໓. ຕຕິຍຠາຓວາໂຣ

໔໒໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາໂຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ – ອນິມິຕ຺ຕາປິ, ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາປິ, ອໂລຫິຕາປິ, ຘຸວໂລຫິຕາປິ, ຘຸວໂຈຬາປິ, ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີປິ, ສິຂຣິຓີປິ, ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາປິ, ເວປຸຣິສິກາປິ, ສມ຺ຠິນ຺ນາປິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາປິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິຍາ ຈຕຸວີສຕິ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ – ‘ນສິ ອນິມິຕ຺ຕາ, ນສິ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາ, ນສິ ອໂລຫິຕາ, ນສິ ຘຸວໂລຫິຕາ, ນສິ ຘຸວໂຈຬາ, ນສິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີ, ນສິ ສິຂຣຓີ [ສິຂຣິຓີ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ນສິ ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາ, ນສິ ເວປຸຣິສິກາ, ນສິ ສມ຺ຠິນ຺ນາ, ນສິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ? ສນ຺ຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ອາພາຘາ – ກຸຏ຺ຐໍ, ຄຓ຺ໂຑ, ກິລາໂສ, ໂສໂສ, ອປມາໂຣ? ມນຸສ຺ສາສິ, ອິຕ຺ຖີສິ, ຠຸຊິສ຺ສາສິ, ອຓຓາສິ, ນສິ ຣາຊຠຏີ? ອນຸຎ຺ຎາຕາສິ ມາຕາປິຕູຫິ, ສາມິເກນ? ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສາສິ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ກິນ຺ນາມາສິ, ການາມາ ເຕ ປວຕ຺ຕິນີ’’ຕິ?

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ວິສຸທ຺ຘາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນນຸສິຏ຺ຐາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ຕເຖວ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກມນ຺ຕໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສາສິຕພ຺ພາ.

໔໒໔. ‘‘ປຐມໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ພາ. ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຍໍ ເຕ ປຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ສງ຺ຆາຏິ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ, ອຍໍ ອນ຺ຕຣວາສໂກ, ອິທໍ ສໍກຈ຺ຈິກໍ [ສງ຺ກຈ຺ຉິກໍ (ສ຺ຍາ.)], ອຍໍ ອຸທກສາຏິກາ; ຄຈ຺ຉ ອມຸມ຺ຫິ ໂອກາເສ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ.

ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ທຸຣນຸສິຏ຺ຐາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລາຍ ອພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ອນຸສາສິຕພ຺ພາ. ຍາ ອນຸສາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ອນຸສາສິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອສມ຺ມຕາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສມ຺ມຕາຍ ອນຸສາສິຕພ຺ພາ. ຍາ ອນຸສາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມຕາຍ ອນຸສາສິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ – ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ, ປຣາຍ ວາ ປຣາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາວ [ອຕ຺ຕນາ ວາ (ກ.)] ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ? ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ ປຣາຍ [ປຣາຍ ວາ (ກ.)] ປຣາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ? ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍາ’ຕິ. ເອວໍ ປຣາຍ ປຣາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ.

‘‘ຕາຍ ສມ຺ມຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີຍາ – ‘ສຸຓສິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມ. ອຍໍ ເຕ ສຈ຺ຈກາໂລ, ຠູຕກາໂລ. ຍໍ ຊາຕໍ ຕໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອສນ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມາ ໂຂ ວິຕ຺ຖາຍິ [ວິຕ຺ຖາສິ (ກ.)], ມາ ໂຂ ມງ຺ກຸ ອໂຫສິ. ເອວໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ – ນສິ ອນິມິຕ຺ຕາ, ນສິ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາ, ນສິ ອໂລຫິຕາ, ນສິ ຘຸວໂລຫິຕາ, ນສິ ຘຸວໂຈຬາ, ນສິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີ, ນສິ ສິຂຣິຓີ, ນສິ ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາ, ນສິ ເວປຸຣິສິກາ, ນສິ ສມ຺ຠິນ຺ນາ, ນສິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ? ສນ຺ຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ອາພາຘາ – ກຸຏ຺ຐໍ, ຄຓ຺ໂຑ, ກິລາໂສ, ໂສໂສ, ອປມາໂຣ? ມນຸສ຺ສາສິ, ອິຕ຺ຖີສິ, ຠຸຊິສ຺ສາສິ, ອຓຓາສິ, ນສິ ຣາຊຠຏີ? ອນຸຎ຺ຎາຕາສິ ມາຕາປິຕູຫິ, ສາມິເກນ? ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສາສິ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ກິນ຺ນາມາສິ, ການາມາ ເຕ ປວຕ຺ຕິນີ’ຕິ?

‘‘ເອກໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນ ເອກໂຕ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອນຸສາສິກາຍ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ອນຸສິຏ຺ຐາ ສາ ມຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’ຕິ. ‘ອາຄຈ຺ຉາຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ.

‘‘ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາເປຕພ຺ພາ – ‘ສງ຺ຆໍ, ອຍ຺ເຍ, ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓສິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມ. ອຍໍ ເຕ ສຈ຺ຈກາໂລ, ຠູຕກາໂລ. ຍໍ ຊາຕໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອສນ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນສິ ອນິມິຕ຺ຕາ…ເປ… ກິນ຺ນາມາສິ, ການາມາ ເຕ ປວຕ຺ຕິນີຕິ. ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໔໒໕. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ປຣິສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ປຣິສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາ ອຍ຺ຍາຍ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ສາ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສາ ນກ຺ຂມຕິ, ສາ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ປຣິສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາ ອຍ຺ຍາຍ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ສາ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສາ ນກ຺ຂມຕິ, ສາ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ.

‘‘ຕາວເທວ ຕໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາເປຕພ຺ພາ – ‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ; ສງ຺ຆໍ, ອຍ຺ຍາ, ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ.

‘‘ຕາວເທວ ຉາຍາ ເມຕພ຺ພາ, ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິວສຠາໂຄ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ສງ຺ຄີຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ອິມິສ຺ສາ ຕໂຍ ຈ ນິສ຺ສເຍ, ອຏ຺ຐ ຈ ອກຣຓີຍານິ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

໔໒໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອາສນໍ ສໍກສາຍນ຺ຕິໂຍ ກາລໍ ວີຕິນາເມສຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ, ອວເສສານໍ ຍຖາຄຕິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ – ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ, ອວເສສານໍ ຍຖາຄຕິກນ຺ຕິ – ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຏ຺ເຐວ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ປຏິພາຫນ຺ຕິ, ອວເສສາໂຍ ຍຖາຄຕິກໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ, ອວເສສານໍ ຍຖາຄຕິກໍ; ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ [ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ (ສ຺ຍາ.)] ນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພໍ. ຍາ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໒໗. [ປາຈິ. ໑໐໕໐ ອາທໂຍ] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ນ ປວາເຣຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຕ຺ຕນາ ປວາເຣຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຕ຺ຕນາ ປວາເຣຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນ ປວາເຣຕພ຺ໂພ. ຍາ ນ ປວາເຣຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ປວາເຣນ຺ຕິໂຍ ໂກລາຫລໍ ອກໍສຸ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ປວາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປວາເຣນ຺ຕິໂຍ ກາລໍ ວີຕິນາເມສຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ [ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປວາເຣນ຺ຕິໂຍ ວິກາເລ [ວິກາລໍ (ກ.)] ອເຫສຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຊຕນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ [ອຊ຺ຊຕນາ (ສີ.), ອຊ຺ຊຕນາຍ (ກ.)] ປວາເຣຕ຺ວາ ອປຣຊ຺ຊຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ປວາເຣນ຺ໂຕ ໂກລາຫລໍ ອກາສິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ປຏິພລໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ – ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍາຈິຕພ຺ພາ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ຍສ຺ສາ ອຍ຺ຍາຍ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສມ຺ມຸຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ, ສາ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສາ ນກ຺ຂມຕິ, ສາ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມຕາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ.

‘‘ຕາຍ ສມ຺ມຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ໂຆ, ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ, ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ. ວທຕຸ [ວທຕຸ ມໍ (ກ.)], ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ, ສຸເຕນ ວາ, ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ. ວທຕຸ, ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໔໒໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸໂປສຖໍ ຐເປນ຺ຕິ, ປວາຣຓໍ ຐເປນ຺ຕິ, ສວຈນີຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ໂຈເທນ຺ຕິ, ສາເຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ຐເປຕພ຺ໂພ; ຐປິໂຕປິ ອຏ຺ຐປິໂຕ; ຐເປນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ປວາຣຓາ ຐເປຕພ຺ພາ; ຐປິຕາປິ ອຏ຺ຐປິຕາ; ຐເປນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ສວຈນີຍໍ ກາຕພ຺ພໍ; ກຕມ຺ປິ ອກຕໍ; ກໂຣນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ອນຸວາໂທ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ໂພ; ປຏ຺ຐປິໂຕປິ ອປ຺ປຏ຺ຐປິໂຕ; ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ໂອກາໂສ ກາເຣຕພ຺ໂພ; ກາຣິໂຕປິ ອກາຣິໂຕ; ກາເຣນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ໂຈເທຕພ຺ໂພ; ໂຈທິໂຕປິ ອໂຈທິໂຕ; ໂຈເທນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ສາເຣຕພ຺ໂພ; ສາຣິໂຕປິ ອສາຣິໂຕ; ສາເຣນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸໂປສຖໍ ຐເປນ຺ຕິ, ປວາຣຓໍ ຐເປນ຺ຕິ, ສວຈນີຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ໂຈເທນ຺ຕິ, ສາເຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸໂປສຖໍ ຐເປຕຸໍ; ຐປິໂຕປິ ສຸຏ຺ຐປິໂຕ; ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ປວາຣຓໍ ຐເປຕຸໍ; ຐປິຕາປິ ສຸຏ຺ຐປິຕາ; ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສວຈນີຍໍ ກາຕຸໍ; ກຕມ຺ປິ ສຸກຕໍ; ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ; ປຏ຺ຐປິໂຕປິ ສຸປ຺ປຏ຺ຐປິໂຕ; ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂອກາສໍ ກາເຣຕຸໍ; ກາຣິໂຕປິ ສຸກາຣິໂຕ; ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂຈເທຕຸໍ; ໂຈທິຕາປິ ສຸໂຈທິຕາ; ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສາເຣຕຸໍ; ສາຣິຕາປິ ສຸສາຣິຕາ; ສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

໔໒໙. [ປາຈິ. ໑໑໘໔] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຍາເນນ ຍາຍນ຺ຕິ – ອິຕ຺ຖິຍຸຕ຺ເຕນປິ ປຸຣິສນ຺ຕເຣນ, ປຸຣິສຍຸຕ຺ເຕນປິ ອິຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄງ຺ຄາມຫິຍາຍາ’’ຕິ [ຄງ຺ຄາມຫິຍາຕິ (ສີ.)]. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຍາເນນ ຍາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ຍາເຍຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຄິລານາ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ປທສາ ຄນ຺ຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານາຍ ຍານ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິຕ຺ຖິຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ, ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຍຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖວຏ຺ຏກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຍານຸຄ຺ຆາເຕນ ພາຬ຺ຫຕຣໍ ອຜາສຸ ອໂຫສິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິວິກໍ ປາຏງ຺ກິ’’ນ຺ຕິ.

໔໓໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຑ຺ຒກາສີ ຄຓິກາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ ໂຫຕິ. ສາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ໂຫຕິ – ‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຘຸຕ຺ຕາ – ‘ອຑ຺ຒກາສີ ກິຣ ຄຓິກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ’ຕິ. ເຕ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໍສຸ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອຑ຺ຒກາສີ ຄຓິກາ – ‘ຘຸຕ຺ຕາ ກິຣ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມາ; ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທູເຕນປິ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ. ສິກ຺ຂມານທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ…ເປ… ສາມເຓຣທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ…ເປ… ສາມເຓຣິທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ…ເປ… ພາລາຍ ອພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລາຍ ອພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸນ຺ຕິ.

‘‘ຕາຍ ທູຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ຕໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ຕໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ຕໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ຕາວເທວ ຉາຍາ ເມຕພ຺ພາ, ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິວສຠາໂຄ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ສງ຺ຄີຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ຕສ຺ສາ ຕໂຍ ຈ ນິສ຺ສເຍ, ອຏ຺ຐ ຈ ອກຣຓີຍານິ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

໔໓໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຘຸຕ຺ຕາ ທູເສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ, ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຣຎ຺ເຎ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ຍາ ວເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸປາສເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທ຺ໂທສິໂຕ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທ຺ໂທສິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ໂທສິໂຕ ນ ສມ຺ມຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ. ອຸປສ຺ສໂຍ ນ ສມ຺ມຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ນວກມ຺ມໍ ນ ສມ຺ມຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໓໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ສນ຺ນິສິນ຺ນຄພ຺ຠາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາ ປພ຺ພຊິຕາຍ ຄພ຺ໂຠ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ອິມສ຺ມິໍ ທາຣເກ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປເສຕຸໍ, ຍາວ ໂສ ທາຣໂກ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍາ ຈ ນ ລພ຺ຠາ ເອກິກາຍ ວຕ຺ຖຸໍ, ອຎ຺ຎາຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນ ລພ຺ຠາ ທາຣເກນ ສຫ ວຕ຺ຖຸໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸຕິຍໍ ທາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍາຈິຕພ຺ພາ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸຕິຍໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸຕິຍໍ. ຍສ຺ສາ ອຍ຺ຍາຍ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສມ຺ມຸຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸຕິຍາຍ, ສາ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສາ ນກ຺ຂມຕິ, ສາ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມຕາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸຕິຍາ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ທຸຕິຍິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ອິມສ຺ມິໍ ທາຣເກ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ສາຄາຣໍ ຍຖາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ [ປຏິປຊ຺ຊຕິ (ສ຺ຍາ.)] ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ທາຣເກ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໓໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາ ໂຫຕິ ມານຕ຺ຕຈາຣິນີ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍາ ຈ ນ ລພ຺ຠາ ເອກິກາຍ ວຕ຺ຖຸໍ, ອຎ຺ຎາຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນ ລພ຺ຠາ ສຫ ມຍາ ວຕ຺ຖຸໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸຕິຍໍ ທາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍາຈິຕພ຺ພາ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໔໓໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ວິພ຺ຠມິ. ສາ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ; ຍເທວ ສາ ວິພ຺ຠນ຺ຕາ ຕເທວ ສາ ອຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສກາວາສາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກມິ. ສາ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ຍາ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສກາວາສາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກນ຺ຕາ, ສາ ອາຄຕາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຸຣິເສຫິ ອຠິວາທນໍ, ເກສຈ຺ເຉທນໍ, ນຂຈ຺ເຉທນໍ, ວຓປ຺ປຏິກມ຺ມໍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ສາທິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາທິຕຸ’’ນ຺ຕິ [ສາທິຍິຕຸໍ (ກ.)].

໔໓໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທນ຺ຕິ ປຓ຺ຫີສມ຺ຜສ຺ສໍ ສາທິຍນ຺ຕີ [ສາທິຍນ຺ຕາ (ກ.)]. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ຍາ ນິສີເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຄິລານາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາ ວິນາ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຑ຺ຒປລ຺ລງ຺ກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕຕ຺ເຖວ ຄພ຺ຠໍ ປາເຕນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ວຈ຺ໂຈ ກາຕພ຺ໂພ. ຍາ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຫຏ຺ຐາ ວິວເຏ ອຸປຣິປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວຈ຺ຈໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໓໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈຸຓ຺ເຓນ ນຫາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈຸຓ຺ເຓນ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸສໍ ມຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວາສິຕກາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ນຫາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາສິຕກາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປກຕິມຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຊນ຺ຕາຆເຣ ນຫາຍນ຺ຕິໂຍ ໂກລາຫລໍ ອກໍສຸ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຊນ຺ຕາຆເຣ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິໂສເຕ ນຫາຍນ຺ຕິ ຘາຣາສມ຺ຜສ຺ສໍ ສາທິຍນ຺ຕີ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິໂສເຕ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຕິຕ຺ເຖ ນຫາຍນ຺ຕິ. ຘຸຕ຺ຕາ ທູເສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຕິຕ຺ເຖ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຸຣິສຕິຕ຺ເຖ ນຫາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຣິສຕິຕ຺ເຖ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫິລາຕິຕ຺ເຖ ນຫາຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘໂກ ທສໂມ.

ອິມສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘເກ ວຕ຺ຖູ ເອກສຕໍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂຄຕມີ ຍາຈິ, ນານຸຎ຺ຎາສິ ຕຖາຄໂຕ;

ກປິລວຕ຺ຖຸ ເວສາລິໍ, ອຄມາສິ ວິນາຍໂກ.

ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ໂກຏ຺ຐເກ, ອານນ຺ທສ຺ສ ປເວທຍິ;

ຠພ຺ໂພຕິ ນຍໂຕ ຍາຈິ, ມາຕາຕິ ໂປສິກາຕິ ຈ.

ວສ຺ສສຕໍ ຕທຫຸ ຈ, ອຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈາສີສນາ;

ປວາຣຓາ ຄຣຸຘມ຺ມາ, ທ຺ເວ ວສ຺ສາ ອນກ຺ໂກສນາ.

ໂອວໂຏ ຈ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ, ຍາວຊີວານຸວຕ຺ຕນາ;

ຄຣຸຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາໂຫ ສາວສ຺ສາ ອຸປສມ຺ປທາ.

ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ປຎ຺ເຈວ, ກຸມ຺ຠເຖນກເສຕຏ຺ຏິ;

ມຎ຺ຊິຏ຺ຐິກອຸປມາຫິ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມຫິໍສນາ.

ອາຬິໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ ປາເອວ, ປຸນ ສທ຺ຘມ຺ມສຓ຺ຐິຕິ;

ອຸປສມ຺ປາເທຕຸໍ ອຍ຺ຍາ, ຍຖາວຸຑ຺ຒາຠິວາທນາ.

ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ກິເມວ, ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓໍ;

ໂອວາທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຎ຺ຈ, ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປສ຺ສຍໍ.

ນ ຊານນ຺ຕິ ຈ ອາຈິກ຺ຂິ, ນ ກໂຣນ຺ຕິ ຈ ຠິກ຺ຂຸຫິ;

ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຠິກ຺ຂູຫິ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ປຏິຄ຺ຄໂຫ.

ອາຈິກ຺ຂິ ກມ຺ມໍ ຠິກ຺ຂູຫິ, ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ວາ;

ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ຠຓ຺ຑນຎ຺ຈ, ໂຣເປຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລາຍ ຈ.

ສາວຕ຺ຖິຍາ ກທ຺ທໂມທ, ອວນ຺ທິ ກາຍ ອູຣຸ ຈ;

ອງ຺ຄຊາຕຎ຺ຈ ໂອຠາສໍ, ສມ຺ປໂຍເຊນ຺ຕິ ວຄ຺ຄິກາ.

ອວນ຺ທິໂຍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕຖາ ປຸນ;

ອາວຣຓຎ຺ຈ ໂອວາທໍ, ກປ຺ປຕິ ນຸ ໂຂ ປກ຺ກມິ.

ພາລາ ວຕ຺ຖຸວິນິຈ຺ຉຍາ, ໂອວາທໍ ສງ຺ໂຆ ປຎ຺ຈຫິ;

ທຸເວ ຕິສ຺ໂສ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ພາລາ ຄິລານຄມິກໍ.

ອາຣຎ຺ຎິໂກ ນາໂຣເຈນ຺ຕິ, ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຈ;

ທີຆໍ ວິລີວຈມ຺ມຎ຺ຈ, ທຸສ຺ສາ ຈ ເວຓິວຏ຺ຏິ ຈ;

ໂຈຬເວຓິ ຈ ວຏ຺ຏິ ຈ, ສຸຕ຺ຕເວຓິ ຈ ວຏ຺ຏິກາ.

ອຏ຺ຐິລ຺ລໍ ໂຄຫນຸເກນ, ຫຕ຺ຖໂກຈ຺ຉໍ ປາທໍ ຕຖາ;

ອູຣຸໍ ມຸຂໍ ທນ຺ຕມໍສໍ, ອາລິມ຺ໂປມທ຺ທຈຸຓ຺ຓນາ.

ລຎ຺ເຉນ຺ຕິ ອງ຺ຄຣາຄຎ຺ຈ, ມຸຂຣາຄໍ ຕຖາ ທຸເວ;

ອວງ຺ຄໍ ວິເສໂສໂລໂກ, ສາໂລເກນ ນຈ຺ເຈນ ຈ [ສາໂລເກ ສນຈ຺ເຈນ ຈ (ສີ.), ສາໂລເກນ ສນຈ຺ຈນໍ (ສ຺ຍາ.)].

ເວສີ ປານາຄາຣໍ ສູນໍ, ອາປຓໍ ວຑ຺ຒິ ວຓິຊ຺ຊາ;

ທາສໍ ທາສິໍ ກມ຺ມກຣໍ, ກມ຺ມກາຣິໍ ອຸປຏ຺ຐຍ຺ຍຸໍ.

ຕິຣຈ຺ຉານຫຣີຕກິ, ສນ຺ຘາຣຍນ຺ຕິ ນມຕກໍ;

ນີລໍ ປີຕໍ ໂລຫິຕກໍ, ມຎ຺ຊິຏ຺ຐກຓ຺ຫຈີວຣາ.

ມຫາຣງ຺ຄມຫານາມອຈ຺ຉິນ຺ນາ ທີຆເມວ ຈ;

ປຸປ຺ຜຜລກຎ຺ຈຸກຎ຺ຈ, ຕິຣີຏກຎ຺ຈ ຘາຣຍຸໍ.

ຠິກ຺ຂຸນີ ສິກ຺ຂມານາຍ, ສາມເຓຣາຍ ອຈ຺ຈເຍ;

ນິຍ຺ຍາທິເຕ ປຣິກ຺ຂາເຣ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍວ ອິສ຺ສຣາ.

ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ, ອຸປາສກສ຺ສຸປາສິກາ;

ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາເຣ, ນິຍ຺ຍາເຕ ຠິກ຺ຂຸອິສ຺ສຣາ.

ມລ຺ລີ ຄພ຺ຠໍ ປຕ຺ຕມູລໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອາມິເສນ ຈ;

ອຸສ຺ສນ຺ນຎ຺ຈ ພາຬ຺ຫຕຣໍ, ສນ຺ນິຘິກຕມາມິສໍ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ຍາທິສໍ ໂຠຏ຺ຐໍ [ເຫຏ຺ຐາ (ສີ.), ເຫຏ຺ຐໍ (ສ຺ຍາ.), ຠຸຕ຺ຕິ (ກ.)], ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຕຖາ ກເຣ;

ເສນາສນໍ ອຸຕຸນິໂຍ, ມກ຺ຂີຍຕິ ປຏາຓິ ຈ.

ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ສພ຺ພກາລຎ຺ຈ, ອນິມິຕ຺ຕາປິ ທິສ຺ສເຣ;

ນິມິຕ຺ຕາ ໂລຫິຕາ ເຈວ, ຕເຖວ ຘຸວໂລຫິຕາ.

ຘຸວໂຈຬປຄ຺ຆຣນ຺ຕີ, ສິຂຣຓິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາ;

ເວປຸຣິສີ ຈ ສມ຺ຠິນ຺ນາ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາປິ ຈ.

ອນິມິຕ຺ຕາທິໂຕ ກຕ຺ວາ, ຍາວ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ;

ເອຕໍ ເປຍ຺ຍາລໂຕ ເຫຏ຺ຐາ, ກຸຏ຺ຐໍ ຄຓ຺ໂຑ ກິລາໂສ ຈ.

ໂສສາປມາໂຣ ມານຸສີ, ອິຕ຺ຖີສິ ຠຸຊິສ຺ສາສິ ຈ;

ອຓຓາ ນ ຣາຊຠຏີ, ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຈ ວີສຕິ.

ປຣິປຸຓ຺ຓາ ຈ ກິນ຺ນາມາ, ການາມາ ເຕ ປວຕ຺ຕິນີ;

ຈຕຸວີສນ຺ຕຣາຍານໍ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາ.

ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ ອນນຸສິຏ຺ຐາ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕເຖວ ຈ;

ອຸປຊ຺ຌາຄາຫ ສງ຺ຆາຏິ, ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕຣວາສໂກ.

ສງ຺ກຈ຺ຈຸທກສາຏິ ຈ, ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວານ ເປສເຍ;

ພາລາ ອສມ຺ມເຕກໂຕ, ຍາເຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕຣາຍິກາ.

ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຕຖາ ປຸນ;

ຉາຍາ ອຸຕຸ ທິວສາ ຈ, ສງ຺ຄີຕິ ຕໂຍ ນິສ຺ສເຍ.

ອຏ຺ຐ ອກຣຓີຍານິ, ກາລໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຏ຺ເຐວ;

ນ ປວາເຣນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຕເຖວ ຈ.

ໂກລາຫລໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ, ວິກາເລ ຈ ໂກລາຫລໍ;

ອຸໂປສຖໍ ປວາຣຓໍ, ສວຈນີຍານຸວາທນໍ.

ໂອກາສໍ ໂຈເທ ສາເຣນ຺ຕິ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ;

ຕເຖວ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນີ, ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ມເຫສິນາ.

ຍານໍ ຄິລານຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຍານຸຄ຺ຆາຕຑ຺ຒກາສິກາ;

ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂາ ສາມເຓຣ, ສາມເຓຣີ ຈ ພາລາຍ.

ອຣຎ຺ເຎ ອຸປາສເກນ, ອຸທ຺ໂທສິໂຕ ອຸປສ຺ສຍໍ;

ນ ສມ຺ມຕິ ນວກມ຺ມໍ, ນິສິນ຺ນຄພ຺ຠເອກິກາ.

ສາຄາຣຎ຺ຈ ຄຣຸຘມ຺ມໍ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຈ ສງ຺ກມິ;

ອຠິວາທນເກສາ ຈ, ນຂາ ຈ ວຓກມ຺ມນາ.