ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ

ເນຕ຺ຕິວິຠາວິນີ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ຍຊິຕພ຺ພໍ ຍຊິຕ຺ວານ, ນມິຕພ຺ພໍ ນມາມຫໍ;

ຍຊນາທ຺ຍານຸຠາເວນ, ອນ຺ຕຣາເຍ ຊຫໍ ສທາ.

ເຍນ ຍາ ຣຈິຕາ ເນຕ຺ຕິ, ເຍນ ສາ ອນຸໂມທິຕາ;

ເຍຫິ ສໍວຓ຺ຓນາ ກຕາ, ເຕສານຸຠາວນິສ຺ສິໂຕ.

ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ສຣິຕ຺ວານ, ລີນາລີນານຸສນ຺ຘ຺ຍາທິໍ;

ກຣິສ຺ສໍ ຊິນສຸຕ຺ຕານໍ, ຫິຕໍ ເນຕ຺ຕິວິຠາວນໍ.

ອປ຺ປເມຍ຺ຍຄຸໂຓ ມຫາຘມ຺ມຣາຊວ຺ຫໂຍ ຠເວ;

ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ໂຍ, ໂພຘິສມ຺ຠາຣປູຣໂຓ.

ນານາຣຏ຺ຐິສ຺ສຣິສ຺ສໂຣ, ເສຏ຺ໂຐ ສາສນປຄ຺ຄໂຫ;

ປາສໍສຣາຊປາສໍໂສ, ນຣາຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຈິນ຺ຕໂກ.

ຈິນ຺ຕິຕກາຣໂກ ຣາຊາ, ສິຣຏ຺ຐິມາລປາລໂກ;

ອເຊຍ຺ຍເຊຍ຺ຍໂກ ມຫາເຈຕ຺ຍາທິກາຣໂກ ສທາ.

ອສ຺ສາມຈ຺ເຈນ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ, ຊິນຈກ຺ກຫິຕຕ຺ຖິນາ;

ອນນ຺ຕສຸຕິນາເມນ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຠິຍາຈິໂຕ.

ກາມໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ກຕາ, ເຖຣາສເຠຫິ ຄມ຺ຠີຣາ;

ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ຕຸ ຊານິຕຸໍ, ຊິນປຸຕ຺ເຕຫິ ທຸກ຺ກຣາ.

ຕສ຺ມາ ຍາຈິຕານຸຣູເປນ, ກຣິສ຺ສໍ ສາທຣໍ ສຸຓ;

ສິສ຺ສສິກ຺ຂນຍານຸຄໍ, ໂຍຕ຺ຕໍ ເນຕ຺ຕິວິຠາວນນ຺ຕິ.

໑. ສງ຺ຄຫວາຣອຕ຺ຖວິຠາວນາ

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫສ຺ສ ນວງ຺ຄສ຺ສ ສຕ຺ຖຸສາສນວຣສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ຍໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ກາຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍໍ ວິສຍຠູຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຫິຕໍ, ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ ເອວ ວາ ສໂລກປາເລນ ຕິໂລເກນ ສທາ ປູເຊຕພ຺ພສ຺ສ ເຈວ ນມສ຺ສິຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ນຣຸຕ຺ຕມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ສາສນວຣໍ ວິທູເຫວ ຎາຕພ຺ພໍ. ເອຕໍ ສາສນວຣໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕໍຊນເກນ, ຕໍວິຊານກວິທູຫິ ຈ ນິຍເມຕຸໍ, ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຣິທີປນຎ຺ຈ ກາຕຸໍ –

‘‘ຍໍ ໂລໂກ ປູຊຍເຕ, ສໂລກປາໂລ ສທາ ນມສ຺ສຕິ ຈ;

ຕສ຺ເສຕ ສາສນວຣໍ, ວິທູຫິ ເຎຍ຺ຍໍ ນຣວຣສ຺ສາ’’ຕິ. – ປຐມຄາຖມາຫ;

ອິມາຍ ຫິ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ເອຕໍ ສາສນວຣໍ ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ເອກນ຺ຕໂຕ ກຣຓວິເສສຠາເວນ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເອເຕເນວ ວິເສສກຣເຓນ ເອກນ຺ຕາຘິປ຺ເປຕເນຕ຺ຕິວິສຍສາສນວຣສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ເອກນ຺ຕາຘິປ຺ເປຕສາສນວຣເມວ ເນຕ຺ຕິສໍວຓ຺ຓນາຍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວິສຍໍ ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ –

‘‘ເອຕໍ ອິທານິ ອມ຺ເຫຫິ ວິຠຊິຕພ຺ພຫາຣນຍປຏ຺ຐານວິຈາຣຓວິສຍຠູຕໍ ສາສນໍ ອາທິກລ຺ຍາຓຕາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຣໍ ອຄ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ນິປຸຓຎາຓໂຄຈຣຕາຍ ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍເມວາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ) ຈ,

‘‘ເອຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ‘ສາສນວຣ’ນ຺ຕິ ປເທນ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຐມໍ, ຕໍ ອິຕເຣສໍ ອຘິຄມູປາໂຍຕິ ສພ຺ພສາສນມູລຠູຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປກຣຓສ຺ສ ຈ ວິສຍຠູຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນເມວາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ) ຈ,

‘‘ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ສາສນວຣໍ ວິທູຫິ ເຎຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ຕິສໍວຓ຺ຓນາຍ ວິສຍຠູຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມເມວ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ) ຈ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນສ຺ສາປິ ມູລໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພສາສນມູລຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ເອເຕນ ກມ຺ມສາຘເນນປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘ ນານາວິຘສາຘກວຈນໍ ນານາວາທານໍ ອໂນກາສກຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕໍ. ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕາທິຘມ຺ມຄຸຓາ ປນ ສາສນສ຺ສ ວິເສສເທສກນຣວຣສທ຺ເທນ ວາ ປຣິທີປກຕ຺ຖຠາເວນ ວາ ທີປິຕາ ອວິນາຠາວໂຕ. ສາສນວຣສ຺ສ ປນ ຊນກສມ຺ພນ຺ຘິເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ‘‘ນຣວຣສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຈ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ສາສນວຣຊນໂກ ວາຈກຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘິຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓມຫາກຣຸຓາສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິຄຸຓວິເສສາ ປນ ຊນກສມ຺ພນ຺ຘິຠູຕສ຺ສ ນຣສ຺ສ ວິເສສເກນວຣສທ຺ເທນ ວາ ປຣິທີປກຕ຺ຖຠາເວນ ວາ ທີປິໂຕ.

ກິໍ ນຸ ໂສ ສາສນວຣຊນໂກ ນຣວໂຣ ປຣມຕ຺ໂຖວ, ອຸທາຫຸ ປູຊນີໂຍ ເຈວ ນມສ຺ສນີໂຍ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ…ເປ… ນມສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ, ເຕນ ສາສນວຣຊນໂກ ນຣວໂຣ ປຣມຕ຺ໂຖວ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ສໂລກປາເລນ ໂລເກນ ສທາ ສພ຺ພກາເລສຸ ປູຊນີໂຍ ເຈວ ນມສ຺ສນີໂຍ ຈາຕິ ວິເສສິໂຕ ໂຖມິໂຕຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປູຊນນມສ຺ສນເຈຕນາວາຈເກນ ວາ ປູຊນນມສ຺ສນສທ຺ເທນ ຜລູປຈາຣຕ຺ໂຖ ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ປູຊນີຍຠາໂວ ເຈວ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓປທຏ຺ຐານສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິຄຸຓສງ຺ຂາໂຕ ນມສ຺ສນີຍຠາໂວ ຈ ທີປກຕ຺ຖຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທີປິໂຕ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ ‘‘ຠຄວໂຕ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປູຊນີຍວນ຺ທນີຍຠາໂວ, ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລຠາໂວ ຈ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕໍ ທີເປຕີ’’ຕິອາທິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ).

ຕາທິສສ຺ສ ນຣວຣສ຺ສ ຕາທິສໍ ສາສນວຣໍ ກິໍ ເຍນ ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິທູຫີ’’ຕິ. ເຕນ ຕິປິຏກຘຣາ ອຣິຍຠູຕາ ປຓ຺ຑິຕາ ວາຈກຕ຺ຖຠາເວນ ຄຫິຕາ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທິສງ຺ຆຄຸຓາ ປນ ວນ຺ທຘາຕຸວຈເນນ ວາ ທີປກຕ຺ຖຠາເວນ ວາ ທີປິຕາຕິ. ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທີປິເຕ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸເຓ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ສາຕິສຍໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຣິທີປນໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ) ວກ຺ຂຕິ, ນ ຄາຖາຍ ນິຣວເສສຕ຺ເຖ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ສາສນວຣທສ຺ສນຠູຕາຍ ປຐມຄາຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອປເຣ ປນາຈຣິຍາ ‘‘ອິມາຍ ປຐມຄາຖາຍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອຘິປ຺ເປຕານາຘິປ຺ເປຕວຈນານິ ເຈວ ວາຈກຕ຺ຖທີປກຕ຺ຖວິເສສານິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ‘ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ສາຕິສຍໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຣິທີປນໍ ກຕ຺ວາ’ຕິ ວຈນຈ຺ຉາຍໍ ນິສ຺ສາຍ ສາຕິສຍໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຣິທີປນໍ ກາຕຸໍ ‘ຍໍ ໂລໂກຕ຺ຍາທິມາຫາ’ຕິ ຈ ສາຕິສຍຣຕນຕ຺ຕຍຄຸເຓ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ຍໍ ໂລໂກຕ຺ຍາທິມາຫາ’ຕິ’’ ຈ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວາໂທ ອມ຺ຫາກໍ ນກ຺ຂມຕິ. ກາຣຓໍ ປນ ມຍາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ປທານຸກ຺ກມານຸຣູປານຸສນ຺ຘ຺ຍຕ຺ໂຖ.

ອຖ ວາ ເອກໍ ສມຍໍ ຊມ຺ພຸວນສຓ຺ເຑ ນິສີທິຕ຺ວາ ສິສ຺ສານໍ ຫິຕໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປສໍສິໂຕ, ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ ສຕ຺ຖາຣາ ອນຸໂມທິຕໍ ສາສນາຍຕ຺ຕໍ ນວງ຺ຄສ຺ສຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ໂສຬສຫາຣາທິອເນກຕ຺ຖວິຘໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ, ‘‘ຍໍ ໂລໂກ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຍທິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓຠູຕໍ ໂສຬສຫາຣາຕ຺ຍາທິກໍ ອາຣຠິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອນາຣຠິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໂຕ ພຫິຠູຕໍ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ’’ຕ຺ຍາທິກໍ ອາຣຠິຕພ຺ພໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອມ຺ພໍ ປຸຏ຺ໂຐ ລພຸຊໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ລພຸຊໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອມ຺ພໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ເອວເມວ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓມາຣຠນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອາຣຠຕີຕິ? ຕຖາປິ ຍສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາສນວຣສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ຍໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ກາຕຸກາໂມ ຍສ຺ສ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍຠູຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຫິຕໍ, ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ ເອວ ວາ ຕໍ ສາສນວຣໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕໍຊນເກນ, ຕໍວິຊານກວິທູຫິ ຈ ນິຍເມຕຸໍ, ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຣິທີປນຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ອຍໍ ລີນນ຺ຕຣໂຈທນາສຫິໂຕ ອນຸສນ຺ຘ຺ຍຕ຺ໂຖ.

‘‘ຍໍ ໂລໂກ ປູຊຍເຕ, ສໂລກປາໂລ ສທາ ນມສ຺ສຕິ ຈ;

ຕສ຺ເສຕ ສາສນວຣໍ, ວິທູຫິ ເຎຍ຺ຍໍ ນຣວຣສ຺ສາ’’ຕິ. –

ນິຄ຺ຄຫິຕໂລປໍ ກຕ຺ວາ ຣຈິຕາ ຄາຖາ ອຣິຍາສາມຎ຺ຎລກ຺ຂເຓນ ສມ຺ປນ຺ນາ. ກຖໍ? ປຸພ຺ພຑ຺ເຒ ຕິໍສ ມຕ຺ຕາ, ອປຣຑ຺ເຒ ສຕ຺ຕວີສ ມຕ຺ຕາ. ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ມຕ຺ຕາວ ຠວນ຺ຕິ. ອກ຺ຂຣານໍ ປນ ອິມິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ ສຕ຺ຕຕິໍສ. ເຕສຸ ຄຣຸກ຺ຂຣາ ວີສຕິ, ລຫຸກ຺ຂຣາ ສຕ຺ຕຣສ ຠວນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ເສຕໍ ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ປນ ສານຸນາສິກໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິທ຺ເທສຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖານຸສາເຣນ ວິຊານິຕພ຺ໂພ. ສໂລກປາໂລ ສພ຺ໂພ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິອເນກຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ວາ ປູເຊຕພ຺ພປູຊເນນ ວາ ປຏິປຕ຺ຕິປູຊເນນ ວາ ສທາ ສພ຺ພກາເລສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຍໍ ນຣວຣໍ ປູຊຍເຕ ເຈວ ນມສ຺ສຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ປູເຊຕພ຺ພສ຺ສ ເຈວ ນມສ຺ສິຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຣວຣສ຺ສ ຕິໂລກຄ຺ຄສ຺ສ ມຍາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຫິຕໍ, ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ ເອວ ວາ ວິທູເຫວ ເຎຍ຺ຍໍ ຎາຕພ຺ພໍ. ນິປຸຓຎາຓໂຄຈຣໍ ເອຕໍ ມຍາ ພຸທ຺ຘິຍໍ ຐປິຕໍ ສາສນວຣໍ ມຍາ ອາຣຠິຕພ຺ພສ຺ສ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ ປຐມໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຠູຕໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ອຫໍ ອາຣຠິສ຺ສາມິ, ຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ສາຘໂວ ສຸຓາຖ ມນສິ ກໂຣຖາຕິ ສມຸທາຍໂຍຊນາ, ອວຍວໂຍຊນາປິ ກາຕພ຺ພາ.

ກຖໍ? ‘‘ສໂລກປາໂລ ໂລໂກ’’ຕິ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາເວນ ໂຍຊນາ. ໂລກປາໂລ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວເສໂສ ໂລໂກ ຈ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ໂລກປາລສຫິໂຕ ໂລໂກຕິ ວິເສເສຕິ. ‘‘ໂລໂກ ປູຊຍເຕ ເຈວ ນມສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ກຕ຺ຕຸກາຣກອາຂ຺ຍາຕກິຣິຍາຠາເວນ ໂຍຊນາ ‘‘ໂຍ ກໂຣຕິ, ສ ກຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂຍ ໂລໂກ ກາຣໂກ, ໂສ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕຸ. ໂຍ ໂລໂກ ປູຊຍເຕ ເຈວ ນມສ຺ສຕິ ຈ, ກຖໍ ໂສ ກຕ຺ຕາຕິ? ‘‘ໂຍ ກໂຣຕິ, ສ ກຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ໂຍ ກໂຣຕິ ກິຣິຍໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ໂສ ກິຣິຍານິປ຺ຜາທໂກ ກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ສຍນຠຸຎ຺ຊນາທິສພ຺ພກິຣິຍານິປ຺ຜາທໂກ ກຕ຺ຕາເຍວ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຈ ໂລໂກ ປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍານິປ຺ຜາທໂກເຍວາຕິ. ກຖໍ ອຍໍ ໂລໂກ ກິຣິຍານິປ຺ຜາທໂກຕິ? ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານາຍປິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ໂສ ຍຖາຣຫໍ ເຫຕາຘິປຕິສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ນິປ຺ຜາທໂກ ຠເວ. ເອວໍ ໂລກສ຺ສ ກຕ຺ຕຸກາຣກຠາໂວ ວິຊານິຕພ຺ໂພຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ຕີສຸ ປິຏເກສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ.

‘‘ຍໍ ນຣວຣໍ ປູຊຍເຕ ເຈວ ນມສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ກມ຺ມກາຣກອາຂ຺ຍາຕກິຣິຍາຠາເວນ ໂຍຊນາ ‘‘ຍໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕຸ. ຍໍ ປູຊຍຕິ ເຈວ ນມສ຺ສຕິ ຈ, ກຖໍ ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ? ‘‘ຍໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍໍ ກໂຣຕິ ກິຣິຍາຍ ສມ຺ພຊ຺ຌຕິ, ກິຣິຍາຍ ສມ຺ພຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ກຣຓວາຈກວຈນີຍາທິສພ຺ພກິຣິຍາຍ ສມ຺ພຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ໂຫຕ຺ເວວ. ອຍຎ຺ຈ ນຣວໂຣ ປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍາຍ ວາຈກວຈນີຍຠາເວນ ສມ຺ພຊ຺ຌິຕພ຺ໂພເຍວາຕິ. ກຖໍ ອຍໍ ນຣວໂຣ ວຈນີໂຍຕິ? ປູຊນນມສ຺ສນເຈຕນາຍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ນຣວໂຣ ວຈນີໂຍ, ເຈຕນາ ວາຈກາ, ເອວໍ ວາຈກວຈິຕພ຺ພຠາໂວ ໂຫຕ຺ເວວ. ‘‘ຍໍ ນຣວຣ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານາຍປິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓສຫິໂຕ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຈຕນາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ.

‘‘ຕສ຺ສ ນຣວຣສ຺ສາ’’ຕິ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາເວນ ໂຍຊນາ. ນຣວໂຣ ນາມ ນິມນ຺ຕິຕພ຺ພາທິໂກ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ປູເຊຕພ຺ໂພ ນມສ຺ສິຕພ຺ໂພ ເອວາຕິ ວິເສເສຕິ. ຕສ຺ສ ປູເຊຕພ຺ພສ຺ສ ເຈວ ນມສ຺ສິຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ນຣວຣສ຺ສ ສາສນວຣນ຺ຕິ ຊຎ຺ຎຊນກຠາເວນ ໂຍຊນາ. ສາສນວຣໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວກພຸທ຺ຘຣາຊຣາຊາທີນໍ ສາສນວຣໍ ນ ໂຫຕິ, ປູເຊຕພ຺ພສ຺ສ ເຈວ ນມສ຺ສິຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ນຣວຣສ຺ສ ຕິໂລກສ຺ເສວ ສາສນວຣນ຺ຕິ ນິຍເມຕິ.

‘‘ວິທູຫິ ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຸກາຣກກິຕກິຣິຍາຠາເວນ ໂຍຊນາ. ກຕ຺ຕຸຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ. ‘‘ວິທູຫີ’’ຕິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານາຍປິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ສາສນວເຣ ສມ຺ໂມຫຘໍສກຎາຓສຫິໂຕ ຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຍຖາຣຫໍ ເຫຕາຘິປຕິສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ນິປ຺ຜາທໂກ ຠເວ. ຎາ-ອິຕິຘາຕຸຍາ ອຕ຺ຖຠູຕໍ ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍໍ ຠເວ, ເອວໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ໂຍຊນາ.

‘‘ເຎຍ຺ຍໍ ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ວິເສສນວິເສສ຺ຍຠາເວນ ໂຍຊນາ. ສາສນວຣໍ ນາມ ນ ເຍນ ເກນຈິ ເຎຍ຺ຍໍ, ອຖ ໂຂ ວິທູເຫວ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຎາເຓນ ເຎຍ຺ຍໍ ສາສນວຣນ຺ຕິ ວິເສເສຕິ.

‘‘ເອຕໍ ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ວິເສສນວິເສສ຺ຍຠາເວນ ໂຍຊນາ. ສາສນວຣໍ ນາມ ມຍາ ພຸທ຺ຘິຍໍ ອຏ຺ຐປິຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ມຍາ ອິທານິ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານໍ ຐເປຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ສາສນວຣນ຺ຕິ ວິເສເສຕິ. ເອຕໍ ສາສນວຣໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕໍ ອິທານິ ອມ຺ເຫຫິ ວິຠຊິຕພ຺ພຫາຣນຍປຏ຺ຐານວິຈາຣຓວິສຍຠູຕໍ ສາສນ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ). ອິຈ຺ເຈວໍ ເນຕ຺ຕິຍາ ປຐມຄາຖາຍ ສງ຺ເຂເປນ ໂຍຊນຕ຺ໂຖ ສມຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ອນິຍມນຣວຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ວາຈກໍ ປໂຍຄວນ຺ຕສພ຺ພນາມໍ. ອນິຍໂມ ຈ ປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍາຍ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ນຣວຣໂຕ ອຎ຺ຎສຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສານິຍເຕສຸປິ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ. ໂລກິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎານິ, ຕພ຺ພິປາໂກ ຈາຕິ ໂລໂກ.ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎານິ ໂລກິຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕພ຺ພິປາໂກ ຈ ໂລກິຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິຕິ ສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎານໍ, ຕພ຺ພິປາກສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕນສ຺ສ ອາຘາຣຠາວໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິປເທນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຕນິກາໂຍ ໂລໂກນາມ. ປູຊຍເຕຕິ ວິຄ຺ຄຫວິຣຫິຕໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປູຊນໍ ກໂຣຕິ.

ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕີຕິ ໂລກປາລາ, ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎານຎ຺ເຈວ ຕພ຺ພິປາກສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕນາຘາຣຕ຺ຕາ ໂລກາ ຈ. ເກ ເຕ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ, ອິນ຺ທຍມວຣຸຓກຸເວຣາ ວາ, ຂຕ຺ຕິຍຈຕຸມຫາຣາຊສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕສຸນິມ຺ມິຕປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິມຫາພ຺ຣຫ຺ມາທໂຍ ວາ. ປາລນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ເຈນ ຕໍຕໍສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິເຫສນນິວາຣຓາທິອາຓາປວຕ຺ຕາປນຍສປຣິວາຣຏ຺ຐານນ຺ຕຣາທິນິຍ຺ຍາທນາ, ສຫ ໂລກປາເລຫິ ໂຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສໂລກປາໂລ. ອຖ ວາ ເຍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ, ອິຕິ ປາລນໂຕ ເຕ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາ ໂລກປາລາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໙; ອິຕິວຸ. ໔໒). ໂລກປາເລຫິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂລໂກ ສໂລກປາໂລ ນາມ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫິ ສປ຺ປຸຣິໂສ ໂລໂກ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສທາ ສພ຺ພກາເລສຸ ປູຊຍຕິ ເຈວ ນມສ຺ສຕິ ຈ ປາປຫິຣິຊິຄຸຈ຺ຉນໂຕ, ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທວນ຺ຕຕາຍ ຈ.

ອຎ຺ເຎ ປນ ປູເຊນ຺ຕາ ນມສ຺ສນ຺ຕາປິ ກທາຈິເຍວ ປູເຊນ຺ຕິ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ພທາຕິ. ສທາຕິ ປູຊນນມສ຺ສນກາລວາຈກວິຄ຺ຄຫວິຣຫິຕໍ ວິກປ຺ປນາມໍ, ສພ຺ພນາມໍ ວາ. ນມສ຺ສຕີຕິ ວິຄ຺ຄຫວິຣຫິຕໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນມສ຺ສນໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ເສຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ນິຍມວາຈກໍ ປໂຍຄວນ຺ຕສພ຺ພນາມໍ ວິຄ຺ຄຫວິຣຫິຕເມວ. ນິຍໂມ ຈ ປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍາຍ ວິເສສິໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍາຍ ນິຍມິຕພ຺ພສ຺ສ ປູເຊຕພ຺ພສ຺ສ ນມສ຺ສິຕພ຺ພສ຺ສ ນຣວຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕວ. ເສສນິຍເມສຸ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕນ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຊິຕພ຺ພຫາຣນຍປຏ຺ຐານວິຈາຣຓວິສຍຠູຕສ຺ສ ສາສນວຣປຣາມສນໍ ປໂຍຄວນ຺ຕສພ຺ພນາມໍ ວິຄ຺ຄຫວິຣຫິຕໍ.

ສາສຕິ ເອເຕນາຕິ ສາສນໍ, ເອເຕນ ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ເຕນ, ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕສຫິເຕນ ວາ ວເຣນ ສພ຺ເພນ ສມຕ຺ເຖ ເວເນຍ຺ເຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຕິວິຘຍານມຸເຂນ ຍຖາຣຫໍ ສຕ຺ເຕ ສາສຕິ ອນຸສາສຕິ ວິເນຕິ. ອິຕິ ສາສນານຸສາສນກິຣິຍານຸສາເຣນ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕານໍ ຊານນປຏິປຊ຺ຊນາຘິຄມສ຺ສ ກາຣຓກຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິ ປເທນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕສຫິຕໍ ວາ ວຣໍ ສພ຺ພໍ ສາສນໍ ນາມ. ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ຫິ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຊານນໍ ປຸຣິມຊານເນນ ປຈ຺ຉິມຊານນໍ, ຊານເນນ ປຏິປຊ຺ຊເນນ ປຈ຺ຉິມປຏິປຊ຺ຊເນນ ອຘິຄໂມ, ປຸຣິມາຘິຄເມນ ປຈ຺ຉິມາຘິຄໂມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ຘາ ສີລໍ ສຸຕໍ ຈາໂຄ ປຎ຺ຎາ ສທ຺ຘາຍ ສີລສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ຈາຄສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓) ຈ ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ’’ຕ຺ຍາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓) ຈ. ສາສຘາຕຸຍາ ເທສນາສທ຺ໂທ ຈ ຕໍຊນໂກ ເທສນາຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຈ ມຸຂ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຕໍອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອຕ຺ຖຊານນປຏິປຊ຺ຊນອຘິຄມນາທິ ກາຣຓູປຈາຣຕ຺ໂຖ, ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິ ປເທນ ວຸຕ຺ຕາຍ ສາສນຠູຕາຍ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓສຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິ ຜລູປຈາຣຕ຺ໂຖ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທປິ ຕເມວ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິໍ ເຫຕຸຠາເວນ ປຣາມສຕິ, ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຕິຍາ ອາຘາຣຠູຕາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຍຸ-ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ.

ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຄຸຓຕາຍ ຈ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ວຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນມ຺ຫິ ຜລນິຍ຺ຍາທນໂຕ, ມຄ຺ຄນິຍ຺ຍານເຫຕຸຠາວໂຕ ຈ ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນ, ສາວກາທີຫິ ອຊນິຍຕ຺ຕາ ອສາຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ວຣໍ, ວຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ວຣໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ອຠິປຕ຺ຖິຕສມິທ຺ຘິເຫຕຸຕາຍ ວຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຕ຺ເຖຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສາສນວຣໍ ນາມ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ວາ ສາສນຎ຺ຈ ຕໍ ວຣຎ຺ຈາຕິ ສາສນວຣໍ. ຈ-ສທ຺ເທນ ສຕ຺ຕິເຠທໍ, ຕໍ-ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຖາເຠທໍ ເທສ຺ເສຕິ.

ວິທນ຺ຕີຕິ ວິທູ. ເຍ ປຓ຺ຑິຕາ ຍຖາສຠາວໂຕ ກມ຺ມກມ຺ມຜລານິ, ກຸສລາທິເຠເທ ຈ ຘມ຺ເມ ວິທນ຺ຕິ, ອິຕິ ວິທນໂຕ ເຕ ປຓ຺ຑິຕາ ວິທູ ນາມ, ເຕຫິ. ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຎຍ຺ຍໍ. ຎາ-ຘາຕຸຍາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອາຣມ຺ມຓິກໍ ຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຐານູປຈາຣໂຕ ສາສນວຣສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປຣາມສິໂຕ. ຕສ຺ສ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ປຣາມສິຕພ຺ພສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ອາຘາຣໍ ສາສນວຣໍ ຓ຺ຍ-ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຎາຓໍ ອຣຫຕີຕິ ວາ ເຎຍ຺ຍໍ, ວິທູນໍ ຎາຓໍ ຊານນໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ອຣຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ນເຍ ຕທ຺ຘິຕປທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນຣຕິ ເນຕີຕິ ນໂຣ. ໂຍ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ນຣຕິ ເນຕິ, ອິຕິ ນຣນໂຕ ນຍນໂຕ ໂສ ປຸຣິໂສ ນໂຣ ນາມ. ໂສ ຫິ ປຸຕ຺ຕຠູໂຕປິ ມາຕຸຍາ ປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກນິຏ຺ຐຠາຕຸຠູໂຕປິ ເຊຏ຺ຐຠຄິນີນໍ ປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖ ວາ ນຣິຕພ຺ໂພ ເນຕພ຺ໂພຕິ ນໂຣ. ໂສ ຫິ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ອຕ຺ຕານໍ ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ປເຣຫິ ເນຕພ຺ໂພ, ນ ຕຖາ ອຎ຺ໂຎ ຕິຣຈ຺ຉານາທິໂກຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສຕ຺ຖຸວິສຍຕາຍ ນຣຕິ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕຕິ ນໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ສຕ຺ເຕ ອປາຍາທິໂຕ ສຸຄຕິໍ ວາ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານໍ ວາ ເນຕີຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິອເນກຄຸຓສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ວໂຣ ອຸຕ຺ຕໂມ, ວຣິຕພ຺ໂພ ປຕ຺ເຖຕພ຺ໂພຕິ ວາ ວໂຣ, ຕິໂລກຄ຺ໂຄ. ປກຕິຍາ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ ນໂຣ ຄຸຓຸຕ຺ຕເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວໂຣ, ນໂຣ ຈ ໂສ ວໂຣ ຈາຕິ ນຣວໂຣ. ຈ-ຕ-ສທ຺ທານໍ ອຕ຺ຖເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕວ, ວິເສສນປຣປທສມາໂສຍໍ. ເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ). ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ນຣານໍ, ນເຣສຸ ວາ ວໂຣຕິ ນຣວໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວຈນໍ ‘‘ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ) ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ ມຎ຺ເຎ. ຕສ຺ສ ນຣວຣສ຺ສາຕິ. ອິຈ຺ເຈວໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ອາທິຄາຖາຍ ສມາເສນ ຈ ວຈນຕ຺ໂຖ ສມຕ຺ໂຕ.

ສຣູປຕ຺ໂຖ ໂຍຊນຕ຺ຖວຈນຕ຺ຖານຸສາເຣນ ວິຊານິຕພ຺ໂພ. ຕຖາປິ ວິສຸໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຊານນຕ຺ຖາຍ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ຍ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິອເນກຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສໂລກປາເລນ ໂລເກນ ປູເຊຕພ຺ໂພ ເຈວ ນມສ຺ສິຕພ຺ໂພ ຈ ສາສນວຣເທສໂກ ຕິໂລກຄ຺ໂຄ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂລກປາລສຫິໂຕ ສທ຺ຘາຈາຄາທິສມ຺ປນ຺ໂນ ສພ຺ພສຕ຺ຕໂລໂກ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ໂລກສທ຺ໂທ ເອກວຈນຍຸຕ຺ໂຕປິ ຊາຕິສທ຺ທຕ຺ຕາ ນິຣວເສສໂຕ ສຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຍຖາ ‘‘ມຫາຊໂນ’’ຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ໂລກສທ຺ໂທ ‘‘ໂລກວິທູ’’ຕ຺ຍາທີສຸ ສງ຺ຂາຣຠາຊເນສຸປິ ປວຕ຺ໂຕ, ປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍາສາຘນຕ຺ຕາ ປນ ສຕ຺ຕໂລເກວ ວາຈກຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປູຊນກິຣິຍາໂຍຄ຺ຍຠູຕຕາວເສນາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ).

ປູຊຍເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປູຊນກິຣິຍາຍ ມຸຂ຺ຍໂຕ ປູຊນສງ຺ຂາໂຕ ປູເຊນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣູປຕ຺ໂຖ, ຜລູປຈາເຣນ ຕໍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປກຕູປນິສ຺ສຍຠູຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ສຣູປຕ຺ຖາ. ເຕ-ວິຠຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປູຊນກິຣິຍາສາຘໂກ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ໂລໂກ ຈ ສຣູປຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ສຕິ ອຕ຺ຖເຠທາຠາວໂຕ ທ຺ວີສຸ ວາຈເກສຸ ເອໂກວ ວາຈໂກ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ກສ຺ມາ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ທ຺ເວ ວາຈກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາຈການໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສວາຈກຕ຺ຕາ. ໂລກສທ຺ໂທ ຫິ ປູຊນກິຣິຍາສາຘໂກ, ອຎ຺ຎກິຣິຍາສາຘໂກ ຈ ວທຕີຕິ ສາມຎ຺ຎວາຈໂກ ຈ ໂຫຕິ. ປູຊຍເຕ-ສທ຺ໂທ ໂລກປູຊນອິຕ຺ຖິປູຊນປຸຣິສປູຊນຕິຣຈ຺ຉານປູຊນາທິກິຣິຍາສາຘກຎ຺ຈ ວທຕີຕິ ສາມຎ຺ຎວາຈໂກ. ຕສ຺ມາ ປູຊຍເຕ-ສທ຺ໂທ ໂລກສທ຺ທສ຺ສ ສຣູປຕ຺ໂຖ, ປູຊນກິຣິຍາສາຘໂກ ຈ ນ ອຎ຺ຎກິຣິຍາສາຘໂກຕິ ນິຍເມຕິ. ໂລກສທ຺ໂທ ຈ ປູຊຍເຕສທ຺ທສ຺ສ ສຣູປຕ຺ໂຖ ປູຊນກິຣິຍາສາຘໂກ. ໂລໂກ ປນ ປູຊນກິຣິຍາສາຘໂກ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານາທິໂກຕິ ນິຍເມຕິ. ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ສໂລກປາໂລ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐໂລກປາລສຫຄໂຕ, ປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍາສາຘໂກ ຈ ສຕ຺ຕນິກາໂຍ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ‘‘ສທາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຣຕ຺ຕິທິວສກາໂລ ອຕີຕຠຄວໂຕ ຘຣມານກາໂລ ຕໂຕ ປຣກາໂລ ອຠິນີຫາຣໂຕ ຍາວ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ກາໂລ ຕໂຕ ປຣກາໂລ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ອນາຄຕພຸທ຺ຘຸປ຺ປຊ຺ຊນກາໂລ ອຕີຕສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ອິທານິ ປູຊຍນ຺ຕິ ນມສ຺ສນ຺ຕິ ວິຍ ປູຊຍິສ຺ສຕິ ເຈວ ນມສ຺ສິສ຺ສຕິ ຈ. ນມສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນມສ຺ສນກິຣິຍາຍ ມຸຂ຺ຍໂຕ ນມສ຺ສນສງ຺ຂາໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣູປຕ຺ໂຖ, ຜລູປຈາເຣນ ຕໍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປກຕູປນິສ຺ສຍຠູຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ຕິ-ວິຠຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນມສ຺ສນກິຣິຍາສາຘໂກ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕນິກາໂຍ ໂລໂກ ຈ ສຣູປຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖເຠທາຠາເວປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາຈການໍ ປວຕ຺ຕຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ. ‘‘ຈາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປູເຊນ຺ໂຕປິ ນ ນມສ຺ສຕິ, ນມສ຺ສນ຺ໂຕປິ ນ ປູເຊຕິ ຈ, ອຍໍ ປນ ສຕ຺ຕນິກາໂຍ ໂລໂກ ປູຊຍຕິ ເຈວ ນມສ຺ສຕິ ຈາຕິ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ສຣູປຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິອເນກຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ປູເຊຕພ຺ໂພ ນມສ຺ສິຕພ຺ໂພ ຕິໂລກຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຖາ ສຣູປຕ຺ໂຖ, ຉຏ຺ຐີວິຠຕ຺ຕິຍາ ຊນກສ຺ສ ນຣວຣສ຺ສ ຊຎ຺ເຎນ ສາສນວເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປຘານສຣູປຕ຺ໂຖ, ຊຎ຺ຎສາສນວຣສ຺ສ ຊນເກນ ນຣວເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອປຘານສຣູປຕ຺ໂຖ. ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ເອວຣູເປສຸ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຊິຕພ຺ພຫາຣນຍປຏ຺ຐານວິຈາຣຓວິສຍຠູຕໍ ສາສນໍ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ‘‘ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສາປິ ຕເມວ ສຣູປຕ຺ໂຖ, ເອຕໍ ສາສນວຣໍ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘເຠເທນ ຕິວິຘມ຺ປິ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນເມວ ສພ຺ພສາສນມູລຠູຕຕ຺ຕາ, ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ວິເສສໂຕ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຕສ຺ສ ມູລຠູຕຠາວໂຕ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາທີສຸ ພຫູປກາເຣນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອມ຺ເຫຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວທນ຺ໂຕປິ ອຎ຺ຎໍ ຣຈິຕພ຺ພໍ ຣຈິຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖວ ຫຸຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ຄຫິຕພ຺ໂພ ວເທຍ຺ຍ.

ຕໍ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນໍ ວິມຸຕ຺ຕິຣສວເສນ ເອກວິຘໍ, ຘມ຺ມວິນຍວເສນ ທຸວິຘໍ, ວິນຍປິຏກສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກອຠິຘມ຺ມປິຏກວເສນ ຕິວິຘໍ, ອາຓາເທສນາໂວຫາຣເທສນາປຣມຕ຺ຖເທສນາວເສນ ຕິວິຘໍ, ຍຖາປຣາຘສາສນາຍຖານຸໂລມສາສນາຍຖາຘມ຺ມສາສນາເຠເທນປິ ຕິວິຘໍ, ສໍວຣາສໍວຣກຖາທິຏ຺ຐິວິນິເວຐນກຖານາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທກຖາເຠເທນປິ ຕິວິຘໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເທສນາ ເທສກາຘີນາ, ສາສນໍ ສາສິຕພ຺ພາຍຕ຺ຕໍ, ກຖາ ກເຖຕພ຺ພຕ຺ຖາເປກ຺ຂາຕິ ວິເສໂສ. ທີຆນິກາໂຍ, ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ, ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ, ຂຸທ຺ທກນິກາໂຍຕິ ນິກາຍເຠເທນ ປນ ປຎ຺ຈວິຘໍ; ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍເວຍ຺ຍາກຣຓຄາຖາອຸທານອິຕິວຸຕ຺ຕກຊາຕກອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມເວທລ຺ລເຠເທນ ປນ ນວວິຘໍ; ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເຠເທນ ປນ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສວິຘໍ; ‘‘ສໍກິເລສຠາຄິຍວາສນາຠາຄິຍນິພ຺ເພຘຠາຄິຍອເສກ຺ຂຠາຄິຍາຕິ ອມິສ຺ສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ; ສໍກິເລສຠາຄິຍວາສນາຠາຄິຍສໍກິເລສຠາຄິຍນິພ຺ເພຘ ຠາຄິຍສໍກິເລສຠາຄິຍອເສກ຺ຂຠາຄິຍວາສນາຠາຄິຍນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາຕິ ມິສ຺ສກທຸການິ ຈຕ຺ຕາຣິ; ສໍກິເລສຠາຄິຍວາສນາຠາຄິຍອເສກ຺ຂຠາຄິຍສໍກິເລສຠາຄິຍວາສນາ ຠາຄິຍນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາຕິ ມິສ຺ສກຕິການິ ທ຺ເວ; ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສທິຏ຺ຐິສໍກິເລສທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສຕຓ຺ຫາໂວທານຠາຄິຍທິຏ຺ຐິວ- ອຸທານຠາຄິຍທຸຈ຺ຈຣິຕໂວທານຠາຄິຍາຕິຉາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໘໙) ໂສຬສນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ເຠເທນ ໂສຬສວິຘໍ; ‘‘ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານສຕ຺ຕຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານຎາຓເຎຍ຺ຍ- ຎາຓເຎຍ຺ຍທສ຺ສນຠາວນາທສ຺ສນຠາວນາສກວຈນປຣວຈນສກວຈນປຣວຈນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນີຍອວິສ຺ສຊ຺ຊນີຍວິສ຺ສຊ຺ຊນີຍອວິສ຺ສຊ຺ຊນີຍກມ຺ມວິປາກກມ຺ມວິປາກກຸສລ ອກຸສລກຸສລາກຸສລອນຸຎ຺ຎາຕປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕອນຸຎ຺ຎາຕປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຖວສ຺ສ ເຠເທນ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໒) ເອວມາທິພຫຸວິຘໍ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິເສສໂຕ ວິສຍໍ. ຕສ຺ສ ວິສຍຠາເວ ສຕິ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘສງ຺ຂາຕໍ ສາສນທ຺ວຍມ຺ປິ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາ ວິສຍໍ ໂຫຕິ ປຣິຍາຍໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ວິທູຫີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສາສນວຣສ຺ສ ສປຣສນ຺ຕານປວຕ຺ຕນປວຕ຺ຕາປນາທິວເສນ ວິຊານນສມຕ຺ໂຖ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຎາຓາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນໂສຕາປນ຺ນາທິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ຕາທິເສຫິ ວິທູຫິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຎາຓາທິນາ ວິຊານິຕພ຺ພໍ ສາສນວຣໍ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ‘‘ນຣວຣສ຺ສາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ເອກວິຘາທິເຠທສ຺ສ ສາສນວຣສ຺ສ ຊນໂກ ອເນກຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຕິໂລກຄ຺ໂຄ ສຣູປຕ຺ໂຖ. ອິຈ຺ເຈວໍ ເນຕ຺ຕິຍາ ອາທິຄາຖາຍ ສຣູປຕ຺ໂຖ ສງ຺ເຂເປນ ວິຊານິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ຕສ຺ສາ ອນຸສນ຺ຘ຺ຍາທີນໍ ຊານິຕພ຺ພຠາເວ ສຕິປິ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຣິຫາຣວເສນາປິ ຄມ຺ຠີຣາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອນາກຸລສ຺ສ ວິເສສຊານນໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂທສໍ ໂຣເປຕ຺ວາ ປຣິຫາຣວເສນ ຄມ຺ຠີຣາຘິປ຺ປາຍໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ກຖຍິສ຺ສໍ. ອມ຺ຫາກາຈຣິຍ ກິມຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ? ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ກາຕຸໍ. ເອວໍ ສຕິ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓຠູຕໍ ‘‘ໂສຬສຫາຣາ ເນຕ຺ຕິ’’ຕ຺ຍາທິກໍ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກສ຺ມາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ຕໂຕ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໂຕ ອຎ຺ຎໍ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ ປູຊຍເຕ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ສມຸທ຺ທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຫິມວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສມຸທ຺ທໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາສນວຣທສ຺ສນໍ ກໂຣຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ຍສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ກາຕຸກາໂມ ຕໍ ສາສນວຣໍ ປຐມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ເອຕໍ ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຕໍ ສາສນວຣໍ ຊນເກນ ນຣວເຣນ ນິຍເມຕ຺ວາ ໂຖເມຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາປິ ‘‘ຕສ຺ສ ນຣວຣສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກສ຺ມາ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຕໍ ຊນກໍ ນຣວຣໍ ໂລກປາເລນ ໂລກເສຏ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ເພນ ໂລເກນ ປູຊນີຍນມສ຺ສນີຍຠາເວນ ໂຖເມຕຸໍ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປູເຊນ຺ຕາປິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປູເຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປູຊຍເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຕຖາປິ ເກຈິ ເກສຎ຺ຈິ ປູຊາສກ຺ກາຣາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາປິ ເຕສໍ ອປາກຏຄຸຓຕາຍ ນມກ຺ກາຣໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຍຖາຠູຕອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕສທ຺ທຕາຍ ປນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາປິ ວນ຺ທຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນມສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປູເຊນ຺ໂຕ, ນມສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ນ ກທາຈິເຍວ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພກາລນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິສສ຺ສ ນຣວຣສ຺ສ ຕາທິສໍ ສາສນວຣໍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຎາຓສມ຺ປນ຺ເນຫິ ວິທູເຫວ ສຸຂຸມຎາເຓເນວ ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ສາສນວຣໍ ໂຖເມຕຸໍ ‘‘ວິທູຫິ ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປູຊຍເຕ, ນມສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອເຕຫິ ປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍາຍ ເຫຕຸຠູຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທໂຍ ອເນເກ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓາ ປກາສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເຕ ຄຸເຓ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ປູຊນນມສ຺ສນເຈຕນາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕສຸ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ສຣູປໂຕ, ກິຎ຺ຈິ ອນຸມານໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣາທໂຍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ປູເຊນ຺ຕິ, ນມສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸສ຺ສເຣຖ ສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙). ເອກເທສຄຸຓາປິ ປູຊາຣຫາ ນມສ຺ສນາຣຫາ, ກສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ຄຸຓາ ປກາສິຕາຕິ? ສພ຺ພຄຸຓທສ຺ສເນນ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓມຫາກຣຸຓາໂຍຄສງ຺ຂາຕເຫຕຸຎາຓປຫານ- ອານຸຠາວຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕຜລຫິຕຊ຺ຌາສຍິນ຺ທ຺ຣິຍ- ປາກກາລາຄມນເທສນາຎາຓສງ຺ຂາຕສຕ຺ຕຸ- ປກາຣສມ຺ປທາວເສນ ໂຖມນາ ທສ຺ສິຕາ. ເຕນ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິ, ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິ ຈ ນິຣຸປກ຺ກິເລສູປຄມນາປຄມນຎ຺ຈ ໂລກສມຎ຺ຎານຸປປວຕ຺ຕິ, ຕທນຕິຘາວນຎ຺ຈ ຈຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ວິຊ຺ຊາສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຕາຘິປຕິຕາ, ຘມ຺ມາຘິປຕິຕາ ຈ ໂລກນາຖອຕ຺ຕນາຖຕາ ຈ ປຸພ຺ພກາຣິກຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ ອປຣນ຺ຕປຕາ, ອນຕ຺ຕນ຺ຕປຕາ ຈ ພຸທ຺ຘກຣຓຘມ຺ມພຸທ຺ຘຠາວສິທ຺ຘິ ຈ ປຣຕາຣຓອຕ຺ຕຕາຣຓຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານຸຄ຺ຄຫຈິຕ຺ຕຕາ, ຘມ຺ມວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ປກາສິຕາ ຠວນ຺ຕິ. ເຕນ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາອຸຕ຺ຕມປູຊນີຍນມສ຺ສນີຍຠາວປູຊນນມສ຺ສນກິຣິຍາຍ ຈ ເຂຕ຺ຕງ຺ຄຕຠາວໍ ປກາເສຕິ. ເຕນ ປູຊນກນມສ຺ສນການໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕພ຺ພປໂຍຊນສມ຺ປຕ຺ຕິ ປກາສິຕາຕິ ສພ຺ພຄຸຓາ ປກາສິຕາຕິ.

ອາທິກລ຺ຍາຓຕາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຣໍ ອຄ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ນິປຸຓຎາຓໂຄຈຣຕາຍ ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວຣໍ ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຈເນຫິ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕາທໂຍ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມຄຸຓາ ປກາສິຕາ. ອຣິຍສຈ຺ຈປຏິເວເຘນ ສມຸຄ຺ຆາຕກິເລສສມ຺ໂມຫາເຍວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຓ຺ຑິຕາ ພາລ຺ຍາທິສມຕິກ຺ກມນໂຕ, ຕສ຺ມາ ຠາວິຕໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄາ, ສຈ຺ຉິກຕສາມຎ຺ຎຜລາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ວິເສສໂຕ ‘‘ວິທູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສາສນວຣໍ ອວິປຣີຕໂຕ ຎາຕຸໍ, ເນຕຸຎ຺ຈ ສປຣສນ຺ຕາເນ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຍ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທໂຍ ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ສໍວຓ຺ຓິຕາ, ເຕ ອຣິຍສງ຺ຆຄຸຓາປິ ນິຣວເສສໂຕ ‘‘ວິທູຫີ’’ຕິ ປເທນ ປກາສິຕາຕິ. ເອວໍ ເນຕ຺ຕິຍາ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ເອຕໍ ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ສາສນຕ຺ຕຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອິຕເຣສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຘິຄມູປາຍຠາວໂຕ ສພ຺ພສາສນມູລຠູຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ຈ ວິສຍຠູຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນວຣສ຺ສ ທສ຺ສນມຸເຂນ ສພ຺ເພ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓາປິ ໂຖມນາວເສນ ນຍໂຕວ ປກາສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ນຍໂຕ ຫິ ທສ຺ສິຕາ ສພ຺ເພ ຄຸຓາ ນິຣວເສສາ ຄຫິຕາ ຠວນ຺ຕິ, ນ ສຣູປໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຠູໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓປຣິຈ຺ເຉທນມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈ ເມ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ວິທິໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໔໖) ຠຄວຕາປິ –

‘‘ເອວໍ ອຈິນ຺ຕິຍາ ພຸທ຺ຘາ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ອຈິນ຺ຕິຍາ;

ອຈິນ຺ຕິເຍ ປສນ຺ນານໍ, ວິປາໂກ ໂຫຕິ ອຈິນ຺ຕິໂຍ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໘໒; ເນຕ຺ຕິ. ໙໕) –

ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຍາວຊີວໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຣິທີປເນ ອຕິອຸສ຺ສາຫນ຺ຕານມ຺ປິ ສຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາໂວ ປເຄວ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ອິຈ຺ເຈວໍ –

‘‘ຍໍ ໂລໂກ ປູຊຍເຕ, ສໂລກປາໂລ ສທາ ນມສ຺ສຕິ ຈ;

ຕສ຺ເສຕ ສາສນວຣໍ, ວິທູຫິ ເຎຍ຺ຍໍ ນຣວຣສ຺ສາ’’ຕິ. –

ນິຄ຺ຄຫິຕໂລປວເສນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຄາຖາຍ ສງ຺ເຂເປນ ກຖິໂຕ ອນຸສນ຺ຘ຺ຍາທິໂກ ສມຕ຺ໂຕຕິ.

‘‘ຍໍ ໂລໂກ ປູຊຍເຕ, ສ ໂລກປາໂລ ສທາ ນມສ຺ສຕິ ຈ;

ຕໍ ຕສ຺ສ ສາສນວຣໍ, ວິທູຫິ ເຎຍ຺ຍໍ ນຣວຣສ຺ສາ’’ຕິ. –

ຄາຖໍ ອປເຣ ປຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາປິ ອນຸສນ຺ຘ຺ຍຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ໂຍຊນຕ຺ໂຖ ປນ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສໂລກປາໂລ ໂລໂກ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຣວຣສ຺ສ ຍໍ ສາສນວຣໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຫິຕໍ, ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ ເອວ ວາ ປູຊຍເຕ ເຈວ ນມສ຺ສຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ໂລກປາລສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ຕໍ ປູເຊຕພ຺ພໍ, ນມສ຺ສິຕພ຺ພຎ຺ຈ ວິທູເຫວ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ເອຕໍ ສາສນວຣໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍຊນາກາໂຣປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ.

ວິຄ຺ຄຫຕ຺ໂຖປິ ວິເສໂສ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ນເຍ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕີຕິ ໂລກປາລາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຈຕຸມຫາຣາຊາທໂຍ. ເຕຫິ ໂລກປາເລຫິ ສຫິຕໍ ສພ຺ພໂລກໍ ປາເລຕິ ໂລກຄ຺ຄນາຍກຕ຺ຕາຕິ ໂລກປາໂລຕິ ຠຄວາປິ ໂລກປາລສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ປຣາມສີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ໂລກປາລສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຣວຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ໂລກປາໂລ ຄຸຓີຠູໂຕ ອປຘາໂນ ປຘານຠູຕໍ ໂລກໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວິນິວຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ປຣາມສີຍຕີຕິ? ໂລກວິເສສໂກ ສມາໂນປິ ສາສນວຣາເປກ຺ຂຕາຍ ຊນກສາມິຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ຘິວິເສສຠູຕຕ຺ຕາ ປຘານຠູໂຕ ວິຍ ປຣາມສີຍຕີຕິ. ຠຄວາ ສາສນວຣສ຺ສ ສາມິຠາເວນ ຄຫິໂຕ. ກຖໍ ສາສນວຣສ຺ສ ສາມີ ຠຄວາ ສາສນວຣໍ ປູຊຍຕີຕິ? ນ ຈາຍໍ ວິໂຣໂຘ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ຠຄວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ເຕ ສພ຺ພກາລໍ ຘມ຺ມມປຈຍມານາວ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຘມ຺ມຄຣຸຘມ຺ມາປຈຍມານຠາໂວ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ…ເປ… ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໑) ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂລກປາໂລ ຠຄວາ ສາສນວຣໍ ປູຊຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ສຕິ ໂລກປາໂລ ຠຄວາ ສາສນວຣໍ ປູຊຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕຸ, ກຖໍ ໂລກປາໂລ ຠຄວາ ສາສນວຣໍ ນມສ຺ສຕີຕິ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ຍຸຕ຺ໂຕວ ‘‘ນມສ຺ສຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຄຣຸກຣເຓນ ຕນ຺ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາໂຣຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສາປິ ລພ຺ຠນໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ສພ຺ພກາລໍ ຘມ຺ມນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ວິຫຣຕີຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ເຍນ ສຸທໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິອາທິ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາ ສໍວຓ຺ຓນາສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ນ ວິຕ຺ຖາຣີຍຕິ.

ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ຕິວິຘມ຺ປິ ສາສນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນເມວ ອຕ຺ຕໂນ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວາທສ ປທານິ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ອຖ ວາ ປຐມຄາຖາຍ ຣຕນຕ຺ຕຍໂຖມເນນ ສຫ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓຕາວິສຍໍ ສາສນວຣໍ ອາຈຣິເຍນ ທສ຺ສິຕໍ, ‘‘ຕສ຺ສ ສາສນວຣໍ ກິໍ ສພ຺ພໍເຍວ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍໍ, ອຸທາຫຸ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນເມວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນຠູຕໍ ສຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວາທສ ປທານິ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປຣິຍຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕເມວ ສາສນວຣນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕໍ ປນ ກຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ວາທສ ປທານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສງ຺ເຂປໂຕ ປເຠເທນ ທ຺ວາທສວິຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປເຠທໂຕ ທ຺ວາທສວິຘມ຺ປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທອຕ຺ຖປທໂຕ ປນ ທຸວິຘເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວເຍ ເອກເມວ ສຣູປໂຕ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ອຸທາຫຸ ອຸຠຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸຠຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຸຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈນວຈນີຍຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ເຘ ຍສ຺ມິໍ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ, ອຕ຺ເຖ ຈ ‘‘ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ປວຕ຺ໂຕ, ຕໍ ອຸຠຍໍ ສຣູປໂຕ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກິນ຺ຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂກ ອຕ຺ໂຖ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຕມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຉພ຺ຍຎ຺ຊນປທຉອຕ຺ຖປທເຠເທນ ທ຺ວາທສວິຘໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທອຕ຺ຖປທວເສນ ທຸວິຘໍ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ມມ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍໍ ສາສນວຣນ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພໍ. ສຣູປໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖປທໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນປທຎ຺ຈ ສຣູປໂຕ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ສາສນວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິຠາວຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖປທພ຺ຍຎ຺ຊນປທຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພຕ຺ຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປວິຈຍູປາຍໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ ປທຕ຺ຖວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສຬສຫາຣາ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ອຖ ວາ ທຸຕິຍຄາຖາຍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ວິສຍໍ ສາສນວຣໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ‘‘ເນຕ຺ຕິ ນາມ ກຕມາ, ກຕິວິຘາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເນຕ຺ຕິນາມ ເອຕ຺ຕິກາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສຬສຫາຣາ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປຣິເຍຏ຺ຐິ ເນຕ຺ຕິສໍວຓ຺ຓນາ ມຍາ ມຫາກຈ຺ຈາຍເນນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ເນຕ຺ຕິ ນາມ ໂສຬສຫາຣສມຸທາຍາ ປຎ຺ຈນຍສມຸທາຍາ ອຏ຺ຐາຣສມູລປທສມຸທາຍາຕິ ວິຊານິຕພ຺ພາຕິ.

ເຕ ຫາຣາທໂຍ ເກນຏ຺ເຐນ ເນຕ຺ຕິ ນາມ? ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ອຣິຍຘມ຺ມໍ ເນຕີຕິ ເນຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທິ ອຕ຺ໂຖ ສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ) ວຸຕ຺ໂຕວ. ອິມາຍ ຕຕິຍຄາຖາຍປິ ‘‘ມຫາກຈ຺ຈາເນນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ ປາໂຐ ສຸນ຺ທໂຣ. ‘‘ມຫາກຈ຺ຈາຍເນນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ນ ສຸນ຺ທໂຣ. ລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ມຍາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ໂສຬສຫາຣາທິສມຸທາຍາ ເນຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຫາຣາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈໂຍ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖວິຈໂຍ ວາ, ນຍາ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈໂຍ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖວິຈໂຍ ວາຕິ ວິຈາຣຓາຍໍ ສຕິ ‘‘ອິເມ ອິມສ຺ສ ວິຈໂຍ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫາຣາ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈໂຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫາຣາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຖວິຈໂຍ ໂສຬສຫາຣານໍ ມູລປທນິທ຺ຘາຣຓໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຸເຂເນວ ສໍວຓ຺ຓນາຠາວໂຕ. ຕໂຍ ປນ ນຍາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິຈໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ນຍານໍ ມູລປທສງ຺ຂາຕອວິຊ຺ຊາທິສຠາວຘມ຺ມນິທ຺ຘາຣຓມຸເຂເນວ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຠາວໂຕຕິ.

‘‘ຕໍ ອຸຠຍໍ ສຸຕ຺ເຕ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ເກນຈິ ກຕ຺ຖຈິເຍວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ອຸທາຫຸ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍຊິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຕໍ ອຸຠຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ພຖາ ໂຍຊິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຠຍໍ ປຣິຄ຺ຄຫີຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫາຣາ ເຈວ ນຍາ ຈ ອຸຠຍໍ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ປຣິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ຄຫິຕໍ ສພ຺ພຖາ ສຸຕ຺ເຕສຸ ໂຍຊິຕນ຺ຕິ.

‘‘ຫາຣາທິສມຸທາຍຠູຕໍ ເນຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ຍຖາສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເນຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ສໍວຓ຺ຓນາສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ຕານຸຣູປໍ ຍຖາ ເຍນ ເຍນ ເທສນາຫາເຣນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ, ເຕນ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສໍວຓ຺ເຓຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ‘‘ເນຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ຕກໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ຍຖາສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາສຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເນຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວທຕິ ອສ຺ສາທາທີນວທສ຺ສນວເສນ ສໍວຓ຺ເຓຕີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເນຕ຺ຕິນເຍນ ຫິ ສໍວຓ຺ເຓຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ນາມ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ).

‘‘ຍໍ ຍໍ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເນຕ຺ຕິສໍວຓ຺ຓນາຍ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ, ສາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພາ ເທສນາ ຈ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ອຸທາຫຸ ເທສິຕພ຺ພຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຍາ ເຈວ ເທສນາ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຍາ ເຈວ ເທສນາ ປາຬິ ສໍວຓ຺ຓິຕາ, ສາ ຈ, ຕາຍ ເທສນາຍ ເທສິຕໍ ຍໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ, ຕຎ຺ຈ ອຸຠຍໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນເທສນາສີເສນ ປຣິຈຍໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ເອກນ຺ເຕນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຸຠຍສ຺ເສວ ອນຸປາທິເສສປຣິນິພ຺ພານປຣິໂຍສານານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ເຫຕຸຠາວໂຕ. ‘‘ຕສ຺ສ ອຸຠຍສ຺ສ ວິຊານເນ ສາເຘຕພ຺ເພ ສາເຘຕພ຺ພສ຺ສ ວິຊານນສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາ ກຕມາ ອນຸປຸພ຺ພີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາ’’ຕ຺ຍາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣ ວິຊານເນ ສາເຘຕພ຺ເພ ສຸຕ຺ຕາທິນວງ຺ຄສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ອຕ຺ຖປຣິເຍສນາ ອຕ຺ຖວິຈາຣຓາ ຫາຣນຍານໍ ອຍໍ ອນຸປຸພ຺ພີ ວິຊານນສ຺ສ ສາເຘຕພ຺ພສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາ ອນຸປຸພ຺ພີ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕສ຺ສ ອຸຠຍສ຺ສ ວິຊານເນ ສາເຘຕພ຺ເພ ສຸຕ຺ຕາທິນວງ຺ຄສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ອຕ຺ຖປຣິເຍສນາຍ ອຕ຺ຖວິຈາຣຓາຍ ອຍໍ ອນຸປຸພ຺ພີ ວິຊານນສ຺ສ ສາເຘຕພ຺ພສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາ ອນຸປຸພ຺ພີ ນາມາຕິ. ອຖ ວາ ວກ຺ຂມານາຍ ຫາຣນຍານຸປຸພ຺ພິຍາ ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິເຍສນາ ວິຊານນສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາກາເຣເນວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕິຘາ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ສງ຺ຄຫວາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸທ຺ເທສວາຣອຕ຺ຖວິຠາວນາ

໑. ເອວໍ ສງ຺ຄຫວາເຣນ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ສິເຕ ຫາຣາທໂຍ ອິທານິ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ໂສຬສ ຫາຣາ’’ຕິອາທິເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ. ອຖ ວາ ໂສຬສຫາຣາທິສມຸທາຍາ ເນຕ຺ຕິ ນາມ ມຍາ ມຫາກຈ຺ຈາເນນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ກຕເມ ເຕ ໂສຬສ ຫາຣາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂສຬສ ຫາຣາ’’ຕ຺ຍາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ໂສຬສຫາຣາທີສຸ. ເທສນາ ຫາໂຣ, ວິຈໂຍ ຫາໂຣ…ເປ… ສາມາໂຣປໂນ ຫາໂຣຕິ ອິເມ ໂສຬສ ຫາຣາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຫາຣປທສ຺ສ ວຈນຕ຺ໂຖ ປຐມໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເກນຏ຺ເຐນ ຫາຣາຕິ? ຫຣີຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຫາຣາ. ເອເຕຫິ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສເສຫິ ສໍວຓ຺ຓິເຍສຸ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓສໍສຍວິປລ຺ລາສາ ຫຣີຍນ຺ຕິ, ອິຕິ ອຎ຺ຎາຓາທິຫຣຓກາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ເອເຕຫີ’’ຕິ ປເທນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສາ ຫາຣາ ນາມ, ຫຣ-ຘາຕຸຍາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈີເຠທສທ຺ໂທ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປໂກ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຈ ມຸຂ຺ຍຕ຺ໂຖ, ເວເນຍ຺ຍານໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຊານນາທິຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ກາຣຓູປຈາຣຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠູຕານໍ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິ ຜລູປຈາຣຕ຺ໂຖ, ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ສາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິເຍວ ປຣາມສີຍຕິ. ຕໍສຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນາ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສາ ຓ-ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸປິ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໑) ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

ອສາຘາຣຓໂຕ ປນ ເທສີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ເທສນາ. ເອຕາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ເທສີຍຕິ ສໍວຓ຺ຓີຍຕິ ສໍວຓ຺ຓນານຸສາເຣນ ຎາປີຍຕິ, ອິຕິ ຎາປນກາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ເອຕາຍາ’’ຕິ ປເທນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ວິເສສສໍວຓ຺ຓນາ ເທສນາ ນາມ, ນ ປາຬິເທສນາ, ປາຬິເທສນາຍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ສຫຈຣຓໂຕ ວາ ເທສນາ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຎ຺ເຎ ຫາຣາ ເທສນາປາຬິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຠາວໂຕ ເທສນາຍ ສຫຈາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ຫາໂຣ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ປາຬິເທສນາຍ ສຫ ຈຣຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ນ ຕຖາ ປເຣ. ນ ຫິ ອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓາທິສນ຺ທສ຺ສນລກ຺ຂຓຣຫິຕາ ປາຬິເທສນາ ອຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຈ ຫາໂຣ ອສ຺ສາທາທິສນ຺ທສ຺ສນລກ຺ຂໂຓຕິ.

ວິຈິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຈໂຍ. ເອເຕນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສເສນ ສຸຕ຺ເຕ ປທປຎ຺ຫາທໂຍ ວິຈິຍນ຺ຕິ, ອິຕິ ວິຈາຣຓກາຣຓຕ຺ຕາ ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ວິຈໂຍ ນາມ. ກຕ຺ວຕ຺ຖາຘິກຣຓຕ຺ຖາປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ເຕນ ປທປຎ຺ຫາທິວິຈຍນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ.

ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕິ ວິຈາຣີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ຍຸຕ຺ຕິ. ເອຕາຍ ວິເສສສໍວຓ຺ຓນາຍ ສພ຺ເພສໍ ຫາຣານໍ ຠູມິໂຄຈຣານໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕິ ວິຈາຣີຍຕິ, ອິຕິ ວິຈາຣຓກາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ເອຕາຍາ’’ຕິ ປເທນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ວິເສສສໍວຓ຺ຓນາ ຍຸຕ຺ຕິ ນາມ. ອິຘ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍຸຕ຺ຕິຍາ ວິຈາຣຓາ, ວິຈາຣຓີຍຠາເວນ ສຫຈຣຓໂຕ ວາ ຍຸຕ຺ຕິ. ສພ຺ພຫາຣານໍ ຠູມິໂຄຈຣານໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕິວິຈາຣຓລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ຍຸຕ຺ຕິ ຫາໂຣ.

ປທຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ຜລໍ ເອເຕນາຕິ ປທໍ, ກາຣຓໍ. ຐນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລານິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຐານໍ, ກາຣຓໍ. ປທຎ຺ຈ ຕໍ ຐານຎ຺ຈາຕິ ປທຏ຺ຐານໍ, ອາສນ຺ນກາຣຓໍ. ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ວິຈາຣີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ປທຏ຺ຐານາ, ວິເສສສໍວຓ຺ຓນາ, ວິຈາຣຓໂລໂປວ, ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານານໍ, ເຕສຎ຺ຈ ປທຏ຺ຐານານໍ ວິຈາຣຓລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ປທຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣ.

ສຸຕ຺ເຕ ອວຸຕ຺ຕາປິ ສມານລກ຺ຂຓາ ຘມ຺ມາ ລກ຺ຂີຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສເສນາຕິ ລກ຺ຂໂຓ, ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ເມນ ສມານລກ຺ຂຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ອວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ລກ຺ຂໂຓ ຫາໂຣ.

ສຸຕ຺ເຕ ທສ຺ສິຍມານາ ນິພ຺ພຈນາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ວິຍູຫີຍນ຺ຕິ ວິຠາເຄນ ສມ຺ປິຓ຺ຑີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ພ຺ຍູໂຫ, ຈຕຸນ຺ນໍ ນິພ຺ພຈນາທີນໍ ພ຺ຍູໂຫ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫ. ນິພ຺ພຈນາຘິປ຺ປາຍພ຺ຍຎ຺ຊນານຎ຺ເຈວ ເທສນານິທານສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພາປເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ທສ຺ສນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ຈຕຸພ຺ຍູໂຫ ຫາໂຣ.

ເທສນາຍ ຄຫິຕຘມ຺ເມນ ສຠາຄາ, ວິສຠາຄາ ຈ ຘມ຺ມາ ອາວຏ຺ຏີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ອາວຏ຺ໂຏ, ເທສນາຍ ຄຫິຕຘມ຺ມານໍ ສຠາຄວິສຠາຄຘມ຺ມວເສນ ອາວຏ຺ຏນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ອາວຏ຺ໂຏ ຫາໂຣ.

ອສາຘາຣຓາສາຘາຣຓານໍ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ, ໂວທານຘມ຺ເມ ຈ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓໂຕ, ປທຏ຺ຐານໂຕ, ຠູມິໂຕ ຈ ວິຠຊນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ວິຠຕ຺ຕິ ຫາໂຣ.

ສຸຕ຺ເຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ປຣິວຕ຺ຕີຍນ຺ຕິ ອິມິນາ, ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ປຣິວຕ຺ໂຕ, ສຸຕ຺ເຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ປຣິວຕ຺ຕໂນ ຫາໂຣ.

ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈກໍ ວິວິຘໍ ວຈນໍ ເອຕ຺ຖ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສເສຕິ ວິວຈນໍ, ວິວຈນເມວ ເວວຈນໍ, ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອເນກປຣິຍາຍສທ຺ທໂຍຊນາລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເວວຈໂນ ຫາໂຣ.

ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖາ ປກາເຣຫິ ຎາປີຍນ຺ຕິ ອິມິນາ, ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອເກກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອເນກາຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາກາຣລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຫາໂຣ.

ສຸຕ຺ຕາຄຕາ ຘມ຺ມາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທີສຸ ໂອຕຣີຍນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປເວສີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ໂອຕຣໂຓ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິມຸເຂຫິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ໂອຕຣຓລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ໂອຕຣໂຓ ຫາໂຣ.

ສຸຕ຺ເຕ ປທປທຕ຺ຖປຎ຺ຫາຣມ຺ຠາ ໂສຘີຍນ຺ຕິ ສມາຘີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ໂສຘໂນ, ສຸຕ຺ເຕ ປທປທຕ຺ຖປຎ຺ຫາຣມ຺ຠານໍ ໂສຘນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ໂສຘໂນ ຫາໂຣ.

ສາມຎ຺ຎວິເສສຠູຕາ ຘມ຺ມາ ວິນາ ວິກປ຺ເປນ ອຘິຏ຺ຐີຍນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປວຕ຺ຕີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ອຘິຏ຺ຐາໂນ, ສຸຕ຺ຕາຄຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອວິກປ຺ປນວເສນ ສາມຎ຺ຎວິເສສນິທ຺ຘາຣຓລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ອຘິຏ຺ຐາໂນ ຫາໂຣ.

ໂຍ ເຫຕຸ ເຈວ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຜລໍ ປຣິກໂຣຕິ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອິຕິ ໂສ ເຫຕຸ ເຈວ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ປຣິກ຺ຂາໂຣ, ໂຍ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ຕໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ເຫຕຸຎ຺ເຈວ ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອິຕິ ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນາມ. ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປຣິກ຺ຂາຣສງ຺ຂາເຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນາລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຫາໂຣ.

ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມາ ປທຏ຺ຐານາທິມຸເຂນ ສມາໂຣປີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ສມາໂຣປໂນ, ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຘມ຺ມານໍ ປທຏ຺ຐານເວວຈນຠາວປຫານສມາໂຣປນວິຈາຣຓລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ສມາໂຣປໂນ ຫາໂຣ. ຠາວສາຘນວເສນາປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ຕສ຺ສາປິ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເສສໍ ສໍວຓ຺ຓນານຸສາເຣນ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ໂສຬສ ຫາຣາ ເທສນາ’’ຕ຺ຍາທິນາ ຫາຣສຣູປໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິມຕ຺ຖໍ ‘‘ຕສ຺ສານຸຄີຕິ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ອນຸຄີຕິຄາຖາຍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຸນ ‘‘ຕສ຺ສານຸຄີຕິ ເທສນາ ວິຈໂຍ ຍຸຕ຺ຕິ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ຫາຣຸທ຺ເທສສ຺ສ. ອນຸຄີຕີຕິ ອນຸ ປຈ຺ຉາ ຄາຍນຄາຖາ. ປຎ຺ຈທໂສຕິ ປຎ຺ຈທສໂມ. ໂສຬໂສຕິ ໂສຬສໂມ. ອຕ຺ຖໂຕ ອສໍກິຓ຺ຓາຕິ ເທສນາທິປທຕ຺ຖໂຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ກຣໂຕ ຣຫິຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂສ ຈ ເນສໍ ອສງ຺ກໂຣ ລກ຺ຂຓນິທ຺ເທເສ ສຸປາກໂຏ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເສສໍ ສໍວຓ຺ຓນານຸສາເຣນ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ເກຈິ ຫາຣາ ເກຫິຈິ ຫາເຣຫິ ສໍກິຓ຺ຓາ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ອສໍກິຓ຺ຓາຕິ ຎາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເຕສຎ຺ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອເຕສຎ຺ເຈວ ຠວຕີຕິ ເອເຕສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ຫາຣານໍ ຍຖາ ເຍນາກາເຣນ ອສງ຺ກໂຣ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອສງ຺ກຣາກາເຣນ ຠວຕິ. ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ນຍວິຠຕ຺ຕີຕິ ອຍາ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຍາຕິ ວິຕ຺ຖາຣຕຍາ, ຕ-ກາໂຣ ມິສ຺ສກໂທສາປຄມຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ, ນຍວິຠຕ຺ຕິວິເສສວຈນໍ. ນເຍນ ຎາເຍນ ວິຠຕ຺ຕິ ນຍວິຠຕ຺ຕິ, ນ ປຎ຺ຈນຍວິຠຕ຺ຕາຫາຣານໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ຎາຍວິຠຕ຺ຕິ ຕຖາ ອສງ຺ກຣາກາເຣນ ຠວຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສໍກິຓ຺ຓາຕິ ຎາຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒. ໂສຬສ ຫາຣາ ສຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ວິຎ຺ຎາຕາ, ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ນຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ຕຖາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຣູປໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ປຎ຺ຈ ນຍາ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ຫາເຣ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ນເຍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ນຍນ຺ຕິ ສໍກິເລເສ, ໂວທາເນ ຈ ວິຠາຄໂຕ ຎາເປນ຺ຕີຕິ ນຍາ, ນີຍນ຺ຕິ ວາ ຕານິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕຫິ ວາຕິ ນຍາ’’ຕິອາທິນາ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໒) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວຈນຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ນີ-ຘາຕຸຍາ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທິນຍານຸສາເຣນ ສໍກິເລເສ, ໂວທາເນ ຈ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ມຸຂ຺ຍຕ຺ໂຖ, ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທິນຍານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິ ຜລູປຈາຣໂຕ ຄຫິຕາ, ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ຕໍ ຜລູປຈາຣໂຕ ຄຫິຕສຕ຺ຕິໍ ປຣາມສິ, ຕໍສຕ຺ຕິສຫິຕາ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏາທິນຍາ ອ-ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາ.

ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາຫິ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ, ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ໂວທານປກ຺ຂສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນມຸເຂນ ນຍນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ໂຏ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຠວມູລຕ຺ຕາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອວເສສາ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ສມຖວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ, ເຕນ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ນິໂຣຘສຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ຕີຫິ ອວຍເວຫິ ໂລຠາທີຫິ ສໍກິເລສປກ຺ເຂ, ຕີຫິ ອວຍເວຫິ ອໂລຠາທີຫິ ຈ ໂວທານປກ຺ເຂ ປຸກ຺ຂໂລ ໂສຠໂນຕິ ຕິປຸກ຺ຂໂລ, ອກຸສລມູເລຫິ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ, ກຸສລມູເລຫິ ໂວທານປກ຺ຂສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນມຸເຂນ ນຍນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ຕິປຸກ຺ຂໂລ.

ສີຫສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວິກ຺ກີຬິຕໍ ເອຕ຺ຖ ນເຍຕິ ສີຫວິກ຺ກີຬິໂຕ, ສຸຠສຎ຺ຎາທີຫິ ວິປລ຺ລາເສຫິ ສກລສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ ໂວທານປກ຺ຂສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈໂຍຊນມຸເຂນ ນຍນລກ຺ຂໂຓ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ສີຫວິກ຺ກີຬິຕນໂຍ.

ອຕ຺ຖນຍຕ຺ຕຍທິສາຠາເວນ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ອາໂລຈນໍ ທິສາໂລຈນໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖນຍສ຺ສ ໂຍຊນຕ຺ຖໍ ກເຕສຸ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ເຍ ໂວທານາທໂຍ, ສໍກິເລສິກາ ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ທິສາຠູຕາ ຘມ຺ມາ ສຸຕ຺ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ກຖິຕາ, ເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຈິຕ຺ເຕເນວ ‘‘ອຍໍ ປຐມາ ທິສາ, ອຍໍ ທຸຕິຍາ ທິສາ’’ຕິອາທິນາ ອາໂລຈນໍ ທິສາໂລຈນໍ.

ຕຖາ ອາໂລຈິຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖນຍຕ຺ຕຍໂຍຊເນ ສມານຍນໂຕ ອງ຺ກຸໂສ ວິຍາຕິ ອງ຺ກຸໂສ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ນຍສ຺ສ ທິສາຠູຕານໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ສມານຍນໍ ອງ຺ກຸໂສ ນໂຍ.

ລຎ຺ເຊຕີຕິ ລຎ຺ຊໂກ. ໂຍ ນໂຍ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ລຎ຺ເຊຕິ ປກາເສຕິ, ອິຕິ ລຎ຺ຊນໂຕ ປກາສນໂຕ ໂສ ນໂຍ ລຎ຺ຊໂກ ນາມ, ນໂຍ ຈ ໂສ ລຎ຺ຊໂກ ຈາຕິ ນຍລຎ຺ຊໂກ. ນຍລຎ຺ຊໂກ ປຐໂມ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ໂຏ ນາມ, ນຍລຎ຺ຊໂກ ທຸຕິໂຍ ຕິປຸກ຺ຂໂລ ນາມ, ນຍລຎ຺ຊໂກ ຕຕິໂຍ ສີຫວິກ຺ກີຬິໂຕ ນາມາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ອຸຄ຺ຄຕານໍ ວິເສເສນ ອຸຄ຺ຄໂຕຕິ ອຸຕ຺ຕໂມ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ. ຄຕາຕິ ຎາຕາ, ມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນປິ ສໍວຓ຺ຓນານຸສາເຣນປິ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕນຍວິເສສສໍວຓ຺ຓນາຍ ຏີກາຍໍ –

‘‘ສມູຫາທິໍ ອຸປາທາຍ ໂລກສງ຺ເກຕສິທ຺ຘາ ໂວຫາຣມຕ຺ຕຕາ ສມ຺ມຸຕິສຠາໂວ, ປຖວີຜສ຺ສາທີນໍ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິລກ຺ຂຓໍ ປຣມຕ຺ຖສຠາໂວ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ຍສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ, ອິຕຣາໂປເຫ ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ກເຕ ນ ຕຖາ ພຸທ຺ຘິ, ອິທໍ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ຍຖາ ຆເຏ, ສສມ຺ຠາຣຊເລ ຈ, ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ –

ວຈເນ ຆຏກຖລອາປຊລກທ຺ທມາທິສງ຺ຂາຕໍ ສມູຫາທິໍ ອຸປາທາຍ ໂລກສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ຆຏກຖລອາປຊລກທ຺ທມາທິສງ຺ເກຕສິທ຺ຘາ ຆຏກຖລອາປຊລກທ຺ທມາທິໂວຫາຣມຕ຺ຕຕາ ສມ຺ມຸຕິສຠາໂວ ສງ຺ເກຕວເສນ ອວິຕຖຕ຺ຕາ. ປຖວີອາທີນໍ ກກ຺ຂຬາທິລກ຺ຂຓໍ, ຜສ຺ສາທີນໍ ຜຸສນາທິລກ຺ຂຓໍ ປຣມຕ຺ຖສຠາໂວ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ຆຏາທິເກ ອຠິນ຺ເນ ວາ ອາປາທິເກ ວາ ອນຸຣູເປນ ອູນຠາເວນ ອປ຺ປວຕ຺ຕມາເນ ວາ ສຕິ ສມ຺ມຸຕິຠາໂວ ໂຫຕຸ, ຠິນ຺ເນ ວາ ອູເນ ວາ ກຖໍ ສມ຺ມຸຕິຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍ, ປຖວີຜສ຺ສາທີນມ຺ປິ ຠິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ກກ຺ຂຬຜຸສນາທີນຎ຺ຈ ປຖວີຜສ຺ສາທີຫິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ ກຖໍ ປຣມຕ຺ຖສຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍ, ກຕເມນ ສງ຺ເຂເປນ ອຕ຺ເຖນ ສມ຺ມຸຕິສຠາໂວ, ປຣມຕ຺ຖສຠາໂວ ຈ ອມ຺ເຫຫິ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ສມ຺ມຸຕິສຠາວປຣມຕ຺ຖສຠາເວສຸ ອຍໍ ນໂຍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສງ຺ເຂໂປ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມິໍ ຆຏາທິເກ ຠິນ຺ເນ ສຕິ ຕໂຕ ຆຏາທິໂຕ ອິຕໂຣ ກຖລາທິຠາໂວ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ຍຖາ ເຍນ ກຖລາທິໂວຫາເຣນ ຠວຕິ, ຍສ຺ມິໍ ອາປາທິເກ ສມ຺ຠາຣຊລາທິເກ ອູນຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາເນ ສຕິ ວາ ຕໂຕ ອາປາທິໂຕ ອິຕໂຣ ກທ຺ທມາທິຠາໂວ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ຍຖາ ເຍນ ກທ຺ທມາທິໂວຫາເຣນ ຠວຕິ, ຕຖາ ເຕນ ໂວຫາເຣນ ພຸທ຺ຘິ ກຖລາທິສຠາວຊານນໍ ກທ຺ທມາທິສຠາວຊານນໍ ຠວຕິ, ອິທໍ ອຠິນ຺ເນ ຆຏາທິກໍ ວາ ຠິນ຺ເນ ກຖລາທິກໍ ວາ ອນູເນ ອາປາທິກໍ ວາ ອູເນ ກທ຺ທມາທິກໍ ວາ ສພ຺ພໍ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ໂຫຕ຺ເວວ. ‘‘ກທ຺ທມສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ, ກທ຺ທມສ຺ມິໍ ອູເນ ວາ ສຕິ ອິຕໂຣ ສມ຺ມຸຕິສຠາໂວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຆເຏ, ສມ຺ຠາຣຊເລ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈສຠາໂວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຕໂມ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສຠາໂວ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຖວີອາທີນໍ ກກ຺ຂຬາທິລກ຺ຂຓໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ຜຸສນາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ, ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຈ ຜຸສນາທິລກ຺ຂຓໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ກກ຺ຂຬາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ປຖວີຜສ຺ສາທີນໍ ລກ຺ຂຬຜຸສນາທິລກ຺ຂຓໍ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ໂຫຕ຺ເວວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ເຖ ຄຫິເຕ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ.

໓. ປຎ຺ຈ ນຍາ ສຣູປໂຕ ອາຈຣິເຍນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ວິຎ຺ຎາຕາ, ‘‘ຍານິ ປທານິ ອຏ຺ຐາຣສ ມູລປທານິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ກຕມານິ ຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ອຏ຺ຐາຣສ ມູລປທານິ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ນເຍປິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ມູລປທານິ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານີ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລານິ ນວ ປທານິ, ອກຸສລານິ ນວ ປທານິ ອຏ຺ຐາຣສ ມູລປທານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານີຕິ ໂຍຊນາ. ມູລນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ນຍາ, ປຕິຏ຺ຐານວິຠາຄາ ຈາຕິ ມູລານິ, ປທນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນຍາ, ປຏ຺ຐານວິຠາຄາ, ອຘິຄມາ ຈາຕິ ປທານິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຏ຺ເຐນ ມູລານິ ຈ ຕານິ ປທານິ ຈາຕິ ມູລປທານິ. ກຸຈ຺ຉິເຕ ປາປຘມ຺ເມ ສລຍນ຺ຕີຕິ ກຸສລານິ, ກຸເສ ຣາຄາທໂຍ ລຸນນ຺ຕີຕິ ກຸສລານິ, ກຸສາ ວິຍ ລຸນນ຺ຕີຕິ ກຸສລານິ, ກຸເສນ ຎາເຓນ ລາຕພ຺ພານິ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພານີຕິ ກຸສລານິ. ກຸສລານໍ ປຏິປກ຺ຂານີຕິ ອກຸສລານິ ອ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ໂຖຕິ.

ນວ ປທານິ ກຸສລານິ, ນວ ປທານິ ອກຸສລານີຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທໂຕ, ຊາຕິເຠທໂຕ ຈ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ‘‘ກຕມານິ ຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ນວ ປທານິ ອກຸສລານິ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິນ຺ຍາເຍນ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕມານິ ນວ ປທານິ ອກຸສລານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ –

‘‘ເອວໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທໂຕ, ຊາຕິເຠທໂຕ ຈ ມູລປທານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍເຍວ ປຐມໍ ອຸທ຺ທິສຕິ ‘ຕຓ຺ຫາ’ຕິອາທິນາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໓) –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປາທິເກ ຂນ຺ເຘ ຕສຕິ ປຣິຕສຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ. ອວິນ຺ທິຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິໍ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ວິນ຺ທິຍໍ ກາຍສຸຈຣິຕາທິໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ວິຊ຺ຊາຍ ປຏິປກ຺ຂາຕິ ວາ ອວິຊ຺ຊາ. ລຸພ຺ຠນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ໂລໂຠ, ລຸພ຺ຠຕີຕິ ວາ ໂລໂຠ, ລຸພ຺ຠນໍ ວາ ໂລໂຠ. ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອສຸເຠ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ສຸຠສຎ຺ຎາ. ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທິເກ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ສຸຂສຎ຺ຎາ. ອນິຈ຺ເຈ ສງ຺ຂາຣຘມ຺ເມ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ. ອນຕ຺ຕສຠາເວສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ປເທສຸ ສພ຺ໂພ ອກຸສລປກ຺ໂຂ ສງ຺ຄຫໍ ສໂມສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕານິ ປທານິ ອກຸສລານີຕິ ໂຍຊນາ. ສງ຺ຄຫໍ ຄຓນໍ. ສໂມສຣຓໍ ສມາໂຣປນໍ.

ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິເກ ນີວຣເຓ ສເມຕິ ວູປສເມຕິ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນາຕິ ສມໂຖ. ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາ. ໂລຠສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ອໂລໂຠ. ໂທສສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ອໂທໂສ. ໂມຫສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ອໂມໂຫ. ເອຕ຺ຖາປິ ອ-ສທ຺ໂທ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ໂຖ, ນ ອຠາວຕ຺ຖາທິໂກຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອສຸເຠ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ, ຈກ຺ຂາທິມ຺ຫິ ວາ ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາປຘານຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ວິເສສໂຕ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ. ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທີສຸ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາປຘານຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ວິເສສໂຕ ເວທນານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອນິຈ຺ເຈ ຂນ຺ຘາທິເກ ວິປຣິຓາມຘມ຺ເມ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາປຘານຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ວິເສສໂຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອນຕ຺ຕສຠາເວ ຂນ຺ເຘ, ຈກ຺ຂາທິມ຺ຫິ ວາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາປຘານຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ວິເສສໂຕ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາສຕິປຘານໍ. ປຎ຺ຎາສຕິສີເສນ ຫິ ປວຕ຺ຕາ ອຍໍ ເທສນາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິພລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ, ເອຕ຺ຖ ສຕິພລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ປເທສຸ ສພ຺ໂພ ກຸສລປກ຺ໂຂ ສງ຺ຄຫໍ ສໂມສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕານິ ປທານິ ກຸສລານີຕິ ໂຍຊນາ.

ອຸທ຺ທານນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ທານໍ ຣກ຺ຂຓໍ ອຸທ຺ທານໍ, ສງ຺ຄຫວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ທາເນ ອວຸຕ຺ເຕ ສຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຠາໂວ ທິນ຺ໂນ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຠາວສ຺ສ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ທານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈຕຸໂຣ ຈ ວິປລ຺ລາສາຕິ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ກິເລສາ ຠວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນວປເທສູຕິ ຠູມີ, ກິເລສານໍ ຠູມີຕິ ກິເລສຠູມີ, ກິເລສປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານານິ ນວ ປທານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຈຕຸໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ອສຸຠທຸກ຺ຂອນິຈ຺ຈອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠູມີຕິ ສທ຺ຘາທີນໍ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຠູມີ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານານິ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານານິ.

ນວຫິ ກຸສລປເທຫິ ກຸສລປກ຺ຂາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຍຊີຍນ຺ຕິ, ນວຫິ ອກຸສລປເທຫິ ອກຸສລປກ຺ຂາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຍຊີຍນ຺ຕິ. ນວຫິ ກຸສລປເທຫິ ສຫ ກຸສລປກ຺ຂາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ, ນວຫິ ອກຸສລປເທຫິ ສຫ ອກຸສລປກ຺ຂາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຸທ຺ເທສວາເຣ ວຸຕ຺ຕາວເສໂສ ສໍວຓ຺ຓນານຸສາເຣນ ວິຊານິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ສຕ຺ຕິພລານຸຣູປາ ຣຈິຕາ

ອຸທ຺ເທສວາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນິທ຺ເທສວາຣອຕ຺ຖວິຠາວນາ

ໂສຬສຫາຣນິທ຺ເທສວິຠາວນາ

໔. ຫາຣາທີສຸ ສມຸທາຍສ຺ສ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓສ຺ສ ອຸທ຺ເທໂສ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຕໂມ ນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ຫາຣາທໂຍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ເນຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ຫາຣາທໂຍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ໂສຬສ ຫາຣາ? ເທສນາ ວິຈໂຍ’’ຕິອາທິອຸທ຺ເທສປາເຐ. ສງ຺ເຂປໂຕຕິ ສມາສໂຕ. ເນຕ຺ຕີຕິ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ. ກິຕ຺ຕິຕາຕິ ກຖິຕາ, ອິທານິ ນິທ຺ເທສໂຕ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑. ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ, ນິສ຺ສຣຓມ຺ປິ ຈ ຜລໍ ອຸປາໂຍ ຈ.

ອາຓຕ຺ຕີ ຈ ຠຄວໂຕ, ໂຍຄີນໍ ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ. –

ຄາຖາຍໍ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສເສນ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕາ ອສ຺ສາໂທປິ ອາທີນວຕາ ອາທີນໂວປິ ນິສ຺ສຣຓມ຺ປິ ຜລມ຺ປິ ອຸປາໂຍປິ ໂຍຄີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວໂຕ ອາຓຕ຺ຕິປິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ ສໍວຓ຺ຓິຕາ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ຎາປິຕາ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາໂຣ ນາມາຕິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ.

ວຈນຕ຺ຖາທໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕາວ, ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕເມວ ກເຖສ຺ສາມິ. ອສ຺ສາທີຍເຕຕິ ອສ຺ສາໂທ, ໂກ ໂສ? ສຸຂໍ, ໂສມນສ຺ສໍ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູຕາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ຈ. ອສ຺ສາເທຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາ ອສ຺ສາໂທ, ໂກ ໂສ? ຕຓ຺ຫາ, ວິປລ຺ລາສາ ຈ. ວິປລ຺ລາສວເສນ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ອສ຺ສາເທນ຺ຕິ.

ອາຠຸສໍ ກມ຺ເມນ ທີນໍ ທຸກ຺ຂາທິ ຫຸຕ຺ວາ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາທີນໂວ, ທຸກ຺ຂາທິ. ອຖ ວາ ອຕິວິຍ ອາທີນໍ ກປຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາທີນໂວ, ກປຓມນຸສ຺ໂສ, ຕຖາຠາວາ ຈ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈຕາທິໂຍຄໂຕ.

ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ນິສ຺ສຣຕີຕິ ວາ ນິສ຺ສຣຓໍ, ນິພ຺ພານໍ. ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສຣຓເຠໂທ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໔ ຫາຣສງ຺ເຂປ) ພຫຸຘາ ວຸຕ຺ໂຕວ.

ຜລຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຜລໍ, ເທສນາຍ ຜລໍ. ຍທິປິ ເທສນາ ຜລນິປ຺ຜາທິກາ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣເຫຕຸໂຕ ຜລໍ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເທສນາຍ ຜລໍ ນາມາຕິ. ກຕມໍ ຕໍ? ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອາຍຸວຓ຺ຓສຸຂພລຍສປຣິວາຣອຘິປເຕຍ຺ຍອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິເທວຣຊ຺ຊ- ສິຣິຈຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ກສີລສມາຘິສມ຺ປທາ ວິຊ຺ຊາຠິຎ຺ຎາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ສາວກໂພຘິປຈ຺ເຈກໂພຘິສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໂຍ.

ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ຜລໍ ເອເຕນາຕິ ອຸປາໂຍ, ໂກ ໂສ? ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ. ປຸຣິມາ ປຏິປທາ ຫິ ປຈ຺ຉິມາຍ ປຏິປທາຍ ອຘິຄມູປາໂຍ, ປຣມ຺ປຣາຍ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານາຘິຄມສ຺ສ ຈ ອຸປາໂຍ. ເກຈິ ‘‘ມຄ຺ໂຄປິ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ນິພ຺ພານເມວ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ‘‘ເຕ ປຫາຍ ຕເຣ ໂອຆນ຺ຕິ ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໕) ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓຠາວໍ ວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ເກສຎ຺ຈິ ວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອາຓຕ຺ຕີຕິ ອາຓາຣຫສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຫິຕສິທ຺ຘິຍາ ‘‘ເອວໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫິ, ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິໍ ມາ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ວິຘານໍ ອາຓາຐປນໍ ອາຓຕ຺ຕິ ນາມ.

ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາສູຕິ ໂຍຄິໂນ, ເວເນຍ຺ຍາ, ເຕສໍ ໂຍຄີນໍ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ວຈນເສສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ເອກເທສາຄຕານມ຺ປິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ວິຠຊນສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາໂຣຕິ ນິທ຺ເທສໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ວິຠຊນາກາໂຣ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ເຄ (ເນຕ຺ຕິ. ໕) ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອິຘ ນ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ເທສນາຫາຣນິທ຺ເທໂສ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຕໂມ ວິຈຍຫາຣນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ –

໒. ‘‘ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍາ ຈ ອນຸຄີຕິ.

ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຍ ປວິຈໂຍ, ຫາໂຣ ວິຈໂຍຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. –

ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ ຍາ ປຸຈ຺ຉາ ວິຈຍມານາ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ ຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ວິຈຍມານາ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຍ ປທາທິວິຈໂຍ, ອສ຺ສາທາທິວິຈໂຍ ຈ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ວິຈຍມານາ ປຸຈ຺ຉາທໂຍ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສເສນ ວິຈິຍນ຺ຕິ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ວິຈໂຍ ຫາໂຣຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ປຸຈ຺ຉີຍເຕ ປຸຈ຺ຉິຕໍ. ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍເຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ຠາວສາຘນຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ກມ຺ມສາຘນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຏີກາຍໍ ‘‘ຠາວຕ຺ເຖ ໂຕຕິ ອາຫ – ‘ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ’’’ຕິ.

‘‘ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂສ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໔ ຫາຣສງ຺ເຂປ) ວຸຕ຺ໂຕວ. ກຖໍ? –

‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ສຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາ ເອກາຘິຏ຺ຐານາ ອເນກາຘິຏ຺ຐານາ ສມ຺ມຸຕິວິສຍາ ປຣມຕ຺ຖວິສຍາ ອຕີຕວິສຍາ ອນາຄຕວິສຍາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວິສຍາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຈໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓໍ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓໍ ຐປນໍ ສາວເສສໍ ນິຣວເສສໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ນິຣຸຕ຺ຕຣໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິຈໂຍ.

‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ ອິມິນາ ສເມຕິ, ເອເຕນ ນ ສເມຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖໍ ອາເນຕ຺ວາ, ວິຈໂຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຈ ວິຈໂຍ ປຸພ຺ພາປຣວິຈໂຍ. ‘‘ອຍໍ ອນຸຄີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ຕທຸຠຍຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ກຸສລຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ ອກຸສລຕ຺ຖສງ຺ຄຫາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸຄີຕິວິຈໂຍ. ອສ຺ສາທາທີສຸ ສຸຂເວທນາຍ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ວິປລ຺ລາສານໍ ‘‘ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ອວສິຏ຺ຐານໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ‘‘ຍຖາສກລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ທ຺ວາວີສຕິຍາ ຕິເກສຸ, ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຘິເກ ຈ ທຸກສເຕ ລພ຺ຠມານປທວເສນ ຕໍຕໍອສ຺ສາທຕ຺ຖວິເສສນິທ຺ຘາຣຓໍ ອສ຺ສາທວິຈໂຍ.

ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ‘‘ອນິຏ຺ຐານຸຠວນລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈານໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ, ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິກຕາຍ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ໂລກິຍຘມ຺ມານໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍຫານຠາຄິຍຕາທິວເສນ ອາທີນວວຸຕ຺ຕິຍາ ໂອກາຣນິທ຺ຘາຣເຓນ ອາທີນວວິຈໂຍ. ນິສ຺ສຣຓປເທ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຄມນໂຕ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາວິຠາຄວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສນ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຍາຍວິຠາຄວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສນາຕິ ເອວໍ ນິສ຺ສຣຓວິຈໂຍ. ຜລາທີນໍ ຕໍຕໍສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ສາເຘຕພ຺ພຜລສ຺ສ ຕທຸປາຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕວິຘິວຈນສ຺ສ ຈ ວິຠາຄນິທ຺ຘາຣຓວເສນ ວິຈໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ປທປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນປຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພາປຣານຸຄີຕີນໍ, ອສ຺ສາທາທີນຎ຺ຈ ວິເສສນິທ຺ຘາຣຓວເສເນວ ວິຈຍລກ຺ຂໂຓ ‘‘ວິຈໂຍ ຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ –

ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕວ.

ວິສ຺ສຊ຺ຊນວິເສໂສ ປນ ຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຖໍ? –

‘‘ຈກ຺ຂຸ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ເຐ ‘‘ອາມ, ຈກ຺ຂຸ ອນິຈ຺ຈເມວາ’’ຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓໍ, ‘‘ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕພ຺ພໍ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພຎ຺ຈາ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐ ‘‘ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນໍ ຠາເວຕພ຺ພໍ, ຜລປຣິຍາປນ຺ນໍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓໍ, ‘‘ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ເຐ ‘‘ກິໍ ອນວຊ຺ຊຏ຺ໂຐ ກຸສລຕ຺ໂຖ, ອຸທາຫຸ ສຸຂວິປາກຏ຺ໂຐ’’ຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓໍ, ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ, ອສສ຺ສໂຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອພ຺ຍາກຕເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ຐປນໍ, ‘‘ກິໍ ປເນເຕ ‘ກຸສລາ’ຕິ ວາ ‘ຘມ຺ມາ’ຕິ ວາ ເອກຕ຺ຖາ, ອຸທາຫຸ ນານຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉນໍ ສາວເສສໍ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ປນ ສາວເສສໂຕ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ເທສນາຍໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປາຏິຫີຣກໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ສປ຺ປາຏິຫີຣກໍ ນິຣຸຕ຺ຕຣໍ, ເສສໍ ວິຈຍຫາຣນິທ຺ເທເສ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ –

ວຸຕ຺ໂຕວ. ສໍວຓ຺ຓນາສຸ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອນາກຸໂລ ປາກໂຏ ຍຕິໂປເຕຫິ ວິຎ຺ຎາໂຕ, ໂສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອມ຺ເຫຫິ ນ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິຈຍຫາຣນິທ຺ເທໂສ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຕໂມ ຍຸຕ຺ຕິຫາຣນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ –