໑. ປຐມຠາຓວາໂຣ

ຉສກ຺ຍປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ

໓໓໐. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອນຸປິຍາຍໍ ວິຫຣຕິ, ອນຸປິຍໍ ນາມ ມລ຺ລານໍ ນິຄໂມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫານາໂມ ຈ ສກ຺ໂກ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ສກ຺ໂກ ທ຺ເວຠາຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ສຸຂຸມາໂລ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕໂຍ ປາສາທາ ໂຫນ຺ຕິ – ເອໂກ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ເອໂກ ຄິມ຺ຫິໂກ, ເອໂກ ວສ຺ສິໂກ. ໂສ ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ [ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ (ສີ.)] ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕູຣິເຍຫິ ປຣິຈາຣຍມາໂນ [ປຣິຈາຣິຍມາໂນ (ກ.)] ນ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອໂຣຫຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປນ ກຸລາ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຍໍນູນາຫໍ ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ວາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຣຫິ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປນ ກຸລາ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ວາ ປພ຺ພຊ, ອຫໍ ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ ສຸຂຸມາໂລ, ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ ໂຂ ເຕ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຆຣາວາສຕ຺ຖໍ ອນຸສາສິສ຺ສາມິ. ປຐມໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສາເປຕພ຺ພໍ. ກສາເປຕ຺ວາ ວປາເປຕພ຺ພໍ. ວປາເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອຠິເນຕພ຺ພໍ. ອຸທກໍ ອຠິເນຕ຺ວາ ອຸທກໍ ນິນ຺ເນຕພ຺ພໍ. ອຸທກໍ ນິນ຺ເນຕ຺ວາ ນິທ຺ຘາເປຕພ຺ພໍ. ນິທ຺ຘາເປຕ຺ວາ [ນິຑ຺ຑເຫຕພ຺ພໍ, ນິຑ຺ຑເຫຕ຺ວາ (ສີ.)] ລວາເປຕພ຺ພໍ. ລວາເປຕ຺ວາ ອຸພ຺ພາຫາເປຕພ຺ພໍ. ອຸພ຺ພາຫາເປຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ປຸຎ຺ຊໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ມທ຺ທາເປຕພ຺ພໍ. ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພານິ. ປລາລານິ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ຠຸສິກາ ອຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພາ. ຠຸສິກໍ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ໂອປຸນາເປຕພ຺ພໍ [ໂອຜຸນາເປຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ. ກ.), ໂອຜຸຓາເປຕພ຺ພໍ (ໂຍຊນາ)]. ໂອປຸນາເປຕ຺ວາ ອຕິຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ອຕິຫຣາເປຕ຺ວາ ອາຍຕິມ຺ປິ ວສ຺ສໍ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ, ອາຍຕິມ຺ປິ ວສ຺ສໍ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ກມ຺ມາ ຂີຍນ຺ຕິ? ນ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ? ກທາ ກມ຺ມາ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕິ? ກທາ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ? ກທາ ມຍໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ກມ຺ມາ ຂີຍນ຺ຕິ. ນ ກມ຺ມານໍ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຂີເຓວ ກມ຺ເມ ປິຕໂຣ ຈ ປິຕາມຫາ ຈ ກາລງ຺ກຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຆຣາວາສຕ຺ເຖນ ອຸປຊານາຫິ. ອຫໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຍນ ມາຕາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອມ຺ມ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຫິ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຂ ເມ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ປິຍາ ມນາປາ ອປ຺ປຏິກູລາ. ມຣເຓນປິ ໂວ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມິ. ກິໍ ປນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊີວນ຺ເຕ ອນຸຊານິສ຺ສາມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ? ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອມ຺ມ, ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຫິ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ [ອິມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ເອວມ຺ປິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ –- ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ ເອວມາຫ ‘ສເຈ ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’’ຕິ]. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ. ໂສ ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ມາຕາ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ສກ຺ຍານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ; ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ສຫາໂຍ; ໂສ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸ’ນ຺ຕິ – ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠທ຺ທິຍໍ ສກ຺ຍຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມມ ໂຂ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຕວ ປຏິພທ຺ຘາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ເຕ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ມມ ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ສາ ໂຫຕຸ, ອຫໍ ຕຍາ; ຍຖາ ສຸຂໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ສມ຺ມ, ສກ຺ໂກມິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸນ຺ຕິ. ຍໍ ເຕ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎໍ ມຍາ ກາຕຸໍ, ກ຺ຍາຫໍ [ຕ຺ຍາຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ກຣິສ຺ສາມິ. ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ມາຕາ ໂຂ ມໍ, ສມ຺ມ, ເອວມາຫ – ‘ສເຈ, ຕາຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ເອວໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ປພ຺ພຊາຫີ’’’ຕິ. ‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ, ສມ຺ມ, ເອສາ ວາຈາ. ສເຈ ເຕ, ສມ຺ມ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ມມ ປຏິພທ຺ຘາ ວາ, ອປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ວາ ສາ ໂຫຕຸ, ອຫໍ ຕຍາ; ຍຖາ ສຸຂໍ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ສຈ຺ຈປຏິຎ຺ຎາ. ອຖ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ຉວສ຺ສານິ…ເປ… ປຎ຺ຈວສ຺ສານິ… ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ… ຕີຓິ ວສ຺ສານິ… ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ… ເອກໍ ວສ຺ສໍ. ເອກສ຺ສ ວສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ເອກວສ຺ສໍ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕມາເສ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕມາສາ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສຕ຺ຕມາເສ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ຉ ມາເສ…ເປ… ປຎ຺ຈ ມາເສ… ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ… ຕໂຍ ມາເສ… ທ຺ເວ ມາເສ… ເອກໍ ມາສໍ… ອຑ຺ຒມາສໍ. ອຑ຺ຒມາສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠປິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຕິຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ອຑ຺ຒມາໂສ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອຑ຺ຒມາສໍ ອາຄເມຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕາຫໍ ຍາວາຫໍ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ຠາຕໂຣ ຈ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຈິຣໍ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຕາໂຫ, ອາຄເມສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໓໑. ອຖ ໂຂ ຠທ຺ທິໂຍ ຈ ສກ຺ຍຣາຊາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ອານນ຺ໂທ ຈ ຠຄຸ ຈ ກິມິໂລ ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ, ອຸປາລິກປ຺ປເກນ ສຕ຺ຕມາ, ຍຖາ ປຸເຣ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ນິຍ຺ຍິໍສຸ. ເຕ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຣວິສຍໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຠຣຓໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຫນ຺ທ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ; ອລໍ ເຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຊີວິກາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຸປາລິສ຺ສ ກປ຺ປກສ຺ສ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ມໍ. ອິເມ ຫິ ນາມ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິມງ຺ຄ [ກິມງ຺ຄ (ສີ.)] ປນາຫ’’ນ຺ຕິ. ຠຓ຺ຑິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຣຸກ຺ເຂ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ‘ໂຍ ປສ຺ສຕິ, ທິນ຺ນໍເຍວ ຫຣຕູ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິສ຺ສ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ນິວຕ຺ເຕສີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ, ນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ມໍ. ອິເມ ຫິ ນາມ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິມງ຺ຄ ປນາຫ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ, ຠຓ຺ຑິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຣຸກ຺ເຂ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ‘ໂຍ ປສ຺ສຕິ, ທິນ຺ນຎ຺ເຎວ ຫຣຕູ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕມ຺ຫິ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ, ຠເຓ ອຸປາລິ, ອກາສິ ຍມ຺ປິ ນ ນິວຕ຺ໂຕ [ຍໍ ນິວຕ຺ໂຕ (ສີ.), ຍໍ ປນ ນິວຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ.)]. ຈຓ຺ຑາ ໂຂ ສາກິຍາ; ອິມິນາ ກຸມາຣາ ນິປ຺ປາຕິຕາຕິ ຆາຕາເປຍ຺ຍຸມ຺ປິ ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາກິຍາ ນາມ ມານສ຺ສິໂນ. ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາລິ ກປ຺ປໂກ ອມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຈາຣໂກ. ອິມໍ ຠຄວາ ປຐມໍ ປພ຺ພາເຊຕຸ. ອິມສ຺ສ ມຍໍ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ. ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ສາກິຍານໍ ສາກິຍມາໂນ ນິມ຺ມານາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ [ນິມ຺ມາທຍິສ຺ສຕີຕິ (ສີ.), ນິມ຺ມານິຍິສ຺ສຕີຕິ (ສ຺ຍາ.)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸປາລິໍ ກປ຺ປກໍ ປຐມໍ ປພ຺ພາເຊສິ, ປຈ຺ຉາ ເຕ ສກ຺ຍກຸມາເຣ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ເຕເນວ ອນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກໍ ອິທ຺ຘິໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທສິ.

໓໓໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠທ຺ທິໂຍ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ. ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ອນຠິຣໂຕວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ. ຕໍເຍວ ວາ ປຸຣິມໍ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ຠທ຺ທິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທິຍໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທິຍ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ສໂຕປິ ອນ຺ໂຕປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ນຄເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ນຄເຣ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ຊນປເທ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ, ພຫິປິ ຊນປເທ ຣກ຺ຂາ ສຸສໍວິຫິຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິໂຕປິ ໂຄປິໂຕປິ ສນ຺ໂຕ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນ ອຫໍ ເອໂກ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠີໂຕ ອນຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອນຸສ຺ສງ຺ກີ ອນຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ປນ຺ນໂລໂມ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ໂຕ ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມີຕິ. ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນມິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

[ອຸທາ. ໒໐] ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ, ອິຕິ ຠວາຠວຕຎ຺ຈ ວີຕິວຕ຺ໂຕ;

ຕໍ ວິຄຕຠຍໍ ສຸຂິໍ ອໂສກໍ, ເທວາ ນານຸຠວນ຺ຕິ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ.

ເທວທຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ

໓໓໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນຸປິຍາຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ໂກສມ຺ພີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ໂກສມ຺ພີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ກໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປສາເທຍ຺ຍໍ, ຍສ຺ມິໍ ເມ ປສນ຺ເນ ພຫຸລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ຕຣຸໂຓ ເຈວ ອາຍຕິໍ ຠທ຺ໂທ ຈ. ຍໍນູນາຫໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ປສາເທຍ຺ຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ເມ ປສນ຺ເນ ພຫຸລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ຕທວສຣິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ສກວຓ຺ຓໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ອຫິເມຂລິກາຍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ [ອຸຈ຺ຈງ຺ເກ (ສ຺ຍາ.)] ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ຠີໂຕ ອໂຫສິ, ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠາຍສິ ມໍ ຕ຺ວໍ ກຸມາຣາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠາຍາມິ. ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ເທວທຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ, ອິງ຺ຆ ສເກເນວ ວຓ຺ເຓນ ປາຕຸຠວສ຺ສູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘໂຣ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍນ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣີຍຕິ. ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອິຈ຺ຉາຄຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຫ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອິທ຺ຘິຍາ ປຣິຫາຍິ.

[ອ. ນິ. ໕.໑໐໐] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກກຸໂຘ ນາມ ໂກຬິຍປຸຕ຺ໂຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ອຘຸນາ ກາລງ຺ກໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາໂຠ ໂຫຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມາຄຘການິ [ມາຄຘິການິ (ສ຺ຍາ.)] ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ. ໂສ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາເຠນ ເນວ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປຣໍ ພ຺ຍາພາເຘຕິ. ອຖ ໂຂ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ [ປຣິຍາທິຓ຺ຓຈິຕ຺ຕສ຺ສ (ກ.)] ເອວຣູປໍ ອິຈ຺ຉາຄຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ສຫ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາວ ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອິທ຺ຘິຍາ ປຣິຫີໂນ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກກຸໂຘ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຬິຍປຸຕ຺ໂຕ ມມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຘຸນາ ກາລງ຺ກໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາໂຠ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມາຄຘການິ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ. ໂສ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາວປ຺ປຏິລາເຠນ ເນວ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປຣໍ ພ຺ຍາພາເຘຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອິຈ຺ຉາຄຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີຕິ. ສຫ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາວ ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອິທ຺ຘິຍາ ປຣິຫີໂນ’ຕິ. ອິທມໂວຈ, ຠນ຺ເຕ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ? ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠາສຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ? ‘‘ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກກຸໂຘ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠາສຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂສ຺ເສຕໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ວາຈໍ. ຣກ຺ຂສ຺ເສຕໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ວາຈໍ. ອິທານິ ໂສ ໂມຆປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕິ.

ປຎ຺ຈສຕ຺ຖຸກຖາ

໓໓໔. [ອ. ນິ. ໕.໑໐໐] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ‘‘ອິຘ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ [ປຈ຺ຈາສິໍສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)].

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເມ ອາຊີໂວ ປຣິໂຍທາໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ’ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເມ ອາຊີໂວ ປຣິໂຍທາໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ’ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ອາຊີວໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ອາຊີວໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາ ເມ ຘມ຺ມເທສນາ ປຣິໂຍທາຕາ ອສໍກິລິຏ຺ຐາ’ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາ ເມ ຘມ຺ມເທສນາ ປຣິໂຍທາຕາ ອສໍກິລິຏ຺ຐາ’ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ຘມ຺ມເທສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ຘມ຺ມເທສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ເວຍ຺ຍາກຣຓໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ເວຍ຺ຍາກຣຓໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ຕເມນໍ ສາວກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາຕິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ມຍຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຄິຫີນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ນາສ຺ສສ຺ສ ມນາປໍ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ອມນາປໍ, ກຖໍ ນໍ ມຍໍ ເຕນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາມ? ສມ຺ມນ຺ນຕິ ໂຂ ປນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ – ຍໍ ຕຸໂມ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸໂມວ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູປໍ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ເອວຣູໂປ ຈ ປນ ສຕ຺ຖາ ສາວເກຫິ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີຕິ. ອິເມ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ປຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາມິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ສີລໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ນ ຈ ມໍ ສາວກາ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ນ ຈາຫໍ ສາວເກຫິ ສີລໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສາມິ. ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘຘມ຺ມເທສໂນ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມາໂນ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ‘ປຣິສຸທ຺ຘຎາຓທສ຺ສໂນມ຺ຫີ’ຕິ ປຏິຊານາມິ ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເມ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ຈ. ນ ຈ ມໍ ສາວກາ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ; ນ ຈາຫໍ ສາວເກຫິ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ຣກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາສີສາມີ’’ຕິ.

໓໓໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣີຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ປິຫຍິຕ຺ຖ. ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣີຍິສ຺ສຕິ, ຫານິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ວຸຑ຺ຒິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຓ຺ຑສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຣສ຺ສ ນາສາຍ ປິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ, ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸໂຣ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຈຓ຺ຑຕໂຣ ອສ຺ສ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວກີວຎ຺ຈ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກຸມາໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ ອຠິຫຣີຍິສ຺ສຕິ, ຫານິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ວຸຑ຺ຒິ.

[ສໍ. ນິ. ໒.໑໘໔; ອ. ນິ. ໔.໖໘] ‘‘ອຕ຺ຕວຘາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກທລີ ອຕ຺ຕວຘາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ປຣາຠວາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວຘາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວຬຸ ອຕ຺ຕວຘາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ປຣາຠວາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວຘາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນໂຬ ອຕ຺ຕວຘາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ປຣາຠວາຍ ຜລໍ ເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວຘາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຕຣີ ອຕ຺ຕວຘາຍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣາຠວາຍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວຘາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທິ, ປຣາຠວາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລໂກ ອຸທປາທີ’’ຕິ.

[ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໓, ໑.໒.໑໘໔, ເນຕ຺ຕິ. ໙໐] ‘‘ຜລໍ ເວ ກທລິໍ ຫນ຺ຕິ, ຜລໍ ເວຬຸໍ ຜລໍ ນຬໍ;

ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິສໍ ຫນ຺ຕິ, ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສຕຣິໍ ຍຖາ’’ຕິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.