໒. ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວິຠາວນາ

໑໑. ເຍນ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູເຕນ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ເຄນ ອສ຺ສາທາທໂຍ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູໂຕ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ‘‘ກຕໂມ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ໂສຬສສຸ ເທສນາຫາຣາທີສຸ ຫາເຣສຸ ກຕໂມ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນິທ຺ເທສຄາຖາຍ ອິທານິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ອຍໍ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ ກິໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິໂກ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ອຍໍ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ ກິໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ໂຍ ວິຈໂຍ ວິຈິນິຕພ຺ໂພ, ຕໍ ວິຈຍໍ ວິຈິນິຕພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຈິນິຕພ຺ພໍ ວິສຍໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປທໍ ວິຈິນຕິ, ປຎ຺ຫໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກິໍ ວິຈໂຍ ປທວິຈໂຍ’’ຕິອາທິໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ວິຈິນຕິ, ປທໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິວຈເນນ ວິຈຍສທ຺ທສ຺ສ ກຕ຺ຕຸສາຘນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປທໍ ວິຈິນຕີຕິ ນວວິຘສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ປທໍ ຍາວ ນິຄມນາ ນາມປທາທິຊາຕິສທ຺ທາທິອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທິອາກາຣນ຺ຕາທິປຐມວິຠຕ຺ຍນ຺ຕາທິເອກວຈນາທິວເສນ ວິຈິນຕິ. ປຎ຺ຫໍ ວິຈິນຕີຕິ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາທິສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາທິສມ຺ມຸຕິວິສຍາທິອຕີຕວິສຍາທິວເສນ ວິຈິນຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຈິນຕີຕິ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓວິສ຺ສຊ຺ຊນາທິສາວເສສພ຺ຍາກຣຓວິສ຺ສຊ຺ຊນາທິ ສອຸຕ຺ຕຣພ຺ຍາກຣຓ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາທິ ໂລກິຍພ຺ຍາກຣຓວິສ຺ສຊ຺ຊນາທິວເສນ ວິຈິນຕິ. ປຸພ຺ພາປຣໍ ວິຈິນຕີຕິ ປຸພ຺ເພນ ອປຣໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຈິນຕິ. ອສ຺ສາທໍ ວິຈິນຕີຕິ ອສ຺ສາທກຕຓ຺ຫາທິອສ຺ສາເທຕພ຺ພສຸຂາທິວເສນ ວິຈິນຕິ. ອາທີນວໍ ວິຈິນຕີຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂວເສນ ວາ ອນິຏ຺ຐານຸຠວນາທິອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາທິສໍກິເລສຠາຄິຍາທິວເສນ ວາ ວິຈິນຕິ. ນິສ຺ສຣຓໍ ວິຈິນຕີຕິ ມຄ຺ຄວເສນ ວາ ນິພ຺ພານວເສນ ວາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ອາຄມວເສນ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸອາທິປຣິຍາຍວເສນ ວາ ວິຈິນຕິ. ຜລໍ ວິຈິນຕີຕິ ຘມ຺ມຈຣຓສ຺ສ ທຸຄ຺ຄຕິຄມນາຠາເວນ ວາ ມຈ຺ຈຸຕຣຓາທິນາ ວາ ເທສນາຍ ຜລໍ, ເທສນານຸສາເຣນ ຈຣຓສ຺ສ ຜລໍ ວິຈິນຕິ. ອຸປາຍໍ ວິຈິນຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕນນິພ຺ພິທາຎາຓາທິວເສນ ວາ ສທ຺ຘາສຕິວເສນ ວາ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຸປາຍໍ ວິຈິນຕິ. ອາຓຕ຺ຕິໍ ວິຈິນຕີຕິ ປາປປຣິວຊ຺ຊນາຓຕ຺ຕິວເສນ ວາ ໂລກສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕາເປກ຺ຂນາຓຕ຺ຕິວເສນ ວາ ວິຈິນຕິ. ອນຸຄີຕິໍ ວິຈິນຕີຕິ ວຸຕ຺ຕານຸຄີຕິວເສນ ວາ ວຸຈ຺ຈມານານຸຄີຕິວເສນ ວາ ອນຸຣູປໍ ຄີຕິໍ ວິຈິນຕິ. ສພ຺ເພ ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວິຈິນຕີຕິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິເກ ນວ ສຸຕ຺ເຕ ອາຫຈ຺ຈວຈນວເສນ ວາ ອນຸສນ຺ຘິວຈນວເສນ ວາ ນີຕຕ຺ຖວຈນວເສນ ວາ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖວຈນວເສນ ວາ ສໍກິເລສຠາຄິຍາທິວເສນ ວາ ວິຈິນຕິ.

ກິຎ຺ຈາປິ ປທວິຈໂຍ ປຐມໍ ວິຠຕ຺ໂຕ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອນຸປທໍ ວິຈິນິຕພ຺ພຕາຍ ອຕິຠາຣິໂຍ, ນ ສຸກໂຣ ປທວິຈໂຍຕິ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຫາວິຈຍວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈເຍ ຕາວ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ກິໍ ຠເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ກິໍ ຠເວຕິ ເຍນ ປກາເຣນ ໂສ ປຎ຺ຫາວິຈໂຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ຕໍ ປກາຣຊາຕໍ ກີທິສໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ປາຣາຍເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ຍຖາ ເຍນ ປກາເຣນ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ເຕນ ປກາເຣນ ປຎ຺ຫາວິຈໂຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນໍ. ອຊິໂຕຕິ ພາວຣີພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິຈາຣກຠູຕານໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຊິໂຕ. ປາຣາຍເນຕິ ປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອຍຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຣາຍນໍ, ອຊິຕສຸຕ຺ຕາທິໂສຬສສຸຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ, (ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ,)

ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕິ;

ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສິ, ກິໍ ສຸ ຕສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘; ຈູຬນິ. ວຕ຺ຖຸຄາຖາ ໕໗, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑) –

ຄາຖາຍ ‘‘ເກນ ຘມ຺ເມນ ໂລໂກ ອຣິຍວຊ຺ໂຊ ສຕ຺ໂຕ ນິວຸໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ, ອິຕິ ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເກນ ເຫຕຸນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລໂກ ນປ຺ປກາສຕິ, ອສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ກິໍ ອຠິເລປນໍ ອິຕິ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣູສິ, ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ກິໍ ມຫພ຺ຠຍນ຺ຕິ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣູສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ອິມິນາ ປເຠເທນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອິມານິ ຄາຖາປາທປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕານິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖທີປການິ ວາ, ປຘານວເສນ ປນ ໂສ ‘‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ມໂຕ, ຍທິປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປທານໍ ປຸຈ຺ຉນວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕຸພ຺ພິໂຘຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຎາຕຸໍ ປນ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ເອກສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກາຣຓໍ ວເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກາຣຓມາຫ ‘‘ເອກວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍທິປິ ນິວາຣຓາປກາສນາຠິເລປນມຫພ຺ຠຍສງ຺ຂາຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ຄຫິຕາ, ເອກສ຺ສ ປນ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຄຫຓໂຕ ‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ’ຕິ ປຘານວເສນ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ເອກວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫຓໍ ກຖໍ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ເອວຎ຺ຫິ ອາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ເອກວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫເຓເນວ ຠຄວາ ຫິ ຍສ຺ມາ ອາຫ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ເອກວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫຓໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ອິມິນາ ໂລກາຘິຏ຺ຐານໍ ປຏິຈ຺ຉາທນໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ນານາຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານໍ. ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ໂລກສ຺ເສວ ອປ຺ປກາສນໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ນານາສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ. ‘‘ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສີ’’ຕິ ອິມິນາ ໂລກສ຺ເສວ ອຠິເລປນໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ນານາສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ. ‘‘ກິໍ ສຸ ຕສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ເສວ ໂລກສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ນານາສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິປຎ຺ໂຫ ເອກາຘິຏ຺ຐານນານາຘິຏ຺ຐາເນສຸ ເອກາຘິຏ຺ຐາໂນ, ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐາເນສຸ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐາໂນ, ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາທີສຸ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຎ຺ໂຫຕິອາທິນາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ວິຈິນິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ປຎ຺ຫສ຺ສ ໂຍ ໂລໂກ ‘ອຘິຏ຺ຐາໂນ’ຕິ ຄຫິໂຕ, ໂສ ໂລໂກ ຕິວິໂຘ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ໂລໂກ ຕິວິໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ວິຘາ ເອຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສາຕິ ຕິວິໂຘ. ກິລິສ຺ສຕິ ຣາຄາທິວເສນ ກາມາວຈຣສຕ຺ໂຕຕິ ກິເລໂສ, ກິເລໂສ ຈ ໂສ ໂລໂກ ຈາຕິ ກິເລສໂລໂກ, ກາມາວຈຣສຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ຣາຄາທິກິເລສພຫຸລຕາຍ ກິເລສໂລໂກຕິ. ຠວຕິ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ພຸທ຺ຘີຫີຕິ ຠໂວ, ຠໂວ ຈ ໂສ ໂລໂກ ຈາຕິ ຠວໂລໂກ, ຣູປາວຈຣສຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ຌານາທິພຸທ຺ຘີຫິ ຠວຕີຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິໂຍ, ອິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ຈ ໂສ ໂລໂກ ຈາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກ, ອຣູປາວຈຣສຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິພຫຸລຕາຍ ວິສຸທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ໂຫຕີຕິ ໂລກສມຎ຺ຎາ ປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມວເສນ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍາ ນ ຄຫິຕາຕິ.

‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິຄາຖາຍ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ຫາໂຣ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊນາວິຈໂຍ ຫາໂຣ ກຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຍ ວິຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາຍໍ –

‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ,)

ວິວິຈ຺ຉາ ປມາທາ ນປ຺ປກາສຕິ;

ຊປ຺ປາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູມິ, ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໙; ຈູຬນິ. ວຕ຺ຖຸຄາຖາ ໕໘, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ) –

ອຍໍ ຄາຖາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກຕິ ກາຬປກ຺ຂຈຕຸທ຺ທສີ, ຆນວນສຓ຺ຑ, ເມຆປຏລຈ຺ຉາທນ, ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ອນ຺ຘກາເຣນ ຣຖຆຏາທິ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ ວິຍ ຘມ຺ມສຠາວປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ນິວຸໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຕ. ‘‘ອຊິຕາ’’ຕິ ຈ ອາລປນໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວາ ອາຫ. ວິວິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປມາທເຫຕຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລໂກ ນປ຺ປກາສຕິ. ຊປ຺ປໍ ຕຓ຺ຫໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ‘‘ອຠິເລປນ’’ນ຺ຕິ ອຫໍ ພ຺ຣູມີຕິ ຠຄວາ ອາຫ, ທຸກ຺ຂໍ ຊາຕິອາທິວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ‘‘ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ ອຫໍ ພ຺ຣູມີຕິ ຠຄວາ ອຊິຕໍ ອາຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອິມາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຍ ກຖໍ ວິຈິເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານີຕິ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານິ ຄາຖາປທານິ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫີຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຄາຖາປເທຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ. ກຖໍ? ປຐມໍ ປທໍ ປຐເມນ ປເທນ, ທຸຕິຍໍ ປທໍ ທຸຕິເຍນ ປເທນ, ຕຕິຍໍ ປທໍ ຕຕິເຍນ ປເທນ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປທໍ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ປເທນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ.

‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປຐມປຎ຺ເຫ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປຐມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກຕາ, ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ. ວິຊ຺ຊາຍ ປຏິປກ຺ຂາ ອວິຊ຺ຊາ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຊານໂກ ໂລໂກ ຠເວຍ຺ຍ. ກຖໍ ນິວຸໂຕ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ນີວຣເຓຫິ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ນີວຣເຓນ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓາ ຫິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓຠາໂວ ເກນ ວຈເນນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປາຓານໍ ສພ຺ພຠູຕານໍ, ປຣິຍາຍໂຕ ເອກເມວ ນີວຣຓໍ ວທາມິ, ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓາ ຫິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ. ສພ຺ພໂສວ ຠິກ຺ຂເວ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕານໍ ນີວຣຓນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ຍຖາ ເຍນ ປກາເຣນ ຠຄວາ ອາຫ, ຕຖາ ເຕນ ປກາເຣນ ວຸຕ຺ເຕນ ເຕນ ວຈເນນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓຠາໂວ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພຕິ.

‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປເທນ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປຐມສ຺ເສວ ປທສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ນ ສິຍາ, ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ທຸຕິຍປທສ຺ສາປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປເທນ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປຐມສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ຍຸຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕຕຣາ ໂຫຕິ, ຍຸຕ຺ຕຕຣຕ຺ຕາ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປຎ຺ເຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ ມຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ປມາທາ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກາຕພ຺ພາ, ວິວິຈ຺ຉາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ປມາທາ ຈ ໂລໂກ ນປ຺ປກາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ ນປ຺ປກາສຕີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກາຕພ຺ພາ, ‘‘ກຖໍ ວິວິຈ຺ຉາ ປມາທາ ໂລໂກ ນປ຺ປກາສຕີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ ນິວຸໂຕ, ໂສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິວິຈ຺ຉາຍ ວິວິຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຍາຍ ວິວິຈ຺ຉາຍ ວິວິຈ຺ຉຕິ, ສາ ວິວິຈ຺ຉາ ກຕມາ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕາຍ ກສ຺ມາ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ ວິຈິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ທຫິຕພ຺ເພສຸ ນາຠິສທ຺ທຫຕິ; ສທ຺ທຫິຕພ຺ເພສຸ ນ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອາຣຠິຕພ຺ພໍ ວີຣິຍໍ ນາຣຠຕິ; ອນາຣຠນ຺ໂຕ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ໂລເກ ປມາທມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕີຕິ, ປມາເທນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປມຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸກ຺ເກ ຘມ຺ເມ ນ ອຸປ຺ປາທິຍຕິ; ອນຸປ຺ປາທຍນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຕ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປາທິຍມານາ ຫຸຕ຺ວາ ນປ຺ປກາສນ຺ຕິ ປກາສນວເສນ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ປມາທາ ໂລໂກ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ຕາທິສສ຺ສ ສຸກ຺ກຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປກາສນຠາໂວ ອມ຺ເຫຫິ ເກນ ວຈເນນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາສນ຺ຕິ, ຫິມວນ຺ໂຕວ ປພ຺ພໂຕ;

ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຣາ;

ເຕ ຄຸເຓຫິ ປກາສນ຺ຕິ, ກິຕ຺ຕິຍາ ຈ ຍເສນ ຈາ’’ຕິ. –

ຍໍ ຄາຖາປາຐໍ ຠຄວາ ຍຖາ ເຍນ ອປ຺ປກາສນາກາເຣນ ອາຫ, ຕຖາ ເຕນ ອປ຺ປກາສນາກາເຣນ ວຸຕ຺ເຕນ ເຕນ ຄາຖາປາເຐນ ຕາທິສສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຸກ຺ກຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປກາສນຠາໂວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ປມາທາ ໂລໂກ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກາຕພ຺ພາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຄາຖາຕ຺ໂຖ ປນ – ຫິມວນ຺ໂຕ ປພ຺ພໂຕ ທູເຣ ຐິໂຕ ທູເຣ ຐິຕານມ຺ປິ ສຈກ຺ຂຸການໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ປກາສຕິ ອິວ, ເອວໍ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ທູເຣ ຐິຕານມ຺ປິ ຄຸຓວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ກິຕ຺ຕິຍາ ຈ ຄຸຓວເສນ ປວຕ຺ເຕຫິ ຍສປຣິໂຠຄປຣິວາເຣຫິ ຈ ທູເຣ ຐິຕານໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປກາສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິກາເລ ຂິຕ຺ຕາ ສຣາ ອຸສູ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຍຖາ, ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕໂລເກ ວິວິຈ຺ຉາປມາທານໍ ວເສນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອສນ຺ໂຕ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ສນ຺ໂຕ ປກາສນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ໂຕ ຄຸເຓຫິ ປກາສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຄຸເຓຫິ ປກາສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຸຓາ ນາມ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊາຕາ, ‘‘ກຖໍ ຄຸເຓຫິ ປກາສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກິຕ຺ຕິຍາ ຈ ຍເສນ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຸຓານຸຠາເວນ ປວຕ຺ຕາຍ ກິຕ຺ຕິຍາ ຈ ຄຸຓານຸຠາເວນ ປວຕ຺ເຕນ ຍເສນ ຈ ປກາສນ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ຄຸເຓຫິ ປກາສນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາວາຕິ.

ຍທິ ວິວິຈ຺ຉາປມາທານໍ ວເສນ ນປ຺ປກາສຕິ, ເອວໍ ສຕິ ໂລໂກ ນິວຸໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຐມສ຺ສ ປທສ຺ສາປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ປມາທາ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ປເທນ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ທຸຕິຍສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ຍຸຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປເທນາຕິ ຈ ປທຕ຺ຖຏ຺ເຐນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທສ຺ສາຕິ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣິ ຈ.

‘‘ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສີ’’ຕິ ປຎ຺ເຫ ‘‘ຊປ຺ປາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ຕສ຺ສາ ອຊິເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ກຕມາ ຊປ຺ປາ ນາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຊປ຺ປາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຕຓ຺ຫາ ໂລກໍ ອຠິລິມ຺ປຕີຕິ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເຍນ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠິເລປນຠາເວນ –

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘໍ ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ຣາໂຄ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ. –

ຍໍ ຄາຖໍ ຠຄວາ ອາຫ, ຕຖາ ເຕນ ອຠິເລປນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຕາຍ ຄາຖາຍ ສາ ຕຓ຺ຫາ ໂລກໍ ອຠິລິມ຺ປຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຄາຖາຍໍ ປນ – ຣຊ຺ຊຕິ ສຕ຺ໂຕຕິ ຣຕ຺ໂຕ, ຣາຄສມງ຺ຄີສຕ຺ໂຕ. ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອສຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ, ຜລໍ. ກາຣຓໍ ຜລໍ ຘາເຣຕິ, ຕໍ ກາຣຓໍ ຘມ຺ມໍ ນາມ. ອນ຺ຘກາຣໍ ອນ຺ຘໍ. ຍນ຺ຕິ ຍມ຺ຫິ ກາເລ. ຍນ຺ຕິ ຫິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຍມ຺ຫິ ກາເລ ຣາໂຄ ນຣໍ ຣາຄສມງ຺ຄິໍ ສຫເຕ ອຠິຠວຕິ, ຕທາ ກາເລ ອນ຺ຘໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ຕມໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຣາໂຄ ນຣໍ ຍໍ ຍສ຺ມາ ສຫເຕ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຘໍ ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕີຕິ ວາ, ຣາໂຄ ຍໍ ນຣໍ ສຫເຕ, ຕສ຺ສ ນຣສ຺ສ ອນ຺ຘໍ ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕີຕິ ວາ, ຣາໂຄ ນຣໍ ຍໍ ສຫເຕ ອຠິຠູຍເຕ ຍໍ ສຫນໍ ອຠິຠວນໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ຕໍ ສຫນໍ ອຠິຠວນໍ ອນ຺ຘໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ຕມໍ ໂຫຕີຕິ ວາ ໂຍຊນາ.

‘‘ຍທິ ຣຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖາທິກໍ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ສຕິ ກຖໍ ຊປ຺ປາຠິເລປນໍ ຠວຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສາຍໍ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອາສຕ຺ຕິພຫຸລສ຺ສ ອາສງ຺ຄພຫຸລສ຺ສ ຕຓ຺ຫາສມງ຺ຄິສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສາ ອຍໍ ຕຓ຺ຫາ ເອວໍ ພຫຸອາສງ຺ຄວເສນ ອຠິຊປ຺ປາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານຏ຺ຐາຍິນີ ໂຫຕິ. ອິຕິ ກຣິຕ຺ວາ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ເກນຈິ ສິເລເສນ ອຠິລິຕ຺ໂຕ ມກ຺ຂິໂຕ ວິຍ ຊປ຺ປາຠິເລເປນ ອຠິລິຕ຺ໂຕ ນາມ ຠວຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຊປ຺ປາຠິເລປນໍ ອປ຺ປກາສນສ຺ສປິ ກາຣຓໍ ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕີ’ຕິ ທຸຕິຍປທຕ຺ຖສ຺ສປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ສິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ເຫ ‘‘ອສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ມຫພ຺ຠຍໍ ຠເວ’’ຕິ ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ຕສ຺ສາ ອຊິເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠາຍຕິ ໂລໂກ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ ມຫພ຺ຠຍໍ. ‘‘ກຕິວິຘໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທຸວິຘໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ວິຘາ ອສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ທຸວິຘໍ. ‘‘ກຕມໍ ທຸວິຘໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍິກຎ຺ຈ ເຈຕສິກຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຕມໍ ກາຍິກໍ, ກຕມໍ ເຈຕສິກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍໍ ກາຍິກໍ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ຍໍ ເຈຕສິກໍ, ອິທໍ ໂທມນສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຣຄາທິສຕ຺ຖາທິອນິຏ຺ຐຣູປໍ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍໍ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ກຖໍ ທຸກ຺ຂໍ ມຫພ຺ຠຍໍ ຠເວຕິ ສທ຺ທເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທຸກ຺ເຂນ ສມສມໍ ອຎ຺ຎໍ ຠຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປນ ຠຍໍ ກຸໂຕ ອຕ຺ຖິ. ຫິ ຍສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂລກສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ໂຣຄາທິສຕ຺ຖາທິອນິຏ຺ຐຣູປໍ ທຸກ຺ຂມູລເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກາຍິກເຈຕສິກວເສນ ທຸວິຘໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂເວທນາເຍວ, ເອວໍ ສຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂານໍ ມຫພ຺ຠຍຠາໂວ ນ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ທຸກ຺ຂຕາ ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສພ຺ພກາເລສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກທາຈິ ກສ຺ສຈິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂລໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ຕີສຸ ທຸກ຺ຂຕາສຸ. ໂລໂກຕິ ໂຠຄສມ຺ປນ຺ໂນ ເຈວ ອປ຺ປາພາໂຘ ຈ ສຕ຺ຕໂລໂກ. ໂອຘໂສ ໂອຘິໂສ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຕ຺ຕູປກ຺ກມມູລາຍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈຕິ, ກທາຈິ ປຣູປກ຺ກມມູລາຍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ໂອຘໂສ ໂອຘິໂສ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆາຍຸໂກ ໂລໂກ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ເກນ ເຫຕຸນາ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕໂລເກ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອປ຺ປາພາຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ໂຠຄສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເຈວ ອປ຺ປາພາຘຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ວິເສສໂຕ ຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ທີຆາຍຸກາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ທີຆາຍຸກຕ຺ຕາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ; ວິເສສໂຕ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ອຸເປກ຺ຂາສມາປຕ຺ຕິພຫຸລຕ຺ຕາ.

ເຕສໍ ຕາຫິ ທຸກ຺ຂຕາຫິ ມຸຈ຺ຈນໍ ອເນກນ຺ຕິກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາຫິ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ອເນກນ຺ຕິກໍ ມຸຈ຺ຈນໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕໍ, ‘‘ກຕມໍ ເອກນ຺ຕິກມຸຈ຺ຈນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍາຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາປິ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣປຣິຍາປນ຺ນາ, ຕາທິສາຍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂລໂກຕິ ອຣຫາ. ອຸປາທີຍຕິ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘຈຕຸກ຺ກກຏຕ຺ຕາຣູປສງ຺ຂາຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ອຸປາທິ, ອຸປາທິເຍວ ເສສໍ ອຸປາທິເສສໍ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ຕໍ ນຕ຺ຖິ ເອຕິສ຺ສາ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາຕິ ອນຸປາທິເສສາ. ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ຈາຍໍ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ. ນິພ຺ພານຘາຕູຕິ ຈ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສ຺ສ ນິພ຺ພາຍນມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ. ຕສ຺ມາຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ສກລໂລກພ຺ຍາປກຠາເວນ ສພ຺ພໂລກສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕິ, ອິຕິ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ທຸກ຺ຂຠາວໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑, ໓, ໓໖; ມຫາວ. ໑; ວິຠ. ໒໒໕) ວຈນໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ‘‘ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສີ’’ຕິ ຕຕິຍປທສ຺ສາປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກຠາວໂຕ ‘‘ເຕນ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເກນ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕຕຣຊານນໂກ ຠຄວາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕສ຺ມາ ຍຸຕ຺ຕຕຣຠາໂວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລກສ຺ສ ນີວຣຓາທີນິ ອຊານນ຺ເຕນ ຈ ຕິຕ຺ຖິຍວາເທສຸ ສມຍນ຺ຕເຣສຸ ປຣິຈເຍນ ຈ ເຕສຸ ສມຍນ຺ຕເຣສຸ ເຈວ ນີວຣຓາທີສຸ ຈ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ເທນ ເອກໍເສເນວ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐາເນນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເອກໍເສເນວ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐາເນນ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈາຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖາຍ, ຊາຕສໍສຍສ຺ສ ຈ ສໍສຍວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພສ຺ສ ນີວຣຓາທິວິສຍສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ ຈຕຸພ຺ພິຘາ. ນີວຣຓາທີນໍ ປນ ວິສຍານໍ ໂລໂກ ຈ ອາຘາຣຠາເວນ ຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນາວິຈໂຍ ປນ ‘‘ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຈເຍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອກາຘາເຣ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ວິຈໂຍ ອາຈຣິເຍຫິ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ອເນກາຘາເຣ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ໂຍ ວິຈໂຍ ວິຠຊນາຣໂຫ, ໂສ ວິຈໂຍ ກຖໍ ອມ຺ເຫຫິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ມິໍ ວິຈຍໍ ວິຠຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ອເນກາຘາຣໍ ປຸຈ຺ຉໍ ຕາວ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ –

‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ, (ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ,)

ໂສຕານໍ ກິໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູຫິ, ເກນ ໂສຕາ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໐; ຈູຬນິ. ວຕ຺ຖຸຄາຖາ ໕໙, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໓) –

ຄາຖມາຫ. ຄາຖາຕ຺ໂຖ ຕາວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສວນ຺ຕີຕິ ສນ຺ທນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຘີຕິ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ຣູປາທີສຸ ອາຍຕເນສຸ. ໂສຕາຕິ ຕຓ຺ຫາຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາທໂຍ ໂສຕາ. ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາຕິ ອິຕິ ເອວໍ ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ອາຫ. ໂສຕານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາທີນໍ ໂສຕານໍ. ກິໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ ກິໍ ກຕມໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ອາວຣຓໍ ຠເວ, ກາ ກຕມາ ຘມ຺ມຊາຕິ ຣກ຺ຂາ ຠເວ. ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູຫີຕິ ໂສຕານໍ ຕຓ຺ຫາຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາທີນໍ ສໍວຣຓໍ ອາວຣຓໍ ອິທໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ຠເວຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ອມ຺ຫາກໍ ຕ຺ວໍ ກເຖຫິ. ເກນ ໂສຕາ ປິຘີຍເຣຕິ ເກນ ປຫາຍກຘມ຺ເມນ ຕຓ຺ຫາຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາທໂຍ ໂສຕາ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປິຘີຍເຣຕິ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕານິ.

‘‘ປຸຈ຺ຉາວເສນ ກຖິຕາຍ ‘ສວນ຺ຕິ…ເປ… ປິຘີຍເຣ’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ກິຕ຺ຕການິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕານິ, ກິຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕານິ, ເຕ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ຍທິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ສິຍຸໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຫາປິ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ສິຍຸໍ, ກສ຺ມາ ‘ທ຺ເວ’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກສ຺ມາ? ອິເມ ຫິ ພຫ຺ວາຘິວຈເນນ ປຸຈ຺ຉິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມ ເອຕາຍ ຄາຖາຍ ຄຫິຕາ ອຕ຺ຖາ ພຫ຺ວາຘິວຈເນນ ປຸຈ຺ຉິຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ສວນ຺ຕິ…ເປ… ປິຘີຍເຣຕິ ພຫູນິ ວຈນານິ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕາ ສໍວຣສງ຺ຂາຕາ ສຕິ ເຈວ ປິທຫນເຫຕຸຠູຕາ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖາວ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖວເສນ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉາຍ ທຸວິຘຕ຺ຖວິສຍຕາ ກຖໍ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉາຍ ທຸວິຘຕ຺ຖວິສຍຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອິມາຫິ ທຸຄ຺ຄຕິເຫຕຸຠູຕາຫິ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິສງ຺ຂາຕາຫິ ອາປທາຫິ ວາ, ປາຓວຘາທີຫິ ອາປທາຫິ ວາ, ສມໍ ສຫ, ສພ຺ພຖາ ວາ ອຍໍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ, ເອວໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສ຺ສ ວາ ສມາປນ຺ນສ຺ສ. ເອວໍ ສໍກິລິຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຎາຕິພ຺ຍສນາທໂຍ ວາ ປາຓວຘາທີນິ ອາຄມ຺ມ ປວຕ຺ເຕຫິ ທສຫິ ກິເລສວຕ຺ຖູຫິ ຈ ອຍໍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສໍກິລິຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ສໍກິລິຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ໂລກສ຺ສາຕິ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ໂວທານໍ ວຸຏ຺ຐານໍ ກິໍ ກຕມໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ຠເວ. ອິຕິ ເອວຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈໍ ອຊິຕສຸຕ຺ເຕ ອາຫາຕິ ວິຕ຺ຖາຣຕ຺ໂຖ, ປຸຈ຺ຉາຍ ທຸວິຘຕ຺ຖວິສຍຕາ ຎາຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂສຕາ ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສພ຺ພຘິ ສວນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ, ເອກຈ຺ຈສ຺ເສວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາຕິ, ອສມາຫິຕສ຺ສ ສວນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທປ຺ປມາທພຫຸລສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທປ຺ປມາທພຫຸລຕ຺ຕາ ຣູປາທີສຸ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ໂສຕາ ສວນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ສມາຫິຕສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທປ຺ປມາທວິຣຫິຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ກຕມາ ອຠິຊ຺ຌາ, ກຕໂມ ພ຺ຍາປາໂທ, ກຕໂມ ປມາໂທ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ອຠິຊ຺ຌາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທປ຺ປມາເທສຸ. ຍາ ອຠິຊ຺ຌາ, ອຍໍ ໂລໂຠ, ນ ອຠິຊ຺ຌາຍນມຕ຺ຕໍ. ໂລໂຠ ຈ ອກຸສລມູລໍ, ນ ລຸພ຺ຠນມຕ຺ຕໍ. ໂຍ ພ຺ຍາປາໂທ, ອຍໍ ໂທໂສ, ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນມຕ຺ຕໍ. ໂທໂສ ຈ ອກຸສລມູລໍ, ນ ທູສນມຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປມາໂທ, ອຍໍ ໂມໂຫ, ນ ສຕິວິປ຺ປວາສມຕ຺ຕໍ. ໂມໂຫ ຈ ອກຸສລມູລໍ, ນ ມູຫນມຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ອກຸສລມູລຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທປ຺ປມາທພຫຸລສ຺ສ ອສມາຫິຕສ຺ສ ຉສຸ ຣູປາທີສຸ ອາຍຕເນສຸ ຕຓ຺ຫາ ສວນ຺ຕິ.

‘‘ກຕິວິຘາ ສາ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ…ເປ… ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຉນ຺ນໍ ຣູປຕຓ຺ຫາທີນໍ ຉສຸ ຣູປາທິອາຍຕເນສຸ ສວນໍ ເກນ ຈ ວຈເນນ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສວຕີຕິ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປຏິຫຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ຠຄວາ ຍຖາ ເຍນ ປກາເຣນ ອາຫ, ຕຖາ ເຕນ ປກາເຣນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຈເນນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຣູປຕຓ຺ຫາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ໂສຕານໍ ທ຺ວາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂາທໂຍ ນິສ຺ສິຕູປຈາຣວເສນ ສຍໍ ສວນ຺ໂຕ ວິຍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສພ຺ພາ ສພ຺ພສ຺ມາ ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາຣໂຕ ຈ ສວຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ຕຓ຺ຫາຍນມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນອຸນ຺ນມນາທິປ຺ປກາເຣນ ສວຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກສ຺ມາ ສພ຺ພສ຺ມາ ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາຣໂຕ ຈ ສວຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ຕຓ຺ຫາຍນມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນອຸນ຺ນມນາທິປ຺ປກາເຣນ ສວນຠາໂວ ວິຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ອສມາຫິຕສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາທີນໍ ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາຣໂຕ ຈ ຕຓ຺ຫາຍນມິຈ຺ຉາຠິນິເວສອຸນ຺ນມນາກາເຣນ ຕຓ຺ຫາທິວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປວຕ຺ຕຊານນໂກ ຠຄວາ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ໂສຕານໍ ‘ກິໍ ນິວາຣຓ’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ໂສຕານໍ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ກິໍ? ອຸທາຫຸ ວີຕິກ຺ກມປ຺ປຫານໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂສຕານໍ ກິໍ ນິວາຣຓນ຺ຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານວິຆາຕໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານວິຆາຕໍ ໂວທານໍ, ອຸທາຫຸ ວຸຏ຺ຐານໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ໂວທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູຫິ, ‘ເກນ ໂສຕາ ປິຘີຍເຣ’ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ໂສຕານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ກິໍ? ອຸທາຫຸ ວີຕິກ຺ກມນໍ, ສມຸຄ຺ຆາຏໍ ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ໂສຕານໍ…ເປ… ປິຘີຍເຣຕິ ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຏໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຏໍ ໂວທານໍ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ວຸຏ຺ຐານໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ; ຕາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ກຕໂມ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາຍໍ –

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ,)

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑ ຈູຬນິ. ວຕ຺ຖຸຄາຖາ ໖໐, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔) –

ຄາຖາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ ອຊິຕ ໂລກສ຺ມິໍ ຍານິ ໂສຕານິ ສວນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂສຕານໍ ຍໍ ນິວາຣຓໍ, ສາ ສຕິ ໂຫຕິ; ຕໍ ສຕິໍ ໂສຕານໍ ສໍວຣນ຺ຕິ ອຫໍ ພ຺ຣູມິ; ເອເຕ ໂສຕາ ປຎ຺ຎາຍ ປິຘີຍເຣຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ປິຘີຍເຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ປິຘີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ.

‘‘ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ຍາຍ ກາຍຈິ ສຕິຍາ ໂສຕານໍ ສໍວຣຓກິຈ຺ຈໍ ສິທ຺ຘໍ ກິໍ, ວິສິຏ຺ຐາຍ ສຕິຍາ ໂສຕານໍ ສໍວຣຓກິຈ຺ຈໍ ສິທ຺ຘໍ ກິໍ, ກຕມາຍ ສຕິຍາ ໂສຕານໍ ສໍວຣຓກິຈ຺ຈໍ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາຕິ ຣູປກາເຍ ຄຕໍ ເກສາທິກໍ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຍ ວິປສ຺ສນາຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ຠາວິຕາຍາຕິ ກາຍຄຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພິນ຺ທນໂຕ ວິຣຊ຺ຊນໂຕ ນິໂຣຘນໂຕ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ອນຸປສ຺ສນາວເສນ ຠາວິຕາຍ. ເອວຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ; ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ; ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ; ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ນນ຺ທິໍ ປຊຫຕິ; ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ; ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ສມຸທຍໍ ປຊຫຕິ; ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອາທານໍ ປຊຫຕີຕິ. ພຫຸລີກຕາຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ທິວສມ຺ປິ ມາສມ຺ປິ ສໍວຈ຺ຉຣມ຺ປິ ສຕ຺ຕສໍວຈ຺ຉຣມ຺ປິ ພຫຸລີກຕາຍ. ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາທິປວຕ຺ຕິທ຺ວາຣຠາເວນ ຐິຕໍ ຈກ຺ຂຸໍ, ນິຄ຺ຄຫິຕາຄມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນາວິຎ຺ຉຕີຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາທິສຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ, ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ນາກຑ຺ຒຕິ, ມນາປິເກສຸ ຣູເປສຸ ນາວິຎ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອມນາປິເກສຸ ຣູເປສຸ ນ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ. ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ໂສຕໍ ນາວິຎ຺ຉຕິ. ມນາປິເກສຸ ສທ຺ເທສຸ…ເປ… ອມນາປິເກສຸ ສທ຺ເທສຸ ນ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ໂຍຊນາ ຍຖາສມ຺ຠວໂຕ ກາຕພ຺ພາ.

‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ນາວິຎ຺ຉຕິ ປຏິຫຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສໍວຸຕນິວາຣິຕຕ຺ຕາ ນາວິຎ຺ຉຕິ ນ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ‘‘ເກນາຣກ຺ເຂນ ເຕ ສໍວຸຕນິວາຣິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສຕິອາຣກ຺ເຂນ ເຕ ສໍວຸຕນິວາຣິຕາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ‘‘ສຕິອາຣກ຺ເຂນ ສໍວຸຕນິວາຣິຕຠາໂວ ເກນ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ ສຕິອາຣກ຺ເຂນ ສໍວຸຕນິວາຣິຕຕ຺ຕາ ສໍວຸຕນິວາຣິຕຊານນໂກ ຠຄວາ ‘‘ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ອາຫ, ເຕນ ວຈເນນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສຕິອາຣກ຺ເຂນ ສໍວຸຕນິວາຣິຕຠາໂວ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຎ຺ຎາ ສຕ຺ຍານຸຄາຕິ ກິຈ຺ຈເມເວຕ຺ຖ ອຘິກນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣຕ຺ໂຖ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣຕ຺ໂຖ ‘‘ກຖໍ ອມ຺ເຫຫິ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ອນຸສຍາ ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ອນຸສຍາຕິ ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ກາມຣາຄານຸສຍາທໂຍ. ປຫີຍນ຺ຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ອນຸສເຍສຸ ປຎ຺ຎາຍ ປຫີເນສຸ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ປຫີຍນ຺ຕິ. ກິສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ‘‘ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ? ອນຸສຍສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ.

‘‘ຕໍ ອນຸສຍປ຺ປຫາເນນ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ກິໍ ວິຍ ຠວຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ຍຖາ ຂນ຺ຘວນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘວນ຺ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ກຸທາລາທິນາ ຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ອນວເສສມູລຸທ຺ຘຣເຓ ກເຕ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວງ຺ກຸຣສນ຺ຕຕິປິ ກຸທາລາທິນາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາວ ຠວຕິ ຍຖາ, ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ອນຸສເຍສຸ ປຫີເນສຸ ອນຸສຍານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານສນ຺ຕຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ປິທຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ຠວຕິ. ເກນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ຠວຕິ? ປຎ຺ຎາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາໂວ ກຖໍ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນຸສຍານໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານສນ຺ຕຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາໂວ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິເມສຸ ປຎ຺ຫາວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ, ປິຘານຎ຺ຈ ອຊານນ຺ເຕນ ວາ ສໍສຍິເຕນ ວາ ສໍວຣປິຘານານໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ເຈວ ສຕິປຎ຺ຎານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເຕສຸ ຈ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິໂກ ປຎ຺ໂຫ ນີວຣຓວິຈິກິຈ຺ຉາປມາທຊປ຺ປານໍ ວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ໂລກາຘິຏ຺ຐານວເສນ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ’’ຕິອາທິໂກປິ ປຎ຺ໂຫ ສໍວຣປິຘານານໍ ວເສນ ທຸວິໂຘປິ ເອກຕ຺ຖວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກາຘິຏ຺ຐານວເສນ ‘‘ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂສຕານໍ ພຫຸຠາວໂຕ ວາ ‘‘ພຫຸປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ; ຕຖາ ປນ ອວຕ຺ວາ ໂສເຕ ອນາມສິຕ຺ວາ ສໍວຣປິຘານານໍ ວເສນ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ‘‘ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕທນຸສາເຣນ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິມ຺ຫິປິ ໂລກໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ນີວຣຓາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຫາ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕຕິ ນຍທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເທສນາກາເລ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິມຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຣຈິຕນິຍາເມເນວ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫສ຺ສ ເຈວ ປຎ຺ຫໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ປຏິຎ຺ຎຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ຈ ວິຈຍຫາໂຣ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ເທສນາກາເລ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫສ຺ສ ເຈວ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ຐເປຕ຺ວາ, ປຏິຎ຺ຎຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ຈ ໂຍ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ ວິຠຕ຺ໂຕ, ໂສ ວິຈຍຫາໂຣ ກຖໍ ອມ຺ເຫຫິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ມິໍ ວິຈຍໍ ວິຠເຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ເຕສຸ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍານິ ໂສຕານີ’’ຕິອາທິຄາຖາຍ ວິຈຍາກາຣທສ຺ສນານນ຺ຕຣໍ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຕ຺ໂຖ ຕາວ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ – ຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸສຍປ຺ປຫາເນນ ໂສຕນິຣຸຊ຺ຌນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍາຍ ສຕິຍາ ຈ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫາເນນ ໂສຕນິຣຸຊ຺ຌນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາຍໍ ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສາຍໍ ສຕິ ຈ ຕາຫິ ປຎ຺ຎາສຕີຫິ ອເສສໍ ສຫຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມຎ຺ເຈວ ຣູປຎ຺ຈ, ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ກຕ຺ຖ ນິຣຸຊ຺ຌມາເນ ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ມາຣິສ ເມ ມຍາ ປຸຏ຺ໂຐ ຕ຺ວໍ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ເອຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ປພ຺ຣູຫິ, ອິຕິ ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ອຊິຕ ຕ຺ວໍ ຍເມຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ມໍ ອປຸຈ຺ຉິ, ອຫໍ ເຕ ຕວ ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ວທາມິ. ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘ ປຎ຺ຎາສຕິສຫິຕໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສຫ ເອກໂຕ ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘນ ເອກໂຕ ເອກກ຺ຂເຓ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ, ເອຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘໍ ຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ຕໍ ນາມຣູປນິໂຣຘໍ ໂສ ໂສ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘ ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ.

‘‘ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ອຍໍ ອຊິໂຕ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອຸປຣຸຊ຺ຌນເມວ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ອຍໍ ປຎ຺ເຫ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຍນ຺ຕິ ໂຍ ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉີຕິ ອຍໍ ອຊິໂຕ. ປຎ຺ເຫຕິ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິອາທິປຎ຺ເຫ. ຍທິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ກຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ? ນ, ອນຸສນ຺ຘີຍຕິ ເອເຕນ ອຸປນິຣຸຊ຺ຌເນນາຕິ ອນຸສນ຺ຘີຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກິໍ…ເປ… ນິພ຺ພານຘາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອນຸສນ຺ຘິປຸຈ຺ຉເນນ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸຍາປິ ປຸຈ຺ຉນໂຕ ‘‘ກຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ.

‘‘ຍາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ຕໍ ກຕມາຍ ປຏິປທາຍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາສງ຺ຂາຕໍ ປຏິປທໍ ວິສເຍນ ສຫ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີຓີ ສຈ຺ຈານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕານີຕິ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ທຸກ຺ຂາທີນິ ກຣີຍນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂຕານິ. ນິໂຣຘຘມ຺ມານີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ນິໂຣໂຘ, ຘມ຺ໂມປິ ນິໂຣຘຘມ຺ໂມວ, ຕສ຺ມາ ນິໂຣໂຘ ຘມ຺ໂມ ສຠາໂວ ເຍສໍ ທຸກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ນິໂຣຘຘມ຺ມານີຕິ ອຕ຺ໂຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕານິ ຕີຓິ ສຈ຺ຈານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕີຓິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈານິ ສງ຺ຂຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ‘‘ກິໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ນິໂຣໂຘ ອສງ຺ຂໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ‘‘ນິໂຣຘຘມ຺ໂມ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ອສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ອສງ຺ຂໂຕ. ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຠາວໂຕ ອນິໂຣຘຘມ຺ໂມ. ‘‘ປຫາຍກປຫາຕພ຺ເພສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ກຕເມນ ປຫາຍເກນ ກຕໂມ ປຫາຕພ຺ໂພ, ກຕມາຍ ຠູມິຍາ ປຫີໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສມຸທໂຍ ທ຺ວີສຸ ຠູມີສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີສຸ ຠູມີສູຕິ ທສ຺ສນຠາວນາຠູມີສຸ. ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ກາມຠວຣາໂຄ. ຣູປຣາໂຄຕິ ຣູປຠວຣາໂຄ. ອຣູປຣາໂຄຕິ ອຣູປຠວຣາໂຄ. ສໍໂຍຊນເຠທໂຕ ທສ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໑໒. ປຫາຕພ຺ພສໍໂຍຊນານິ ທສ຺ສນຠູມິຠາວນາຠູມິເຠເທນ ວິຠຕ຺ຕານິ, ອມ຺ເຫຫິປິ ຎາຕານິ, ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍເຠທໂຕ ກຖໍ ວິຠຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕີຓີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ‘‘ປຫາຕພ຺ພສໍໂຍຊເນສຸ ກຕມານິ ສໍໂຍຊນານິ ກຕມໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຫາຍກໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕີຓີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຫາຍກໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປາທວເສນ. ‘‘ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ສໍໂຍຊນານໍ ນິຣຸຊ຺ຌນເຫຕຸ ໂຫຕຸ, ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເຍນ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອຣຫາ ‘‘ເມ ຊາຕິ ຂີຓາ’’ຕິ ເອວໍ ຊານາຕິ, ອິທໍ ຊານນເຫຕຸ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຂເຍ ຊາຕິກ຺ຂເຍ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ຍໍ ເຍນ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອຣຫາ ‘‘ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍ ອປຣໍ ນ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຊານາຕິ, ອິທໍ ປຊານນເຫຕຸ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອນຸປ຺ປາເທ ປນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊເນ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊານນເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓານິ ປຫາຍການິ ກຕ຺ວາ ສໍໂຍຊນານິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ‘‘ຕານິ ຎາຓານິ ກທາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ນິຣຸຊ຺ຌຕຸ, ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ນິຣຸຊ຺ຌຕຸ, ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກທາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຈ ຂເຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວຕິ ກິຈ຺ຈເຠເທນ ທ຺ເວ, ສຠາວໂຕ ປນ ເອກາວ.

‘‘ປຊານນກິຈ຺ຈມ຺ປິ ເອກເມວ, ກຖໍ ທ຺ເວ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓປຎ຺ຎາເຠເທນ ທ຺ເວ ນາມານິ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາຕິ ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຸພ຺ພຄາຖາຍໍ ໂສຕປິຘານກິຈ຺ເຈນ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ປຎ຺ຎາ ປກາເຣຫິ ຊານນສຠາເວນ ປຎ຺ຎາ ນາມ. ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອປິລາປນຏ຺ເຐນ ໂອຄາຫນຏ຺ເຐນ ສຕິ ນາມ.

໑໓. ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ນາມຣູປຎ຺ຈາ’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ກຖໍ ອມ຺ເຫຫິ ຎາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ນາມຣູປໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏເຠເທ ຠວຕ຺ຕເຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕນາມຣູປສມຸທາເຍ. ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈຸຣຊນສ຺ສ ປນ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ຄຫຓີຍສຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຠາຄໍ ຊານນ຺ເຕຫິ ປນ ‘‘ນາມໍ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຣູປໍ ປນ ນ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ສຫຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາສຕິສຫິຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ. ນິໂຣຘນ຺ຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸໍ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ…ເປ… ກຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປາຣາຍເນ ອາຫ. ‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວາຕິອາທິຄາຖາຍ ຍາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ສາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸ ກຕເມນ ອຘິຄເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທມຸເຂນ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມມຸເຂນ ປຕ຺ຕພ຺ພາ, ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທຠາວນາຍ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ມູລຠູຕານິ, ຕສ຺ມາ ມູລຠູຕານິ ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຸສລາກຸສລຘມ຺ມຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາຍ ສຕິຍາ ສິຊ຺ຌມານາຍ ເອກນ຺ເຕນ ສມາຘິ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ໂພ, ສຕິຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ຄາຖາຍໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫາເນນ ຈ ສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ປາກຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານສງ຺ຂາເຕນ ວີຣິເຍນ ສິຊ຺ຌຕິ, ນ ວິນາ ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ອິເມສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ສິຊ຺ຌນ຺ເຕສຸ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຍາ ສທ຺ທຫນາ ໂອກປ຺ປນາ ສິທ຺ຘາ, ອິທໍ ສທ຺ທຫນໂອກປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສິທ຺ຘໍ, ‘‘ເຕສຸ ມູລຠູເຕສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສິທ຺ເຘສຸ ກຕເມນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ກຕໂມ ຘມ຺ໂມ ສິທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິມິນາ ອຍໍ ສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ສຕ຺ຍາທີສຸ. ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍາຕິ ປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ສິທ຺ໂຘ ຉນ຺ໂທ ອຘິປຕີຕິ ສທ຺ຘາຘິປຕິ, ສທ຺ຘາຘິປຕິນາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍາ. ຉນ຺ທສມາຘີຕິ ຉນ຺ທໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສມາຘິ ວາ ຉນ຺ທາຘິປຕິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ວາ ຉນ຺ທສມາຘິ, ປຫານໍ ປຫານເຫຕຸ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ປຫານນ຺ຕິ ຈ ປຊຫຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລເສ ເອເຕນ ຉນ຺ທສມາຘິນາຕິ ປຫານນ຺ຕິ ກຣຓສາຘນຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຏິສງ຺ຂານພເລນາຕິ ປຣິກມ຺ມພເລນ. ຠາວນາພເລນາຕິ ມຫຄ຺ຄຕຠາວນາພເລນ.

‘‘ໂສ ຉນ຺ທສມາຘິ ສຍໍ ເກວໂລວ ປຫານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອສ຺ສາສາ’’ຕິອາທິນາ ອສ຺ສາສາທິສີເສນ ອສ຺ສາສາທິຊນກາ ວີຣິຍສງ຺ຂາຣາ ຄຫິຕາ, ເຕ ຈ ຍາວ ຠາວນາປາຣິປູຣີ, ຕາວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຣຓໂຕ ຈ ສຣາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສງ຺ກປ຺ປໂຕ ຈ ສງ຺ກປ຺ປາ. ໂຍ ປນ ‘‘ສຣສງ຺ກປ຺ປາ, ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ປຸຣິມໂກ ຉນ຺ທສມາຘິ ວາ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ຈ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານຕາຍ ຈ ປຫານໍ ປຫານເຫຕຸປຘານໍ ວາ, ‘‘ອິເມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ສງ຺ຂາຣາທໂຍ ກິໍ ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິເມ ຈ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ຈ ຕທຸຠຍຎ຺ຈ ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ຉນ຺ໂທ ເອວ ອຘິປຕິ ຉນ຺ທາຘິປຕິ, ຉນ຺ທາຘິປຕິສມາຘິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ຉນ຺ທໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ລຠຕິ ສມາຘິ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໔໓໒). ຉນ຺ທເຫຕຸໂກ ວາ ສມາຘິ, ຉນ຺ທາທິໂກ ວາ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘິ, ຉນ຺ທາຘິປຕິສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຘານຠູຕາ ສງ຺ຂາຣາ ປຘານສງ຺ຂາຣາ, ປຘານສທ຺ເທນ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາທໂຍ ນິວຕ຺ຕາປິຕາ, ຉນ຺ທສມາຘິ ຈ ປຘານສງ຺ຂາຣາ ຈາຕິ ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣາ, ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຉນ຺ທ…ເປ… ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕໍ…ເປ… ຄຕໍ. ອິຊ຺ຌຕິ ສມິຊ຺ຌຕິ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ໂກຏ຺ຐາໂສ, ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ ໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ, ອິທ຺ຘິປາທຈຕຸຕ຺ໂຖ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ວາ ຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ປາໂທ, ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ. ອິທ຺ຘິປາໂທຕິ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖວເສນ ວຸຕ຺ໂຕປິ ‘‘ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທວ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຕໍ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ວິຣາຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ, ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ. ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ, ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄວເສນ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖປິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕທງ຺ຄວເສນ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ນິພ຺ພານນິນ຺ນຠາເວນ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ປຣິຓມຕິ, ປຣິຓຕໍ ວາ ປຣິປຈຕິ ປຣິປຈນໍ ກໂຣຕີຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມີ, ຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ.

ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທຠາວນາກາໂຣ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຖໍ ວີຣິຍິທ຺ຘິປາທຠາວນາກາໂຣ ອມ຺ເຫຫິ ວິຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣເນວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ. ສໍຂິຕ຺ຕວເສນ ປນ ຐປິຕໍ ປາຐໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຐເປສ຺ສາມິ. ກຖໍ? –

‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ວີຣິຍສມາຘິ. ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ວາ ຠາວນາພເລນ ວາ, ອິທໍ ປຫານໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ, ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ. ອິຕິ ປຸຣິມໂກ ຈ ວີຣິຍສມາຘິ, ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ຈ ປຫານໍ ອິເມ ຈ ສງ຺ຂາຣາ, ຕທຸຠຍໍ ວີຣິຍສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ. ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ວາ ຠາວນາພເລນ ວາ, ອິທໍ ປຫານໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ, ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ. ອິຕິ ປຸຣິມໂກ ຈ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ, ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ຈ ປຫານໍ ອິເມ ຈ ສງ຺ຂາຣາ, ຕທຸຠຍໍ ຈິຕ຺ຕສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ວີມໍສາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ວີມໍສາສມາຘິ, ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ວາ ຠາວນາພເລນ ວາ, ອິທໍ ປຫານໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ, ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ. ອິຕິ ປຸຣິມໂກ ຈ ວີມໍສາສມາຘິ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ຈ ປຫານໍ ອິເມ ຈ ສງ຺ຂາຣາ, ຕທຸຠຍໍ ວີມໍສາສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິ’’ນ຺ຕິ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ວີຣິຍສມາຘີຕິ ວີຣິຍໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສມາຘິ ວາ ວີຣິຍາຘິປຕິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ວາ ວີຣິຍສມາຘິ. ຈິຕ຺ຕສມາຘີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສມາຘິ ວາ ຈິຕ຺ຕາຘິປຕິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ວາ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ. ວີມໍສາສມາຘີຕິ ວີມໍສໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສມາຘິ ວາ ວີມໍສາຘິປຕິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ວາ ວີມໍສາສມາຘີຕິ.

ສຕ຺ຕິພລານຸຣູເປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ ກຕາ, ຄມ຺ຠີຣຎາເຓຫິ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຏີການຸຣູເປນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວາ ຄມ຺ຠີຣໂຕ ວາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພາ.

໑໔. ‘‘ຉນ຺ທສມາຘິ ວີຣິຍສມາຘິ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ ວີມໍສາສມາຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ເອວໍ ສຕິ ວີມໍສາສມາຘິເຍວ ຎາຓມູລໂກ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ອຎ຺ເຎ ຕໂຍ ສມາຘໂຍ ອຎ຺ຎາຓມູລກາ ອຎ຺ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ອຎ຺ຎາຓປວຕ຺ຕິໂຍ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ສມາຘໂຍ ຎາຓມູລກາທໂຍເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ໂພ ສມາຘິ ຎາຓມູລໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ໂພ ສມາຘີຕິ ຉນ຺ທສມາຘິ, ວີຣິຍສມາຘິ, ຈິຕ຺ຕສມາຘິ, ວີມໍສາສມາຘີຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ສມາຘິ. ຎາຓມູລໂກຕິ ເອກາວຊ຺ຊນວີຖິນານາວຊ຺ຊນວີຖີສຸ ປວຕ຺ຕໍ ອຸປຈາຣຎາຓມູລໂກ. ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິ ອຘິຄມຎາຓໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ອຖ ວາ ນານາວຊ຺ຊນູປຈາຣຎາຓໍ ວາ ປຏິສນ຺ຘິຎາຓໍ ວາ ມູລໍ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓມູລໂກ, ອຸປຈາຣຎາຓໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ອປ຺ປນາຎາຓໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ສພ຺ພໍ ວາ ອຸປຈາຣຎາຓໍ ມູລໍ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓມູລໂກ. ອປ຺ປນາຎາຓໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ອຠິຎ຺ຎາຎາຓໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ອນຸປຣິວຕ຺ຕນໍ ວາ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິ, ຎາຓສ຺ສ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ ອສ຺ສາຕິ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ຎາຓໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ.

ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາຕິ ຍຖາ ຉນ຺ທສມາຘິອາທິຈຕຸພ຺ພິຘສມາຘິສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຸເຣ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘສ຺ສ, ປເຣສໍ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘສ຺ສ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນໍ ຕຖາ ຕຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕາສຸ ຊາຕີສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘສ຺ສ, ປເຣສໍ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘສ຺ສ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ປຈ຺ຉາ ຕຖາ ປຸເຣຕິ ຍຖາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ອນາຄເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸເຍວ ທິວເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍເຍວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນໍ, ຕຖາ ຕຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ປຸເຣ ອຕີເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸເຍວ ທິວເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍເຍວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸມນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ທິວສຠາເຄ ສູຣິຍາໂລເກນ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສິຕຕ຺ຕາ ອາປາຖຄຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ຣູປໍ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນປິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ຕຖາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕປິ ອນ຺ຘກາເຣ ວຕ຺ຕມາເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນໍ. ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາຕິ ຍຖາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕປິ ອນ຺ຘກາເຣ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນໍ, ຕຖາ ທິວສຠາເຄ ສຸຂຸມສ຺ສ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ວາ ເກນຈິ ປາກາຣາທິນາ ຕິໂຣຫິຕສ຺ສ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ວາ ອຕິທູຣຏ຺ຐາເນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ທິວສຠາເຄ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ສຸຂຸມສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ວາ ເກນຈິ ປາກາຣາທິນາ ຕິໂຣຫິຕສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ວາ ອຕິທູຣຏ຺ຐາເນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນໍ, ຕຖາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນ ສຸຂຸມສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ວາ ເກນຈິ ປາກາຣາທິນາ ຕິໂຣຫິຕສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ວາ ອຕິທູຣຏ຺ຐາເນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິຊ຺ຌນເມວ, ນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນນ຺ຕິ ອຍໍ ນໂຍປິ ເນຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ຍຖາ ປຸເຣຕິ ຍຖາ ສມາຘິສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ຈ ຣູປາຍຕເນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ສມາຘິສ຺ສ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ສທ຺ທາຍຕເນ ຈ ເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔).

‘‘ຎາຓມູລກາທິສມາຘິນາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິຠາວາທິສຫິເຕນ ກິໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິຕິ ວິວເຏນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນາຕິ ນີວຣຓາທິວິຄມເນນ. ສປ຺ປຠາສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິປາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕິ. ອິທ຺ຘິປາທສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຫິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສຫຠູນິ ກຸສລານິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍຠູຕານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕ ນິຣຸຊ຺ຌມາເນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຠາເວນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ. ເອວໍ ມຄ຺ຄວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ປຎ຺ຎາ ຈ ສຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ກສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ນາມຣູປໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ນາມຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ນາມຣູປຎ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ປຎ຺ຎາ ຈ ສຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອວໍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ນາມຣູປຎ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ ປນ ນາມຣູປໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນາມຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປຎ຺ຈາຕິ ມຄ຺ເຄນ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາທິເກ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍໍ, ຠູຕຸປາທາຣູປຎ຺ຈ. ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ເຫຕຸ ອສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸກໍ. ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເຓນ ປຈ຺ຈເຍນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ເຫຕູຕິ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາທິໂກ ກິເລໂສ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ. ອນາຫາຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ອນຠິນນ຺ທິຕນ຺ຕິ ກາມຕຓ຺ຫາທີຫິ ອນຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວາຠິສນ຺ທຫນຣຫິຕໍ. ນ຺ຕິ ຕາທິສໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອເຫຕູຕິ ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ອິມສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສາຕິ ອເຫຕຸ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ສຫາຍວິຣເຫນ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ອິມສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ເອວໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ນາມຣູປຎ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ.

‘‘ປຎ຺ຎາສຕີນຎ຺ເຈວ ນາມຣູປສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ນິຣຸຊ຺ຌນຠາໂວ ກຖໍ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຕພ຺ພາກາເຣນ ປຎ຺ຎາສຕີນຎ຺ເຈວ ນາມຣູປສ຺ສ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌນຠາວຊານນໂກ ຠຄວາ ຍຖານິຣຸຊ຺ຌນຠາວທີປກໍ ‘‘ຍເມຕໍ…ເປ… ເອຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຄາຖາວຈນໍ ອາຫ. ເຕນ ຄາຖາວຈເນນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕ ນິຣຸຊ຺ຌນຠາໂວ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພເຍວາຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ປຎ຺ຎາສຕິນາມຣູປານໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ອຊານນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ວາ ສໍສຍນ຺ເຕນ ອຊິເຕນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ປຎ຺ຎາທີນໍ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໂຕ ວາ ອເນກາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ວາ ອິຈ຺ເຈວມາທິປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ‘‘ສຣູປທສ຺ສນວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວາ ອເນກາຘິຏ຺ຐານວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານວິສ຺ສຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວາ ອິຈ຺ເຈວມາທິວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາທິປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ເຈວ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາທິປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ຈ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐາເນສຸ ເອກໂຕ ທສ຺ສິເຕສຸ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ກຖໍ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ຈ ອມ຺ເຫຫິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຈຍໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາເສ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ –

‘‘ເອວໍ ອນຸສນ຺ຘິປຸຈ຺ຉມ຺ປິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ, ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ຈ ປຸຈ຺ຉາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທສ຺ສິຕາຕິ ອິທານິ ຕາ ສຫ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາເສ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔) –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຍໍ ອຕ຺ໂຖ – ອິຘ ສາສເນ ເຍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸຖູ ພຫູເຍວ ສຕ຺ຕ ຊນາ ເສກ຺ຂາ ສີລາທິສິກ຺ຂມານາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຣຫນ຺ຕາວຎ຺ເຈວ ເສກ຺ຂານຎ຺ຈ ອິຣິຍໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ເມໍ ມຫາ ປຸຏ຺ໂຐ ນິປໂກ ຕ຺ວໍ ຠຄວາ ປພ຺ຣູຫິ ມາຣິສ ອິຕິ ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫາຕິ.

໑໕. ຕສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ ‘‘ກິຕ຺ຕການິ ປຸຈ຺ຉິຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທຕ຺ຖານຸຣູປໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຍ ຈ …ເປ… ມາຣິສາ’’ຕິ ຄາຖາຍໍ ເຍ ປຎ຺ຫາ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ເຕ ປຎ຺ຫາ ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ກິສ຺ສ ເກນ ກາຣເຓນ ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກິສ຺ສ…ເປ… ໂຍເຄນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສກ຺ຂາ ອຣິຍາ ຈ ອເສກ຺ຂາ ອຣິຍາ ຈ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຫານຎ຺ຈາຕິ ເສຂາເສຂວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມປ຺ປຫານານິ, ເຕສໍ ໂຍໂຄຕິ ເສຂາ…ເປ… ໂຍໂຄ, ເຕນ ເສຂາ…ເປ… ໂຍເຄນ. ເອວໍ ປຸຈ຺ຉາວິຘິນາ ຫິ ຍສ຺ມາ ‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາເສ…ເປ… ມາຣິສາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ, ຕສ຺ມາ ຕໂຍ ປຎ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາເສ’’ຕິ ອິມິນາ ອເສກ຺ຂານໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ເຍ ຈ ເສກ຺ຂາ ປຸຖູ ອິຘາ’’ຕິ ອິມິນາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ເສກ຺ຂສິກ຺ຂນໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ເຕສໍ ເມ ນິປໂກ ອິຣິຍໍ, ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ ອິມິນາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ວິປສ຺ສນາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວາ ອເນກາຘິຏ຺ຐານາ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ວາ ອິຈ຺ເຈວມາທິປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຕຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ຕສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉາຍໍ ກຕມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຄາຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ. ‘‘ກາເມສຸ…ເປ… ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຄາຖາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ກາເມສູຕິ ກາມີຍນ຺ຕີຕິ ກາມາ, ເຕສຸ ກາເມສຸ. ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ມນສາ ນາວິໂລສິຍາຕິ ອາວິລຠາວກເຣ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກາທໂຍ ເຈວ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ຈ ຘມ຺ເມ ປຊຫນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ມນສາ ອນາວິໂລ ສຸປ຺ປສນ຺ໂນ ຠເວຍ຺ຍ. ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິນາ ປຣິຕຸລິຕຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈຕາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ກຸສໂລ ເຉໂກ. ສໂຕຕິ ເກສາທີສຸ ສຣຕີຕິ ສໂຕ. ຠິກ຺ຂູຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ຠຍາທິໂຕ ອິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ປຣິພ຺ພເຊຕິ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານຠາເວນ ກິເລສກາມວຕ຺ຖຸກາເມ ປຣິ ສມນ຺ຕໂຕ ວຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍໍ ‘‘ນິປໂກ’’ຕິ ປເທນ ປສໍສິເຕນ ຠຄວຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຍນ ອນາວຣຓຎາເຓນ ອຸກ຺ກໍສຄເຕນ ປກ຺ກຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ຕໍ ອນາວຣຓຎາຓໍ ຕາວ ກາຍກມ຺ມາທິເຠເທຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນາວຣຓຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ກຕໍ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອຕີເຕ ອໍເສຕິ ອຕີຕຠເວ ສປຣກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຎ຺ຎາເຓນ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓທສ຺ສນໍ. ອນາຄເຕ ອໍເສຕິ ອນາຄຕຠເວ ສປຣກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ໂກຏ຺ຐາເສ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອໍເສຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຠເວ ສປຣກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ໂກຏ຺ຐາເສ.

‘‘ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ກຕຣສ຺ມິໍ ປຏິຆາໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຏິຆາຕວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂກ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ສປຣກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຎາຓທສ຺ສນໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕທນຸສາເຣນ ອຕີຕານາຄຕໂກຏ຺ຐາເສສຸປິ ກຕຣສ຺ມິໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຏິຆາຕວິສຍໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂກ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ຈາຕິ ກ຺ວ ກຕຣສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ເຎສໍ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ອນິຈ຺ເຈ, ທຸກ຺ເຂ, ອນຕ຺ຕນິເຍ ຈ ອຎ຺ເຎສໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ຍໍ ອທສ຺ສນໍ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎາຓາທສ຺ສນສງ຺ຂາໂຕ ສຠາໂວ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ ຠວຕິ, ນ ສປຣກ຺ຂນ຺ຘາທິທສ຺ສນມຕ຺ຕປຏິຆາໂຕ. ເອເຕນ ອນິຈ຺ຈໂຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕເຍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ, ຠຄວໂຕ ຈ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠຄວໂຕ ຫິ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິຠາວເນນ ເວເນຍ຺ຍາ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘໍ ລຠນ຺ຕິ. ‘‘ຠຄວໂຕ ຎາຓທສ຺ສນປຏິຆາຕາຠາເວນ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາຕຠາໂວ ກຕມາຍ ອຸປມາຍ ອມ຺ຫາກໍ ປາກໂຏ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ອຸປມາຍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ອິຘາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຘ ສຕ຺ຕໂລເກ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ອາກາເສ ຕາຣການິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຄຓນສງ຺ເກເຕນ ‘‘ເອຕ຺ຕການີ’’ຕິ ໂນ ຈ ຊາເນຍ຺ຍ ຍຖາ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ ອຍໍ ອຎ຺ຎາຓທສ຺ສນສຠາໂວ ຠວຕິ.

ຠຄວໂຕ ປນ ຕຖາ ອຠາວໂຕ ເກນຈິ ອຎ຺ຎາເຓນ ອທສ຺ສເນນ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຠຄວໂຕ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ອປ຺ປຏິຫຕຠາໂວ ກສ຺ມາ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອນາວຣຓຎາຓທສ຺ສນາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິປກສ຺ສ…ເປ… ຠຄວໂຕ ອນາວຣຓຎາຓໍ ກາຍກມ຺ມາທິເຠເທຫິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕໍ, ປຈ຺ຉາ ຄາຖາຍ ‘ອິຣິຍ’ນ຺ຕິ ປເທນ ປຸຈ຺ຉິຕາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂປຏິປທາ ກຖໍ ວິຊານິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເສເຂນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ເສເຂນາຕິ ສິກ຺ຂນສີເລນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຣຊນີເຍສຸ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເຄຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານີເຍສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສຸ ໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ເຕສຸ ເຄຘໂທເສສຸ ກຕມໍ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ກຕມໍ ປທມາຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍາ ອິຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຄຘໂທເສສຸ. ອິຈ຺ຉາຕິ ຣາຄິຈ຺ຉາ. ມຸຈ຺ຉາຕິ ໂລຠໂມຫສຫຄຕໂມຫມຸຈ຺ຉາ. ປຕ຺ຖນາຕິ ຣາຄປຕ຺ຖນາ. ປິຍາຍນາຕິ ຕຓ຺ຫາປິຍາຍນາວ, ນ ເມຕ຺ຕາປິຍາຍນາ. ກີຬນາຕິ ເຄຘກີຬນາ. ເອຕານິ ຫິ ເຄຘປຣິຍາຍວຈນານິ. ຕໍ ເຄຘສງ຺ຂາຕໍ ອິຈ຺ຉາທິກໍ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປກາເຣນ ອາຫ.

ປຣິຍຸຏ຺ຐານວິຆາຕໍ ໂທສໍ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ມນສານາວິໂລ ສິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປກາເຣນ ອາຫາຕິ ໂຍຊນາ. ເຄຘໂທສານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ທ຺ເວ ປທານິ ອາຫາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຕໍ ເກນ ອຕ຺ເຖນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຖາ ຫິ ເສໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຊນີເຍສຸ ອຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ເສໂຂ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂລຠປຘານໍ ກິເລສຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສຎ຺ຈ ຜາຕິໍ ອຠິວຑ຺ຒນໍ ກໂຣຕິ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານີເຍສຸ ອາວິໂລ ເສໂຂ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂທສປຘານໍ ກິເລສຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສຎ຺ຈ ຜາຕິໍ ວຑ຺ຒນໍ ກໂຣຕິ, ອິຕິ ອິມິນາ ປຏິກ຺ເຂປອຕ຺ເຖນ ຕໍ ມມ ວຈນໍ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ກິໍ ປນ ອນຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ອນາວິໂລ ຈ ເສກ຺ໂຂ ອເຄຘໂທສນິວາຣຓເມວ ກໂຣຕິ, ອຸທາຫຸ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ປຏິປທໍ ປູເຣຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ປຏິປທໍ ປູເຣຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ປນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ນຕ຺ຖິ ອາວິລກຣາ ສງ຺ກປ຺ປາ ພ຺ຍາປາທສງ຺ກປ຺ປວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ປາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ, ອິຈ຺ຉາທິເຄຘສ຺ສ ອຠາເວນ ອນຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວາຍມຕິ ກຸສລວາຍາມໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ກຖໍ ວາຍມຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ ອນຸປ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ອຸປຣິຠາວນາມຄ຺ຄຠາວຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ເສກ຺ໂຂ. ອນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ສກ຺ກາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນເນວ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑໕-໑໖) ຊານິຕຸນ຺ຕິ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ.

໑໖. ເຍນາຕິ ອສຸຠາທີນໍ ອນຸສ຺ສຣຓລກ຺ຂເຓນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ຕຓ຺ຫາມຍິຕວຕ຺ຖູສຸ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ສຫຊາຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ອສຸຠາທິອນຸສ຺ສຣຓລກ຺ຂຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຍນ ມຫຄ຺ຄຕຠາວປ຺ປຕ຺ເຕນ ອວິກ຺ເຂເປນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ອວິກ຺ເຂປສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຍນ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຍນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ…ເປ… ນາຘິວາເສຕິ, ອິທໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຍາ ສທ຺ທຫນາ ໂອກປ຺ປນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນາວິລຠາວໂຕ ອິທໍ ສທ຺ທຫນສງ຺ຂາຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອິມານິ ເສກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ.

ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວິສເຍ ເຊຏ຺ຐກຠາວໍ ນ ປາປຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເຊຏ຺ຐກຠາວໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ‘‘ກຕມໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ວິສເຍ ເຊຏ຺ຐກຠາວໍ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາວໂຕ ອິທໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ວິສເຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຈຕູສຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄສຸ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຊຏ຺ຐກຠາວໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກິໍ ນຸ ເສກ຺ໂຂ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍວ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຖມິໂຕ, ອຸທາຫຸ ສພ຺ເພຫິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສພ຺ເພຫິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍປມຸເຂຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຖມິໂຕ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ເສໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ເສໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ເພຫິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຖມິໂຕ ອນາວິລຕາຍ ມນສາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເສກ຺ຂສ຺ສ ອນາວິລຕາ ເກນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫ ຠຄວາ ມນສານາວິໂລ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວຕາ ‘‘ມນສານາວິໂລ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສກ຺ຂສ຺ສ ອນາວິລຕາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພາຕິ.

໑໗. ເສກ຺ຂສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາ ປຏິປທາ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ກຖໍ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາ ປຏິປທາ ຎາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຏິປທໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາຍ ປຏິປທາຍ ອເສກ຺ໂຂ ກຸສໂລ ເຉກຕໂຣຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຖມິໂຕ ອນາວິລຕາຍ ມນສາຕິ. ອເສກ຺ຂສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ຍໍ ໂກສລ຺ລໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ໂກສລ຺ລສ຺ສ ວິສຍຠູເຕ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ຕາວ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລໂກ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສງ຺ຂາໂຕ ໂລໂກ ນາມ ກິເລສໂລໂກ, ຠວໂລໂກ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກຕິ ຕິວິໂຘ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ມຏ຺ໂຐ ກິເລສຊນນຏ຺ເຐນ ກິເລໂສ, ກຸສລາທິປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ ຈາຕິ ກິເລສໂລໂກ. ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ມຏ຺ໂຐ ຠວນຏ຺ເຐນ ຠໂວ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂລໂກ ຈາຕິ ຠວໂລໂກ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຘມ຺ມຏ຺ໂຐ ອາຘິປຈ຺ຈຏ຺ຐໂຍຄວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິປຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ໂລໂກ ຈາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກ.

‘‘ຕີສຸ ໂລເກສຸ ກຕເມນ ກຕໂມ ສມຸທາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສທ຺ຘາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກິເລສໂລກສງ຺ຂາເຕ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ເມ, ຠວໂລກສງ຺ຂາເຕ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມ ຈ ຕໍຕໍສມ຺ປາທນວເສນ ຐິໂຕ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ.

‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຕ຺ຕສນ຺ຕາເນສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນວເສນ ວຸຑ຺ຒາປິຍມາເນສຸ ກາ ປຎ຺ຎາ ຠວຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເນຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍສ຺ສ. ປຣິຎ຺ຎາຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ສລກ຺ຂຓໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ປຣິຄ຺ຄຫາທິວເສນ ປວຕ຺ຕປຎ຺ຎາ. ‘‘ສາ ປຣິຎ຺ຎາ ກຕິວິເຘນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສາ ທຸວິເຘນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາ ປຣິຎ຺ຎາ ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ທຸວິເຘນ ວິຎ຺ຎູຫິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ. ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ຈ ທສ຺ສນມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຊນິກາຍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑໗). ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ຠາວນາມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຊນິກາຍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ສາ ທຸວິເຘນາ’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອຕິສງ຺ເຂໂປ ນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍທາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທາຕິ ພລວວິປສ຺ສນຸປ຺ປຊ຺ຊນກາເລ. ເສໂຂຕິ ສິກ຺ຂນສີລຕາຍ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເຈວ ໂສຕາປນ຺ນາທິໂກ ຈ. ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພໍ ຣູປາທິກໍ ສງ຺ຂາຣໍ. ປຣິຊານາຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫາທິຎາເຓນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຊານາຕິ ນິພ຺ພິທາຎາຓສຫຄເຕນ. ຕສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເຈວ ໂສຕາປນ຺ນາທິກສ຺ສ ຈ. ທ຺ເວ ຘມ຺ມາຕິ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ພລວວິປສ຺ສນາຘມ຺ໂມ ເຈວ ໂສຕາປນ຺ນາທິກສ຺ສ ຈ ພລວວິປສ຺ສນາຘມ຺ໂມ ຈ. ຍຖາກ຺ກມໍ ທສ຺ສນໂກສລ຺ລໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ເຈວ ຠາວນາໂກສລ຺ລໍ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄາທິກຎ຺ຈ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕາປນວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ປຸພ຺ເພ ຍໍ ຎາຓໍ ‘ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຎາຓໍ ກຕິວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ຎາຓໍ ປຎ຺ຈວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພໍ…ເປ... ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕາສຸ ວິປສ຺ສນາເຠເທນ ຠິນ຺ນາສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຠິຎ຺ຎາທີສຸ ກຕມາ ອຠິຎ຺ຎາ, ກຕມາ ປຣິຎ຺ຎາ, ກຕມໍ ປຫານໍ, ກຕມາ ຠາວນາ, ກຕມາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ອຠິຎ຺ຎາທີສຸ. ຍໍ ຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂເຓ ຎາຓນ຺ຕິ ຣູປຘມ຺ມານໍ ກກ຺ຂຬາທິສລກ຺ຂເຓ, ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຜຸສນາທິສລກ຺ຂເຓ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຍໍ ຎາຓໍ ເຫຕຸຜລຊານນເຫຕຸຊານນສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ ເຈວ ເຫຕຸຜລຊານນສງ຺ຂາຕາ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ຈ ຠວຕິ. ອຍໍ ສລກ຺ຂເຓນ ສທ຺ຘິໍ ເຫຕຸຜລຊານນາ ປຎ຺ຎາ ອຠິຎ຺ຎາ ນາມ.

ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ອຠິຊານິຕ຺ວາ. ຍາ ປຣິຊານນາຕິອາທີສຸ ‘‘ອິທໍ ອນວຊ຺ຊໍ ກຸສລໍ, ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ ອກຸສລໍ, ອິທໍ ອກຸສລວິປາກຊນກໍ ສາວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ກຸສລວິປາກຊນກໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ກຓ຺ຫໍ, ອິທໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ສຸກ຺ກໍ, ອິທໍ ກຸສລໍ ອນວຊ຺ຊາທິກໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ອກຸສລໍ ສາວຊ຺ຊາທິກໍ ນ ເສວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ກລາປສມ຺ມສນາທິວເສນ ຄຫິຕາ ສມ຺ມສິຕາ ອິເມ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ ອິທໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິຜລໍ ອານິສໍສໍ ອນຸກ຺ກເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປນ຺ຕິ. ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອຸປຈາຣໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ຄຫິຕານໍ ປວຕ຺ຕິຕານໍ ເຕສໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທີນໍ ອຍໍ ສຈ຺ຈານຸໂພຘປຏິເວໂຘ ອຕ຺ໂຖຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍາ ປຣິຊານນາ ປວຕ຺ຕາ, ສາ ອຍໍ ປຣິຊານນາ ປຣິຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ປຣິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາຍ ປຣິຊານິຕ຺ວາ ປຫາຕພ຺ພາ, ຠາເວຕພ຺ພາ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ຈ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອວສິຏ຺ຐາ ຠວນ຺ຕິ. ‘‘ເຍ ອກຸສລາ, ເຕ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ຍາ ປຣິຊານນາ ປຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕາ, ອິທໍ ປຫານໍ ປຫານຎາຓໍ. ‘‘ເຍ ກຸສລາ, ເຕ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ ຍາ ປຣິຊານນາ ປຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕາ, ສາ ຠາວນາປຎ຺ຎາ. ‘‘ຍໍ ອສງ຺ຂຕໍ, ອິທໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຍາ ປຣິຊານນາ ປຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕາ, ສາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຎ຺ຎາຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາເຍນ ອວິຣຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອຠິຎ຺ຎາທໂຍ ປຎ຺ຈວິຘາ ປຎ຺ຎາ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ຕາຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ຊານນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ກິ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຖມີຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂຍ ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຊານາຕິ, ອຍໍ ຊານນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກຸສລຕ຺ຕາ ເຉກຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຖກຸສໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຖມີຍຕິ, ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມສຸ ກຸສລຕ຺ຕາ ‘‘ຘມ຺ມກຸສໂລ’’ຕິ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ເອກຕ຺ຕາທີນໍ ນຍານໍ ຍຸຕ຺ຕຕາຍ ໂກວິທຕ຺ຕາ ‘‘ກລ຺ຍາຓຕາກຸສໂລ’’ຕິ ຈ ຜລສມາປຕ຺ຕີສຸ ໂກວິທຕ຺ຕາ ‘‘ຜລຕາກຸສໂລ’’ຕິ ຈ ວຑ຺ຒີສຸ ໂກວິທຕ຺ຕາ ‘‘ອາຍກຸສໂລ’’ຕິ ຈ ອວຑ຺ຒີສຸ ໂກວິທຕ຺ຕາ ‘‘ອປາຍກຸສໂລ’’ຕິ ຈ ອຈ຺ຈາຍິເກ ກິຈ຺ເຈ ວາ ຠເຍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສຕິ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ, ຠຍສ຺ສ ວາ ຕິກິຈ຺ຉນສມຕ຺ເຖ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍກາຣເຓ ໂກວິທຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປາຍກຸສໂລ’’ຕິ ຈ ມຫນ຺ເຕສຸ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ມຫຕາ ໂກສລ຺ເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຖມີຍຕິ. ‘‘ຕສ຺ສ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຖາທີສຸ ກຸສລຠາໂວ ກຖໍ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ກຖໍ ອມ຺ເຫຫິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ‘‘ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ກຕ຺ຖ ປວຕ຺ເຕນ ສຕິສຫິເຕນ ຎາເຓນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສໂຕ ກິມຕ຺ຖໍ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິເມສຸ ປວຕ຺ເຕນ ສຕິສຫິຕຎາເຓນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສໂຕ ອິມມຕ຺ຖໍ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ໂຍ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ປວຕ຺ເຕນ ສຕິສຫິຕຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສໂຕ ອເສກ຺ຂຠິກ຺ຂຸ, ເຕນ ອເສກ຺ຂຠິກ຺ຂຸນາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎປໂຍຊນາຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖໍ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ…ເປ… ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ສເຕນ ສຕິສຫິເຕນ ສມ຺ປຊາເນນ ຎາເຓນ ວິຫາຕພ຺ພໍ ຈຕຸອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕນສງ຺ຂາຕໍ ວິຫຣຓໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂປຏິປທາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ອິມາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂປຏິປທາ ສງ຺ເຂປໂຕ ກຕິວິຘາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິມາ ປຏິປທາສງ຺ຂາຕາ ຈຣິຍາ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ທ຺ເວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມາ ທ຺ເວ ຈຣິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ຈຣິຍາ ຠາເວຕພ຺ພກຸສລາທິເຠເທນ ວາ ອຕ຺ຖໂກສລ຺ລາທິເຠເທນ ວາ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎເຠເທນ ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ອິມາ ຈຣິຍາ ທ຺ເວຕິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອນຸຊານນວເສນ ເທສິຕາ, ວິສຸທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ເອກາ ຈຣິຍາ, ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ ເສກ຺ຂານໍ ເອກາ ຈຣິຍາຕິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ທ຺ເວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

‘‘ອເສກ຺ໂຂເຍວ ກສ຺ມາ ‘ສໂຕ ອຠິກ຺ກມຕີ’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຖມີຍຕິ, ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ‘ສໂຕ ອຠິກ຺ກມຕີ’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຖມີຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກຕກິຈ຺ຈານິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຫໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຕກິຈ຺ຈານິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ກຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຍໍ ປຸຈ຺ຉໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ ໂພຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ…ເປ… ນິໂຣຘສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມເຍນ ໂພຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ຠເວ. ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອິທໍ ໂພຊ຺ຌໍ ໂພຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ໂຍ ອເສກ຺ໂຂ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິນາ ຊານາຕິ,ອຍໍ ອເສກ຺ໂຂ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ຣາຄສ຺ສ ຂຍາຍ, ໂທສສ຺ສ ຂຍາຍ, ໂມຫສ຺ສ ຂຍາຍ ສໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ, ສໂຕ ປຏິກ຺ກມຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຖມີຍຕິ. ເສກ຺ໂຂປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂພຊ຺ຌໍ ໂພຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິນາ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສໂຕ…ເປ… ໂມຫສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຖມີຍຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເກ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕາ? ເສກ຺ຂາ’’ຕິ.

‘‘ກສ຺ມາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ອຠິກ຺ກມນາທິຠາໂວ, ຣາຄາທີນຎ຺ຈ ຂຍຠາໂວ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນາຫ ຠຄວາ ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ. ‘‘ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມ’ນ຺ຕິອາທິນາ (ເນຕ຺ຕິ. ໑໕) ມນາປິເກສຸ ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ຌນຠາໂວ, ອມນາປິເກສຸ ກາເມສຸ ມນສາ ອນາວິລຠາໂວ, ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ກຸສລຠາໂວ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ປຣິພ຺ພຊນຠາໂວ ອາຈຣິເຍນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ໂສ ນາຠິຄິຊ຺ຌນຠາວາທິໂກ ກສ຺ມາ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນາຫ ກາເມສຸ…ເປ… ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍປິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ປຸພ຺ເພ ເອກາຘິຏ຺ຐານາທິຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ເຄ ອຊິຕສຸຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຕໂມ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຊິຕສຸຕ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍນຍານຸສາເຣນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸປິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາວິຈຍວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍາ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ –

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ມຫາເຖໂຣ ວິຈຍຫາຣໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ອຊິຕສຸຕ຺ຕວເສນ ປຸຈ຺ຉາວິຈຍໍ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸປິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍານໍ ນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ອາຫາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑໗) –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ອຊິຕສຸຕ຺ເຕ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘ ອາທໂຍ; ຈູຬນິ. ວຕ຺ຖຸຄາຖາ ໕໗, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາວິຈຍານຸສາເຣນ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ວິຠເຊຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ອຊິຕສຸຕ຺ເຕ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘ ອາທໂຍ; ຈູຬນິ. ວຕ຺ຖຸຄາຖາ ໕໗ ອາທໂຍ, ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍານຸສາເຣນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ ວິຠເຊຕພ຺ໂພ.

ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍາ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ກຕໂມ ສຸຕ຺ຕອນຸຄີຕິວິຈໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນຸຄີຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ນີຫຣິຕສຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອນຸຄີຕີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣເທສນາສງ຺ຂາຕາ ອນຸຄີຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສມາເນຕພ຺ພາຕິ ຕສ຺ສາ ອນຸຄີຕິຍາ ອຕ຺ຖໂຕ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ເຕນ ສມານາ ສທິສີ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ສໍວຓ຺ຓິຍມານສຸຕ຺ເຕ ອນຸຄີຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໂຕ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສມາເນຕພ຺ພາ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ອສມາເນ ໂກ ນາມ ໂທໂສ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖາປຄຕໍ ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ຠວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ອສມາເນ ໂທໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ອສມາເນ ປນ ໂກ ນາມ ໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ທຸນ຺ນໂຍ ຠວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສໂທສຕ຺ຕາ ອນຸຄີຕິຍາ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນູເປຕໍ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ.

ອນຸຄີຕິວິຈໂຍ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຕໂມ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຈໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ນິທ຺ຘາຣິຕສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ. ‘‘ອິທໍ ນິທ຺ຘາຣິຕສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຫຈ຺ຈວຈນໍ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ສງ຺ຄາຍນ຺ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອນຸສນ຺ຘິວຈນໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປວິຈິນິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ນິທ຺ຘາຣິຕສຸຕ຺ຕໍ ນີຕຕ຺ຖໍ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປວິຈິນິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ນິທ຺ຘາຣິຕສຸຕ຺ຕໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ວາສນາຠາຄິຍໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປວິຈິນິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ນິທ຺ຘາຣິຕສຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປວິຈິນິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປວິຈິນິຕ຺ວາ ຍທິ ອາຫຈ຺ຈວຈນໍ ຠເວ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ອາຫຈ຺ຈວຈນ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ອເສກ຺ຂສຸຕ຺ຕໍ ຠເວ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ອເສກ຺ຂສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຎາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ປວິຈິນິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຠູຕານິ ສພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກຕ຺ຖ ປເທເສ ປສ຺ສິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ປສ຺ສິຕພ຺ພານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸຫິໍ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພານິ…ເປ… ປຣິໂຍສາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຈິນິຕຸໍ ນິທ຺ຘາຣິຕໍ, ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ຕສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນ ປສ຺ສິຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕວິຈຍໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປວິເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາທີນໍ ປວິເຈຕພ຺ພຠາໂວ ອມ຺ເຫຫິ ຊານິຕພ຺ໂພ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ເຕນາຫ…ເປ… ອນຸຄີຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາທີນໍ ວິເຈຕພ຺ພຠາເວນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ‘‘ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ…ເປ… ອນຸຄີຕີ’’ຕິອາທິກໍ ຍໍ ວຈນໍ ອາຫ, ເຕນ ວຈເນນ ວິເຈຕພ຺ພຠາໂວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຊານິຕພ຺ໂພ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຈ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ໂຎປິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖິ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ນິຍຸຕ຺ໂຕ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາວິຈຍວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈຍປຸພ຺ພາປຣວິຈຍອນຸຄີຕິວິຈຍສຸຕ຺ຕວິຈຍາ ສຣູປໂຕ ວິຠຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ອວເສໂສ ອສ຺ສາທາທິວິຈໂຍປິ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ໂຕ ຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິຕິ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ເຄ ສຕ຺ຕິພລານຸຣູປາ ຣຈິຕາ

ວິຠາວນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຏີການຸສາເຣນ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ໂຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.