລ຺ເລຂາຍ ຘຸຕຕາຍ ປາສາທິກຕາຍ ອປຈຍາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ປໍສຸກູລິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ຣຸກ຺ຂມູລິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຉນ຺ນໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ; ໂຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາ’ຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນານຸຊານິສ຺ສຕິ. ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສງ຺ຆເຠໂທ ກາຕຸໍ ຈກ຺ກເຠໂທ. ລູຂປ຺ປສນ຺ນາ ຫິ, ອາວຸໂສ, ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສລ຺ເລຂສ຺ສ ຘຸຕສ຺ສ ປາສາທິກສ຺ສ ອປຈຍສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສລ຺ເລຂາຍ ຘຸຕຕາຍ ປາສາທິກຕາຍ ອປຈຍາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ປໍສຸກູລິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ຣຸກ຺ຂມູລິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຉນ຺ນໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ. ຍາວຊີວໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ; ໂຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕຸ; ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຄາມນ຺ເຕ ວິຫຣຕຸ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ໂຫຕຸ; ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍຕຸ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕຸ; ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຍຕຸ. ອຏ຺ຐມາເສ ໂຂ ມຍາ, ເທວທຕ຺ຕ, ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ; ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ – ອທິຏ຺ຐໍ, ອສ຺ສຸຕໍ, ອປຣິສງ຺ກິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ – ນ ຠຄວາ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອນຸຊານາຕີຕິ – ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ສປຣິໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ສຎ຺ຎາເປສິ – ‘‘ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິມ຺ຫາ – ‘ຠຄວາ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສຸ; ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍ…ເປ… ຍາວຊີວໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ນ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ; ໂຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາ’ຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນານຸຊານາຕິ. ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕາມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ, ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຘຸຕາ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນ. ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ພາຫຸລ຺ລິໂກ ພາຫຸລ຺ລາຍ ເຈເຕຕີ’’ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິມນ຺ໂຕ, ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກເຠທາຍາ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກເຠທາຍາ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມສິ ຈກ຺ກເຠທາຍາ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ. ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ສງ຺ຆເຠໂທ. ຄຣຸໂກ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ສງ຺ຆເຠໂທ. ໂຍ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ສມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ກປ຺ປຏ຺ຐິກໍ [ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກໍ (ສ຺ຍາ.)] ກິພ຺ພິສໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກໂຣຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕິ. ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ. ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ສງ຺ຆເຠໂທ. ຄຣຸໂກ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ສງ຺ຆເຠໂທ’’ຕິ.

[ອຸທາ. ໔໘] ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄທານາຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠຄວຕາ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆາ, ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄທານາຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠຄວຕາ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆາ, ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

[ອຸທາ. ໔໘] ‘‘ສຸກຣໍ ສາຘຸນາ ສາຘຸໍ, ສາຘຸໍ ປາເປນ ທຸກ຺ກຣໍ;

ປາປໍ ປາເປນ ສຸກຣໍ, ປາປມຣິເຍຫິ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.