໑໐. ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑. ປຐມຠາຓວາໂຣ

ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີວຕ຺ຖຸ

໔໐໒. [ອ. ນິ. ໘.໕໑ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ] ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ [ມຫາປຊາປຕີ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຄຕມີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂຄຕມິ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ມຫປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂຄຕມິ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ – ນ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ – ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂີ ຣຸທມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເກເສ ເຉທາເປຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສມ຺ພຫຸລາຫິ ສາກິຍານີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ເວສາລີ ມຫາວນໍ ກູຏາຄາຣສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ສູເນຫິ ປາເທຫິ ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ຄຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂີ ຣຸທມານາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຏ຺ຐາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ສູເນຫິ ປາເທຫິ ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ຄຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂິໍ ທຸມ຺ມນໍ ອສ຺ສຸມຸຂິໍ ຣຸທມານໍ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ສູເນຫິ ປາເທຫິ ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ຄຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂີ ຣຸທມານາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິຕາ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ນ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອິເຘວ ຕາວ ໂຫຫິ, ຍາວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈາມິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອສາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ສູເນຫິ ປາເທຫິ ຣໂຊກິຓ຺ເຓນ ຄຕ຺ເຕນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ອສ຺ສຸມຸຂີ ຣຸທມານາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິຕາ – ນ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອານນ຺ທ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອານນ຺ທ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ [ອ. ນິ. ໘.໕໑ ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ເອຕທໂຫສີ’’ຕິ ອາຄຕໍ] – ‘‘ນ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ; ຍໍນູນາຫໍ ອຎ຺ເຎນປິ ປຣິຍາເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາເຈຍ຺ຍໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ວາ ສກທາຄາມິຜລໍ [ສກິທາຄາມິຜລໍ (ສ຺ຍາ.)] ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ວາ ສຈ຺ຉິກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠພ຺ໂພ, ອານນ຺ທ, ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມ຺ປິ ສກທາຄາມິຜລມ຺ປິ ອນາຄາມິຜລມ຺ປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລມ຺ປິ ສຈ຺ຉິກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຠພ຺ໂພ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມ຺ປິ ສກທາຄາມິຜລມ຺ປິ ອນາຄາມິຜລມ຺ປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລມ຺ປິ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ; ພຫູປກາຣາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາ ອາປາທິກາ, ໂປສິກາ, ຂີຣສ຺ສ ທາຍິກາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ຊເນຕ຺ຕິຍາ ກາລງ຺ກຕາຍ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍສິ; ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມາ

໔໐໓. ‘‘ສເຈ, ອານນ຺ທ, ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາວສ຺ສາ. ໂຫຕຸ ອຸປສມ຺ປທາ.

[ປາຈິ. ໑໔໙] ‘‘ວສ຺ສສຕູປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ [ຄຣຸໍກຕ຺ວາ (ກ.)] ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພໍ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາ – ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉກຎ຺ຈ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ, ສຸເຕນ ວາ, ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂມານາຍ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປທາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ໂອວໂຏ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຈນປໂຖ, ອໂນວໂຏ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ສເຈ, ອານນ຺ທ, ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ອິເມ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາວສ຺ສາ ໂຫຕຸ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຍນ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ, ສາວ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸປສມ຺ປທາ.

‘‘ວສ຺ສສຕູປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ.

‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ອິເມ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ, ສາວ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຫໂຣ, ຍຸວາ, ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ສີສໍນຫາໂຕ ອຸປ຺ປລມາລໍ ວາ ວສ຺ສິກມາລໍ ວາ ອຕິມຸຕ຺ຕກມາລໍ [ອຘິມຕ຺ຕກມາລໍ (ສ຺ຍາ.)] ວາ ລຠິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມງ຺ເຄ ສິຣສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອານນ຺ທ ອິເມ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີເຍ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຊາປຕິຍາ ໂຄຕມິຍາ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ມາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠຄວໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ, ອານນ຺ທ, ນາລຠິສ຺ສ ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠວິສ຺ສ, ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມາຕຸຄາໂມ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ທານິ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ຍານິ ການິຈິ ກຸລານິ ພຫຸຕ຺ຖິການິ [ພຫຸອິຕ຺ຖິການິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອປ຺ປປຸຣິສການິ, ຕານິ ສຸປ຺ປຘໍສິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ ໂຈເຣຫິ ກຸມ຺ຠເຖນເກຫິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ລຠຕິ ມາຕຸຄາໂມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ສມ຺ປນ຺ເນ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ເຕ ເສຕຏ຺ຏິກາ ນາມ ໂຣຄຊາຕິ ນິປຕຕິ, ເອວໍ ຕໍ ສາລິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ລຠຕິ ມາຕຸຄາໂມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ສມ຺ປນ຺ເນ ອຸຈ຺ຉຸກ຺ເຂຕ຺ເຕ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐິກາ [ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ນາມ ໂຣຄຊາຕິ ນິປຕຕິ, ເອວໍ ຕໍ ອຸຈ຺ຉຸກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ລຠຕິ ມາຕຸຄາໂມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ປຸຣິໂສ ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປຏິກຈ຺ເຈວ ອາຬິໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ ຍາວເທວ ອຸທກສ຺ສ ອນຕິກ຺ກມນາຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີຍາ’’ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ມາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສມ຺ປທານຸຊານນໍ

໔໐໔. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມາສຸ ສາກິຍານີສຸ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍ຺ຍາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ມຍຎ຺ຈມ຺ຫາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຍ຺ຍາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ມຍຎ຺ຈມ຺ຫາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາປຊາປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄຕມີ ເອວມາຫ – ‘ອິມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອວມາຫໍສຸ – ອຍ຺ຍາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ມຍຎ຺ຈມ຺ຫາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທຄ຺ເຄນ, ອານນ຺ທ, ມຫາປຊາປຕິຍາ ໂຄຕມິຍາ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕາ, ຕເທວ ສາ [ຕເທວສ຺ສາ (ກ.)] ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ.

໔໐໕. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວຣໍ ຍາຈາມິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາປຊາປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄຕມີ ເອວມາຫ – ‘ເອກາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວຣໍ ຍາຈາມິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ. ອິເມຫິ ນາມ, ອານນ຺ທ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ; ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຊານິສ຺ສຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ?

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍານິ ຕານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓານິ, ກຖໍ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ປຏິປຊ຺ຊາມາ’’ຕິ? ‘‘ຍານິ ຕານິ, ໂຄຕມິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓານິ, ຍຖາ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ ຕຖາ ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂຖາ’’ຕິ. ‘‘ຍານິ ປນ ຕານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສາຘາຣຓານິ, ກຖໍ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ປຏິປຊ຺ຊາມາ’’ຕິ? ‘‘ຍານິ ຕານິ, ໂຄຕມິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສາຘາຣຓານິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂຖາ’’ຕິ.

໔໐໖. [ອ. ນິ. ໘.໕໓] ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກາ ວູປກຏ຺ຐາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິນີ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ສຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວິຣາຄາຍ, ສຎ຺ໂຎຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວິສຎ຺ໂຎຄາຍ, ອາຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອປຈຍາຍ, ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ສງ຺ຄຓິກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ປວິເວກາຍ, ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ, ທຸພ຺ຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຸຠຣຕາຍ; ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ເນໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນໂສ ວິນໂຍ, ເນຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຣາຄາຍ, ວິສຎ຺ໂຎຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຎ຺ໂຎຄາຍ, ອປຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອາຈຍາຍ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ປວິເວກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສງ຺ຄຓິກາຍ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ໂກສຊ຺ຊາຍ, ສຸຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ທຸພ຺ຠຣຕາຍ; ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ເອໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອໂສ ວິນໂຍ, ເອຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’’ນ຺ຕິ.

໔໐໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ອຸທ຺ທິສີຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຊາຍາໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຊາຣິໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ອິທານິ ອິເມ ອິມາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ເອວໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ – ‘ເອວໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’’ຕິ.

໔໐໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ປຏິກໂຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ນ ປຏິກາຕພ຺ພາ. ຍາ ນ ປຏິກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິກາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ – ‘ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກເຣຍ຺ຍາຖາ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຣຖິກາຍປິ ພ຺ຍູເຫປິ ສິງ຺ຆາຏເກປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກໂຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຊາຍາໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຊາຣິໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຣຕ຺ຕິໍ ວິມາເນຕ຺ວາ ອິທານິ ຂມາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ – ‘ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’’ຕິ.

໔໐໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ນ ກຣິຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກຕກມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຣຖິກາຍປິ ພ຺ຍູເຫປິ ສິງ຺ຆາຏເກປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຂມາເປນ຺ຕິ ‘ເອວໍ ນູນ ກາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ. ມນຸສ຺ສາ ຕເຖວ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຊາຍາໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຊາຣິໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຣຕ຺ຕິໍ ວິມາເນຕ຺ວາ ອິທານິ ຂມາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ເອວໍ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ – ‘ເອວໍ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’’ຕິ.

໔໑໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາໂຍປິ ອາປຕ຺ຕິຄາມິນິໂຍປິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາວ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕຸ, ອຍ຺ຍາວ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ນິຍ຺ຍາເທຕຸໍ – ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ນິຍ຺ຍາເທຕຸໍ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອນ຺ເຕວາສິນີ ຠິກ຺ຂຸນີ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘາ ໂຫຕິ ວິນຍໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕີ. ຕສ຺ສາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິນິຍາ ຄຫິໂຕ ຄຫິໂຕ ມຸສ຺ສຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິໍ ວິນຍໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕີ. ຕສ຺ສາ ເມ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິນິຍາ ຄຫິໂຕ ຄຫິໂຕ ມຸສ຺ສຕິ. ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ ປນ ມາຕຸຄາເມນ ຍາວຊີວໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວິນຍໍ ວາເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໒. ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ

໔໑໑. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິຕພ຺ພາ. ໂຍ ໂອສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ກາຍໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ …ເປ… ອູຣຸໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອຠາເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊນ຺ຕິ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກາໂຍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ນ ອູຣຸ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອຠາສິຕພ຺ພາ, ນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ໂຍ ສມ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິຕພ຺ໂພ. ຍາ ໂອສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອາວຣເຓ ກເຕ ນ ອາທິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທໍ ຐເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກາຍໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຖນໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອູຣຸໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ໂອຠາເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊນ຺ຕິ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາໂຍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ…ເປ… ນ ຖໂນ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ນ ອູຣຸ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ນ ຠິກ຺ຂູ ໂອຠາສິຕພ຺ພາ, ນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍາ ສມ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອາວຣເຓ ກເຕ ນ ອາທິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທໍ ຐເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກປ຺ປຕິ ນຸ ໂຂ ໂອວາທຏ຺ຐປິຕາຍ [ໂອວາທຓ຺ຐປິຕາຍ (ສ຺ຍາ.), ໂອວາທໍຐປິຕາຍ (ກ.)] ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ, ນ ນຸ ໂຂ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທຏ຺ຐປິຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ຍາວ ນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໔໑໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອຍ຺ໂຍ ອຸທາຍີ ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຣິກາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ [ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ໂອວາທໍ ຐເປນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາເລນ ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ໂອວາໂທ ຐເປຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຐເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອກາຣເຓ ໂອວາທໍ ຐເປນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອກາຣເຓ ໂອວາໂທ ຐເປຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຐເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໓. [ປາຈິ. ໑໐໕໔] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂອວາໂທ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຍາ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຊາຍາໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຊາຣິໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ອິທານິ ອິເມ ອິມາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ເພນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ໂອວາໂທ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ໂອວາທໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຈຕສ຺ໂສ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕເຖວ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຊາຍາໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຊາຣິໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ອິທານິ ອິເມ ອິມາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ໂອວາໂທ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ [ຠິກ຺ຂຸນີຫິ (ກ.)] ໂອວາທໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ; ລຠຕຸ ກິຣ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ; ລຠຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’ນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ’ຕິ? ສເຈ ໂຫຕິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມຕູ’ຕິ. ສເຈ ນ ໂຫຕິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ໂກ ອາຍສ຺ມາ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ໂກຈິ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມຕູ’ຕິ. ສເຈ ນ ໂກຈິ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາສາທິເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ.

໔໑໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ພາໂລ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂອວາທໍ, ອຍ຺ຍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠຄິນີ, ພາໂລ; ກຖາຫໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາຫຍ຺ຍ, ໂອວາທໍ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ໂອວາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂອວາທໍ, ອຍ຺ຍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠຄິນີ, ຄິລາໂນ; ກຖາຫໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາຫຍ຺ຍ, ໂອວາທໍ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄມິໂກ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂອວາທໍ, ອຍ຺ຍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠຄິນີ, ຄມິໂກ; ກຖາຫໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາຫຍ຺ຍ, ໂອວາທໍ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄມິກໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂອວາທໍ, ອຍ຺ຍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠຄິນີ, ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມິ; ກຖາຫໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາຫຍ຺ຍ, ໂອວາທໍ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄມິກໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣຎ຺ຎິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸໍ, ສງ຺ເກຕຎ຺ຈ ກາຕຸໍ – ອຕ຺ຣ ປຕິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໔໑໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ປຈ຺ຈາຫເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສງ຺ເກຕໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສງ຺ເກຕໍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍາ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທີຆານິ ກາຍພນ຺ຘນານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ເຕເຫວ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທີຆໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອກປຣິຍາກຕໍ [ເອກປຣິຍາຍກຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ກາຍພນ຺ຘນໍ, ນ ຈ ເຕນ ຜາສຸກາ ນາເມຕພ຺ພາ. ຍາ ນາເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິລີເວນ [ວິລິເວນ (ກ.)] ປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ…ເປ… ຈມ຺ມປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສເວຓິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສວຏ຺ຏິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ໂຈຬປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ໂຈຬເວຓິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ໂຈຬວຏ຺ຏິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕເວຓິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວິລີເວນ ປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ສຸຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມຕພ຺ພາ. ຍາ ນາເມຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຏ຺ຐິລ຺ເລນ ຊຆນໍ ຆໍສາເປນ຺ຕິ…ເປ… ໂຄຫນຸເກນ ຊຆນໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖໂກຈ຺ຉໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ປາທໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ປາທໂກຈ຺ຉໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ອູຣຸໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ທນ຺ຕມໍສໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຏ຺ຐິລ຺ເລນ ຊຆນໍ ຆໍສາເປຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ທນ຺ຕມໍສໍ ໂກຏ຺ຏາເປຕພ຺ພໍ. ຍາ ໂກຏ຺ຏາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປນ຺ຕິ…ເປ… ມຸຂໍ ອຸມ຺ມທ຺ເທນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ມໂນສິລິກາຍ ມຸຂໍ ລຎ຺ເຉນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຸຂຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຣາຄມຸຂຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປິຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ມຸຂໍ ອຸມ຺ມທ຺ທິຕພ຺ພໍ, ນ ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ, ນ ມໂນສິລິກາຍ ມຸຂໍ ລຎ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ອງ຺ຄຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ມຸຂຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ອງ຺ຄຣາຄມຸຂຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ຍາ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອວງ຺ຄໍ [ອປາງ຺ຄໍ (?)] ກໂຣນ຺ຕິ…ເປ… ວິເສສກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂອໂລກນເກນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ສາໂລເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ; ນຈ຺ຈໍ [ສນຈ຺ຈໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ສມຊ຺ຊໍ (ກ.)] ກາຣາເປນ຺ຕິ, ເວສິໍ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ປານາຄາຣໍ ຐເປນ຺ຕິ, ສູນໍ ຐເປນ຺ຕິ, ອາປຓໍ ປສາເຣນ຺ຕິ, ວຑ຺ຒິໍ ປໂຍເຊນ຺ຕິ, ວຓິຊ຺ຊໍ ປໂຍເຊນ຺ຕິ, ທາສໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ທາສິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ກມ຺ມກາຣໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ກມ຺ມກາຣິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຫຣີຕກປກ຺ກິກໍ [ຫຣີຕກປຓ຺ຓິກໍ (ກ.)] ປກິຓນ຺ຕິ, ນມຕກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອວງ຺ຄໍ ກາຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ວິເສສກໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ໂອໂລກນເກນ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ, ນ ສາໂລເກ ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ນຈ຺ຈໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ, ນ ເວສີ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ, ນ ປານາຄາຣໍ ຐເປຕພ຺ພໍ, ນ ສູນາ ຐເປຕພ຺ພາ, ນ ອາປໂຓ ປສາເຣຕພ຺ໂພ, ນ ວຑ຺ຒິ ປໂຍເຊຕພ຺ພາ, ນ ວຓິຊ຺ຊາ ປໂຍເຊຕພ຺ພາ, ນ ທາໂສ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນ ທາສີ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ, ນ ກມ຺ມກາໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນ ກມ຺ມກາຣີ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ, ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນ ຫຣີຕກປກ຺ກິກໍ ປກິຓິຕພ຺ພໍ, ນ ນມຕກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສພ຺ພນີລການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ສພ຺ພປີຕການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໂລຫິຕການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພມຎ຺ຊິຏ຺ຐິການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພກຓ຺ຫານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພມຫາຣງ຺ຄຣຕ຺ຕານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພມຫານາມຣຕ຺ຕານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນທສານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ທີຆທສານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜທສານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຜລທສານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ກຎ຺ຈຸກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕິຣີຏກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສພ຺ພນີລການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ…ເປ… ນ ຕິຣີຏກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ວິວທນ຺ຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ໂຫຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’ຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ເສເວຕໍ. ສິກ຺ຂມານາ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສາມເຓຣີ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’ຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ເສເວຕໍ. ຠິກ຺ຂຸ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’ຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສເວຕໍ. ສາມເຓໂຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຸປາສໂກ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຸປາສິກາ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຎ຺ໂຎ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຈິ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’ຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສເວຕ’’ນ຺ຕິ.

໔໒໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣາຓມລ຺ລີ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ ໂຫຕິ. ສາ ຣຖິກາຍ ທຸພ຺ພລກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອໍສກູເຏນ ປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ປາເຕສິ [ປວຏ຺ເຏສິ (ສີ.)]. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂຸນີ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຫາຣໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຫາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ. ຍາ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ທູຣໂຕວ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປວຸຕ຺ຖປຕິກາ ຊາເຣນ ຄພ຺ຠິນີ ໂຫຕິ. ສາ ຄພ຺ຠໍ ປາເຕຕ຺ວາ ກຸລູປິກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທຍ຺ເຍ, ອິມໍ ຄພ຺ຠໍ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຕໍ ຄພ຺ຠໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິຍາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປິຓ຺ຑຈາຣິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສມາທານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ – ‘ຍາຫໍ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ນ ຕໍ ອທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ມຍາ ໂຂ, ຠຄິນິ, ສມາທານໍ ກຕໍ – ‘ຍາຫໍ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ນ ຕໍ ອທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຫນ຺ທ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິປ຺ປີຬິຍມານາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສິ – ‘‘ປສ຺ສ, ອຍ຺ຍ, ປຕ຺ເຕ ຄພ຺ຠໍ; ມາ ຈ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ຂິຍ຺ຍຕິ ວິປາເຈຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຕ຺ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ນີຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຕ຺ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ນີຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຕ຺ເຕນ ຄພ຺ໂຠ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ. ຍາ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມູລໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມູລໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມູລໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ຍາ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ເຕ ອາມິສໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຣຖິກາຍ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ອກໍສຸ. ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມງ຺ກູ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຍາ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ຕາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ອຸປນິຊ຺ຌາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໒໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາມິສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເທນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠທນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ! ມຍມ຺ປິ ນ ຊານາມ ທານໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາມິສໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ພາຬ຺ຫຕຣໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ນິຘິກຕໍ ອາມິສໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ນິຘິໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ [ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ (ສີ.)] ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ [ປຏິຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ (ກ.)] ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາມິສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ! ມຍມ຺ປິ ນ ຊານາມ ທານໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຍາ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາມິສໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ພາຬ຺ຫຕຣໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ນິຘິກຕໍ ອາມິສໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ນິຘິໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ [ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ (ສີ.)] ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໒໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ [ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເສນາສນໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສຸໍ – ‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສນໍ ເທນ຺ຕຸ ຕາວກາລິກ’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເສນາສນໍ ທາຕຸໍ ຕາວກາລິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຕຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອນທ຺ຘມຎ຺ຈໍ ໂອນທ຺ຘປີຐໍ ອຠິນິສີທນ຺ຕິປິ ອຠິນິປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ. ເສນາສນໍ ໂລຫິເຕນ ມກ຺ຂິຍ຺ຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂອນທ຺ຘມຎ຺ຈໍ ໂອນທ຺ຘປີຐໍ ອຠິນິສີທິຕພ຺ພໍ ອຠິນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍາ ອຠິນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຠິນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວສຖຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ອາວສຖຈີວຣໍ ໂລຫິເຕນ ມກ຺ຂິຍ຺ຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຓິໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ. ໂຈຬກໍ ນິປຕຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕ຺ຕເກນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອູຣຸຍາ ພນ຺ຘິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ຉິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍເວລ຺ລິຍໍ, ກຏິສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສພ຺ພກາລໍ ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສພ຺ພກາລໍ ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕຸນິຍາ ກຏິສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໓. ຕຕິຍຠາຓວາໂຣ

໔໒໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາໂຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ – ອນິມິຕ຺ຕາປິ, ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາປິ, ອໂລຫິຕາປິ, ຘຸວໂລຫິຕາປິ, ຘຸວໂຈຬາປິ, ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີປິ, ສິຂຣິຓີປິ, ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາປິ, ເວປຸຣິສິກາປິ, ສມ຺ຠິນ຺ນາປິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາປິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິຍາ ຈຕຸວີສຕິ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ – ‘ນສິ ອນິມິຕ຺ຕາ, ນສິ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາ, ນສິ ອໂລຫິຕາ, ນສິ ຘຸວໂລຫິຕາ, ນສິ ຘຸວໂຈຬາ, ນສິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີ, ນສິ ສິຂຣຓີ [ສິຂຣິຓີ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ນສິ ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາ, ນສິ ເວປຸຣິສິກາ, ນສິ ສມ຺ຠິນ຺ນາ, ນສິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ? ສນ຺ຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ອາພາຘາ – ກຸຏ຺ຐໍ, ຄຓ຺ໂຑ, ກິລາໂສ, ໂສໂສ, ອປມາໂຣ? ມນຸສ຺ສາສິ, ອິຕ຺ຖີສິ, ຠຸຊິສ຺ສາສິ, ອຓຓາສິ, ນສິ ຣາຊຠຏີ? ອນຸຎ຺ຎາຕາສິ ມາຕາປິຕູຫິ, ສາມິເກນ? ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສາສິ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ກິນ຺ນາມາສິ, ການາມາ ເຕ ປວຕ຺ຕິນີ’’ຕິ?

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ວິສຸທ຺ຘາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນນຸສິຏ຺ຐາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ຕເຖວ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກມນ຺ຕໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສາສິຕພ຺ພາ.

໔໒໔. ‘‘ປຐມໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ພາ. ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຍໍ ເຕ ປຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ສງ຺ຆາຏິ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ, ອຍໍ ອນ຺ຕຣວາສໂກ, ອິທໍ ສໍກຈ຺ຈິກໍ [ສງ຺ກຈ຺ຉິກໍ (ສ຺ຍາ.)], ອຍໍ ອຸທກສາຏິກາ; ຄຈ຺ຉ ອມຸມ຺ຫິ ໂອກາເສ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ.

ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ທຸຣນຸສິຏ຺ຐາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາໂຍ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລາຍ ອພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ອນຸສາສິຕພ຺ພາ. ຍາ ອນຸສາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ອນຸສາສິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອສມ຺ມຕາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສມ຺ມຕາຍ ອນຸສາສິຕພ຺ພາ. ຍາ ອນຸສາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມຕາຍ ອນຸສາສິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ – ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ, ປຣາຍ ວາ ປຣາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາວ [ອຕ຺ຕນາ ວາ (ກ.)] ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ? ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ ປຣາຍ [ປຣາຍ ວາ (ກ.)] ປຣາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ? ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍາ’ຕິ. ເອວໍ ປຣາຍ ປຣາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ.

‘‘ຕາຍ ສມ຺ມຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີຍາ – ‘ສຸຓສິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມ. ອຍໍ ເຕ ສຈ຺ຈກາໂລ, ຠູຕກາໂລ. ຍໍ ຊາຕໍ ຕໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອສນ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມາ ໂຂ ວິຕ຺ຖາຍິ [ວິຕ຺ຖາສິ (ກ.)], ມາ ໂຂ ມງ຺ກຸ ອໂຫສິ. ເອວໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ – ນສິ ອນິມິຕ຺ຕາ, ນສິ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕາ, ນສິ ອໂລຫິຕາ, ນສິ ຘຸວໂລຫິຕາ, ນສິ ຘຸວໂຈຬາ, ນສິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີ, ນສິ ສິຂຣິຓີ, ນສິ ອິຕ຺ຖິປຓ຺ຑກາ, ນສິ ເວປຸຣິສິກາ, ນສິ ສມ຺ຠິນ຺ນາ, ນສິ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ? ສນ຺ຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ອາພາຘາ – ກຸຏ຺ຐໍ, ຄຓ຺ໂຑ, ກິລາໂສ, ໂສໂສ, ອປມາໂຣ? ມນຸສ຺ສາສິ, ອິຕ຺ຖີສິ, ຠຸຊິສ຺ສາສິ, ອຓຓາສິ, ນສິ ຣາຊຠຏີ? ອນຸຎ຺ຎາຕາສິ ມາຕາປິຕູຫິ, ສາມິເກນ? ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສາສິ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ກິນ຺ນາມາສິ, ການາມາ ເຕ ປວຕ຺ຕິນີ’ຕິ?

‘‘ເອກໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນ ເອກໂຕ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອນຸສາສິກາຍ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ອນຸສິຏ຺ຐາ ສາ ມຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’ຕິ. ‘ອາຄຈ຺ຉາຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ.

‘‘ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາເປຕພ຺ພາ – ‘ສງ຺ຆໍ, ອຍ຺ເຍ, ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓສິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມ. ອຍໍ ເຕ ສຈ຺ຈກາໂລ, ຠູຕກາໂລ. ຍໍ ຊາຕໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອສນ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນສິ ອນິມິຕ຺ຕາ…ເປ… ກິນ຺ນາມາສິ, ການາມາ ເຕ ປວຕ຺ຕິນີຕິ. ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໔໒໕. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ປຣິສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ປຣິສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາ ອຍ຺ຍາຍ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ສາ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສາ ນກ຺ຂມຕິ, ສາ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ປຣິສຸທ຺ຘາ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາ ອຍ຺ຍາຍ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ສາ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສາ ນກ຺ຂມຕິ, ສາ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ.

‘‘ຕາວເທວ ຕໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາເປຕພ຺ພາ – ‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ; ສງ຺ຆໍ, ອຍ຺ຍາ, ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ.

‘‘ຕາວເທວ ຉາຍາ ເມຕພ຺ພາ, ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິວສຠາໂຄ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ສງ຺ຄີຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ອິມິສ຺ສາ ຕໂຍ ຈ ນິສ຺ສເຍ, ອຏ຺ຐ ຈ ອກຣຓີຍານິ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

໔໒໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອາສນໍ ສໍກສາຍນ຺ຕິໂຍ ກາລໍ ວີຕິນາເມສຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ, ອວເສສານໍ ຍຖາຄຕິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ – ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ, ອວເສສານໍ ຍຖາຄຕິກນ຺ຕິ – ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຏ຺ເຐວ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ປຏິພາຫນ຺ຕິ, ອວເສສາໂຍ ຍຖາຄຕິກໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ, ອວເສສານໍ ຍຖາຄຕິກໍ; ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ [ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ (ສ຺ຍາ.)] ນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພໍ. ຍາ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໒໗. [ປາຈິ. ໑໐໕໐ ອາທໂຍ] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ນ ປວາເຣຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຕ຺ຕນາ ປວາເຣຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຕ຺ຕນາ ປວາເຣຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນ ປວາເຣຕພ຺ໂພ. ຍາ ນ ປວາເຣຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ປວາເຣນ຺ຕິໂຍ ໂກລາຫລໍ ອກໍສຸ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ປວາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປວາເຣນ຺ຕິໂຍ ກາລໍ ວີຕິນາເມສຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ [ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປວາເຣນ຺ຕິໂຍ ວິກາເລ [ວິກາລໍ (ກ.)] ອເຫສຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຊຕນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ [ອຊ຺ຊຕນາ (ສີ.), ອຊ຺ຊຕນາຍ (ກ.)] ປວາເຣຕ຺ວາ ອປຣຊ຺ຊຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ປວາເຣນ຺ໂຕ ໂກລາຫລໍ ອກາສິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ປຏິພລໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ – ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍາຈິຕພ຺ພາ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ຍສ຺ສາ ອຍ຺ຍາຍ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສມ຺ມຸຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ, ສາ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສາ ນກ຺ຂມຕິ, ສາ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມຕາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິ.

‘‘ຕາຍ ສມ຺ມຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ໂຆ, ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ, ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ. ວທຕຸ [ວທຕຸ ມໍ (ກ.)], ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ, ສຸເຕນ ວາ, ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ. ວທຕຸ, ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໔໒໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸໂປສຖໍ ຐເປນ຺ຕິ, ປວາຣຓໍ ຐເປນ຺ຕິ, ສວຈນີຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ໂຈເທນ຺ຕິ, ສາເຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ຐເປຕພ຺ໂພ; ຐປິໂຕປິ ອຏ຺ຐປິໂຕ; ຐເປນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ປວາຣຓາ ຐເປຕພ຺ພາ; ຐປິຕາປິ ອຏ຺ຐປິຕາ; ຐເປນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ສວຈນີຍໍ ກາຕພ຺ພໍ; ກຕມ຺ປິ ອກຕໍ; ກໂຣນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ອນຸວາໂທ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ໂພ; ປຏ຺ຐປິໂຕປິ ອປ຺ປຏ຺ຐປິໂຕ; ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ໂອກາໂສ ກາເຣຕພ຺ໂພ; ກາຣິໂຕປິ ອກາຣິໂຕ; ກາເຣນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ໂຈເທຕພ຺ໂພ; ໂຈທິໂຕປິ ອໂຈທິໂຕ; ໂຈເທນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ສາເຣຕພ຺ໂພ; ສາຣິໂຕປິ ອສາຣິໂຕ; ສາເຣນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸໂປສຖໍ ຐເປນ຺ຕິ, ປວາຣຓໍ ຐເປນ຺ຕິ, ສວຈນີຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ໂຈເທນ຺ຕິ, ສາເຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸໂປສຖໍ ຐເປຕຸໍ; ຐປິໂຕປິ ສຸຏ຺ຐປິໂຕ; ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ປວາຣຓໍ ຐເປຕຸໍ; ຐປິຕາປິ ສຸຏ຺ຐປິຕາ; ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສວຈນີຍໍ ກາຕຸໍ; ກຕມ຺ປິ ສຸກຕໍ; ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ; ປຏ຺ຐປິໂຕປິ ສຸປ຺ປຏ຺ຐປິໂຕ; ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂອກາສໍ ກາເຣຕຸໍ; ກາຣິໂຕປິ ສຸກາຣິໂຕ; ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂຈເທຕຸໍ; ໂຈທິຕາປິ ສຸໂຈທິຕາ; ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສາເຣຕຸໍ; ສາຣິຕາປິ ສຸສາຣິຕາ; ສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

໔໒໙. [ປາຈິ. ໑໑໘໔] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຍາເນນ ຍາຍນ຺ຕິ – ອິຕ຺ຖິຍຸຕ຺ເຕນປິ ປຸຣິສນ຺ຕເຣນ, ປຸຣິສຍຸຕ຺ເຕນປິ ອິຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄງ຺ຄາມຫິຍາຍາ’’ຕິ [ຄງ຺ຄາມຫິຍາຕິ (ສີ.)]. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຍາເນນ ຍາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ຍາເຍຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຄິລານາ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ປທສາ ຄນ຺ຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານາຍ ຍານ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິຕ຺ຖິຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ, ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຍຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖວຏ຺ຏກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຍານຸຄ຺ຆາເຕນ ພາຬ຺ຫຕຣໍ ອຜາສຸ ອໂຫສິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິວິກໍ ປາຏງ຺ກິ’’ນ຺ຕິ.

໔໓໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຑ຺ຒກາສີ ຄຓິກາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ ໂຫຕິ. ສາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ໂຫຕິ – ‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຘຸຕ຺ຕາ – ‘ອຑ຺ຒກາສີ ກິຣ ຄຓິກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ’ຕິ. ເຕ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໍສຸ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອຑ຺ຒກາສີ ຄຓິກາ – ‘ຘຸຕ຺ຕາ ກິຣ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມາ; ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທູເຕນປິ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ. ສິກ຺ຂມານທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ…ເປ… ສາມເຓຣທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ…ເປ… ສາມເຓຣິທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ…ເປ… ພາລາຍ ອພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລາຍ ອພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸນ຺ຕິ.

‘‘ຕາຍ ທູຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ຕໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ຕໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ, ອຍ຺ຍາ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ຕໍ, ອຍ຺ຍາ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ, ວິສຸທ຺ຘາ. ສາ ເກນຈິເທວ ອນ຺ຕຣາເຍນ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ປວຕ຺ຕິນິຍາ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ຕາວເທວ ຉາຍາ ເມຕພ຺ພາ, ອຸຕຸປ຺ປມາຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິວສຠາໂຄ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ສງ຺ຄີຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ຕສ຺ສາ ຕໂຍ ຈ ນິສ຺ສເຍ, ອຏ຺ຐ ຈ ອກຣຓີຍານິ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

໔໓໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຘຸຕ຺ຕາ ທູເສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ, ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຣຎ຺ເຎ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ຍາ ວເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຸປາສເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທ຺ໂທສິໂຕ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທ຺ໂທສິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ໂທສິໂຕ ນ ສມ຺ມຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ. ອຸປສ຺ສໂຍ ນ ສມ຺ມຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ນວກມ຺ມໍ ນ ສມ຺ມຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໓໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ສນ຺ນິສິນ຺ນຄພ຺ຠາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາ ປພ຺ພຊິຕາຍ ຄພ຺ໂຠ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ອິມສ຺ມິໍ ທາຣເກ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປເສຕຸໍ, ຍາວ ໂສ ທາຣໂກ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.