໑໑. ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑. ສງ຺ຄີຕິນິທານໍ

໔໓໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ອາວຸໂສ, ສມຍໍ ປາວາຍ ກຸສິນາຣໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິໍ.

[ທີ. ນິ. ໒.໒໓໑] ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອາຊີວໂກ ກຸສິນາຣາຍ ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາວໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຕໍ ອາຊີວກໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຕໍ ອາຊີວກໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອປາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຊານາສີ’ຕິ? ‘ອາມາວຸໂສ, ຊານາມິ. ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ. ຕໂຕ ເມ ອິທໍ ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ຜໍ ຄຫິຕ’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອວີຕຣາຄາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນປາຕໍ ປປຕນ຺ຕິ, ອາວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ – ອຕິຂິປ຺ປໍ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຕິຂິປ຺ປໍ ສຸຄໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຕິຂິປ຺ປໍ ຈກ຺ຂຸໍ ໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິຕນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວີຕຣາຄາ ເຕ ສຕາ ສມ຺ປຊານາ ອຘິວາເສນ຺ຕິ – ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາຕິ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ; ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ. ນນ຺ເວຕໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ອກ຺ຂາຕໍ – ສພ຺ເພເຫວ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ອາວຸໂສ ລພ຺ຠາ, ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ວຕ ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ.

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນາວຸໂສ, ສມເຍນ ສຸຠທ຺ໂທ ນາມ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຸຠທ຺ໂທ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ; ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ. ສຸມຸຕ຺ຕາ ມຍໍ ເຕນ ມຫາສມເຓນ; ອຸປທ຺ທຸຕາ ຈ ມຍໍ ໂຫມ – ອິທໍ ໂວ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີຕິ. ອິທານິ ປນ ມຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉິສ຺ສາມ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉິສ຺ສາມ ນ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍາມ. ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ [ທິພ຺ພຕິ (ກ.)], ຘມ຺ໂມ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ປຸເຣ ອວິນໂຍ ທິປ຺ປຕິ ວິນໂຍ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ປຸເຣ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ; ປຸເຣ ອວິນຍວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເອເກນູນປຎ຺ຈອຣຫນ຺ຕສຕານິ ອຸຈ຺ຈິນິ. ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ກິຎ຺ຈາປິ ເສກ຺ໂຂ, ອຠພ຺ໂພ ຉນ຺ທາ ໂທສາ ໂມຫາ ຠຍາ ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ພຫຸ ຈ ອເນນ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ປຣິຍຕ຺ໂຕ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕມ຺ປິ ອານນ຺ທໍ ອຸຈ຺ຈິນຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕມ຺ປິ ອານນ຺ທໍ ອຸຈ຺ຈິນິ.

ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາເຍຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຣາຊຄຫໍ ໂຂ ມຫາໂຄຈຣໍ ປຫູຕເສນາສນໍ, ຍໍນູນ ມຍໍ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາເຍຍ຺ຍາມ. ນ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

໔໓໘. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ – ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສມ຺ມນ຺ນຕິ – ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ສມ຺ມຸຕິ – ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ – ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມຕານິ ສງ຺ເຆນ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣາຊຄເຫ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຣາຊຄຫໍ ອຄມໍສຸ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປ຺ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ວຓ຺ຓິຕໍ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ປຐມໍ ມາສໍ ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລໍ ປຏິສງ຺ຂໂຣມ; ມຊ຺ຌິມໍ ມາສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມໍ ມາສໍ ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລໍ ປຏິສງ຺ຂຣິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ – ສ຺ເວ ສນ຺ນິປາໂຕ [ສນ຺ນິປາໂຕຕິ (ກ.)] ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ໂຍຫໍ ເສກ຺ໂຂ ສມາໂນ ສນ຺ນິປາຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ – ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ‘ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ກາຍໍ ອາວຊ຺ເຊສິ. ອປ຺ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ສີສໍ ພິພ຺ໂພຫນໍ, ຠູມິໂຕ ຈ ປາທາ ມຸຕ຺ຕາ. ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ.

໔໓໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຣຫາ ສມາໂນ ສນ຺ນິປາຕໍ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອຸປາລິໍ ວິນຍໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ວິນຍໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຐມໍ, ອາວຸໂສ ອຸປາລິ, ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເວສາລິຍໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ? ‘‘ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ເມ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິໍ ປຐມສ຺ສ ປາຣາຊິກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອນາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ທຸຕິຍໍ ປນາວຸໂສ ອຸປາລິ, ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຣາຊຄເຫ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ? ‘‘ຘນິຍໍ ກຸມ຺ຠກາຣປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອທິນ຺ນາທາເນ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິໍ ທຸຕິຍສ຺ສ ປາຣາຊິກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອນາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕຕິຍໍ ປນາວຸໂສ ອຸປາລິ, ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເວສາລິຍໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄເຫ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິໍ ຕຕິຍສ຺ສ ປາຣາຊິກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອນາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປນາວຸໂສ ອຸປາລິ, ປາຣາຊິກໍ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເວສາລິຍໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ? ‘‘ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິໍ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປາຣາຊິກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ອນາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຏ຺ໂຐ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

໔໔໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອານນ຺ທໍ ຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ຘມ຺ມໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທໍ ຣາຊາຄາຣເກ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍາ’’ຕິ. ‘‘ກໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິ? ‘‘ສຸປ຺ປິຍຎ຺ຈ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕຎ຺ຈ ມາຓວ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສ຺ສ ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມຎ຺ຎຜລໍ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຣາຊຄເຫ, ຠນ຺ເຕ, ຊີວກມ຺ພວເນ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ເວເທຫິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ສາມຎ຺ຎຜລສ຺ສ ນິທານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ, ປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ປຎ຺ຈປິ ນິກາເຍ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຏ຺ໂຐ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

໒. ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກສິກ຺ຂາປທກຖາ

໔໔໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ເອວມາຫ – ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫເນຍ຺ຍາ’’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉິ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠຄວນ຺ຕໍ – ‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍ – ‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ, ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ, ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວນວຸຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຐເປຕ຺ວາ, ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ຐເປຕ຺ວາ, ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ເວນວຸຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຏິເທສນີເຍ ຐເປຕ຺ວາ, ອວເສສານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ.

໔໔໒. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ສນ຺ຕມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄິຫິຄຕານິ. ຄິຫິໂນປິ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອິທໍ ໂວ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ. ສເຈ ມຍໍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນິສ຺ສາມ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຘູມກາລິກໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຍາວິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐາສິ ຕາວິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິໍສຸ. ຍໂຕ ອິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ນ ທານິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ສນ຺ຕມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄິຫິຄຕານິ. ຄິຫິໂນປິ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອິທໍ ໂວ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ. ສເຈ ມຍໍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນິສ຺ສາມ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຘູມກາລິກໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຍາວິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐາສິ ຕາວິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິໍສຸ. ຍໂຕ ອິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ນ ທານິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ສງ຺ໂຆ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຎ຺ຎເປຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຎ຺ຎາປນາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ອສມຸຈ຺ເຉໂທ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສງ຺ໂຆ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຎ຺ຎເປຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໔໔໓. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິທໍ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອສ຺ສຕິຍາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ປຸຈ຺ຉິໍ – ‘ກຕມານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຄວໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສິພ຺ເພສິ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຄາຣເວນ ຠຄວໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສິພ຺ເພສິໍ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມາຕຸຄາເມຫິ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ປຐມໍ ວນ຺ທາເປສິ, ຕາສໍ ໂຣທນ຺ຕີນໍ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ອສ຺ສຸເກນ ມກ຺ຂິຕໍ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ – ມາຍິມາສໍ [ມາຍິມາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວິກາເລ ອເຫສຸນ຺ຕິ – ມາຕຸຄາເມຫິ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ປຐມໍ ວນ຺ທາເປສິໍ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຄວຕາ ໂອຬາຣິເກ ນິມິຕ຺ເຕ ກຍິຣມາເນ, ໂອຬາຣິເກ ໂອຠາເສ ກຍິຣມາເນ, ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິ – ‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠຄວາ ກປ຺ປໍ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ສຸຄໂຕ ກປ຺ປໍ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍ – ‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠຄວາ ກປ຺ປໍ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ສຸຄໂຕ ກປ຺ປໍ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທມ຺ປິ ເຕ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທຸກ຺ກຏໍ ຍໍ ຕ຺ວໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອກາສິ. ເທເສຫິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາ ອາປາທິກາ ໂປສິກາ ຂີຣສ຺ສ ທາຍິກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຊເນຕ຺ຕິຍາ ກາລງ຺ກຕາຍ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍສີຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອກາສິໍ. ນາຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ປສ຺ສາມິ, ອປິ ຈາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ເທເສມິ ຕໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

໔໔໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ປຸຣາໂຓ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຣາໂຓ ເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຘມ຺ເມ ຈ ວິນເຍ ຈ ສງ຺ຄີເຕ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຍນ ເວຬຸວນໍ ກລນ຺ທກນິວາໂປ ເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຣາຓໍ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເຖເຣຫິ, ອາວຸໂສ ປຸຣາຓ, ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ສງ຺ຄີໂຕ. ອຸເປຫິ ຕໍ ສງ຺ຄີຕິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສຸສງ຺ຄີຕາວຸໂສ, ເຖເຣຫິ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ. ອປິຈ ຍເຖວ ມຍາ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕເຖວາຫໍ ຘາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓. ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑກຖາ

໔໔໕. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ເອວມາຫ – ‘ເຕນ ຫານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຉນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑໍ ອາຓາເປຕູ’’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉິ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠຄວນ຺ຕໍ – ‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ’’’ຕິ? ‘‘ປຸຈ຺ຉິໍ ໂຂຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ – ‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ’’’ຕິ? ‘‘ຉນ຺ໂນ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕໍ ວເທຍ຺ຍ. ຠິກ຺ຂູຫິ ຉນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ເນວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ໂອວທິຕພ຺ໂພ, ນານຸສາສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຕ຺ວໍເຍວ ຉນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑໍ ອາຓາເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຉນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑໍ ອາຓາເປມິ, ຈຓ຺ໂຑ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຜຣຸໂສ’’ຕິ? ‘ເຕນ ຫາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ພຫຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ນາວາຍ ອຸຊ຺ຊວນິກາຍ ໂກສມ຺ພິໍ ອຸຊ຺ຊວິ, ນາວາຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເທນສ຺ສ [ອຸເຕນສ຺ສ (ກ.)] ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ອຸເທໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຣິຈາເຣສິ ສທ຺ຘິໍ ໂອໂຣເຘນ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເທນສ຺ສ ໂອໂຣໂຘ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກິຣ ອາຈຣິໂຍ ອຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເທນສ຺ສ ໂອໂຣໂຘ ຣາຊານໍ ອຸເທນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກິຣ, ເທວ, ອາຈຣິໂຍ ອຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ. ອິຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ເທວ, ອຍ຺ຍໍ ອານນ຺ທໍ ປສ຺ສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ສມຓໍ ອານນ຺ທໍ ປສ຺ສຖາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເທນສ຺ສ ໂອໂຣໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເທນສ຺ສ ໂອໂຣຘໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເທນສ຺ສ ໂອໂຣໂຘ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສຕານິ ປາທາສິ. ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເທນສ຺ສ ໂອໂຣໂຘ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊາ ອຸເທໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຣາຊາ ອຸເທໂນ ໂອໂຣຘໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ໂອໂຣຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ສມຓໍ ອານນ຺ທໍ ປສ຺ສິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອປສ຺ສິມ຺ຫາ ໂຂ ມຍໍ, ເທວ, ອຍ຺ຍໍ ອານນ຺ທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ ສມຓສ຺ສ ອານນ຺ທສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອທມ຺ຫາ ໂຂ ມຍໍ, ເທວ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສຕານີ’’ຕິ. ຣາຊາ ອຸເທໂນ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ຂິຍ຺ຍຕິ ວິປາເຈຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມໂຓ ອານນ຺ໂທ ຕາວ ພຫຸໍ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສ຺ສຕິ! ທຸສ຺ສວາຓິຊ຺ຊໍ ວາ ສມໂຓ ອານນ຺ໂທ ກຣິສ຺ສຕິ, ປຄ຺ຄາຫິກສາລໍ ວາ ປສາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ!

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ອຸເທໂນ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ອຸເທໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄມາ ນຸ ຂ຺ວິຘ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອມ຺ຫາກໍ ໂອໂຣໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອາຄມາສິ ໂຂ ເຕ ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ໂອໂຣໂຘ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ປນ ໂຠໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອທາສີ’’ຕິ? ‘‘ອທາສິ ໂຂ ເມ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສຕານີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ ຕາວ ພຫຸໍ ຈີວຣໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຍ [ເຍ ປນ (ກ.)] ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ທຸພ຺ພລຈີວຣາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຠຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ໂປຣາຓການິ ທຸພ຺ພລຈີວຣານິ ຕານິ ກຖໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕານິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍານິ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ໂປຣາຓການິ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓານິ ຕານິ ກຖໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕານິ, ມຫາຣາຊ, ຠິສິຈ຺ຉວິໂຍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍາ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ໂປຣາຓກາ ຠິສິຈ຺ຉວິໂຍ ຕາ ກຖໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕາ, ມຫາຣາຊ, ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍານິ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ໂປຣາຓການິ ຠູມຕ຺ຖຣຓານິ ຕານິ ກຖໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕານິ, ມຫາຣາຊ, ປາທປຸຎ຺ຉນິໂຍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍາ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ໂປຣາຓກາ ປາທປຸຎ຺ຉນິໂຍ ຕາ ກຖໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ?. ‘‘ຕາ, ມຫາຣາຊ, ຣໂຊຫຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍານິ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ໂປຣາຓການິ ຣໂຊຫຣຓານິ ຕານິ ກຖໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕານິ, ມຫາຣາຊ, ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຈິກ຺ຂລ຺ເລນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ລິມ຺ປິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ອຸເທໂນ – ສພ຺ເພວິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ໂຍນິໂສ ອຸປເນນ຺ຕິ, ນ ກຸລວໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ – ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ອຎ຺ຎານິປິ ປຎ຺ຈ ທຸສ຺ສສຕານິ ປາທາສິ. ອຍຎ຺ຈຣຫິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຐມໍ ຈີວຣຠິກ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຈີວຣສຫສ຺ສໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ໂຆສິຕາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສງ຺ເຆນ ເຕ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ ອາຓາປິໂຕ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ ອາຓາປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຠິກ຺ຂູ ຍໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ ຕໍ ວເທຍ຺ຍາສິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ຕ຺ວໍ ເນວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ໂອວທິຕພ຺ໂພ, ນານຸສາສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ນນ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຫໂຕ ເອຕ຺ຕາວຕາ, ຍໂຕຫໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ເນວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ໂອວທິຕພ຺ໂພ, ນານຸສາສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປປໂຕ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ເຑນ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຫິ ທານິ ເມ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍທຄ຺ເຄນ ຕຍາ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ຕທຄ຺ເຄນ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ໂຑ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ’’ຕິ. ອິມາຍ ໂຂ ປນ ວິນຍສງ຺ຄີຕິຍາ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອນູນານິ ອນຘິການິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ວິນຍສງ຺ຄີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈສຕິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘໂກ ເອກາທສໂມ.

ອິມມ຺ຫິ ຂນ຺ຘເກ ວຕ຺ຖູ ເຕວີສຕິ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສມ຺ພຸທ຺ເຘ, ເຖໂຣ ກສ຺ສປສວ຺ຫໂຍ;

ອາມນ຺ຕຍິ ຠິກ຺ຂຸຄຓໍ, ສທ຺ຘມ຺ມມນຸປາລໂກ;

ປາວາຍທ຺ຘານມຄ຺ຄມ຺ຫິ, ສຸຠທ຺ເທນ ປເວທິຕໍ;

ສງ຺ຄາຍິສ຺ສາມ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຘມ຺ໂມ ປຸເຣ ທິປ຺ປຕິ.

ເອເກນູນ ປຎ຺ຈສຕໍ, ອານນ຺ທມ຺ປິ ຈ ອຸຈ຺ຈິນິ;

ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄີຕິໍ, ວສນ຺ໂຕ ຄຸຫມຸຕ຺ຕເມ.

ອຸປາລິໍ ວິນຍໍ ປຸຈ຺ຉິ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານນ຺ທປຓ຺ຑິຕໍ;

ປິຏກໍ ຕີຓິ ສງ຺ຄີຕິໍ, ອກໍສຸ ຊິນສາວກາ.

ນ ປຸຈ຺ຉິ ອກ຺ກມິຕ຺ວານ, ວນ຺ທາເປສິ ນ ຍາຈິ ຈ.

ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ, ສທ຺ຘາຍ ທຸກ຺ກຏານິ ເມ;

ປຸຣາໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ຑຎ຺ຈ, ໂອໂຣໂຘ ອຸເທເນນ ສຫ.

ຕາວ ພຫຸ ທຸພ຺ພລຎ຺ຈ, ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓາ ຠິສິ;

ຠູມຕ຺ຖຣຓາ ປຸຎ຺ຉນິໂຍ, ຣໂຊ ຈິກ຺ຂລ຺ລມທ຺ທນາ.

ສຫສ຺ສຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ປຐມານນ຺ທສວ຺ຫໂຍ;

ຕຊ຺ຊິໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ເຑນ, ຈຕຸສ຺ສຈ຺ຈໍ ອປາປຸຓິ;

ວສີຠູຕາ ປຎ຺ຈສຕາ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈສຕີ ອິຕິ.

ປຎ຺ຈສຕິກກ຺ຂນ຺ຘກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.