໒. ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກສິກ຺ຂາປທກຖາ

໔໔໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ເອວມາຫ – ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫເນຍ຺ຍາ’’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉິ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠຄວນ຺ຕໍ – ‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍ – ‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ, ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ, ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວນວຸຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ, ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວນວຸຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຏິເທສນີເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ.

໔໔໒. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ສນ຺ຕມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄິຫິຄຕານິ. ຄິຫິໂນປິ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອິທໍ ໂວ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ. ສເຈ ມຍໍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນິສ຺ສາມ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຘູມກາລິກໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຍາວິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐາສິ ຕາວິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິໍສຸ. ຍໂຕ ອິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ນ ທານິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ສນ຺ຕມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄິຫິຄຕານິ. ຄິຫິໂນປິ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອິທໍ ໂວ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ. ສເຈ ມຍໍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນິສ຺ສາມ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຘູມກາລິກໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຍາວິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐາສິ ຕາວິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິໍສຸ. ຍໂຕ ອິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ນ ທານິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ສງ຺ໂຆ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຎ຺ຎເປຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຎ຺ຎາປນາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ອສມຸຈ຺ເຉໂທ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສງ຺ໂຆ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຎ຺ຎເປຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໔໔໓. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິທໍ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອສ຺ສຕິຍາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ປຸຈ຺ຉິໍ – ‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຄວໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສິພ຺ເພສິ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຄາຣເວນ ຠຄວໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສິພ຺ເພສິໍ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມາຕຸຄາເມຫິ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ປຐມໍ ວນ຺ທາເປສິ, ຕາສໍ ໂຣທນ຺ຕີນໍ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ອສ຺ສຸເກນ ມກ຺ຂິຕໍ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ – ມາຍິມາສໍ [ມາຍິມາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວິກາເລ ອເຫສຸນ຺ຕິ – ມາຕຸຄາເມຫິ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ປຐມໍ ວນ຺ທາເປສິໍ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຄວຕາ ໂອຬາຣິເກ ນິມິຕ຺ເຕ ກຍິຣມາເນ, ໂອຬາຣິເກ ໂອຠາເສ ກຍິຣມາເນ, ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິ – ‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠຄວາ ກປ຺ປໍ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ສຸຄໂຕ ກປ຺ປໍ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍ – ‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠຄວາ ກປ຺ປໍ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ສຸຄໂຕ ກປ຺ປໍ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ ຍໍ ຕ຺ວໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອກາສິ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາ ອາປາທິກາ ໂປສິກາ ຂີຣສ຺ສ ທາຍິກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຊເນຕ຺ຕິຍາ ກາລງ຺ກຕາຍ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍສີຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອກາສິໍ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

໔໔໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ປຸຣາໂຓ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຣາໂຓ ເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຘມ຺ເມ ຈ ວິນເຍ ຈ ສງ຺ຄີເຕ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຍນ ເວຬຸວນໍ ກລນ຺ທກນິວາໂປ ເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຣາຓໍ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເຖເຣຫິ, ອາວຸໂສ ປຸຣາຓ, ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ສງ຺ຄີໂຕ. ອຸເປຫິ ຕໍ ສງ຺ຄີຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສຸສງ຺ຄີຕາວຸໂສ, ເຖເຣຫິ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ. ອປິຈ ຍເຖວ ມຍາ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕເຖວາຫໍ ຘາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ.