໑໒. ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑. ປຐມຠາຓວາໂຣ

໔໔໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວສ຺ສສຕປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເວສາລິຍໍ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ຕິ – ກປ຺ປຕິ ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາວາສກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອນຸມຕິກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອມຖິຕກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຊໂຬຄິໍ ປາຕຸໍ, ກປ຺ປຕິ ອທສກໍ ນິສີທນໍ, ກປ຺ປຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ຊີສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕທຫຸໂປສເຖ ກໍສປາຕິໍ [ກໍສຈາຏິໍ (ສ຺ຍາ.)] ອຸທເກນ ປູເຣຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄຕາຄເຕ ເວສາລິເກ ອຸປາສເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ເທຖາວຸໂສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຫາປຓມ຺ປິ ອຑ຺ຒມ຺ປິ ປາທມ຺ປິ ມາສກຣູປມ຺ປິ. ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາເຣນ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິເກ ອຸປາສເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາວຸໂສ, ອທຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຫາປຓມ຺ປິ ອຑ຺ຒມ຺ປິ ປາທມ຺ປິ ມາສກຣູປມ຺ປິ. ນ ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອເປຕຊາຕຣູປຣຊຕາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ ເວສາລິກາ ອຸປາສກາ ອາຍສ຺ມຕາ ຍເສນ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ເຕນ ວຸຈ຺ຈມານາ ອທໍສຸເຍວ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຫາປຓມ຺ປິ ອຑ຺ຒມ຺ປິ ປາທມ຺ປິ ມາສກຣູປມ຺ປິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຕໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຄ຺ເຄນ [ຠິກ຺ຂຸຄ຺ເຄນ (ສ຺ຍາ.)] ປຏິວີສໍ [ປຏິວິໍສໍ (ສີ.), ປຏິວິສໍ (ສ຺ຍາ.)] ຐເປຕ຺ວາ ຠາເຊສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍສໍ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອໂສ ເຕ, ອາວຸໂສ ຍສ, ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິວີໂສ’’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເມ ອາວຸໂສ, ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິວີໂສ, ນາຫໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ສາທິຍາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອຍໍ ອາວຸໂສ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອຸປາສເກ ສທ຺ເຘ ປສນ຺ເນ ອກ຺ໂກສຕິ, ປຣິຠາສຕິ, ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣຕິ; ຫນ຺ທສ຺ສ ມຍໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເຕ. ຕສ຺ສ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ອກໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິເກ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວຕາ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ‘ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸທູໂຕ ທາຕພ຺ໂພ’ຕິ. ເທຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ອນຸທູຕໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸທູຕໍ ອທໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເວສາລິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເວສາລິເກ ອຸປາສເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ກິຣາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອຸປາສເກ ສທ຺ເຘ ປສນ຺ເນ ອກ຺ໂກສາມິ, ປຣິຠາສາມິ, ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣມິ; ໂຍຫໍ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ວທາມິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ວທາມິ.

໔໔໗. ‘‘ເອກມິທໍ, ອາວຸໂສ, ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – [ອ. ນິ. ໔.໕໐] ‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອພ຺ຠໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ມຫິກາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ຘູມຣໂຊ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ຣາຫຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຣິນ຺ໂທ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ, ເມຣຍໍ ປິວນ຺ຕິ, ສຸຣາເມຣຍປານາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕິ, ເມຖຸນຘມ຺ມາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ຕິ, ຊາຕຣູປຣຊຕປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ; ມິຈ຺ຉາຊີວາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ’. ‘‘ອິທມໂວຈາວຸໂສ, ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຣາຄໂທສປຣິກ຺ລິຏ຺ຐາ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ອວິຊ຺ຊານິວຸຏາ [ອວິຊ຺ຊານີວຸຕາ (ສ຺ຍາ.)] ໂປສາ, ປິຍຣູປາຠິນນ຺ທິໂນ.

‘‘ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ ເມຣຍໍ, ປຏິເສວນ຺ຕິ ເມຖຸນໍ;

ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປຎ຺ຈ, ສາທິຍນ຺ຕິ ອວິທ຺ທສູ.

‘‘ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວນ຺ຕິ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ເອເຕ ອຸປກ຺ກິເລສາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ.

‘‘ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ, ອສຸທ຺ຘາ ສຣຊາ ມຄາ.

‘‘ອນ຺ຘກາເຣນ ໂອນທ຺ຘາ, ຕຓ຺ຫາທາສາ ສເນຕ຺ຕິກາ;

ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ກຏສິໍ ໂຆຣໍ, ອາທິຍນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍວາທີ ກິຣາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອຸປາສເກ ສທ຺ເຘ ປສນ຺ເນ ອກ຺ໂກສາມິ, ປຣິຠາສາມິ, ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣມິ; ໂຍຫໍ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ວທາມິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ວທາມິ.

໔໔໘. [ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໒ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ] ‘‘ເອກມິທໍ, ອາວຸໂສ, ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ຣາຊປຣິສາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕ’ນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນາວຸໂສ ສມເຍນ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ມາ ອຍ຺ຍາ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ. ນ ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອເປຕຊາຕຣູປຣຊຕາ’ຕິ. ອສກ຺ຂິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຕໍ ປຣິສໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຕໍ ປຣິສໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ຣາຊປຣິສາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣກຖາ ອຸທປາທິ – ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈໍ – ມາ ອຍ຺ຍາ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ. ນ ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອເປຕຊາຕຣູປຣຊຕາຕິ. ອສກ຺ຂິໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປຣິສໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ. ກຈ຺ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ຠຄວໂຕ ໂຫມິ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂາມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣມິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ? ‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຄາມຓິ, ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ເມ ໂຫສິ; ນ ຈ ມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂສິ [ປາຣາ. ໕໘໒], ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣສິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ນ ຫິ, ຄາມຓິ, ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອເປຕຊາຕຣູປຣຊຕາ. ຍສ຺ສ ໂຂ, ຄາມຓິ, ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ກປ຺ປຕິ, ປຎ຺ຈປິ ຕສ຺ສ ກາມຄຸຓາ ກປ຺ປນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ກປ຺ປນ຺ຕິ ເອກໍເສເນຕໍ, ຄາມຓິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ອສ຺ສມຓຘມ຺ໂມ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຘມ຺ໂມຕິ. ອປິ ຈາຫໍ, ຄາມຓິ, ເອວໍ ວທາມິ ຕິຓໍ ຕິຓຕ຺ຖິເກນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ; ທາຣຸ ທາຣຸຕ຺ຖິເກນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ; ສກຏໍ ສກຏຕ຺ຖິເກນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ; ປຸຣິໂສ ປຸຣິສຕ຺ຖິເກນ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ນ ຕ຺ເວວາຫໍ, ຄາມຓິ, ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຕພ຺ພໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມີ’ຕິ.

໔໔໙. ‘‘ເອກມິທໍ, ອາວຸໂສ, ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປນນ຺ທໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິ, ສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປສິ. ເອວໍວາທີ ກິຣາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອຸປາສເກ ສທ຺ເຘ ປສນ຺ເນ ອກ຺ໂກສາມິ, ປຣິຠາສາມິ, ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣມິ; ໂຍຫໍ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ວທາມິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເວສາລິກາ ອຸປາສກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍສໍ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອໂກວ ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ. ສພ຺ເພວິເມ ອສ຺ສມຓາ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ. ວສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ. ມຍໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຍສສ຺ສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິເກ ອຸປາສເກ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຣາມໍ ອຄມາສິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອນຸທູຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຂມາປິຕາວຸໂສ, ຍເສນ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ເຕນ ເວສາລິກາ ອຸປາສກາ’’ຕິ? ‘‘ອຸປາສເກຫິ ປາປິກໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ກຕໍ. ເອໂກວ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ກໂຕ. ສພ຺ເພວ ມຍໍ ອສ຺ສມຓາ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ກຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ເຫຫິ ອສມ຺ມໂຕ ຄິຫີນໍ ປກາເສສິ; ຫນ຺ທສ຺ສ ມຍໍ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ.

໔໕໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ປາເວຍ຺ຍການຎ຺ຈ [ປາເຐຍ຺ຍການຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ.)] ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປຖການຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ‘‘ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ; ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາທິຍິສ຺ສາມ. ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ອວິນໂຍ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ປຸເຣ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ; ອວິນຍວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ອໂຫຄງ຺ເຄ ປພ຺ພເຕ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອໂຫຄງ຺ໂຄ ປພ຺ພໂຕ, ເຍນາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມ຺ຠູຕໍ ສາຓວາສິໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມ຺ຠູຕໍ ສາຓວາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເວສາລິຍໍ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ຕິ – ກປ຺ປຕິ ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາວາສກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອນຸມຕິກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອມຖິຕກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຊໂຬຄິໍ ປາຕຸໍ, ກປ຺ປຕິ ອທສກໍ ນິສີທນໍ, ກປ຺ປຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາທິຍິສ຺ສາມ. ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ອວິນໂຍ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ປຸເຣ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ; ອວິນຍວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູ – ສພ຺ເພ ອາຣຎ຺ຎິກາ, ສພ຺ເພ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ, ສພ຺ເພ ປໍສຸກູລິກາ, ສພ຺ເພ ເຕຈີວຣິກາ, ສພ຺ເພວ ອຣຫນ຺ໂຕ – ອໂຫຄງ຺ເຄ ປພ຺ພເຕ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ອຏ຺ຐາສີຕິມຕ຺ຕາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປຖກາ ຠິກ຺ຂູ – ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອາຣຎ຺ຎິກາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປໍສຸກູລິກາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຕຈີວຣິກາ, ສພ຺ເພວ ອຣຫນ຺ໂຕ – ອໂຫຄງ຺ເຄ ປພ຺ພເຕ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມນ຺ຕຍມານານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຎ຺ຈ, ວາຬຎ຺ຈ; ກໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ປກ຺ຂໍ ລເຠຍ຺ຍາມ, ເຍນ ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ພລວນ຺ຕຕຣາ ອສ຺ສາມາ’’ຕິ.

໔໕໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ໂສເຣຍ຺ເຍ ປຏິວສຕິ – ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ໂສເຣຍ຺ເຍ ປຏິວສຕິ – ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ສເຈ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ປກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມ, ເອວໍ ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ພລວນ຺ຕຕຣາ ອສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ – ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ – ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມນ຺ຕຍມານານໍ. ສຸຕ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຎ຺ຈ ວາຬຎ຺ຈ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ ໂຍຫໍ ເອວຣູເປ ອຘິກຣເຓ ໂອສກ຺ເກຍ຺ຍໍ. ອິທານິ ຈ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂສຫໍ ເຕຫິ ອາກິຓ຺ໂຓ ນ ຜາສຸ ຄມິສ຺ສາມິ. ຍໍນູນາຫໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ໂສເຣຍ຺ຍາ ສງ຺ກສ຺ສໍ ອຄມາສິ.

ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ໂສເຣຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສງ຺ກສ຺ສໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສງ຺ກສ຺ສາ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊໍ [ກນ຺ນກຸຊ຺ຊໍ (ສີ.)] ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ກສ຺ສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊາ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອຸທຸມ຺ພຣາ ອຄ຺ຄຬປຸຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອຄ຺ຄຬປຸຣໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອຄ຺ຄຬປຸຣາ ສຫຊາຕິໍ [ສຫໍຊາຕິໍ (ກ.)] ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຄ຺ຄຬປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສຫຊາຕິໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ສຫຊາຕິຍໍ ສມ຺ຠາເວສຸໍ.

໔໕໒. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍສໍ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ສເຈ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ປຏິພໂລ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ເອເກເນວ ປຎ຺ເຫນ ສກລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມຕຸໍ. ອິທານິ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອນ຺ເຕວາສິກໍ [ອນ຺ເຕວາສິໍ (ສ຺ຍາ.)] ສຣຠາຓກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຊ຺ເຌສິສ຺ສຕິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອິມານິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ສມ຺ຠູຕສ຺ສ ສາຓວາສິສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ສຣຠາຓກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຊ຺ເຌສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສິງ຺ຄິນາ ໂລຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ – ຍຕ຺ຖ ອໂລຓກໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວງ຺ຄຸລາຍ ຉາຍາຍ ວີຕິວຕ຺ຕາຍ, ວິກາເລ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ – ອິທານິ ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ – ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອາວາສກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອາວາສກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ອາວາສາ ສມານສີມາ ນານຸໂປສຖໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸມຕິກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອນຸມຕິກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ – ອາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຸມາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ [ອນຸຊານິສ຺ສາມາຕິ, ອນຸຊາເນສ຺ສາມາຕິ, ອນຸມຕິໍ ອາເນສ຺ສາມາຕິ (ກ.)]? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ເມ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ, ອິທໍ ເມ ອາຈຣິເຍນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ, ຕໍ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ກປ຺ປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອມຖິຕກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອມຖິຕກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ຕໍ ຂີຣໍ ຂີຣຠາວໍ ວິຊຫິຕໍ, ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ທຘິຠາວໍ, ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂຬຄິໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກາ ສາ, ອາວຸໂສ, ຊໂຬຄີ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາ ສາ ສຸຣາ ອາສຸຕາ, ອສມ຺ປຕ຺ຕາ ມຊ຺ຊຠາວໍ, ສາ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອທສກໍ ນິສີທນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຊາຕຣູປຣຊຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເວສາລິຍໍ ອິມານິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ຕິ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາທິຍິສ຺ສາມ. ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ອວິນໂຍ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ປຸເຣ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ; ອວິນຍວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໒. ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ

໔໕໓. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ຍໂສ ກິຣ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອິທໍ ອຘິກຣຓໍ ອາທິຍິຕຸກາໂມ ປກ຺ຂໍ ປຣິເຍສຕິ, ລຠຕິ ຈ ກິຣ ປກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິການໍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຎ຺ຈ ວາຬຎ຺ຈ. ກໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ປກ຺ຂໍ ລເຠຍ຺ຍາມ, ເຍນ ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ພລວນ຺ຕຕຣາ ອສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິການໍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ສເຈ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ປກ຺ຂໍ ລເຠຍ຺ຍາມ, ເອວໍ ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ພລວນ຺ຕຕຣາ ອສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປຫູຕໍ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິຍາເທສຸໍ – ປຕ຺ຕມ຺ປິ, ຈີວຣມ຺ປິ, ນິສີທນມ຺ປິ, ສູຈິຆຣມ຺ປິ, ກາຍພນ຺ຘນມ຺ປິ, ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ, ຘມ຺ມກຣຓມ຺ປິ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ອາທາຍ ນາວາຍ ສຫຊາຕິໍ ອຸຊ຺ຊວິໍສຸ; ນາວາຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຬ຺ຫສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ເກ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມວາທິໂນ – ປາຈີນກາ ວາ ຠິກ຺ຂູ, ປາເວຍ຺ຍກາ ວາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຬ຺ຫສ຺ສ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ເຈຕສາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ, ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຘມ຺ມວາທິໂນ ປາຈີນກາ ຠິກ຺ຂູ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ປາເວຍ຺ຍກາ [ປາເຐຍ຺ຍກາ (ສ຺ຍາ.)] ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ສຸທ຺ຘາວາສກາຍິກາ ເທວຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຬ຺ຫສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມ຺ມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ເທເວສຸ ອນ຺ຕຣຫິຕາ – ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຬ຺ຫສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຬ຺ຫໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ສາຬ຺ຫ, ອຘມ຺ມວາທີ ປາຈີນກາ ຠິກ຺ຂູ, ຘມ຺ມວາທີ ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ສາຬ຺ຫ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ຈາຫໍ, ເທວເຕ, ເອຕຣຫິ ຈ ຍຖາຘມ຺ໂມ ຕຖາ ຐິໂຕ; ອປິ ຈາຫໍ ນ ຕາວ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣມິ, ອປ຺ເປວ ນາມ ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໔໕໔. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ອາທາຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ – ປຕ຺ຕມ຺ປິ, ຈີວຣມ຺ປິ, ນິສີທນມ຺ປິ, ສູຈິຆຣມ຺ປິ, ກາຍພນ຺ຘນມ຺ປິ, ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ, ຘມ຺ມກຣຓມ຺ປີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເມ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ວີສຕິວສ຺ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຣວຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ – ປຕ຺ຕມ຺ປິ, ຈີວຣມ຺ປິ, ນິສີທນມ຺ປິ, ສູຈິຆຣມ຺ປິ, ກາຍພນ຺ຘນມ຺ປິ, ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ, ຘມ຺ມກຣຓມ຺ປີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເມ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ. ‘‘ມນຸສ຺ສາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອຸຕ຺ຕຣ, ຠຄວໂຕ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ອຸປນາເມນ຺ຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເຕເນວ ເຕ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂນ ເຈ ຠຄວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາຍສ຺ມໂຕ [ອາຍສ຺ມໂຕ ຈ (ສ຺ຍາ.)] ອານນ຺ທສ຺ສ ອຸປນາເມນ຺ຕິ – ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ. ຍຖາ ຠຄວຕາ ປຏິຄ຺ຄຫິໂຕ, ເອວເມວ ໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ. ຍຖາ ເຖເຣນ ປຏິຄ຺ຄຫິໂຕ, ເອວເມວ ໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ເວສາລິເກຫິ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ເອກໍ ຈີວຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ‘‘ວເທຍ຺ຍາຖ, ອາວຸໂສ, ເຍນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ເຖຣໍ ວເທຕຸ; ເອຕ຺ຕກຎ຺ຈ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ວເທຕຸ – ‘ປຸຣຕ຺ຖິເມສຸ ຊນປເທສຸ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີ ປາຈີນກາ ຠິກ຺ຂູ, ອຘມ຺ມວາທີ ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູ’’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕໂຣ ເວສາລິການໍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ວເທຕຸ – ‘ປຸຣຕ຺ຖິເມສຸ ຊນປເທສຸ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມວາທີ ປາຈີນກາ ຠິກ຺ຂູ, ອຘມ຺ມວາທີ ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູ’’’ຕິ. ‘‘ອຘມ຺ເມ ມໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ນິໂຍເຊສີ’’ຕິ ເຖໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ປຓາເມສິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ ອຸຕ຺ຕຣ, ເຖໂຣ ອາຫາ’’ຕິ? ‘‘ປາປິກໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ກຕໍ. ‘ອຘມ຺ເມ ມໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ນິໂຍເຊສີ’’’ຕິ ເຖໂຣ ມໍ ປຓາເມສີຕິ. ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ [ອາວຸໂສ ອຸຕ຺ຕຣ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ວຸຑ຺ໂຒ ວີສຕິວສ຺ໂສສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມາວຸໂສ, ອປິ ຈ ມຍໍ ຄຣຸນິສ຺ສຍໍ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ.

໔໕໕. ອຖ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸກາໂມ ສນ຺ນິປຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ສເຈ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອິຘ ວູປສເມສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ມູລາທາຍກາ [ມູລທາຍກາ (ສີ.)] ຠິກ຺ຂູ ປຸນກມ຺ມາຍ ອຸກ຺ໂກເຏຍ຺ຍຸໍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ຍຕ຺ເຖວິມໍ ອຘິກຣຓໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສງ຺ໂຆ ຕຕ຺ເຖວິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເວສາລິໍ ອຄມໍສຸ – ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸກາມາ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສພ຺ພກາມີ ນາມ ປຖພ຺ຍາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວີສວສ຺ສສຕິໂກ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ, ເວສາລິຍໍ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມ຺ຠູຕໍ ສາຓວາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສພ຺ພກາມີ ເຖໂຣ ວິຫຣຕິ, ຕໍ ວິຫາຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ກາລສ຺ເສວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ພກາມິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອິມານິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຣວຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ, ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສພ຺ພກາມີ ເຖໂຣ ວິຫຣຕິ, ຕໍ ວິຫາຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ຄພ຺ເຠ ອາຍສ຺ມໂຕ ສພ຺ພກາມິສ຺ສ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຄພ຺ຠປ຺ປມຸເຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຣວຕສ຺ສ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ – ອຍໍ ເຖໂຣ ມຫລ຺ລໂກ ນ ນິປຊ຺ຊຕີຕິ – ນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ອາຍສ຺ມາ ສພ຺ພກາມີ – ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ກິລນ຺ໂຕ ນ ນິປຊ຺ຊຕີຕິ – ນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສພ຺ພກາມີ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕເມນ ຕ຺ວໍ ຠູມິ ວິຫາເຣນ ເອຕຣຫິ ພຫຸລໍ ວິຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ເມຕ຺ຕາວິຫາເຣນ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ພຫຸລໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຸລ຺ລກວິຫາເຣນ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠູມິ ເອຕຣຫິ ພຫຸລໍ ວິຫຣສິ. ກຸລ຺ລກວິຫາໂຣ ເອໂສ [ເຫໂສ (ສ຺ຍາ.)] ຠູມິ ຍທິທໍ ເມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຄິຫິຠູຕສ຺ສ ອາຈິຓ຺ຓາ ເມຕ຺ຕາ. ເຕນາຫໍ ເອຕຣຫິປິ ເມຕ຺ຕາວິຫາເຣນ ພຫຸລໍ ວິຫຣາມິ, ອປິ ຈ ໂຂ ມຍາ ຈິຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຖໂຣ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກຕເມນ ວິຫາເຣນ ເອຕຣຫິ ພຫຸລໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາເຣນ ໂຂ ອຫໍ ຠູມິ ເອຕຣຫິ ພຫຸລໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາປຸຣິສວິຫາເຣນ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ເອຕຣຫິ ພຫຸລໍ ວິຫຣຕິ. ມຫາປຸຣິສວິຫາໂຣ ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ສຸຎ຺ຎຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ເມ ຠູມິ ຄິຫິຠູຕສ຺ສ ອາຈິຓ຺ຓາ ສຸຎ຺ຎຕາ. ເຕນາຫໍ ເອຕຣຫິປິ ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາເຣນ ພຫຸລໍ ວິຫຣາມິ, ອປິ ຈ ມຍາ ຈິຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈຣຫິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ອຖາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ຕສ຺ມິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ເຍນາຍສ຺ມາ ສພ຺ພກາມີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ພກາມິໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ພກາມິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເວສາລິຍໍ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ຕິ – ກປ຺ປຕິ ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາວາສກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອນຸມຕິກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອມຖິຕກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຊໂຬຄິໍ, ປາຕຸໍ ກປ຺ປຕິ ອທສກໍ ນິສີທນໍ, ກປ຺ປຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ. ເຖເຣນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ມູເລ ພຫຸຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ປຣິຍຕ຺ໂຕ. ເຖຣສ຺ສ ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ໂຫຕິ? ເກ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມວາທິໂນ – ປາຈີນກາ ວາ ຠິກ຺ຂູ, ປາເວຍ຺ຍກາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ຕຍາປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ມູເລ ພຫຸ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ປຣິຍຕ຺ໂຕ. ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ໂຫຕິ? ເກ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມວາທິໂນ – ປາຈີນກາ ວາ ຠິກ຺ຂູ, ປາເວຍ຺ຍກາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຘມ຺ມວາທີ ປາຈີນກາ ຠິກ຺ຂູ, ຘມ຺ມວາທີ ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູຕິ; ອປິ ຈາຫໍ ນ ຕາວ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣມິ, ອປ຺ເປວ ນາມ ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຘມ຺ມວາທີ ປາຈີນກາ ຠິກ຺ຂູ, ຘມ຺ມວາທີ ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູຕິ; ອປິ ຈາຫໍ ນ ຕາວ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣມິ, ອປ຺ເປວ ນາມ ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໔໕໖. ອຖ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸກາໂມ ສນ຺ນິປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ວູປສເມຍ຺ຍາ’’ຕິ. ສງ຺ໂຆ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຈີນເກ ຠິກ຺ຂູ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເວຍ຺ຍເກ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິ. ປາຈີນການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ – ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພກາມິໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ສາຬ຺ຫໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ຂຸຊ຺ຊໂສຠິຕໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ວາສຠຄາມິກໍ; ປາເວຍ຺ຍການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ – ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ເຣວຕໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ສມ຺ຠູຕໍ ສາຓວາສິໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ຍສໍ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕໍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ສຸມນນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຈີນເກ ຠິກ຺ຂູ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເວຍ຺ຍເກ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ສງ຺ໂຆ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຈີນເກ ຠິກ຺ຂູ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເວຍ຺ຍເກ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາຈີນການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປາເວຍ຺ຍການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມ຺ມຸຕິ, ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມຕາ ສງ຺ເຆນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຈີນກາ ຠິກ຺ຂູ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູ, ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຊິໂຕ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ທສວສ຺ໂສ ສງ຺ຆສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມນ຺ຕມ຺ປິ ອຊິຕໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ – ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາສນປຎ຺ຎາປກໍ. ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ວາລິກາຣາໂມ ຣມຓີໂຍ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆໂສ. ຍໍນູນ ມຍໍ ວາລິກາຣາເມ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

໔໕໗. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວາລິກາຣາມໍ ອຄມໍສຸ – ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸກາມາ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ພກາມິໍ ວິນຍໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍສ຺ມາ ສພ຺ພກາມີ ສງ຺ຆໍ ຎາເປສິ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ເຣວເຕນ ວິນຍໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ພກາມິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສິງ຺ຄິນາ ໂລຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ – ຍຕ຺ຖ ອໂລຓກໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. [ປາຈິ. ໒໕໔ ອາທໂຍ] ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ, ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ສນ຺ນິຘິກາຣກໂຠຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ປຐມໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ປຐມໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວງ຺ຄຸລາຍ ຉາຍາຍ ວີຕິວຕ຺ຕາຍ ວິກາເລ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ [ປາຈິ. ໒໔໕]. ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຣາຊຄເຫ, ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ວິກາລໂຠຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ – ອິທານິ ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ – ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ [ປາຈິ. ໒໓໔]. ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ, ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ຕຕິຍໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ຕຕິຍໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອາວາສກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອາວາສກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ອາວາສາ ສມານສີມາ ນານຸໂປສຖໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ [ມຫາວ. ໑໔໑ ອາທໂຍ]. ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຣາຊຄເຫ, ອຸໂປສຖສໍຍຸຕ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ວິນຍາຕິສາເຣ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸມຕິກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອນຸມຕິກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ – ອາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຸມາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ [ມຫາວ. ໓໘໓ ອາທໂຍ]. ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຈມ຺ເປຍ຺ຍເກ, ວິນຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ວິນຍາຕິສາເຣ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ – ອິທໍ ເມ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ, ອິທໍ ເມ ອາຈຣິເຍນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ – ຕໍ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ກປ຺ປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ຉຏ຺ຐໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ຉຏ຺ຐໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອມຖິຕກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອມຖິຕກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ຕໍ ຂີຣໍ ຂີຣຠາວໍ ວິຊຫິຕໍ, ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ທຘິຠາວໍ, ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ [ປາຈິ. ໒໓໔]. ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ, ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ສຕ຺ຕມໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ສຕ຺ຕມໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂຬຄິໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກາ ສາ, ອາວຸໂສ, ຊໂຬຄີ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາ ສາ ສຸຣາ ອາສຸຕາ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ ມຊ຺ຊຠາວໍ, ສາ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ [ປາຈິ. ໓໒໖]. ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂກສມ຺ພິຍໍ, ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຸຣາເມຣຍປາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ອຏ຺ຐມໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ອຏ຺ຐມໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອທສກໍ ນິສີທນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ [ປາຈິ. ໕໓໑ ອາທໂຍ]. ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ, ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຉທນເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ນວມໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ນວມໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ’’.

‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຊາຕຣູປຣຊຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ [ປາຣາ. ໕໘໐ ອາທໂຍ]. ‘‘ກຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຣາຊຄເຫ, ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ທສມໍ ວຕ຺ຖຸ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ອິຕິປິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ, ອຸພ຺ພິນຍໍ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ອິທໍ ທສມໍ ສລາກໍ ນິກ຺ຂິປາມິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິມານິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ສງ຺ເຆນ ວິນິຈ຺ຉິຕານິ. ອິຕິປິມານິ ທສວຕ຺ຖູນິ ອຸທ຺ຘມ຺ມານິ, ອຸພ຺ພິນຍານິ, ອປຄຕສຕ຺ຖຸສາສນານີ’’ຕິ.

໔໕໘. ‘‘ນິຫຕເມຕໍ, ອາວຸໂສ, ອຘິກຣຓໍ, ສນ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕໍ ສຸວູປສນ຺ຕໍ. ອປິ ຈ ມໍ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ອິມານິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ – ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ພກາມິໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ອິມານິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຏ຺ໂຐ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຍສ຺ມາ ສພ຺ພກາມີ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອິມາຍ ໂຂ ປນ ວິນຍສງ຺ຄີຕິຍາ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອນູນານິ ອນຘິການິ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາຍໍ ວິນຍສງ຺ຄີຕິ ‘‘ສຕ຺ຕສຕິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘໂກ ທ຺ວາທສໂມ.

ອິມມ຺ຫິ ຂນ຺ຘເກ ວຕ຺ຖູ ປຎ຺ຈວີສຕິ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທສ ວຕ຺ຖູນິ ປູເຣຕ຺ວາ, ກມ຺ມໍ ທູເຕນ ປາວິສິ;

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸນ ຣູປຎ຺ຈ, ໂກສມ຺ພິ ຈ ປາເວຍ຺ຍໂກ.

ມຄ຺ໂຄ ໂສເຣຍ຺ຍໍ ສງ຺ກສ຺ສໍ, ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊໍ ອຸທຸມ຺ພຣໍ;

ສຫຊາຕິ ຈ ມຊ຺ເຌສິ, ອສ຺ໂສສິ ກໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ.

ປຕ຺ຕນາວາຍ ອຸຊ຺ຊວິ, ຣໂຫສິ ອຸປນາມຍໍ [ທູຣໂຕປິ ອຸທປາທິ (ກ.)];

ຄຣຸ [ທາຣຸຓໍ (ສ຺ຍາ.)] ສງ຺ໂຆ ຈ ເວສາລິໍ, ເມຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆ ອຸພ຺ພາຫິກາຕິ.

ສຕ຺ຕສຕິກກ຺ຂນ຺ຘໂກ ນິຏ຺ຐິໂຕ.