ຉສກ຺ຍປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ

໓໓໐. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອນຸປິຍາຍໍ ວິຫຣຕິ, ອນຸປິຍໍ ນາມ ມລ຺ລານໍ ນິຄໂມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫານາໂມ ຈ ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ສກ຺ໂກ ທ຺ເວຠາຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ສຸຂຸມາໂລ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕໂຍ ປາສາທາ ໂຫນ຺ຕິ – ເອໂກ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ເອໂກ ຄິມ຺ຫິໂກ, ເອໂກ ວສ຺ສິໂກ. ໂສ ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ [ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ (ສີ.)] ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕູຣິເຍຫິ ປຣິຈາຣຍມາໂນ [ປຣິຈາຣິຍມາໂນ (ກ.)] ນ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອໂຣຫຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປນ ກຸລາ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຍໍນູນາຫໍ ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ວາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຣຫິ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປນ ກຸລາ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ວາ ປພ຺ພຊ, ອຫໍ ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ ສຸຂຸມາໂລ, ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ ໂຂ ເຕ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຆຣາວາສຕ຺ຖໍ ອນຸສາສິສ຺ສາມິ. ປຐມໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສາເປຕພ຺ພໍ. ກສາເປຕ຺ວາ ວປາເປຕພ຺ພໍ. ວປາເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອຠິເນຕພ຺ພໍ. ອຸທກໍ ອຠິເນຕ຺ວາ ອຸທກໍ ນິນ຺ເນຕພ຺ພໍ. ອຸທກໍ ນິນ຺ເນຕ຺ວາ ນິທ຺ຘາເປຕພ຺ພໍ. ນິທ຺ຘາເປຕ຺ວາ [ນິຑ຺ຑເຫຕພ຺ພໍ, ນິຑ຺ຑເຫຕ຺ວາ (ສີ.)] ລວາເປຕພ຺ພໍ. ລວາເປຕ຺ວາ ອຸພ຺ພາຫາເປຕພ຺ພໍ. ອຸພ຺ພາຫາເປຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ມທ຺ທາເປຕພ຺ພໍ. ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພານິ. ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ຠຸສິກາ ອຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພາ. ຠຸສິກໍ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ໂອປຸນາເປຕພ຺ພໍ [ໂອຜຸນາເປຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ. ກ.), ໂອຜຸຓາເປຕພ຺ພໍ (ໂຍຊນາ)]. ໂອປຸນາເປຕ຺ວາ ອຕິຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ອຕິຫຣາເປຕ຺ວາ ອາຍຕິມ຺ປິ ວສ຺ສໍ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ, ອາຍຕິມ຺ປິ ວສ຺ສໍ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ກມ຺ມາ ຂີຍນ຺ຕິ? ນ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ? ກທາ ກມ຺ມາ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕິ? ກທາ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ? ກທາ ມຍໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ກມ຺ມາ ຂີຍນ຺ຕິ. ນ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຂີເຓວ ກມ຺ເມ ປິຕໂຣ ຈ ປິຕາມຫາ ຈ ກາລງ຺ກຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຆຣາວາສຕ຺ເຖນ ອຸປຊານາຫິ. ອຫໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຍນ ມາຕາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອມ຺ມ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຫິ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຂ ເມ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ປິຍາ ມນາປາ ອປ຺ປຏິກູລາ. ມຣເຓນປິ ໂວ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມິ. ກິໍ ປນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊີວນ຺ເຕ ອນຸຊານິສ຺ສາມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ? ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອມ຺ມ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຫິ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ [ອິມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ເອວມ຺ປິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ –- ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ ເອວມາຫ ‘ສເຈ ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’’ຕິ]. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ. ໂສ ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ; ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສຫາໂຍ; ໂສ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸ’ນ຺ຕິ – ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠທ຺ທິຍໍ ສກ຺ຍຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມມ ໂຂ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຕວ ປຏິພທ຺ຘາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເຕ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ມມ ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ສາ ໂຫຕຸ, ອຫໍ ຕຍາ; ຍຖາ ສຸຂໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ສມ຺ມ, ສກ຺ໂກມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸນ຺ຕິ. ຍໍ ເຕ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎໍ ມຍາ ກາຕຸໍ, ກ຺ຍາຫໍ [ຕ຺ຍາຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ກຣິສ຺ສາມິ. ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ມາຕາ ໂຂ ມໍ, ສມ຺ມ, ເອວມາຫ – ‘ສເຈ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’’ຕິ. ‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ, ສມ຺ມ, ເອສາ ວາຈາ. ສເຈ ເຕ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ມມ ປຏິພທ຺ຘາ ວາ, ອປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ສາ ໂຫຕຸ, ອຫໍ ຕຍາ; ຍຖາ ສຸຂໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ສຈ຺ຈປຏິຎ຺ຎາ. ອຖ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ຉວສ຺ສານິ…ເປ… ປຎ຺ຈວສ຺ສານິ… ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ… ຕີຓິ ວສ຺ສານິ… ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ… ເອກໍ ວສ຺ສໍ. ເອກສ຺ສ ວສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ເອກວສ຺ສໍ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕມາເສ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕມາສາ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສຕ຺ຕມາເສ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ຉ ມາເສ…ເປ… ປຎ຺ຈ ມາເສ… ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ… ຕໂຍ ມາເສ… ທ຺ເວ ມາເສ… ເອກໍ ມາສໍ… ອຑ຺ຒມາສໍ. ອຑ຺ຒມາສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ອຑ຺ຒມາໂສ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອຑ຺ຒມາສໍ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕາຫໍ ຍາວາຫໍ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ຠາຕໂຣ ຈ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕາໂຫ, ອາຄເມສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໓໑. ອຖ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ຈ ສກ຺ຍຣາຊາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ອານນ຺ໂທ ຈ ຠຄຸ ຈ ກິມິໂລ ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ, ອຸປາລິກປ຺ປເກນ ສຕ຺ຕມາ, ຍຖາ ປຸເຣ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ນິຍ຺ຍິໍສຸ. ເຕ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຣວິສຍໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຠຣຓໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຫນ຺ທ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ; ອລໍ ເຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຊີວິກາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຸປາລິສ຺ສ ກປ຺ປກສ຺ສ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ມໍ. ອິເມ ຫິ ນາມ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິມງ຺ຄ [ກິມງ຺ຄ (ສີ.)] ປນາຫ’’ນ຺ຕິ. ຠຓ຺ຑິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຣຸກ຺ເຂ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ‘ໂຍ ປສ຺ສຕິ, ທິນ຺ນໍເຍວ ຫຣຕູ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິສ຺ສ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ນິວຕ຺ເຕສີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ, ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ມໍ. ອິເມ ຫິ ນາມ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິມງ຺ຄ ປນາຫ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ, ຠຓ຺ຑິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຣຸກ຺ເຂ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ‘ໂຍ ປສ຺ສຕິ, ທິນ຺ນຎ຺ເຎວ ຫຣຕູ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕມ຺ຫິ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ອກາສິ ຍມ຺ປິ ນ ນິວຕ຺ໂຕ [ຍໍ ນິວຕ຺ໂຕ (ສີ.), ຍໍ ປນ ນິວຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ.)]. ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາກິຍາ ນາມ ມານສ຺ສິໂນ. ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາລິ ກປ຺ປໂກ ອມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຈາຣໂກ. ອິມໍ ຠຄວາ ປຐມໍ ປພ຺ພາເຊຕຸ. ອິມສ຺ສ ມຍໍ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ. ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ສາກິຍານໍ ສາກິຍມາໂນ ນິມ຺ມານາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ [ນິມ຺ມາທຍິສ຺ສຕີຕິ (ສີ.), ນິມ຺ມານິຍິສ຺ສຕີຕິ (ສ຺ຍາ.)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ປຐມໍ ປພ຺ພາເຊສິ, ປຈ຺ຉາ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາເຣ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ເຕເນວ ອນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກໍ ອິທ຺ຘິໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທສິ.

໓໓໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠທ຺ທິໂຍ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ. ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ອນຠິຣໂຕວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ. ຕໍເຍວ ວາ ປຸຣິມໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ຠທ຺ທິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທິຍໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ສໂຕປິ ອນ຺ໂຕປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ນຄເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ນຄເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ຊນປເທ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ຊນປເທ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິໂຕປິ ໂຄປິໂຕປິ ສນ຺ໂຕ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນ ອຫໍ ເອໂກ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠີໂຕ ອນຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອນຸສ຺ສງ຺ກີ ອນຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ປນ຺ນໂລໂມ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ໂຕ ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມີຕິ. ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນມິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

[ອຸທາ. ໒໐] ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ, ອິຕິ ຠວາຠວຕຎ຺ຈ ວີຕິວຕ຺ໂຕ;

ຕໍ ວິຄຕຠຍໍ ສຸຂິໍ ອໂສກໍ, ເທວາ ນານຸຠວນ຺ຕິ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ.