໒. ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ

໔໑໑. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິຕພ຺ພາ. ໂຍ ໂອສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ກາຍໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ …ເປ… ອູຣຸໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອຠາເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊນ຺ຕິ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກາໂຍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ນ ອູຣຸ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອຠາສິຕພ຺ພາ, ນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ໂຍ ສມ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸ ກທ຺ທໂມທເກນ ໂອສິຎ຺ຈິຕພ຺ໂພ. ຍາ ໂອສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອາວຣເຓ ກເຕ ນ ອາທິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທໍ ຐເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກາຍໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຖນໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອູຣຸໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ໂອຠາເສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊນ຺ຕິ – ອປ຺ເປວ ນາມ ອມ຺ເຫສຸ ສາຣຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາໂຍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ…ເປ… ນ ຖໂນ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ນ ອູຣຸ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ນ ຠິກ຺ຂູ ໂອຠາສິຕພ຺ພາ, ນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍາ ສມ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອາວຣເຓ ກເຕ ນ ອາທິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທໍ ຐເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກປ຺ປຕິ ນຸ ໂຂ ໂອວາທຏ຺ຐປິຕາຍ [ໂອວາທຓ຺ຐປິຕາຍ (ສ຺ຍາ.), ໂອວາທໍຐປິຕາຍ (ກ.)] ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ, ນ ນຸ ໂຂ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທຏ຺ຐປິຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ຍາວ ນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໔໑໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອຍ຺ໂຍ ອຸທາຍີ ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຣິກາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ [ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ໂອວາທໍ ຐເປນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາເລນ ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ໂອວາໂທ ຐເປຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຐເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອກາຣເຓ ໂອວາທໍ ຐເປນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອກາຣເຓ ໂອວາໂທ ຐເປຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຐເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໓. [ປາຈິ. ໑໐໕໔] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂອວາໂທ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຍາ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຊາຍາໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຊາຣິໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ອິທານິ ອິເມ ອິມາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ເພນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ໂອວາໂທ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ໂອວາທໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຈຕສ຺ໂສ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕເຖວ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຊາຍາໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຊາຣິໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ອິທານິ ອິເມ ອິມາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ໂອວາໂທ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ [ຠິກ຺ຂຸນີຫິ (ກ.)] ໂອວາທໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ; ລຠຕຸ ກິຣ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ; ລຠຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’ນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ’ຕິ? ສເຈ ໂຫຕິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມຕູ’ຕິ. ສເຈ ນ ໂຫຕິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ໂກ ອາຍສ຺ມາ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ໂກຈິ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມຕູ’ຕິ. ສເຈ ນ ໂກຈິ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາສາທິເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ.

໔໑໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ພາໂລ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂອວາທໍ, ອຍ຺ຍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠຄິນີ, ພາໂລ; ກຖາຫໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາຫຍ຺ຍ, ໂອວາທໍ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ໂອວາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂອວາທໍ, ອຍ຺ຍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠຄິນີ, ຄິລາໂນ; ກຖາຫໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາຫຍ຺ຍ, ໂອວາທໍ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄມິໂກ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂອວາທໍ, ອຍ຺ຍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠຄິນີ, ຄມິໂກ; ກຖາຫໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາຫຍ຺ຍ, ໂອວາທໍ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄມິກໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂອວາທໍ, ອຍ຺ຍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠຄິນີ, ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມິ; ກຖາຫໍ ໂອວາທໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຓ຺ຫາຫຍ຺ຍ, ໂອວາທໍ; ເອວຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄມິກໍ, ອວເສເສຫິ ໂອວາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣຎ຺ຎິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸໍ, ສງ຺ເກຕຎ຺ຈ ກາຕຸໍ – ອຕ຺ຣ ປຕິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໔໑໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ປຈ຺ຈາຫເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສງ຺ເກຕໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສງ຺ເກຕໍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍາ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທີຆານິ ກາຍພນ຺ຘນານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ເຕເຫວ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທີຆໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອກປຣິຍາກຕໍ [ເອກປຣິຍາຍກຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ກາຍພນ຺ຘນໍ, ນ ຈ ເຕນ ຜາສຸກາ ນາເມຕພ຺ພາ. ຍາ ນາເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິລີເວນ [ວິລິເວນ (ກ.)] ປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ…ເປ… ຈມ຺ມປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສເວຓິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສວຏ຺ຏິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ໂຈຬປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ໂຈຬເວຓິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ໂຈຬວຏ຺ຏິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕເວຓິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວິລີເວນ ປຏ຺ເຏນ ຜາສຸກາ ນາເມຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ສຸຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ຜາສຸກາ ນາເມຕພ຺ພາ. ຍາ ນາເມຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຏ຺ຐິລ຺ເລນ ຊຆນໍ ຆໍສາເປນ຺ຕິ…ເປ… ໂຄຫນຸເກນ ຊຆນໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖໂກຈ຺ຉໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ປາທໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ປາທໂກຈ຺ຉໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ອູຣຸໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ, ທນ຺ຕມໍສໍ ໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຏ຺ຐິລ຺ເລນ ຊຆນໍ ຆໍສາເປຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ທນ຺ຕມໍສໍ ໂກຏ຺ຏາເປຕພ຺ພໍ. ຍາ ໂກຏ຺ຏາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປນ຺ຕິ…ເປ… ມຸຂໍ ອຸມ຺ມທ຺ເທນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ມໂນສິລິກາຍ ມຸຂໍ ລຎ຺ເຉນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຸຂຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຣາຄມຸຂຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປິຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ມຸຂໍ ອຸມ຺ມທ຺ທິຕພ຺ພໍ, ນ ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ, ນ ມໂນສິລິກາຍ ມຸຂໍ ລຎ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ອງ຺ຄຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ມຸຂຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ອງ຺ຄຣາຄມຸຂຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ຍາ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອວງ຺ຄໍ [ອປາງ຺ຄໍ (?)] ກໂຣນ຺ຕິ…ເປ… ວິເສສກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂອໂລກນເກນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ສາໂລເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ; ນຈ຺ຈໍ [ສນຈ຺ຈໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ສມຊ຺ຊໍ (ກ.)] ກາຣາເປນ຺ຕິ, ເວສິໍ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ປານາຄາຣໍ ຐເປນ຺ຕິ, ສູນໍ ຐເປນ຺ຕິ, ອາປຓໍ ປສາເຣນ຺ຕິ, ວຑ຺ຒິໍ ປໂຍເຊນ຺ຕິ, ວຓິຊ຺ຊໍ ປໂຍເຊນ຺ຕິ, ທາສໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ທາສິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ກມ຺ມກາຣໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ກມ຺ມກາຣິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຫຣີຕກປກ຺ກິກໍ [ຫຣີຕກປຓ຺ຓິກໍ (ກ.)] ປກິຓນ຺ຕິ, ນມຕກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອວງ຺ຄໍ ກາຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ວິເສສກໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ໂອໂລກນເກນ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ, ນ ສາໂລເກ ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ນຈ຺ຈໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ, ນ ເວສີ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ, ນ ປານາຄາຣໍ ຐເປຕພ຺ພໍ, ນ ສູນາ ຐເປຕພ຺ພາ, ນ ອາປໂຓ ປສາເຣຕພ຺ໂພ, ນ ວຑ຺ຒິ ປໂຍເຊຕພ຺ພາ, ນ ວຓິຊ຺ຊາ ປໂຍເຊຕພ຺ພາ, ນ ທາໂສ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນ ທາສີ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ, ນ ກມ຺ມກາໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນ ກມ຺ມກາຣີ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ, ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນ ຫຣີຕກປກ຺ກິກໍ ປກິຓິຕພ຺ພໍ, ນ ນມຕກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສພ຺ພນີລການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ສພ຺ພປີຕການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໂລຫິຕການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພມຎ຺ຊິຏ຺ຐິການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພກຓ຺ຫານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພມຫາຣງ຺ຄຣຕ຺ຕານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພມຫານາມຣຕ຺ຕານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນທສານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ທີຆທສານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜທສານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຜລທສານິ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ກຎ຺ຈຸກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕິຣີຏກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສພ຺ພນີລການິ ຈີວຣານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ…ເປ… ນ ຕິຣີຏກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໑໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ວິວທນ຺ຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ໂຫຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’ຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ເສເວຕໍ. ສິກ຺ຂມານາ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສາມເຓຣີ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’ຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ເສເວຕໍ. ຠິກ຺ຂຸ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’ຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສເວຕໍ. ສາມເຓໂຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຸປາສໂກ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຸປາສິກາ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຎ຺ໂຎ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຈິ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂຫຕູ’ຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສເວຕ’’ນ຺ຕິ.

໔໒໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣາຓມລ຺ລີ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ ໂຫຕິ. ສາ ຣຖິກາຍ ທຸພ຺ພລກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອໍສກູເຏນ ປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ປາເຕສິ [ປວຏ຺ເຏສິ (ສີ.)]. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂຸນີ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຫາຣໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຫາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ. ຍາ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ທູຣໂຕວ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປວຸຕ຺ຖປຕິກາ ຊາເຣນ ຄພ຺ຠິນີ ໂຫຕິ. ສາ ຄພ຺ຠໍ ປາເຕຕ຺ວາ ກຸລູປິກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທຍ຺ເຍ, ອິມໍ ຄພ຺ຠໍ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຕໍ ຄພ຺ຠໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິຍາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປິຓ຺ຑຈາຣິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສມາທານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ – ‘ຍາຫໍ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ນ ຕໍ ອທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ມຍາ ໂຂ, ຠຄິນິ, ສມາທານໍ ກຕໍ – ‘ຍາຫໍ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ນ ຕໍ ອທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຫນ຺ທ, ຠຄິນິ, ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິປ຺ປີຬິຍມານາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສິ – ‘‘ປສ຺ສ, ອຍ຺ຍ, ປຕ຺ເຕ ຄພ຺ຠໍ; ມາ ຈ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ຂິຍ຺ຍຕິ ວິປາເຈຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຕ຺ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ນີຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຕ຺ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ນີຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຕ຺ເຕນ ຄພ຺ໂຠ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ. ຍາ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມູລໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມູລໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມູລໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ຍາ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ເຕ ອາມິສໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຣຖິກາຍ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ອກໍສຸ. ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມງ຺ກູ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຍາ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ຕາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໍ. ຍາ ອຸປນິຊ຺ຌາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໔໒໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາມິສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເທນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠທນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ! ມຍມ຺ປິ ນ ຊານາມ ທານໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາມິສໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ພາຬ຺ຫຕຣໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ນິຘິກຕໍ ອາມິສໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ນິຘິໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ [ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ (ສີ.)] ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ [ປຏິຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ (ກ.)] ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາມິສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ! ມຍມ຺ປິ ນ ຊານາມ ທານໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຍາ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາມິສໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ພາຬ຺ຫຕຣໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລິກມ຺ປິ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ນິຘິກຕໍ ອາມິສໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ນິຘິໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ [ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ (ສີ.)] ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໒໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ [ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເສນາສນໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສຸໍ – ‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສນໍ ເທນ຺ຕຸ ຕາວກາລິກ’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເສນາສນໍ ທາຕຸໍ ຕາວກາລິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຕຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອນທ຺ຘມຎ຺ຈໍ ໂອນທ຺ຘປີຐໍ ອຠິນິສີທນ຺ຕິປິ ອຠິນິປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ. ເສນາສນໍ ໂລຫິເຕນ ມກ຺ຂິຍ຺ຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂອນທ຺ຘມຎ຺ຈໍ ໂອນທ຺ຘປີຐໍ ອຠິນິສີທິຕພ຺ພໍ ອຠິນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍາ ອຠິນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຠິນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວສຖຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ອາວສຖຈີວຣໍ ໂລຫິເຕນ ມກ຺ຂິຍ຺ຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຓິໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ. ໂຈຬກໍ ນິປຕຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕ຺ຕເກນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອູຣຸຍາ ພນ຺ຘິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ຉິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍເວລ຺ລິຍໍ, ກຏິສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສພ຺ພກາລໍ ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫິນີ ກາມໂຠຄິນິໂຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສພ຺ພກາລໍ ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຍາ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕຸນິຍາ ກຏິສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.