໓. ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ຄວິຠາວນາ

໑໘. ເຍນ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູເຕນ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ເຄນ ປທປຎ຺ຫາທໂຍ ວິຈິຕາ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູໂຕ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ‘‘ກຕໂມ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ໂຄ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ໂສຬສສຸ ຫາເຣສຸ ກຕໂມ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ໂຄຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຫາຣານ’’ນ຺ຕິອາທິນິທ຺ເທສສ຺ສ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ອຍໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ’’ຕິອາທິໂກ ວິຕ຺ຖາຣສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມາຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣຕິອາທິ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ໂຄ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑໘). ອຍໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ ກິໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕິວເສນ ໂຍຊຍຕີຕິ ຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ປນ ທຸວິໂຘ ອຕຖາກາເຣນ ຄຍ຺ຫມາໂນ, ຕຖາກາເຣນ ຄຍ຺ຫມາໂນ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕຖາກາເຣນ ຄຍ຺ຫມາໂນວ ອຕ຺ໂຖ ຍາຖາວໂຕ ຍຸຕ຺ຕິນິທ຺ຘາຣເຓນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ອິຕໂຣ ປນ ຠູຕກຖນມຕ຺ເຕນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນາ ນາມ ສໍວຓ຺ຓນາ ມຫາປເທເສຫິ ວິນາ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ປຐມໍ ອຸປທິສິຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຫາປເທສາຕິ ມຫນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອປທິສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ກາຣຓານິ, ມຫນ຺ຕານິ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ອປເທສານິ ປຕິຏ຺ຐານານິ. ອປທິສີຍເຕຕິ ອປເທໂສ, ພຸທ຺ໂຘ ອປເທໂສ ເອຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສາຕິ ພຸທ຺ຘາປເທໂສ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ເອຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ມຍາ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຠຕສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ສຸຕ຺ຕວິນເຍຫິ ສໍສນ຺ທນໍ ຘມ຺ໂມ, ອສໍສນ຺ທນໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ວິນິຈ຺ຉຍກາຣຓໍ ມຫາປເທໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ມຍາ ອາຠຕໍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ມຍາ ອາຠຕໍ, ສມ຺ພຫຸລຕ຺ເຖຣານໍ ສມ຺ມຸຂາ ມຍາ ອາຠຕໍ, ເອກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ມຍາ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຠຕສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ຍານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທອຕ຺ຖປທານິ ສນ຺ຕິ, ຕານິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ຠຄວຕາ ເທສິເຕ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕຣຍິຕພ຺ພານິ ອນຸປ຺ປເວສິຕານິ, ວິນເຍ ຣາຄາທິວິນເຍ ສນ຺ທສ຺ສຍິຕພ຺ພານິ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພານິ. ຘມ຺ມຕາຍໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພານິ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພານິ. ຍທິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ເຖນ, ວິນຍຕ຺ເຖນ, ຘມ຺ມຕາຍ ຈ ອວິຣຸທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ຕວ ອາຠຕປທພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ຍຸຕ຺ຕານີຕິ ວິນິຈ຺ຉຍນ຺ເຕຫິ ວຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສຸຕ຺ຕວິນຍຘມ຺ມຕາສຸ ໂອຕຣຍິຕພ຺ພານິ ສນ຺ທສ຺ສຍິຕພ຺ພານິ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພານີຕິ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕານິ, ‘‘ກຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ, ກຕ຺ຖ ວິນເຍ, ກຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກຕມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສູຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ທສ຺ສນເກສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ຣາໂຄ ວິນສ຺ສຕິ ວູປສມຕິ ເອເຕນ ອສຸຠາທິນາຕິ ຣາຄວິນຍໍ, ກິໍ ຕໍ? ອສຸຠາທິນິມິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣາຄວິນໂຍ, ໂກ ໂສ? ອສຸຠາທິນິມິຕ຺ຕທສ຺ສນໂກ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວິເສໂສ. ເອສ ນໂຍ ໂທສວິນໂຍຕິອາທີສຸປິ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ນາມ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກຕ຺ຕນຍາທີນໍ ທີປເນນ ອວິຊ຺ຊາທິສງ຺ຂາຣາທິສຠາວຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວທີປໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕມິສ຺ສໍ ຘມ຺ມຕາຍໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພານິ? ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ’’ຕິ.

‘‘ສຸຕ຺ຕາທີສຸ ອວຕຣນ຺ເຕ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ເຕ ອວິໂລເມນ຺ເຕ ກິໍ ນ ຊເນຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຈຕູສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ພຸທ຺ຘາທີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ມຍາ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຠຕຄນ຺ໂຖ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ຍທິ ອວຕຣຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອາຠຕຄນ຺ໂຖ ອາສເວ ນ ຊເນຕິ. ຣາຄາທິກິເລສວິນເຍ ຍທິ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອາຠຕຄນ຺ໂຖ ອາສເວ ນ ຊເນຕິ. ຘມ຺ມຕຎ຺ຈ ຍທິ ນ ວິໂລເມຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອາຠຕຄນ຺ໂຖ ອາສເວ ນ ຊເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ເຄ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ ອາຠຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຠຕຄນ຺ເຖ ຍໍ ຍໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ, ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ວາ ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ວາ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ວາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຍນ ເຍນ ກາຣເຓນ ຈ ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຍຖາ ປກາເຣນ ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ໂສ ໂສ ປກາໂຣ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຄາຫຓຕ຺ຖໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ ອາຠຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໙. ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ກຕ຺ຖ ເກນ ຍຸຕ຺ຕິນິທ຺ຘາຣຓໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ເຫ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຍຸຕ຺ຕິນິທ຺ຘາຣຓໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຫິຕພ຺ພໍ ສຠາວຘມ຺ມໍ. ປຸຈ຺ຉິເຕນາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ປຓ຺ຑິຕປຸຄ຺ຄເລນ. ປຎ຺ເຫຕິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕປາເຐ. ປທານິ ກຕິ ກິຕ຺ຕການິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປທໂສ ປຐມໍ ປຣິໂຍຄາຫິຕພ຺ພໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາເຣນ ວິເຈຕພ຺ພໍ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ກຖໍ ວິເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍທິ ສພ຺ພານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ປທານີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕປາເຐ ນິຣວເສສານິ ປທານິ ເອກໍ ສມານໍ ອຕ຺ຖໍ ຍທິ ອຠິວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອຕ຺ຖວເສນ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕທຕ຺ຖສ຺ເສກສ຺ສ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑໙).

ເອກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖວເສນ ເອກວິຘໍ ປຎ຺ຫໍ. ອຸປປຣິກ຺ຂມາເນນ ປຸຄ຺ຄເລນ ອຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ທຬ຺ຫໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ‘‘ໂກ ອາຊານນາກາໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອາຊານນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ອິເມ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພາ, ອິເມ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ ກິໍ, ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ໂຫນ຺ຕິ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ອິເມສໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມານໍ ເອໂກ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ ໂຫຕິ ກິ’’ນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ວິເຈຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ໂຫ ກິໍ ຠເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ເອກເທສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ກິໍ ຠເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍໍ – ໂຈຣຆາຕເກນ ມນຸສ຺ເສນ ໂຈໂຣ ອພ຺ຠາຫໂຕ ວິຍ ເກນ ຘມ຺ເມນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສທາ ອພ຺ຠາຫໂຕ, ມາລຸວລຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕຣຸກ຺ໂຂ ປຣິວາຣິໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ວິຍ ເກນ ຘມ຺ເມນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສທາ ປຣິວາຣິໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ, ວິສປ຺ປີຕຂຸຣປ຺ເປນ ສລ຺ເລນ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ເກນ ສລ຺ເລນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສທາ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ, ກິສ຺ສ ເກນ ກາຣເຓນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສທາ ຘູປາຍິໂຕ ສນ຺ຕາປິໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ອິມາຍ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍ ກິຕ຺ຕການິ ປທານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉິຕານີຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖານິ ປທານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕກາ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕ ຕໂຍ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠຄວາ ເທວຕາຍ ຫິ ຍສ຺ມາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ຕໂຍປຎ຺ຫາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ກຕມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ –

‘‘ມຈ຺ຈຸນາພ຺ຠາຫໂຕ ໂລໂກ, ຊຣາຍ ປຣິວາຣິໂຕ;

ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລນ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ອິຈ຺ຉາຘູປາຍິໂຕ ສທາ’’ຕິ. –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ – ໂຈຣຆາຕເກນ ມນຸສ຺ເສນ ໂຈໂຣ ອພ຺ຠາຫໂຕ ວິຍ ມຈ຺ຈຸນາ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສທາ ອພ຺ຠາຫໂຕ, ມາລຸວລຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕຣຸກ຺ໂຂ ປຣິວາຣິໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ວິຍ ຊຣາຍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສທາ ປຣິວາຣິໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ, ວິສປ຺ປີຕຂຸຣປ຺ເປນ ສລ຺ເລນ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສທາ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ, ອິຈ຺ຉາຍ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສທາ ຘູປາຍິໂຕ ສນ຺ຕາປິໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

໒໐. ‘‘ກຕມໍ ມຈ຺ຈຸ, ກຕມາ ຊຣາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຊຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ. ທຸຕິຍປເທ ວຸຕ຺ຕາ ຊຣາ ຈ ປຐມປເທ ວຸຕ຺ຕໍ ມຣຓຎ຺ຈ ອິມານິ ທ຺ເວ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສ຺ສ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ຂຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານໍ ຊຣາມຣຓານໍ ກຖໍ ເຠໂທ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຊຣາຍໍ ຐິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊຣາຍໍ ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຐິຕສ຺ສ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ຍໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ປາກຏຊຣາ ນາມ, ນ ຂຓຏ຺ຐິຕິຊຣາ. ມຣຓໍ ວໂຍຕິ ສມ຺ມຸຕິມຣຓໍ ຈຸຕິເຍວ ໂຫຕິ, ນ ຂຓິກມຣຓໍ, ນ ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໘; ອ. ນິ. ໓.໔໗; ກຖາ. ໒໑໔).

ຍທິ ຐິຕສ຺ເສວ ມຣຓໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ຊຣາມຣຓານໍ ນານຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ນ ສິຍາ, ອຍຸຕ຺ເຕ ສຕິ ‘‘ເຕ ຕໂຍ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ ອຍຸຕ຺ຕເມວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຊຣາຍ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ຊຣາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ນານຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ກາຣເຓນ ນານຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຄພ຺ຠຄຕາປິ ຫິ ມີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊຣໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ຄພ຺ຠຄຕາປິ ສຕ຺ຕາ ຫິ ຍສ຺ມາ ມີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນານຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຄພ຺ຠຄຕາປິ ຊຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ນ ຈ ເຕ ຊິຓ຺ຓາ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊຣປ຺ປຕ຺ຕາປິ ອຊິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຊິຓ຺ຓຊຣໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາວ ມີຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ຊິຓ຺ຓຊຣາວິຣຫິຕສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ອຎ຺ຎາ ຊຣາ, ອຎ຺ຎໍ ມຣຓນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ນ ຄພ຺ຠຄຕານໍເຍວ ຊິຓ຺ຓຊຣໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຈ ເທວານໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເທວາປິ ຈິຣກາລສມ຺ຠວໂຕ ຊຣໍ ປຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ນ ຈ ເຕສໍ ສຣີຣານິ ຊີຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຊຣາມຣຓານໍ ນານຕ຺ເຕ ກາຣຓໍ ເອຕ຺ຕກເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສກ຺ກເຕ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊິຓ຺ຓຊຣາຍ ປຏິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກເຕວ, ມຣຓສ຺ສ ປນ ປຏິກມ຺ມສ຺ສ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກເຕວ, ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ຊຣາມຣຓານໍ ນານຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ສກ຺ກເຕ ມຣຓສ຺ສ ປຏິກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາຍ ວສີຠາເວ ສຕິ ສກ຺ກາ ມຣຓສ຺ສາປິ ປຏິກມ຺ມໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ອິທ຺ຘິວິສຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຊຣາມຣຓານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນານາຠາໂວ ອາຈຣິເຍນ ທສ຺ສິໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຖໍ ປນ ຕຓ຺ຫາຍ ຊຣາມຣເຓຫິ ນານາຠາໂວ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ເຕຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ປນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ອວິຊ຺ຊມານາຍປິ ຊີຣນ຺ຕາປິ ມີຍນ຺ຕາປິ ວີຕຣາຄາ ຍສ຺ມາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາຍ ຊຣາມຣເຓຫິ ນານາຠາໂວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ຊີຣຓຠິຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕ ໂກ ນາມ ໂທໂສ ສິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທິ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊຣາມຣຓໍ ຍຖາ ເຍນ ຊີຣຓຠິຊ຺ຊນລກ຺ຂເຓນ ປາກຏໍ, ເອວໍ ຊີຣຓຠິຊ຺ຊນລກ຺ຂເຓນ ຕຓ຺ຫາປິ ປາກຏາ. ຍທິ ຈ ສິຍາ; ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂຍພ຺ພນຏ຺ຐາປິ ສພ຺ເພ ມາຓວາ ວິຄຕຕຓ຺ຫາ ສິຍຸໍ, ນ ຈ ວິຄຕຕຓ຺ຫາ, ຕສ຺ມາ ນານາຠາໂວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ໂທໂສ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຈ ຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊຣາມຣຓານໍ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຠວຕຓ຺ຫາຍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຊຣາມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ນ ຊຣາມຣຓໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ຕສ຺ມາ ຊຣາມຣເຓຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຕຫິ ຕາຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສຕິ ເອວມ຺ປິ ໂທໂສ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຈ ຕຓ຺ຫາ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕຫິ ຕາຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສຕິ ຍຖາ ຕຓ຺ຫາ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຊຣາມຣຓມ຺ປິ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ ສິຍາ. ຍຖາ ຊຣາມຣຓໍ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາປິ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ນ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ນ ໂຫຕິ ປຫາຕພ຺ພາປຫາຕພ຺ພຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາປິ ຊຣາມຣເຓຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍທິ ຈາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ຊຣາມຣເຓຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຄເວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎຫິປິ ກາຣເຓຫິ ຄເວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາຕິ ຍາ ຍຸຕ຺ຕິ ‘‘ຍທິ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາຍ ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ກາຣເຓຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ ອຸປປຕ຺ຕີຫິ ຊຣາມຣເຓຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຄເວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ກາຣເຓຫິ ຄເວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຍຸຕ຺ຕິຍາ, ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍທິ ຈ ສນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິສມາຣຸຬ຺ຫໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ມຣເຓຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຍທິ ຈ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຄເວສິຕພ຺ພເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ກຖໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຄເວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສລ຺ໂລຕິ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສລ຺ໂລ’’ຕິ ວາ ‘‘ຘູປາຍນ’’ນ຺ຕິ ວາ ທ຺ວີຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອິເມສໍ ອິຈ຺ຉາຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕໍ ສມານຕ຺ຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ‘‘ສລ຺ໂລ’’ຕິ ວາ ‘‘ຘູປາຍນ’’ນ຺ຕິ ວາ ທ຺ວີຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ອວຸຈ຺ຈມານານໍ ຊຣາມຣຓານໍ ຕຓ຺ຫາຍ ເອກຕ຺ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉາຍ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເອກຕ຺ຕເມວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອິຈ຺ຉາຍ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ຊີຣຓຠິຊ຺ຊນສມ຺ຠວໂຕ ຊຣາມຣເຓຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ເອກຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ‘‘ກສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ອຘິປ຺ປາເຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຍ ອຘິປ຺ປາເຍ ອປຣິປູຣມາເນ ນວສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສຸ ໂກໂຘ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປນາໂຫ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຊຣາມຣເຓສຸ ອປຣິປູຣມາເນສຸ ນວສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສຸ ໂກໂຘ ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປນາໂຫ ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ຊຣາຍ ຈ ມຣຓສ຺ສ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍທິ ອິຈ຺ຉາ ຕຓ຺ຫາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວຕາ ‘‘ມຈ຺ຈຸນາພ຺ຠາຫໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລນ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ອິຈ຺ຉາຘູປາຍິໂຕ ສທາ’’ຕິ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນິທໍ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິຈ຺ຉາ’’ຕິປິ ‘‘ຕຓ຺ຫາ’’ຕິປິ ທ຺ວີຫິ ນາເມຫິ ຍໍ ປນິທໍ ອຠິລປິຕໍ ຍໍ ປນິທໍ ອຠິລປນໍ ກຕໍ, ອິທໍ ອຠິລປນໍ ຠຄວຕາ ພາຫິຣານໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕສິຕພ຺ພານໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານໍ ເຠທານໍ ວເສນ ‘‘ອິຈ຺ຉາ’’ຕິປິ ‘‘ຕຓ຺ຫາ’’ຕິປິ ທ຺ວີຫິ ນາເມຫິ ອຠິລປິຕໍ ອຠິລປນວເສນ ກຕນ຺ຕິ ເອກຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ, ນ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

‘‘ນາມວເສນ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕານໍ ອິຈ຺ຉາຕຓ຺ຫາທີນໍ ເກນ ເອກຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພາຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນານານາມວເສນ ປເຠທາ ສພ຺ພາ ອິຈ຺ຉາທິກາ ຕຓ຺ຫາ ອຊ຺ໂຌສານລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓາ ຫິ ຍສ຺ມາ ຍຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ນາມວເສນ ຠິນ຺ນານມ຺ປິ ເອກລກ຺ຂເຓນ ເອກຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ກິມິວ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາ ສພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຏ຺ຐຄ຺ຄິອາທິວເສນ ອເນໂກ ສພ຺ໂພອຄ຺ຄິ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂໂຓ ຍຖາ, ເອວໍ ອຊ຺ໂຌສານລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓາຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ພສ຺ສ ອຄ຺ຄິໂນ ອຸປາທານວເສນ ອເນການິ ນາມານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປາກໂຏ. ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຕຓ຺ຫາ ອຎ຺ເຎຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ນາເມຫິ ຠຄວຕາ ອຠິລປິຕາ, ອຸປາທານວເສນ ອຄ຺ຄິ ອຎ຺ເຎຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ນາເມຫິ ອຠິລປິໂຕຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຖາຍໍ ອາຄຕນາເມຫິ ເອວ ຕຓ຺ຫາ ອຠິລປິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອເນເກຫິ ນາເມຫິ ອຠິລປິຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຈ຺ຉາອິຕິປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ ອຕ຺ຖານິ ຣູປາທີນິ ອາຣມ຺ມຓານິ ສຕ຺ຕາ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ອິຈ຺ຉາ. ຕສນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາ. ສລ຺ລຕິ ປວິສຕິ ວິສປ຺ປີຕໍ ສລ຺ລໍ ວິຍາຕິ ສລ຺ລາ, ສນ຺ຕາປໍ ລາຕິ ອາທທາຕີຕິ ວາ ສລ຺ລາ, ສນ຺ຕາປໍ ລາຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ວາ ສລ຺ລາ. ຘູປາຍຕິ ສນ຺ຕາເປຕິ ປຣິທຫຕີຕິ ຘູປາຍນາ. ສຣຕິ ອາກຑ຺ຒຕິ ອວຫຣຕິ ສີຆໂສຕາ ສຣິຕາ ວິຍາຕິ ສຣິຕາ, ສຣຕິ ສລ຺ລຕີຕິ ວາ ສຣິຕາ. ວິສຣຕີຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ປີຕິວເສນ ສິເນຫຕີຕິ ສິເນໂຫ. ຕາສຸ ຕາສຸ ຄຕີສຸ ກິລມຖໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ກິລມໂຖ. ສຕ຺ຕາ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ມຎ຺ຎນາ. ຠວໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ພນ຺ໂຘ. ອາສີຍເຕ ປຕ຺ຖີຍເຕຕິ ອາສາ. ອາສິຍຕິ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ວາ ອາສາ. ປິປາສີຍເຕຕິ ປິປາສາ, ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ປິປາສຕີຕິ ວາ ປິປາສາ. ອຠິນນ຺ທີຍເຕຕິ ອຠິນນ຺ທນາ, ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ວາ ອຠິນນ຺ທນາ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໒໐) ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ອິຈ຺ຉາທິປ຺ປກາຣວເສນ ອາລປິຕຠາໂວ ເກນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາ ຈ ເວວຈເນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວວຈນຫາຣວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອາສາ ຈ ປີຫາ…ເປ… ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໓໗) ຍາ ຕຓ຺ຫາ ຍຖາ ເຍນ ປກາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ເຕນ ປກາເຣນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອິຈ຺ຉາທິປ຺ປກາຣວເສນ ອາລປິຕຠາໂວ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ. ‘‘ເວວຈນວິຠງ຺ເຄ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕປິ ຠຄວຕາ ອວຸຕ຺ເຕ ເກນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເຍນ ປກາເຣນ ຠຄວາ ‘‘ຣູເປ ຕິສ຺ສາ’’ຕິອາທິກໍ ຍໍ ວຈນມາຫ, ຕຖາ ເຕນ ປກາເຣນ ວຸຕ຺ເຕນ ເຕນ ວຈເນນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ ວາຕິ. ເອວໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອິຈ຺ຉາຕຓ຺ຫານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຕາ, ຊຣາຍ ຈ ມຣຓສ຺ສ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ຕໂຍ ປຎ຺ຫາ’’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໒໑. ‘‘ເກນສ຺ສຸພ຺ຠາຫໂຕ ໂລໂກຕິອາທິຄາຖາຍ ຕໂຍ ປຎ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຎ຺ຫຕ຺ຕຍຠາເວ ຍຸຕ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ. ‘‘ຕໂຕ ອຎ຺ເຎຫິ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕິ ກຖໍ ຎາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ອຎ຺ເຎຫິ ປກາເຣຫິປິ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂູປຈາໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂູປຈາໂຣ ກາມຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຣມູລໂກຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ໂພ ນິພ຺ພິທູປຈາໂຣ ກາມຕຓ຺ຫາປຣິກ຺ຂາຣມູລໂກຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວຈນຕ຺ຖໂຕ ປນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ປວຕ຺ຕີຕິ ທຸກ຺ຂູປຈາໂຣ. ກາມຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ປວຕ຺ໂຕ ສງ຺ຂາໂຣ ມູລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຣມູລໂກ. ນິພ຺ພິທາຍ ອຸປຈາໂຣ ປວຕ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພິທູປຈາໂຣ. ກາມຕຓ຺ຫາຍ ປຣິກ຺ຂາຣຠູໂຕ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ມູລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາປຣິກ຺ຂາຣມູລໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນຠິຣຕິສງ຺ຂາຕາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາ ນິພ຺ພິທາ ກາມຕຓ຺ຫາປຣິກ຺ຂາຣມູລິກາ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຎາຓນິພ຺ພິທາ ກາມຕຓ຺ຫາປຣິກ຺ຂາຣມູລິກາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ໂພ ນິພ຺ພິທູປຈາໂຣ ກາມຕຓ຺ຫາປຣິກ຺ຂາຣມູລໂກຕິ ນ ປນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ປຎ຺ຫຕ຺ຕຍຠາເວ ເຈວ ທຸກ຺ຂູປຈາຣນິພ຺ພິທູປຈາເຣ ຈ ຍາ ຍຸຕ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ສາວ ຍຸຕ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎາປິ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປຎ຺ຫຕ຺ຕຍຠາເວ ເຈວ ທຸກ຺ຂູປຈາຣນິພ຺ພິທູປຈາເຣ ຈ ຍາ ຍຸຕ຺ຕິ ມຍາ ວິຠຕ຺ຕາ, ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ອນຸສາເຣນ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ກາຣເຓຫິ ເຕສຸ ເຕສຸ ປາຬິປ຺ປເທເສສຸ ຍຸຕ຺ຕິປິ ຄເວສິຕພ຺ພາຕິ.

‘‘ອິທໍ ນຍທສ຺ສນໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ນ ສກ຺ກາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຄເວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ຕໍ ນຍທສ຺ສນໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫິ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອສຸຠສ຺ສ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຠາວໂຕ ຣາຄຸປ຺ປາໂທ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສຸຠເທສນາ ຣາຄວິນຍາຍ ຍຸຕ຺ຕາ. ເມຕ຺ຕາຍ ໂທສປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເມຕ຺ຕາເທສນາ ໂທສວິນຍາຍ ຍຸຕ຺ຕາ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ປຎ຺ຎາວິສຍຕ຺ຕາ ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາ ໂມຫວິນຍາຍ ຍຸຕ຺ຕາ. ‘‘ຣາຄຈຣິຕສ຺ສາປິ ເມຕ຺ຕາທິເທສນາ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍທິ ຫິ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິພ຺ພກິເລສສ຺ສ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເມຕ຺ຕໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍທິ ເທເສຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ເມຕ຺ຕາວເສນປິ ຣາຄຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສຸຂໍ ປຏິປທໍ ວາ ຍທິ ເທເສຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາຍຸຊ຺ຊນໂຕ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຫານໍ ວາ ຍທິປິ ເທເສຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ອສຸຠານຸປສ຺ສນໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມສ຺ສ ປຫານສ຺ສ ທຸກ຺ກຣໂຕ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ຠຄວາ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນິຣວເສສວເສນ ຍຸຕ຺ຕິ ນ ວິຠຕ຺ຕາ, ນຍທສ຺ສນເມວາຕິ ໂຍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ, ເຕນ ນເຍນ ອຎ຺ຎາປິ ຄເວສິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຄສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນຸໂລມປ຺ປຫານໍ, ໂທສສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນຸໂລມປ຺ປຫານໍ, ໂມຫສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນຸໂລມປ຺ປຫານໍ ເທສິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນຸໂລມປ຺ປຫານໍ ຍຕ຺ຕກາ ປາຬິປ຺ປເທສາ ຎາຓສ຺ສ ຠູມິ, ຕຕ຺ຕເກສຸ ວິຈເຍນ ຫາເຣນ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕິຫາເຣນ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ຣາຄາທິປ຺ປຫານວເສນ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ອຎ຺ເຎຫິປິ ເມຕ຺ຕາທິພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຜລສມາປຕ຺ຕິນວານຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິວສີຠາເວຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິສ຺ສ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣລາຠິໂນ ສໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເມຕ຺ຕາຍ ພ຺ຍາປາທປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ພ຺ຍາປາໂທ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຈ, ເມຕ຺ຕາວິຫາຣິສ຺ສ ສໂຕ ພ຺ຍາປາໂທ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກຣຸຓາວິຫາຣິສ຺ສ ກຣຸຓາວິຫາຣລາຠິໂນ ສໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກຣຸຓາຍ ວິເຫສາຍ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວິເຫສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ກຣຸຓາວິຫາຣິສ຺ສ ສໂຕ ວິເຫສາ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ມຸທິຕາວິຫາຣິສ຺ສ ມຸທິຕາວິຫາຣລາຠິໂນ ສໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມຸທິຕາຍ ອຣຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຣຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ມຸທິຕາວິຫາຣິສ຺ສ ສໂຕ ອຣຕິ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຸເປກ຺ຂາວິຫາຣິສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາວິຫາຣລາຠິໂນ ສໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຣາຄສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອຸເປກ຺ຂາວິຫາຣິສ຺ສ ສໂຕ ຣາໂຄ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ອນິມິຕ຺ຕວິຫາຣິສ຺ສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ປຏິລທ຺ຘຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣລາຠິໂນ ສໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕານຸສາຣິ ເຕນ ເຕເນວ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ນິຈ຺ຈາທີສຸ ປຫີເນນ ນິມິຕ຺ເຕນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອນິມິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈາທິວິປລ຺ລາສປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ຕວິຫາຣິສ຺ສ ສໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ມຎ຺ຎິຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຕ຺ຕວິຄຕໍ ‘‘ອຍໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈໂກ ອຫໍ ອສ຺ມີ’’ຕິ ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ອຖ ຈ ປນ ອສມນຸປສ຺ສເນ ສຕິປິ ‘‘ເມ ກິໍ ອສ຺ມີ’’ຕິ ‘‘ກຖໍ ອສ຺ມີ’’ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ກຖໍກຖາສລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຫາເນກຏ຺ຐຠາວໂຕ ‘‘ອຍໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈໂກ ອຫໍ ອສ຺ມີ’’ຕິ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ກຖໍກຖາສລ຺ລໍ ປຫານໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສເນວ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຌານສມາປຕ຺ຕິວເສນປິ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ວາ ປນ ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣິສ຺ເສວ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຌານສມາປຕ຺ຕິວເສນປິ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ວາ ປນ ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣິສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ, ເອວໍ ຌານສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣິສ຺ສປິ ຍຸຕ຺ຕິ ຄເວສິຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສມງ຺ຄິໂນ ສໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາ ວິເສສາຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາ ຌານສ຺ສ ຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວິຕກ຺ກສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ອຸປຈາຣຘມ຺ເມນ ສຫ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຘມ຺ມາ ຌານສ຺ສ ຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ວິຕກ຺ກສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ວິເສສາຍ ອຸປຣິຌານຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສຫຄຕາ ວາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ອຸປຈາຣຘມ຺ເມນ ສຫ ປຐມຊ຺ຌານຘມ຺ມາ ວິເສສາຍ ອຸປຣິຌານຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ອວິຕກ຺ກຌານສ຺ສ ຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ວາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ອຸປຈາຣຘມ຺ເມນ ສຫ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຘມ຺ມາ ຌານສ຺ສ ຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເທສນາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ວິເສສາຍ ອຸປຣິຌານຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເທສນາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເສເສສຸປິ ອຕ຺ຖານຸຣູປໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາປຕ຺ຕີສຸ ວສີຠາເວນ ປຣິຈິຕໍ ກລ຺ລຕາປຣິຈິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ.

ເອຕ຺ຕກເມວ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ຍຖາລທ຺ຘຍຸຕ຺ຕິຄເວສນມ຺ປິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ສພ຺ເພ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຫາຣານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຠູມິໂຄຈຣານໍ ວິຈຍຫາເຣນ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕິຫາເຣນ ໂຍເຊຕພ຺ພຠາໂວ ເກນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ໂຍເຊຕພ຺ພຠາເວນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ‘‘ສພ຺ເພສ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ຍໍ ວຈນໍ ອາຫ, ເຕນ ວຈເນນ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິຕິ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ເຄ ສຕ຺ຕິພລານຸຣູປາ ຣຈິຕາ

ວິຠາວນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຏີການຸສາເຣນ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ໂຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.