໔. ປຏິນິທ຺ເທສວາຣອຕ຺ຖວິຠາວນາ

໑. ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄວິຠາວນາ

໕. ເອວໍ ຫາຣາທໂຍ ສຣູປໂຕ ອາຈຣິເຍນ ອຸທ຺ເທສໂຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ, ນິທ຺ເທສໂຕ ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ອຖ ກສ຺ມາ ປຸນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິອາທິໂກ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ເຈ? ເວເນຍ຺ຍານໍ ຕິວິຘຕ຺ຕາ. ເວເນຍ຺ຍາ ຫິ ອຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນາຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎຕິ ຕິວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສານຸຣູປໍ ຫາຣາທໂຍ ອຸທ຺ເທສໂຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ, ນາຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ນິທ຺ເທສໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ອິທານິ ມນ຺ທປຎ຺ຎສ຺ສານຸຣູປໍ ຫາຣາທໂຍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິອາທິໂກ ວິຠງ຺ຄວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ຫາຣາທໂຍສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ສຣູປໂຕ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ຫາເຣ ຕາວ ປຏິນິທ຺ເທສວເສນ ວິຠຊິຕຸໍ ‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເທສນາຫາໂຣ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ຫາຣາທໂຍ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສສຸ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ຕຕ຺ຖ ຫາຣາທີສຸ ກຕໂມ ເທສນາຫາໂຣຕິ ເຈ? ຍາ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາ (ເນຕ຺ຕິ. ໔) ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ອຍໍ ຄາຖາ ນິທ຺ເທສວເສນ ເທສນາຫາໂຣ ນາມ, ຕສ຺ສ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິ (ເນຕ຺ຕິ. ໔) ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອິທານິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ກິໍ ເທສຍຕີ’’ຕິອາທິໂກ ວິຕ຺ຖາຣສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ກິໍ ເທສຍຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ເທສຍຕີ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ກິໍ ເທສຍຕິ? ອສ຺ສາທໍ ອາທີນວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ກິໍ ເທສຍຕີຕິ ເຈ? ອສ຺ສາທໍ ເທສຍຕິ ສໍວຓ຺ເຓຕິ ວິຕ຺ຖາເຣຕິ, ອາທີນວໍ ເທສຍຕິ…ເປ… ວິຕ຺ຖາເຣຕິ, ນິສ຺ສຣຓໍ ເທສຍຕິ…ເປ… ວິຕ຺ຖາເຣຕິ, ຜລໍ ເທສຍຕິ…ເປ… ວິຕ຺ຖາເຣຕິ, ອຸປາຍໍ ເທສຍຕິ…ເປ… ວິຕ຺ຖາເຣຕິ, ອາຓຕ຺ຕິໍ ເທສຍຕິ ສໍວຓ຺ເຓຕິ ວິຕ຺ຖາເຣຕີຕິ ໂຍຊໂນ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ປຸພ຺ພາປຣາເປກ຺ໂຂຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ໔) ທສ຺ສິຕາ ອິເມ ອສ຺ສາທາທໂຍ ກຕ຺ຖ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ໔) ທສ຺ສິຕາ ອິເມ ອສ຺ສາທາທໂຍ ກຕ຺ຖ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ປາຬິຘມ຺ເມ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພ ເຍ ອສ຺ສາທາທໂຍ ອາຄຕາ, ເຕ ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ເທສຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ປຣິຍຕ຺ຕິສຈ຺ຈສມາຘິປຎ຺ຎາປກຕິປຸຎ຺ຎາປຕ຺ຕິເຎຍ຺ຍາທີສຸ ພຫູສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ປວຕ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ອິຘ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມເຍວ ປວຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖຸທ຺ເທໂສ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕) ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ມຍາ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂວ-ກາໂຣປິ ອຸປໂຍຄກຣຓປທປູຣຓສມ຺ປທານຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ ຈ, ຕຖາປິ ອິຘ ສມ຺ປທານຕ຺ເຖວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ, ປຈ຺ຈເຍ ວາ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ຠິກ຺ຂູ, ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ວາ ຠິກ຺ຂູ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ, ກິມຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ອຕິອຸສ຺ສາຫເນ ນິໂຍເຊຕຸໍ ອາລປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ນາຫໍ ອິສ຺ສຣຕາຍ ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາເຣຍ຺ຍາມິ, ຘມ຺ມໍເຍວ ເທເສສ຺ສາມິ, ເທເສນ຺ໂຕ ຈ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸຕມຍຎາຓານຸສາເຣນ ເທເສສ຺ສາມິ, ອນາວຣຓຎາເຓນ ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິຕາຍ ອິທານິ ມຍາເຍວ ປວຕ຺ຕິຍມານໍ ຘມ຺ມໍ ອຫໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ປຏິຊານາຕິ. ອາທິມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓໍ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ອາທິ ກລ຺ຍາຓເມຕສ຺ສາຕິ ວາ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາທິກລ຺ຍາຓາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖກລ຺ຍາຓາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສີເລນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ສມາຘິນາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ, ປຎ຺ຎາຍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ. ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາຍ ວາ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ, ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ. ອຖ ວາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸວິນຍເນນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸວິນຍເນນ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ, ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວິນຍເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ. ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕).

ອຣີຍຕິ ຎາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຣ-ຘາຕຸຍາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຎາຓປ຺ປຘາໂນ ອາຣມ຺ມຓິກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອຕ຺ໂຖ, ຐານູປຈາຣໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາຕພ຺ພສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ສາເຍວ ສຕ຺ຕິ ປຣາມສີຍຕິ, ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິສຫິໂຕ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາໂຕ ຎາຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຕ-ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ຘາຕຸປຈ຺ຈຍານໍ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອສຕິ ຠວຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ສຫ ອຕ຺ເຖນ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ວຕ຺ຕຕີຕິ ໂສ ຘມ຺ໂມ ສາຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ເຖນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວາ ຘມ຺ໂມ ສາຕ຺ໂຖ, ສງ຺ກາສນາທິຉອຕ຺ຖປທສມາໂຍຄໂຕ ວາ ສາຕ຺ໂຖ. ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ ເນຕ຺ຕິວິສຍຕ຺ຕາ. ສມ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ. ສິຖິລຘນິຕທີຆຣສ຺ສຄຣຸລຫຸສມ຺ພນ຺ຘວວຕ຺ຖິຕວິມຸຕ຺ຕນິຄ຺ຄຫິຕສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ອກາຣນ຺ຕາທິອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທິເອກວຈນາທິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ, ປມາທເລຂາທິຣຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ອວຍໂວ ສມ຺ປນ຺ໂນ ຕໍສມູຫຕ຺ຕາ ຘມ຺ໂມ ສມ຺ປນ຺ນພ຺ຍຎ຺ຊໂນ ນາມ, ອກ຺ຂຣາທິຉພ຺ຍຎ຺ຊນປທສມາໂຍຄາ ວາ ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ. ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ອຍໍ ອູໂນ, ໂສ ເນຕພ຺ໂພ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພຕິ ອຸປເນຕພ຺ພາຠາວໂຕ ເກວລປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ສີລກ຺ຂນ຺ຘສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘ- ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິຍາ ວາ ເກວລປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ອິຘາຍໍ ອຕິເຣໂກ, ໂສ ອປເນຕພ຺ໂພຕິ ວຕ຺ວາ ອປເນຕພ຺ພາຠາວໂຕ ປຣິສຸທ຺ໂຘ, ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ, ໂລກາມິສນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ປວຕ຺ຕິຍມານຕ຺ຕາ ວາ ປຣິສຸທ຺ໂຘ. ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວາ ເສຏ຺ຐານໍ ອຣິຍານໍ ຈຣິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາທີສຸ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາສຍິສ຺ສາມິ, ປຣິທີປຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ…ເປ… ປກາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄເຕ ອສ຺ສາທາທໂຍ ເທສນາຫາໂຣ ເທສຍຕິ ສໍວຓ຺ເຓຕິ ວິຕ຺ຖາເຣຕີຕິ ອາຈຣິເຍນ ສາມຎ຺ຎວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເທສນາຫາໂຣ ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ ອິມໍ ອສ຺ສາທໍ ເທສຍຕິ, ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ ອິມໍ ອາທີນວໍ ເທສຍຕີຕິອາທິ ວິເສໂສ ນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ‘‘ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ, ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ ອຍໍ ອາທີນໂວ’’ຕິ ວິເສສໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ອຸປລກ຺ຂຓນເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ? ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ວິສຍວິສຍິເຠເທສຸ ອສ຺ສາເທສຸ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ເຈຕໍ ສມິຊ຺ຌຕິ;

ອທ຺ຘາ ປີຕິມໂນ ໂຫຕິ, ລທ຺ຘາ ມຈ຺ໂຈ ຍທິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໗໒; ມຫານິ. ໑) –

ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ໂຍ ວິສຍຠູໂຕ ອສ຺ສາໂທ ອາຄໂຕ, ໂສ ອຍໍ ອສ຺ສາເທຕພ຺ໂພ ອສ຺ສາໂທ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ –

‘‘ເອວໍ ຠຄວຕາ ເທສິໂຕ, ປກາສິໂຕ ຈ ສາສນຘມ຺ໂມ ເຍສໍ ອສ຺ສາທາທີນໍ ທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ, ເຕ ອສ຺ສາທາທໂຍ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍຠູຕາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປາເຐ ສວິເສສໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ອຸທາຫຣຓວເສນ ອິຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາທີຍເຕຕິ ອສ຺ສາໂທ, ອສ຺ສາເທຕພ຺ໂພ ວຕ຺ຖຸກາໂມ. ກາມີຍເຕຕິ ກາໂມ, ວຕ຺ຖຸກາໂມ ຈ. ຕໍ ກາມຍຕີຕິ ກາມຍມາໂນ, ສຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ປີຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕໍ ມໂນ ເອຕສ຺ສາຕິ ປີຕິມໂນ. ມນຕິ ຊານາຕີຕິອາທິວຈນຕ຺ເຖນ ມຈ຺ໂຈ. ກາມໍ ກາມິຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸ ກາມຍມານສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕໍ ກາມິຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸ ສເຈ ສມິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ສຕິ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ອທ຺ຘາ ປີຕິມໂນ ໂຫຕິ. ໂຍ ມຈ຺ໂຈ ຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ໂສ ມຈ຺ໂຈ ລທ຺ຘາ ອທ຺ຘາ ປີຕິມໂນ ໂຫຕີຕິ ຄາຖາຍຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

‘‘ກາມໍ …ເປ… ປີຕິມໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ລທ຺ຘາ ມຈ຺ໂຈ ຍທິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລຠນີຍໍ ວຕ຺ຖຸໍເຍວ ລທ຺ຘາ ປີຕິມໂນ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ປຕ຺ເຖຕພ຺ພໍ ປູເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ລທ຺ຘາ ມຈ຺ໂຈ ປີຕິມໂນ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິສຍຠູໂຕ ອສ຺ສາເທຕພ຺ໂພ ອສ຺ສາໂທ ອິຘ ປາຬິຍໍ ຄາຖາຍໍ ອາຄໂຕຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສາທິເຠເທສຸ ອາທີນເວສຸ ກຕໂມ ອາທີນໂວ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ? ຕສ຺ສ ເຈ ກາມຍານສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສາທີສຸ ອາທີນເວສຸ ກຕໂມ ອາທີນໂວ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ ກາມຍານສ຺ສ, ຉນ຺ທຊາຕສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ;

ເຕ ກາມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ສລ຺ລວິທ຺ໂຘວ ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໗໓; ມຫານິ. ໒) –

ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ໂຍ ໂທມນສ຺ສສງ຺ຂາໂຕ ອາທີນໂວ ອາຄໂຕ, ໂສ ອຍໍ ໂທມນສ຺ສສງ຺ຂາໂຕ ອາທີນໂວ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍຕິ.

ຄາຖາຍໍ ປນ ກາມຍຕິ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ກາມຍາໂນ. ອຖ ວາ ຍາຍຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍາໂນ, ກາເມນ ຍາໂນ ກາມຍາໂນ, ຕສ຺ສ. ຉນ຺ໂທ ຊາໂຕ ຍສ຺ສ ໂສ ຉນ຺ທຊາໂຕ, ຕສ຺ສ. ວິຊ຺ຌີຍເຕຕິ ວິທ຺ໂຘ, ສລ຺ລຕິ ປວິສຕີຕິ ສລ຺ໂລ, ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ສລ຺ລວິທ຺ໂຘ. ກາມໍ ກາມຍານສ຺ສ ຉນ຺ທຊາຕສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ ເຍ ກາມາ ລຠິຕພ຺ພາ, ເຕ ກາມາ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນ ຍທາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕທາ ໂສ ຊນ຺ຕຸ ຣຸປ຺ປຕິ. ກີທິໂສວ ຣຸປ຺ປຕິ? ອໂຍມຍສລ຺ລວິທ຺ໂຘ ມິໂຄ ຣຸປ຺ປຕິ ອິວ, ປຣິຫີນກາໂມ ຊນ຺ຕຸ ຣຸປ຺ປຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິວຈເນນ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ໂທມນສ຺ສຠູໂຕ ອາທີນໂວ ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ມຄ຺ຄນິພ຺ພານວເສນ ທຸວິເຘສຸ ນິສ຺ສຣເຓສຸ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ກຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ໂຍ ກາເມ ປຣິວຊ຺ເຊຕີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານວເສນ ທຸວິເຘສຸ ນິສ຺ສຣເຓສຸ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ໂຍ ກາເມ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສປ຺ປສ຺ເສວ ປທາ ສິໂຣ;

ໂສມໍ ວິສຕ຺ຕິກໍ ໂລເກ, ສໂຕ ສມຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໗໔; ມຫານິ. ໓) –

ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ຍໍ ສມຕິວຕ຺ຕນກຣຓໍ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ອາຄຕໍ, ຕໍ ອິທໍ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ສມຕິວຕ຺ຕນກຣຓໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ.

ຄາຖາຍໍ ໂຍຕິ ຌານລາຠີ ວາ ອຣິໂຍ ວາ. ກາເມຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ວຕ຺ຖຸກາໂມ. ເຕສຸ ປວຕ຺ຕຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ວາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ວາ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ກິໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ ອິວ ວຊ຺ເຊຕິ? ສປ຺ປສ຺ສ ສິໂຣ ສິຣໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ປທາ ປາເທນ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ ອິວ, ເອວໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ສໂຕ ສຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂລເກ ຣູປາທີສຸ ວິສຕ຺ຕິກໍ ອິມໍ ຕຓ຺ຫໍ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ສມຕິວຕ຺ຕຕິ ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຕິ, ອິທໍ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ສມຕິວຕ຺ຕນກຣຓໍ ເອກເທສໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ນາມາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ປາທາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາທາຕິ ຈ ປາເທນ ຍຖາ ‘‘ອໂມຫຠາວາ ອໂມຫຠາເວນາ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປາເທນາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕).

ເອກເທໂສ ວິສຍສງ຺ຂາໂຕ ອສ຺ສາໂທ ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ເອກເທໂສ ວິສຍິສງ຺ຂາໂຕ ອສ຺ສາໂທ ກຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ? ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ? ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ນນຸ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ? ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ອສ຺ສາໂທ ວິຠຕ຺ໂຕ? ສຈ຺ຈໍ, ອສ຺ສາໂທ ປນ ທຸວິໂຘ ວິສຍວິສຍິວເສນ, ຕສ຺ມິໍ ວິສຍສງ຺ຂາໂຕ ອສ຺ສາໂທ ປຸພ຺ເພ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ວິສຍິສງ຺ຂາຕໍ ອສ຺ສາທໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ? ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ວິສຍວິສຍິເຠເທສຸ ອສ຺ສາເທສຸ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ, ຄວາສ຺ສໍ ທາສໂປຣິສໍ;

ຖິໂຍ ພນ຺ຘູ ປຸຖູ ກາເມ, ໂຍ ນໂຣ ອນຸຄິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໗໕; ມຫານິ. ໔) –

ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ໂຍ ອນຸຄິຊ຺ຌນສງ຺ຂາໂຕ ອສ຺ສາໂທ ອາຄໂຕ, ໂສ ອຍໍ ອນຸຄິຊ຺ຌນສງ຺ຂາໂຕ ວິສຍິອສ຺ສາໂທ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍຕິ.

ຄາຖາຍໍ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຂິປີຍນ຺ຕິ ພີຊານິ ເອຕ຺ຖ ຐາເນຕິ ເຂຕ຺ຕໍ. ຂິປນ຺ຕານໍ ຊນານໍ ຂິປນກິຣິຍາ ຂິປ-ຘາຕຸຍາ ມຸຂ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຂິປນກິຣິຍາຊນໂກ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຜລູປຈາຣຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ເກທາຣສ຺ສ ວິຣຸຬ຺ຫາປນສຕ຺ຕິ ຜລູປຈາຣຕ຺ໂຖ, ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ສາ ວິຣຸຬ຺ຫາປນສຕ຺ຕິເຍວ ປຣາມສີຍຕິ, ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐໍ ເກທາຣສງ຺ຂາຕໍ ຐານໍ ຕ-ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ຕີສຸ ປິຏເກສຸ ເອວຣູເປສຸ ຈ ວຈນຕ຺ເຖສຸ ຍຖາຣຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ວປນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຖຸ. ອປຣຓ຺ຓາທີນໍ ປຕິຏ຺ຐຫນໍ ວປ-ຘາຕຸຍາ ມຸຂ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຐານສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປນສຕ຺ຕິ ຜລູປຈາຣຕ຺ໂຖ, ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ສາ ປຕິຏ຺ຐາປນສຕ຺ຕິ ປຣາມສີຍຕິ. ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ຕ-ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຂຕ຺ຕໍ ປນ ປຸພ຺ພຓ຺ຓວິຣູຫນຏ຺ຐານໍ, ວຕ຺ຖຸ ອປຣຓ຺ຓວິຣູຫນຏ຺ຐານໍ.

ຫິໂນຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ຫິ, ກິໍ ຕໍ? ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ, ຣາຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ຣໍ, ກິໍ ຕໍ? ຊາຕຣູປໍ, ຫິໍ ຣນ຺ຕິ ຫິຣໍ, ທຸຕິຍາຕປ຺ປຸຣິສສມາໂສ. ຎາເປຕິ ໂຕເສຕີຕິ ຎໍ, ກິໍ ຕໍ? ຊາຕຣູປໍ. ຫິຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຎໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ, ປວຕ຺ຕມານໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຊເນ ວິເສເສນ ໂຕເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ວາ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕາວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ວິເສເສນາຕິ ຄາໂວ, ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ອສນ຺ຕິ ຠກ຺ຂນ຺ຕິ ວິເສເສນາຕິ ອສ຺ສາ, ຄາໂວ ຈ ອສ຺ສາ ຈ ຄວາສ຺ສໍ. ທາຕພ຺ພໍ ປຐມໍ ເທນ຺ຕີຕິ ທາ, ອສນ຺ຕິ ຠກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອສາ, ທຕ຺ວາ ອສາ ທາສາ, ສາມິການໍ ທາຕພ຺ພໍ ປຐມໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອສນ຺ຕິ ຠກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມິເກຫິ ວາ ທິນ຺ນໍ ອສນ຺ຕິ ຠກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ທາສາ, ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ອສນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວາ ທາສາ,. ມາຕາປິຕູນໍ ຫທຍໍ ປຸເຣນ຺ຕີຕິ ປຸຣິສາ, ປຸຣໍ ຫິຕໍ ວາ ອິສນ຺ຕິ ຄເວສນ຺ຕີຕິ ປຸຣິສາ. ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວໍ ປຸເຣຕິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ປຸຣໍ, ກິໍ ຕໍ? ພລວກມ຺ມໍ, ປຸຣໍ ອິສນ຺ຕິ ສີເລນາຕິ ວາ ປຸຣິສາ. ປຸຣິສາ ເອວ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ປຸຣິ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ເສນ຺ຕີຕິ ວາ ປຸຣິສາ. ປຸຣິສາ ຫິ ມາຕູນໍ ປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ’’ຕິ ອິເມ ວຈນຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຍຸຕ຺ຕາເຍວ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ. ທາສາ ຈ ປຸຣິສາ ຈ ທາສໂປຣິສໍ, ມຊ຺ເຌ ວຸທ຺ຘິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທາສຄ຺ຄຫເຓນ ທາສີປິ ຄຫິຕາ. ທາສາ ທຸກ຺ກຏຊນາ, ປຸຣິສາ ສຸຂິຕຊນາຕິ ວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຐນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຕຸຄາເມ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຕິ ຖິໂຍ. ນຣສທ຺ທສ຺ສ ວິຄ຺ຄຫຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ.

ເອກເທໂສ ໂທມນສ຺ສສງ຺ຂາໂຕ ອາທີນໂວ ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ອາຄໂຕຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ທຸກ຺ຂສງ຺ຂາໂຕ ອາທີນໂວ ກຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ? ອພລາ ນໍ ພລີຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ? ອພລາ ນໍ ພລີຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ນນຸ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ? ຕສ຺ສ ເຈ ກາມຍານສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ອາທີນໂວ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ອາທີນໂວ ປນ ພຫຸວິໂຘ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສາທິວເສນ, ຕສ຺ມິໍ ພຫຸວິເຘ ອາທີນເວ ເອກເທໂສ ໂທມນສ຺ສສງ຺ຂາໂຕ ອາທີນໂວ ປຸພ຺ເພ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຕໍ ອາທີນວໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ? ອພລາ ນໍ ພລີຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສາທີສຸ ອາທີນເວສຸ ກຕໂມ ອາທີນໂວ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ອພລາ ນໍ ພລີຍນ຺ຕິ, ມທ຺ທນ຺ເຕນໍ ປຣິສ຺ສຍາ;

ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕິ, ນາວໍ ຠິນ຺ນມິໂວທກ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໗໖; ມຫານິ. ໕) –

ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ໂຍ ທຸກ຺ຂສງ຺ຂາໂຕ ເອກເທໂສ ອາທີນໂວ ອາຄໂຕ, ໂສ ອຍໍ ທຸກ຺ຂສງ຺ຂາໂຕ ເອກເທໂສ ອາທີນໂວ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍຕິ.

ຄາຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ ພລໍ ເອເຕສໍ ກິເລສານນ຺ຕິ ອພລາ. ກສ຺ມາ ກິເລສາ ອພລາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ກຸສເລຫິ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ນຣນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕາທິກາເມ ອນຸຄິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ນຣໍ, ສທ຺ຘາພລາທິວິຣຫໂຕ ວາ ອພລໍ ຕໍ ນຣໍ ພລີຍນ຺ຕິ ອຠິຠວນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ກິເລສາ ກຸສເລຫິ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ກາມມນຸຄິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ສທ຺ຘາພລາທິວິຣຫິຕໍ ອຠິຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຠວນ຺ຕິ. ມທ຺ທນ຺ເຕນໍ ປຣິສ຺ສຍາຕິ ກາມຄິທ຺ຘໍ ກາເມ ປຣິເຍສນ຺ຕໍ, ກາມໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕຎ຺ຈ ເອນໍ ນຣໍ ປຣິ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິປີເຬຕ຺ວາ ອຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປຣິສ຺ສຍາ, ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ເຈວ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ຈ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕຫິ ປຣິສ຺ສເຍຫິ ອຠິຠູຕໍ ນໍ ນຣໍ ຊາຕິອາທິທຸກ຺ຂໍ ອນ຺ເວຕິ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ. ກິມິວ ອນ຺ເວຕິ? ອຸທກໍ ຠິນ຺ນນາວໍ ອນ຺ເວຕິ ອິວ, ເອວໍ ອນ຺ເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກເທສໍ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ອາຄຕນ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ອມ຺ເຫຕິ ຈ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ‘‘ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ເອກເທສໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ຕສ຺ມາ ຊນ຺ຕຸ ສທາ ສໂຕ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ຕສ຺ມາ ຊນ຺ຕຸ ສທາ ສໂຕ’’ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ນນຸ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ໂຍ ກາເມ ປຣິວຊ຺ເຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ນິສ຺ສຣຓໍ ວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ນິສ຺ສຣຓໍ ປນ ທຸວິຘໍ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານວເສນ, ຕຕ຺ຖ ທຸວິເຘ ນິສ຺ສຣເຓ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຸພ຺ເພ ວິຠຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ? ຕສ຺ມາ ຊນ຺ຕຸ ສທາ ສໂຕ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ມຄ຺ຄນິພ຺ພາເນສຸ ນິສ຺ສຣເຓສຸ ເອກເທສໍ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ຕສ຺ມາ ຊນ຺ຕຸ ສທາ ສໂຕ, ກາມານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ;

ເຕ ປຫາຍ ຕເຣ ໂອຆໍ, ນາວໍ ສິຕ຺ວາວ ປາຣຄູ’’ຕິ. –

ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ຍໍ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ອາຄຕໍ, ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ.

ຄາຖາຍໍ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ກາມຄິທ຺ຘໍ ນຣໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນ຺ເວຕິ, ຕສ຺ມາ ຊນ຺ຕຸ ສທາ ສພ຺ພກາເລ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ເຕ ຊາຄຣິຍານຸໂຍເຄນ ສໂຕ ສຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກາມານິ ກິເລສກາເມ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວາ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ວາ ປຣິວຊ຺ຊເຍ ປຣິຊເຫຍ຺ຍ. ເຕ ກາເມ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ປຫາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂອຆໍ ຕເຣຍ຺ຍ ຕຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ໂກ ຕຣຕິ ອິວ ຕເຣຍ຺ຍ? ນາວາສາມິໂກ ນາວໍ ຍໍ ປວິສນ຺ຕໍ ອຸທກໍ ສິຕ຺ວາ ພຫິ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຫຸກາຍ ນາວາຍ ອປ຺ປກສິເຣນ ຕຣິຕ຺ວາ ປາຣຄູ ປາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອິວ, ເອວໍ ອຕ຺ຕນິ ປວຕ຺ຕໍ ກິເລສູທກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ລຫຸເກນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພາເນນ ປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ນິພ຺ພານໍ ກສ຺ມາ ນິສ຺ສຣຓໍ ໂຫຕິ? ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຣຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓໍ ນາມ.

ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ອິຘ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕນ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ‘‘ກຕມໍ ຜລໍ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຜລໍ? ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ຣກ຺ຂນນິປ຺ຜາທນມຈ຺ຈຸຕຣຓາທີສຸ ຜເລສຸ ກຕມໍ ຜລໍ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິໍ, ຉຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຍຖ ວສ຺ສກາເລ;

ເອສານິສໍໂສ ຘມ຺ເມ ສຸຈິຓ຺ເຓ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມຈາຣີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໒, ໑໐໓) –

ອິຘ ປາຬິຄາຖາຍໍ ຍໍ ອນຕ຺ເຖຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ຣກ຺ຂນຜລໍ ອາຄຕໍ, ຣກ຺ຂາວຫນສ຺ສ ອພ຺ຠຸທຍສ຺ສ ຍຎ຺ຈ ນິປ຺ຜາທນໍ ຜລໍ ອາຄຕໍ, ອິທໍ ຣກ຺ຂນນິປ຺ຜາທນໍ ຜລໍ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ.

ຄາຖາຍໍ ຘມ຺ໂມຕິ ເຍນ ປຸຄ຺ຄເລນ ໂຍ ທານາທິປ຺ປເຠໂທ ປຸຎ຺ຎຘມ຺ໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ, ໂສ ຘມ຺ໂມ. ຘມ຺ມຈາຣິໍ ຘມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນຕ຺ເຖຫິ ຣກ຺ຂຕິ. ກິມິວ? ວສ຺ສກາເລ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ສຕິ ມຫນ຺ຕໍ ກຸສເລນ ຘາເຣຕພ຺ພໍ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣນ຺ຕໍ ກຸສລໍ ຕໍ ຊນໍ ວສ຺ສເຕມນໂຕ ຣກ຺ຂຕິ ຍຖາ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘາເນນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕໍເຍວ ຣກ຺ຂຕິ, ຕາທິໂສ ຘມ຺ມຈາຣີເຍວ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອໂສ ອານິສໍໂສ ສຸຈິຓ຺ເຓ ສຸຈິຓ຺ຓສ຺ສ ຘມ຺ເມ ຘມ຺ມສ຺ສ ອານິສໍໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກເທສໍ ຜລໍ ອິຘ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕນ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕໍ, ‘‘ກຕໂມ ອຸປາໂຍ ກຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປາໂຍ? ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມນິພ຺ພິທາທີສຸ ອຸປາເຍສຸ ກຕໂມ ອຸປາໂຍ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ‘ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ…ເປ…;

ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ‘ອນຕ຺ຕາ’ຕິ, ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໗໗-໒໗໙) –

ອິຘ ປາຬິຄາຖາສຸ ໂຍ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມນິພ຺ພິທາຎາຓສງ຺ຂາໂຕ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຘິຄມເຫຕຸຠາວໂຕ ມຄ຺ໂຄ ອາຄໂຕ, ອຍໍ ອຸປາໂຍ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສໂຍຕິ.

ຄາຖາສຸ ສພ຺ເພ ນິຣວເສສາ ກມ຺ມຈິຕ຺ໂຕຕຸອາຫາເຣຫິ ສງ຺ຂຣິຕາ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ ອິຕິ ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ, ອຖ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຠາເວ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເອໂສ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ນິພ຺ພິນ຺ທນຎາຓສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ມຄ຺ໂຄຕິ. ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸ ສງ຺ຂາຣານໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມຠາໂວ ປຈ຺ຈຍາກາຣວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສ) ວຸຕ຺ໂຕວ, ຕໍ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍາ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາຓາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມານໍ ນິຈ຺ຈາທິຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖານຸຣູໂປວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທຸກ຺ຂາຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຠາເວນ ທຸກ຺ຂາ. ອນຕ຺ຕາຕິ ນິຈ຺ຈສາຣສຸຂສາຣອຕ຺ຕສາຣຣຫິຕຕ຺ຕາ ອສາຣກຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕາ, ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ວາ ອນຕ຺ຕາ.

ເອກເທໂສ ອຸປາໂຍ ອິຘ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄໂຕຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ກຕມາ ອາຓຕ຺ຕິ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອາຓຕ຺ຕິ? ຈກ຺ຂຸມາ ວິສມານີວາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາສຸ ປາປທຸຈ຺ຈຣິຕປຣິວຊ຺ຊນາຓຕ຺ຕິກລ຺ຍາຓສຸຈຣິຕຈຣຓາຓຕ຺ຕິອາທີສຸ ກຕມາຓຕ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ປາຬິຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖ ປາຬິຘມ຺ເມ ອາຄຕາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ຈກ຺ຂຸມາ ວິສມານີວ, ວິຊ຺ຊມາເນ ປຣກ຺ກເມ;

ປຓ຺ຑິໂຕ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ, ປາປານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ’’ຕິ. (ອຸທາ. ໔໓) –

ອິຘ ປາຬິຘມ຺ເມ ຍາ ປາປທຸຈ຺ຈຣິຕປຣິວຊ຺ຊນາຓຕ຺ຕິ ອາຄຕາ, ອຍໍ ປາປທຸຈ຺ຈຣິຕປຣິວຊ຺ຊນາຓຕ຺ຕິ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍາຕິ.

ຄາຖາຍໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຊ຺ຊມາເນ ປຣກ຺ກເມ ອາວຫິຕໍ ສຣີຣໍ ອາວຫນ຺ໂຕວ ຫຸຕ຺ວາ ວິສມານິ ຠູມິປ຺ປເທສານິ ວາ ວິສເມ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວາ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ ອິວ, ເອວໍ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ປາປານິ ລາມການິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ອາຓຕ຺ຕິ ນາມ ອາຓາຣຫສ຺ສ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອາຓາ, ສາ ພຫຸວິຘາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກເຣຍ຺ຍ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິອາທິຄາຖາຍໍ ສຸຈຣິຕຈຣຓາ ອາຓຕ຺ຕິ.

‘‘ອຸເປຖ ສຣຓໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມໍ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ຕາທິນໍ;

ສມາທິຍຖ ສີລານິ, ຕໍ ໂວ ອຕ຺ຖາຍ ເຫຫິຕີ’’ຕິ. (ເຖຣີຄາ. ໒໔໙-໒໕໐, ໒໘໙-໒໙໐) –

ອາທີສຸ ຄາຖາສຸ ສຣຓຄມນາຓຕ຺ຕິສີລສມາທານາຓຕ຺ຕິອາທິ ອາຄຕາຕິ.

‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສູ’’ຕິອາທິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ນນຸ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຜລໍ? ຘມ຺ໂມ ຫເວ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປາໂຍ? ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອາຓຕ຺ຕິ? ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ຜລູປາຍາຓຕ຺ຕິໂຍ ວິຠຕ຺ຕາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕາ ຜລູປາຍາຓຕ຺ຕິໂຍ ວິຠຕ຺ຕາ, ອິທານິ ເອກໂຕ ອາຄຕາ ຜລູປາຍາຓຕ຺ຕິໂຍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສູ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສູຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣໂລກໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສຸຎ຺ໂຎຕິ ອວສວຕ຺ຕິຕາສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ວາ ຕຸຈ຺ຉຠາວສມນຸປສ຺ສນວເສນ ວາ ປສ຺ສາຕິ ອິທໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ວິຘານຠາວໂຕ ອາຓຕ຺ຕິ ນາມ. ນິຈ຺ຈສາຣສຸຂສາຣອຕ຺ຕສາຣາທິຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂມຆຣາຊາ’’ຕິ ອາລປຕິ, ສທ຺ຘາສີລສຸຕຈາຄາທິຣຫິຕຕ຺ຕາ ວາ ໂມໂຆ.

‘‘ສທາ ສໂຕ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ວຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ ສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນສ຺ສ ສມ຺ປຊານເຫຕຸຠາວໂຕ ສຕິເຍວ ອຸປາໂຍ, ນ ສຕິມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ ນາມ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ, ຣູປວາ ອຕ຺ຕາ, ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິປ຺ປກາຣາ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິ. ມຄ຺ເຄນ ອູຫຈ຺ຈ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ມຈ຺ຈຸໂນ ວິສຍາຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ສິຍາ ຠເວຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຖ ຍໍ ມຈ຺ຈຸວິສຍໍ ຕຣຓໍ ອຕິກ຺ກມນໍ, ຕສ຺ສ ອຕິກ຺ກມນສ຺ສ ຍຎ຺ຈ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາສມ຺ປຊ຺ຊນໍ, ອິທໍ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ຜລໍ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ເພ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຜລູປາຍາຓຕ຺ຕິໂຍ ວິຠຕ຺ຕາປິ –

‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂມຆຣາຊ ສທາ ສໂຕ;

ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈ, ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕; ມຫານິ. ໑໘໖; ຈູຬນິ. ປິງ຺ຄິຍມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໔໔, ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໘) –

ເອກຄາຖາຍໍ ປຸນ ເອກໂຕ ວິຠຊນໂຕ ຜລາທີສຸ ເອກໂຕ ທສ຺ສິເຕສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄາຖາສຸ ວາ ຜລາທໂຍ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ ອສ຺ສາທາທໂຍ ວິຍ ກຕ຺ຖຈິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ວິເສໂສ ວິຊານິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິໂຍ ‘‘ຍຖາ ປນ…ເປ… ເອກໂຕ ອຸທາຫຣຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕).

໖. ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍຠູຕາ ອສ຺ສາທາທໂຍ ‘‘ອິຘ ປາຬິຘມ຺ເມ ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ ອາຄໂຕ, ອິຘ ປາຬິຘມ຺ເມ ອຍໍ ອາທີນໂວ ອາຄໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວິເສສໂຕ ນິທສ຺ສນວເສນ ສຣູປໂຕ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ເຕ ອສ຺ສາທາທໂຍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຠຄວາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ເທເສຕິ, ອຸທາຫຸ ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຍຖາລາຠໍ ກິໍ ນຸ ເທເສຕີຕິ ອນຸໂຍຄສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິມໍ ເທເສຕິ, ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິມໍ ເທເສຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລເຠເທນ ອສ຺ສາທາທໂຍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ອສ຺ສາທາທີສຸ. ນິສ຺ສຣຓໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠຄວາ ເທເສຕິ, ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ອິເມ ທ຺ເວ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠຄວາ ເທເສຕິ, ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ອິເມ ຕໂຍ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠຄວາ ເທເສຕີຕິ ໂຍຊນຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ອສ຺ສາທາທໂຍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວິຠາເຄນ ເທສນາວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສາຕິ ອຸຄ຺ຆຏີຍເຕ ປຏິວິຊ຺ຌີຍເຕ, ຐປີຍເຕ ວາ ສປ຺ປເຠໂທ ວິຕ຺ຖາໂຣ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຸຄ຺ຆຏິໂຕ, ຊານາຕີຕິ ຎູ, ອຸຄ຺ຆຏິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຎູ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ, ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວ ສປ຺ປເຠທໍ ສວິຕ຺ຖາຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸທ຺ເທເສເນວ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ນາມ.

ວິປຎ຺ຈີຍເຕ ວິຕ຺ຖຣີຍເຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ວິປຎ຺ຈິໂຕ, ຕໍ ຊານາຕີຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິທ຺ເທເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ນາມ.

ປຏິນິທ຺ເທເສນ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພ ປາເປຕພ຺ໂພຕິ ເນຍ຺ໂຍ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິນິທ຺ເທເສນ ວາ ປຏິໂລເມນ ວາ ວິຠຕ຺ຕໍ ເອວ ອຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ເນຍ຺ໂຍ ນາມ. ນິສ຺ສຣຓເທສນາເຍວ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ປຏິເວຘາຠິສມໂຍ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ອາທີນວເທສນາຍ ເຈວ ນິສ຺ສຣຓເທສນາຍ ຈ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ປຏິເວຘາຠິສມໂຍ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ອສ຺ສາທເທສນາຍ ຈ ອາທີນວເທສນາຍ ຈ ນິສ຺ສຣຓເທສນາຍ ຈ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຏິເວຘາຠິສມໂຍ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ອິຘ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ປທປຣໂມ ປເນຕ຺ຖ ປຏິເວຘາຠິສມຍຠຊນາຠາວໂຕ ນ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຄ຺ຄຫິເຕ ອສ຺ສາໂທ, ອາທີນໂວ, ນິສ຺ສຣຓໍ, ອສ຺ສາທາທີນວາ, ອສ຺ສາທນິສ຺ສຣຓານິ, ອາທີນວນິສ຺ສຣຓານິ, ອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓານິ ຈາຕິ ສຕ຺ຕສຸ ປຏ຺ຐານນເຍສຸ ຕຕິຍຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມາວ ຄຫິຕາ, ອວເສສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນຍາ ນ ຄຫິຕາ. ເວເນຍ຺ຍວິນຍນາຠາວໂຕ ຫິ ຄຫຓາຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວເນຍ຺ຍວິນຍຎ຺ຈ ເວເນຍ຺ຍານໍ ສນ຺ຕາເນ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສຸປ຺ປາທນໍ, ນ ສາສນວິນຍນມຕ຺ຕໍ, ອຣິຍມຄ຺ຄຸປ຺ປາທນຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ເອວ ຕີຫິ ປທຏ຺ຐານນເຍຫິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອິຕເຣ ນຍາ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເປຏເກ (ເປຏໂກ. ໒໓) –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ?

‘ຍານິ ກໂຣຕິ ປຸຣິໂສ, ຕານິ ປສ຺ສຕິ ອຕ຺ຕນິ;

ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກ’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ. ຍໍ ປາປກາຣີ ປາປໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ອຍໍ ອາທີນໂວ.

‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລກຘມ຺ມາ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ‘ລາໂຠ’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໘.໖). ຕຕ຺ຖ ລາໂຠ ຍໂສ ສຸຂໍ ປສໍສາ, ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ. ອລາໂຠ ອຍໂສ ທຸກ຺ຂໍ ນິນ຺ທາ, ອຍໍ ອາທີນໂວ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ?

‘ສຸໂຂ ວິປາໂກ ປຸຎ຺ຎານໍ, ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ອິຊ຺ຌຕິ;

ຂິປ຺ປຎ຺ຈ ປຣມໍ ສນ຺ຕິໍ, ນິພ຺ພານມຘິຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ. –

ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ.

‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວເຍວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ…ເປ… ວິວຏຈ຺ຉໂທຕິ ສພ຺ພໍ ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໓.໑໙໙) ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ?

‘ຠາຣາ ຫເວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ຠາຣຫາໂຣ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ຠາຣາທານໍ ທຸຂໍ ໂລເກ, ຠາຣນິກ຺ເຂປນໍ ສຸຂໍ.

‘ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ຠາຣໍ, ອຎ຺ຎໍ ຠາຣໍ ອນາທິຍ;

ສມູລໍ ຕຓ຺ຫມພ຺ພຸຍ຺ຫ, ນິຈ຺ຉາໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒) –

ອຍໍ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ?

‘ກາມາ ຫິ ຈິຕ຺ຣາ ມຘຸຣາ ມໂນຣມາ, ວິຣູປຣູເປນ ມເຖນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ;

ຕສ຺ມາ ອຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ຣາຊ, ອປຓ຺ຓກໍ ສາມຎ຺ຎເມວ ເສຍ຺ໂຍ’ຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໓໐໗; ເຖຣຄາ. ໗໘໗; ເປຏໂກ. ໒໓) –

ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ ຈ ອາທີນໂວ ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕປິ ນຍາ ອິຘ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຜລາທີສຸປິ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ຍສ຺ມາ ເປຏເກ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໒.໑.໙) – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຜລຎ຺ຈ ອຸປາໂຍ ຈ? ‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ’ຕິ ຄາຖາ, ອິທໍ ຜລຎ຺ຈ ອຸປາໂຍ ຈ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຜລຎ຺ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ?

‘ສເຈ ຠາຍຖ ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ສເຈ ໂວ ທຸກ຺ຂມປ຺ປິຍໍ;

ມາກຕ຺ຖ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ’ຕິ. (ອຸທາ. ໔໔) –

ອິທໍ ຜລຎ຺ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປາໂຍ ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ?

‘ກຸມ຺ຠູປມໍ ກາຍມິມໍ ວິທິຕ຺ວາ, ນຄຣູປມໍ ຈິຕ຺ຕມິທໍ ຐເປຕ຺ວາ;

ໂຍເຘຖ ມາຣໍ ປຎ຺ຎາວຸເຘນ, ຊິຕຎ຺ຈ ຣກ຺ເຂ ອນິເວສໂນ ສິຍາ’ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໐) –

ອຍໍ ອຸປາໂຍ ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຜລາທີນໍ ທຸກ຺ຂວເສນາປິ ອຸທາຫຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິມໍ ເທເສຕິ, ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ ເຍຫິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ອສ຺ສາທາທໂຍ ຍຖາຣຫໍ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ເຕ ປຸຄ຺ຄລາ ຍາຫິ ປຏິປທາຫິ ຠິນ຺ນາ, ຕາ ປຏິປທາ ກິຕ຺ຕິກາ ຠວນ຺ຕິ, ຕາຫິ ຠິນ຺ນາ ປຸຄ຺ຄລາ ຈ ກິຕ຺ຕິກາຕິ ວິຈາຣຓາຍ ສມ຺ຠວໂຕ ຕາ ປຏິປທາ, ເຕ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ເອຕ຺ຕກາຕິ ຄຓນໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທີສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ. ເຍ ປຸຄ຺ຄລາ ຍາຫິ ປຏິປທາຫິ ຠິນ຺ນາ, ຕາ ປຏິປທາ ຈຕສ຺ໂສ ຠວນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ? ທຸກ຺ຂາປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ, ທຸກ຺ຂາປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ, ສຸຂາປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ, ສຸຂາປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ຈາຕິ ຈຕສ຺ໂສ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ປຸຄ຺ຄໂລ, ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ.

ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາຫິ ກໂຕ ວິຠາໂຄປິ ປຏິປທາຫິ ກໂຕ ວິຠາໂຄ ນາມ ໂຫຕິ ອວິນາຠາວໂຕຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາ ປເນຕາ ສມຖວເສນາປິ ຠິນ຺ນາ, ວິປສ຺ສນາວເສນາປິ ຠິນ຺ນາ. ກຖໍ ສມຖວເສນ? ປຖວີກສິຓາທີສຸ ສພ຺ພປຐມໍ ‘‘ປຖວີ ປຖວີ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕມນສິກາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ສມຖຠາວນາ ‘‘ປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຈາຣໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອປ຺ປນາ, ຕາວ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຎ຺ຎາໂຕ ອຘິຄຕປຎ຺ຎາຠາວໂຕ.

ສາ ຈ ປຏິປທາ ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂາ ກິຈ຺ຉາ ໂຫຕິ ນີວຣຓາທິປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມສມຸທາຈາຣຄ຺ຄຫຓຕາຍ, ກສ຺ສຈິ ຕທຠາວໂຕ ສຸຂາ ອກິຈ຺ຉາ ໂຫຕິ, ອຠິຎ຺ຎາປິ ກສ຺ສຈິ ທນ຺ຘາ ອສີຆປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ອວິສທຎາຓຕາຍ, ກສ຺ສຈິ ຂິປ຺ປາ ສີຆປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ວິສທຎາຓຕາຍາຕິ.

ກຖໍ ວິປສ຺ສນາວເສນ? ໂຍ ຣູປາຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປາທາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຣູປາຣູປໍ ປນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຫເອຕອຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາ ນາມ ໂຫຕິ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປາຣູປສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປຣິວາເສ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຕາຍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ. ວິປສ຺ສນາວເສນ ປນ ຠິນ຺ນາເຍວ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາໂຍ ອິຘ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ອຠິສມຍາຘິກາຣຕ຺ຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ເຍສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ ເທສນາວິຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ, ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ປຏິປທາວິຠາເຄນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍຊນານໂຍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຕູຫິ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສພ຺ເພວ ອນິຍມໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ກິໍ ນຸ ໂຂ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ‘‘ອິມາຍ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາຍ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຍ຺ຍາຕິ, ອິມາຍ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາຍ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຍ຺ຍາຕີ’’ຕິ ນິຍມໂຕ ຈ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ວິຈາຣຓາຍ ສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິເມຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອິມາຍ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍາຕີ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕິປຏ຺ຐາເນຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິເກນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ, ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຌາເນຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິເກນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ, ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິເກນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສຸຂາປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ, ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຈ຺ເຈຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິເກນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສຸຂາປຏິປທາຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປທາວິຠາເຄເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິປນ຺ນກປຸຄ຺ຄລາ, ຕໍ ປນ ປຏິປທາວິຠາຄໍ ສທ຺ຘິໍ ເຫຕຸປາຍຜເລຫິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໖) –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ຈຣິຕໍ ເອຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ. ມນ຺ໂທຕິ ມນ຺ທິຍາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ມນ຺ໂທ, ໂມຫາຘິກປຸຄ຺ຄໂລ. ອຸທຕ຺ໂຕຕິ ອຸທອຕ຺ໂຕ, ອຸຬາຣປຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຬາຣໍ ຜລໍ ເທຕີຕິ ອຸໂທ, ໂກ ໂສ? ປວິຈໂຍ, ອຕ຺ຕນິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຕ, ອຸໂທ ອຕ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອຸທຕ຺ໂຕຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ.

ປຐມາຍ ປຏິປທາຍ ເຫຕຸ ນາມ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຕາ, ມນ຺ທປຎ຺ຎຕາ ຈ, ອຸປາໂຍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສພ຺ພາສມ຺ປິ ຜລໍ ນິຍ຺ຍານເມວ. ທຸຕິຍາຍ ປຏິປທາຍ ເຫຕຸ ນາມ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕຕາ, ອຸທຕ຺ຕປຎ຺ຎຕາ ຈ, ອຸປາໂຍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຕິຍາຍ ປຏິປທາຍ ເຫຕຸ ນາມ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕຕາ, ມນ຺ທປຎ຺ຎຕາ ຈ, ອຸປາໂຍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຈຕຸຕ຺ຖິຍາ ປຏິປທາຍ ເຫຕຸ ນາມ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕຕາ, ອຸທຕ຺ຕປຎ຺ຎຕາ ຈ, ອຸປາໂຍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ເຫຕຸປາຍຜລານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ນາມ, ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ເຈວ ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ຈ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ນາມ, ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນຍ຺ໂຍ ນາມ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ເທສຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທິເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍສ຺ສ ເຠທທສ຺ສເນນ ນິສ຺ສຣຓໍ ເທສຍຕິ, ‘‘ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ເທສຍຕິ, ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ເທສຍຕີ’’ຕິ ເທສນາວິຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິປທາເຠທທສ຺ສເນນ ‘‘ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ, ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ປຸຄ຺ຄໂລ, ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ຈຕຸຘາ ຠິນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕມນ຺ທາທິກໍ ປຸຄ຺ຄລຈຕຸກ຺ກໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຈຕູຫິ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາຫິ ຈຕຸຘາ ຠິນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕມນ຺ທຈຕຸກ຺ກໍ ອຕ຺ຖນຍໂຍຊນາຍ ທຸຕິຍາຍ ວິສຍໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸໂຠ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຍ ສມາຘິປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕາ ມນ຺ທອຸທຕ຺ຕາ ອຸໂຠ ປຸຄ຺ຄລາ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣາຄວິຣາຄາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ເສກ຺ຂຜລຠາວາຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຫິເຕເນວ ສມ຺ມາສມາຘິນາ ນິຍ຺ຍານໍ ຠວຕິ, ນ ສມ຺ມາສມາຘິນາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕາ ມນ຺ທອຸທຕ຺ຕາ ອຸໂຠ ປຸຄ຺ຄລາ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ສມເຖນ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອເສກ຺ຂຜລຠາວາຍາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຸຄ຺ຄລາ ທຸວິຘາເຍວ ຠວນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຣາຄວິຣາຄາຍາຕິ ຣຎ຺ຊຕີຕິ ຣາໂຄ, ໂສ ວິຣຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິຣາຄາ, ຣາຄສ຺ສ ວິຣາຄາ ຣາຄວິຣາຄາ, ຕາຍ ຣາຄວິຣາຄາຍ. ເຈໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປເຠເທນ ຈ ສມາຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ມິ. ປ. ໒.໑.໙.). ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິມຸຕ຺ຕິ, ເຈຕສາ ຈິຕ຺ເຕນ ສມາຘິນາ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ເຈໂຕ ເອວ ວາ ວິມຸຕ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອນາຄາມິຜລສມາຘິ. ອນາຄາມິປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ນິຍ຺ຍາຕິ. ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາຍາຕິ ອວິນ຺ທິຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິໍ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ວິນ຺ທິຍໍ ວາ ກາຍສຸຈຣິຕາທິໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ວິຣຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິຣາຄາ, ອວິຊ຺ຊາຍ ວິຣາຄາ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ, ຕາຍ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາຍ. ປກາເຣຫິ ຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ, ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິມຸຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາ ເອວ ວາ ວິມຸຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາ, ຕາຍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ.

‘‘ເຕສຸ ກຕເມ ປຸຄ຺ຄລາ ເກນ ອຕ຺ຖນເຍນ ຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ‘‘ອຸໂຠ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕາ’’ຕິອາທິນາ ວິຠຕ຺ເຕສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ເຍ ອຸໂຠ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕາ ມນ຺ທອຸທຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ສມຖ…ເປ… ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເຕ ອຸໂຠ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕາ ມນ຺ທອຸທຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ເຏນ ນເຍນ ຫາຕພ຺ພາ ຄເມຕພ຺ພາ ເນຕພ຺ພາ. ເຍ ອຸໂຠ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕາ ມນ຺ທອຸທຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ວິປສ຺ສນາ…ເປ… ສມເຖນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເຕ ອຸໂຠ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕາ ມນ຺ທອຸທຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ສີຫວິກ຺ກີຬິເຕນ ນເຍນ ຫາຕພ຺ພາ ຄເມຕພ຺ພາ ເນຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’’ຕິອາທິນາ ເທສນາຫາເຣນ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາເຠເທນ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕມນ຺ທາທິເຠໂທ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ຕສ຺ສ ວິຠຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ສ຺ວາຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ກຕ຺ຖ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຫາໂຣ ກຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນວມກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ຍາ ວີມໍສາທິກາ ສຸຕມຍາທິກາ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາ ວິຠຕ຺ຕາ, ຕາຫິ ປຎ຺ຎາຫິ ເຍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທໂຍ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ວິຠຕ຺ຕາ, ອິຕິ ວິຠຕ຺ຕາກາເຣນ ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ເທເສຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສ຺ວາຍໍ ຫາໂຣຕິ ເທສນາຫາເຣນ ປຏິປທາວິຠາເຄນ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ, ໂສ ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ. ກຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ຖ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ຍສ຺ສາຕິ ໂຍ ໂສ ເວເນຍ຺ໂຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊາທີຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອກ຺ຂເຓຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ສວນຘາຣຓາທີຫິ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ເວເນຍ຺ຍສ຺ສ. ສຕ຺ຖາຕິ ສເທວກໍ ໂລກໍ ສາສຕິ ອນຸສາສຕີຕິ ສຕ຺ຖາ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເທສິຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ. ເທສຍຕີຕິ ສງ຺ເຂປນຍວິຕ຺ຖາຣນເຍຫິ ຠາສຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ຠຄວໂຕ ສາວເກສຸ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ສາວໂກ. ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍຕິ ຄາຣວສ຺ສ ຐານຠູເຕຫິ ສີລສຸຕຈາຄາທິຄຸຓວິເສເສຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ມານິໂຕ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພວຈໂນ. ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຕິ ສມໍ, ສຫ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຈຣຕິ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ສທ຺ຘໍ ລຠຕິ ‘‘ໂຍ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ໂສ ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິ, ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ວຕາຍໍ ຘມ຺ໂມ ສາຕ຺ໂຖ ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ໂຓ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖາວໂຫ ຫິຕາວໂຫ ສຸຂາວໂຫ ຌານມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເທສິເຕ ຘມ຺ເມ ຈ ອຈລສທ຺ຘໍ ລຠຕິ, ສທ຺ທຫນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຕຖາ ‘‘ໂຍ ສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ໂສ ສາວໂກ ສງ຺ເຂປໂຕ ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ວຕ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ມານິໂຕ ສທ຺ທຫິຕພ຺ພວຈໂນ’’ຕິ ເທສເກ ສາວເກ ຈ ‘‘ຕາທິເສນ ສາວເກນ ເທສິໂຕ ໂຍ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ສາຕ຺ໂຖ ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ໂຓ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖາວໂຫ ຫິຕາວໂຫ ສຸຂາວໂຫ ຌານມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ສາວເກນ ເທສິຕຘມ຺ເມ ຈ ສທ຺ຘໍ ສທ຺ທຫນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສທ຺ທຫິຕພ຺ເພ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕຘມ຺ເມ ເຈວ ສາວເກນ ເທສິຕຘມ຺ເມ ຈ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ເວເນຍ຺ຍສ຺ສ ຍາ ວີມໍສາ, ວີມໍສນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ອຸສ຺ສາຫນາ, ອຸສ຺ສຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ຕຸລນາ, ຕຸລຍນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ອຸປປຣິກ຺ຂາ, ສາ ອຍໍ ວີມໍສາທິກາ ປຎ຺ຎາ ສທ຺ຘານຸສາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ວີມໍສນໍ ວິມໍສາ, ປາຬິຍາ, ປາຬິອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ວີມໍສາ. ວີມໍສຕີຕິ ວາ ວີມໍສາ, ປທໍ ປທນ຺ຕເຣນ, ປທຕ຺ຖໍ ປທຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ວິຈາຣຓກາ ປຎ຺ຎາ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຸສ຺ສາຫນາທີສຸປິ ຠາວສາຘນກຕ຺ຕຸສາຘນານິ ກາຕພ຺ພານິ. ອຸສ຺ສາຫນາ ຈ ອຸສ຺ສາເຫນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິກາ ຘມ຺ມສ຺ສ ຘາຣຓປຣິຈຍສາຘິກາ ປຎ຺ຎາ ຈ, ນ ວີຣິຍໍ, ເອຕ຺ຖ ຈ ຍາ ສຸຕມຕ຺ເຕເຍວ ປວຕ຺ຕາ, ວີມໍສາທິຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕາ, ສາ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ນ ໂຫຕິ. ຍາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອຸສ຺ສາຫນາທິຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕາ, ຍາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຫິຕ຺ວາ ຕຸລນາທິຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕາ, ຍາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອຸສ຺ສຫິຕ຺ວາ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂນຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕາ, ສາປິ ປຎ຺ຎາ ນ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍາ ປນ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ວີມໍສາ, ວີມໍສນ຺ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫນາ, ອຸສ຺ສຫນ຺ຕສ຺ສ ຕຸລນາ, ຕຸລຍນ຺ຕສ຺ສ ອຸປປຣິກ຺ຂາ ໂຫຕິ, ອຍໍ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ກຕມາ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ສຸຕມຍິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ວິຠຊນານນ຺ຕຣໍ ຈິນ຺ຕາມຍິໍ ປຎ຺ຎໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ສຸເຕນ ນິສ຺ສເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕນ຺ຕິ ສຸຍ຺ຍເຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມຕິ ສຸໂຕ, ສວນໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ວາ ສຸຕໍ, ທຸວິຘມ຺ປິ ສຸຕໍ. ນິສ຺ສເຍນ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ເຈຕໍ ‘‘ສຸເຕນ ນິສ຺ສເຍນາ’’ຕິ ກຣຓວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອິທໍ ປາຓາຕິປາຕາທິວິຣມນໍ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ອຍໍ ເອກຄ຺ຄຕາ ສມາທຫນຏ຺ເຐນ ສມາຘິ, ອິມານິ ຠູຕຸປາທານິ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປານິ, ອິເມ ຜສ຺ສາທໂຍ ນມນຏ຺ເຐນ ນາມານິ, ອິເມ ຣູປາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປີຬນາທິສຠາວສ຺ສ ວີມໍສນາຠູຕາ ປຎ຺ຎາ ວີມໍສາ ນາມ. ເຕສໍເຍວ ສີລສມາຘິອາທີນໍ ສີລຕິ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສີລນ຺ຕິອາທິວຈນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຠາຄລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານໍ ຕຸເລຕ຺ວາ ວິຍ ຄຫຓປຎ຺ຎາ ຕຸລນໍ ນາມ. ເຕສໍເຍວ ສີລສມາຘິອາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວລກ຺ຂຓໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈຕາທຸກ຺ຂຕາທິນມນຣຸປ຺ປນາທິສປ຺ປຈ຺ຈຍສງ຺ຂຕາທິອາກາເຣ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂຓປຎ຺ຎາ ເອວ ອຸປປຣິກ຺ຂາ ນາມາຕິ ວິເສສໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສ ຘາຣຓປຣິຈຍວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ອຸສ຺ສາຫນາ ຊາຕາ ວິຍ ນ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ ຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ ຘາຣຓປຣິຈຍວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ‘‘ອຸສ຺ສາຫນາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ເຈວ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ ຈ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ກຕມາ ຠາວນາມຍີ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ກາຣຓຠູຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຸຕມຍິຈິນ຺ຕາມຍິປຎ຺ຎານໍ ທສ຺ສນານນ຺ຕຣໍ ຜລຠູຕໍ ຠາວນາມຍິໍ ປຎ຺ຎໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາຫິ ທ຺ວີຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິມາຫິ ທ຺ວີຫິ ປຎ຺ຎາຫີຕິ ສຸຕມຍິຈິນ຺ຕາມຍິປຎ຺ຎາຫິ ກາຣຓຠູຕາຫິ. ສຸຕມຍິປຎ຺ຎາຍ ວາ ຈິນ຺ຕາມຍິປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ວາ ຐິໂຕເຍວ ໂຍຄາວຈໂຣ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠຕີຕິ. ມນສິກາຣສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣູປາຣູເປສຸ ປຣິຄ຺ຄຫາທິວເສນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈຕາທິວເສນ ມນສິກາເຣນ ສມ຺ມາ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ- ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາທເນນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕໍ ຍໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓທສ຺ສນຠູມິຍໍ ວາ ຠາວນາຠູມິຍໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ຠາວນາມຍີ ປຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍທິປິ ປຐມມຄ຺ຄຎາຓໍ ປຐມໍ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໂຕ ‘‘ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠາວນາວເສນ ປນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຠາວນາມຍີ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທສ຺ສນຠູມີຕິ ປຐມມຄ຺ຄຜລານິ, ເສສານິ ‘‘ຠາວນາຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໘. ອມ຺ຫາກາຈຣິຍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ‘‘ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ວາ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕມຍິປຎ຺ຎາທິກາ ວິຠຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສຕິ ສຸເຕນ ວິນາ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ ນາມ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ສຸເຕນ ວິນາ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ ໂຫຕ຺ເວວາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ປຣໂຕໂຆສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຣໂຕໂຆສາຕິ ປຣໂຕ ປວຕ຺ໂຕ ເທສນາໂຆໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ປຣໂຕໂຆສາ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຕິ ວິສຸໍ ອຕ຺ຕນິເຍວ ສມຸຏ຺ຐິຕາ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣາຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພານໍ ຣູປາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ຣຸປ຺ປນນມນາທິສຠາວປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນາທິນາ ອຸປາເຍນ ປວຕ຺ຕມນສິກາຣາ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ ນາມ, ອິມິນາ ສາວກາປິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫິຕາ, ຕຖາປິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທີນໍເຍວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາວກາ ອິຘ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມນໂຍ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ. ປຣໂຕຕິ ຘມ຺ມເທສກໂຕ ປວຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເທສນາໂຆເສນ ເຫຕຸນາ ຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິເຕນ, ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ຈ ເຫຕຸນາ ຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຠາວນາມຍີ ປຎ຺ຎາ ນາມ, ອິມິນາ ສາວກາປິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຫິຕາ, ຕຖາປິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸອາທີນໍເຍວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາວກາ ອິຘ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມນໂຍ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ. ປຣໂຕຕິ ຘມ຺ມເທສກໂຕ ປວຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເທສນາໂຆເສນ ເຫຕຸນາ ຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິເຕນ, ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ຈ ເຫຕຸນາ ຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຠາວນາມຍີ ປຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ເຎຍ຺ຍາຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ‘‘ເອວໍ ປຏິປທາວິຠາເຄນາ’’ຕິອາທິນາ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໙) ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຊານິຕພ຺ໂພ.

ສຸຕມຍິປຎ຺ຎາທິກາ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາ ອາຈຣິເຍນ ນານານເຍຫິ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ຕາສຸ ຍສ຺ສ ເອກາ ວາ ທ຺ເວ ວາ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກນາໂມ, ຍສ຺ສ ເອກາປິ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກນາໂມ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຍສ຺ສ ອຍໍ ປຎ຺ຎາ, ອິມາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ, ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມຕິ ປຏິປທາປຎ຺ຎາປ຺ປເຠເທນ ປຸຄ຺ຄລໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ອິມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ເຈວ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ ຈ ອິມາ ທ຺ເວ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ອຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວ ຊານນໂຕ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ນາມ. ຍສ຺ສ ນາຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສຫິ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ, ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ນາຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສຫິ ຊານນໂຕ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ນາມ. ຍສ຺ສ ມນ຺ທປຎ຺ຎສ຺ສ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສຫິ ເນວ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ ຈ, ອຍໍ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທເສຫິ ຊານນໂຕ ນິຣວເສສວິຕ຺ຖາຣເທສນາຍ ເນຕພ຺ພໂຕ ເນຍ຺ໂຍ ນາມາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ອິມາ ປຎ຺ຎາ ອຸທ຺ຘຏາ, ຕເມວ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຍສ຺ສາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໘) ວຸຕ຺ຕໍ.

໙. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ເທສນໍ ວິຠາເວຕິ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິປທາວິຠາເຄຫິ, ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຫາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ຎາຓວິຠາເຄຫິ ຈ ເທສນາຠາຊນໍ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍໍ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕໍ, ‘‘ຍາຍ ເທສນາປາຬິຍາ ເທສນາຫາຣໍ ໂຍເຊຕຸໍ ປຸພ຺ເພ ‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມີ’ຕິອາທິນາ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ຍາ ປາຬິເທສນາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສາ ປາຬິເທສນາ ເທສນາຫາເຣນ ນິທ຺ຘາຣິເຕສຸ ອສ຺ສາທາທີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ກິມຕ຺ຖໍ ເທສຍຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມໍ ອຕ຺ຖໍ ເທສຍຕີ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ສາຍໍ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ຍາ ຘມ຺ມເທສນາ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິກາ ປຸພ຺ເພ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສາຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ອສ຺ສາທາທີສຸ ກິມຕ຺ຖໍ ເທສຍຕີຕິ ກເຖຕຸກາມຕາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເທສຍຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ຕານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕກນິວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕນຸປາຍຠາເວນ ອວິປຣີຕຠາວໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ຍສ຺ສໍ ເທສນາຍໍ ສຈ຺ຈານິ ເທສນາຫາເຣນ ນິທ຺ຘາຣິຕານິ, ສາ ເທສນາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເທສຍຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ. ຍສ຺ສໍ ເທສນາຍໍ ອສ຺ສາທາທໂຍ ນິທ຺ຘາຣິຕາ, ສາ ເທສນາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເທສຍຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອສ຺ສາທາທໂຍ ນິທ຺ຘາຣິຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອສ຺ສາທາທໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາທີນໂວ ຜລຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທສນາຫາເຣນ ສໍວຓ຺ຓນານເຍນ ເທສນາຍໍ ນິທ຺ຘາຣິໂຕ ອາທີນໂວ ເຈວ ຜລຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ, ອສ຺ສາໂທ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ນິສ຺ສຣຓໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ອຸປາໂຍ ເຈວ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເທສຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ.

ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂໍ, ເຕ ຈ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ປີຬິຕຕ຺ຕາ ອາທີນວາເຍວ. ຜລນ຺ຕິ ເທສນາຍ ຜລໍ ໂລກິຍໍ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ອສ຺ສາໂທຕິ ຕຓ຺ຫາສ຺ສາທສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອສ຺ສາໂທ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສາເທກເທໂສ ທຸກ຺ຂເມວ, ອສ຺ສາເທກເທໂສ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ສມຸທໂຍ ຈ. ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຈ ຠຄວໂຕ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ ເທສນາຍ ຜລາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍຠາວໂຕ ‘‘ອຸປາໂຍ, ອາຓຕ຺ຕິ ຈ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິສ຺ສຣເຓກເທໂສປິ ມຄ຺ໂຄຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ຍາ ເທສນາ ວິເສສໂຕ ເທສຍຕິ, ກຕມາ ສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວິເສສໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອິທໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ວິເສສໂຕ ເທສຍຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

‘‘ຍາ ເທສນາ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ວິເສສໂຕ ເທສຍຕິ, ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກຠາວໍ ກິໍ ຠຄວາ ອາຫາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໔) ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊໍ ຊາຕິອາທິກໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ, ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທິຠາເວນ ຈ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເມຕິ ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ສວເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕຸໍ ອາລປຕິ. ພາຣາຓສິຍນ຺ຕິ ພາຣາຓສີນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ. ອິສິປຕເນຕິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ອິສນໂຕ ຄເວສນໂຕ ‘‘ອິສີ’’ຕິ ໂວຫຣິຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຕນຏ຺ຐາເນ. ມິຄທາເຍຕິ ມິຄານໍ ອຠຍທານຏ຺ຐາເນ ກາຣິເຕ ອສ຺ສເມວ.

ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຠາເວນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອນຕິສຍໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເກ ສຠາວຘາຣຓາທິນາ ອຕ຺ເຖນ ຘມ຺ໂມ ເຈວ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິເສຘນີຍໍ. ກສ຺ມາ? ຊນກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມິສ຺ສຣຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ຊຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎາທີນຎ຺ເຈວ ອຏ຺ຐາຣສພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິຍາ ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວຘສາຘນໂຕ ຈ. ‘‘ເກນ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສມເຓນ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມເຓນາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊມຕ຺ຕູປຄເຕນ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນາຕິ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ. ປຣມຕ຺ຖານຎ຺ຫິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຏິເສຘເນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານຸປ຺ປຊ຺ຊນມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ເທເວນາຕິ ຉກາມາວຈຣເທເວນ. ພ຺ຣຫ຺ມຸນາຕິ ຣູປພ຺ຣຫ຺ມາ ຄຫິຕາ. ‘‘ສມເຓນ ວາ …ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຕ຺ວາ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ອວເສສຂຕ຺ຕິຍຄຫປຕິປຣິສຊນາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຕສ຺ມາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິສມຓຈາຕຸມຫາຣາຊິກຕາວຕິໍສມາຣພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາ ອຏ຺ຐວິຘາປິ ປຏິເສເຘຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສມູເຫ ຘມ຺ມຈກ຺ກາຘາເຣ.

‘‘ທ຺ວາທສ ປທານິ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄາຖານຸຣູປໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກສຸຕ຺ເຕ ປທານິ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກເທສນາຍໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓ ອາທໂຍ; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐). ‘‘ອປຣິມາຓາ ອກ຺ຂຣາ ອປຣິມາຓາ ປທາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິມາຓາ ປທາ ອປຣິມາຓາ ອກ຺ຂຣາ’’ຕິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິວຈເນຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປທສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປທາ, ອກ຺ຂຣາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນາຕິ ຈ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ເອຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ເສວ ສງ຺ກາສນາ ປກາສນາ ປກາສນາກາໂຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາກາໂຣຕິ ອາກາຣວນ຺ຕອາກາຣສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ. ສງ຺ກາສນາກາໂຣຕິ ຈ ສງ຺ກາສນີຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາກາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອິຕິປີຕິ ອິຕິ ອິມິນາ ປກາເຣນປິ, ອິມິນາ ປກາເຣນປິ ອິທໍ ຊາຕິອາທິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຍນ຺ຕິ ກາມຕຓ຺ຫາທິເຠທາ ອຍໍ ຕຓ຺ຫາ. ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕນສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ. ອຍນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂຕໂຕ ນິສ຺ສຏາ ອຍໍ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ຊາຕິອາທິປ຺ປເຠທສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນນິໂຣຘປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ. ອຍນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐາທິໂກ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ອຣິໂຍ ມຄ຺ໂຄ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຄຕຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປທາຠາວໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ’’ຕິອາທິນາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທອຕ຺ຖປທານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສຍິວິສຍຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຠຄວາ ກິໍ ສາມຎ຺ເຎຫິ ອກ຺ຂຣາທີຫິ ສງ຺ກາເສຕິ ວາ ປກາເສຕິ ວາ, ອຸທາຫຸ ຍຖາຣຫໍ ສງ຺ກາເສຕິ ປກາເສຕີຕິອາທິວິຈາຣຓາຍ ສມ຺ຠວໂຕ ວິສຍວິສຍິຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ຘຠາວໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ‘‘ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ປເທເນວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຕ຺ຖຕ຺ຕາທິໂກ ສງ຺ກາສິຕພ຺ໂພຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ປທາວຍວສ຺ສ ປນ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ຄຫຓມຸເຂເນວ ອກ຺ຂຣສມຸທາຍສ຺ສປິ ປທສ຺ສ ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ປເທ ຄຫິເຕ ຈ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຕ຺ຖາທິກາວໂພໂຘ ໂຫຕ຺ເວວ, ເອວໍ ສຕິ ປເທເນວ ສິຊ຺ຌນໂຕ ອກ຺ຂໂຣ ວິສຸໍ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ? ນ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຕ຺ຖາທິກາວໂພຘສ຺ສ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ທຸ-ອິຕິ ອກ຺ຂເຣນ ຫິ ອເນກຸປທ຺ທວາຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ກຸຈ຺ຉິຕຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕ, ຂ-ອິຕິ ອກ຺ຂເຣນ ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວວິຣເຫນ ຕຸຈ຺ຉຕ຺ໂຖຕິ ເອວມາທິກາວໂພຘສ຺ສ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠວຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປທຕ຺ຖຄຫຓສ຺ສ ວິເສສາຘານໍ ຊາຍຕີ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໙). ປທປຣິໂຍສາເນ ວາກ຺ຍປຣິໂຍສານາຠາວໂຕ ອກ຺ຂເຣຫິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ທີປິຍມາໂນ ອຕ຺ໂຖ ປເທຫິ ປກາສິໂຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປເທຫິ ປກາເສຕີ’’ຕິ. ວາກ຺ຍປຣິໂຍສາເນ ປນ ສງ຺ກາສິໂຕ ປກາສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ວິວຣິໂຕ ວິວໂຏ ກໂຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ວິວຣຕີ’’ຕິ. ປກາເຣຫິ ຈ ວາກ຺ຍເຠເທ ກເຕ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ວິຠຕ຺ໂຕ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກາເຣຫິ ວິຠຊຕີ’’ຕິ. ວາກ຺ຍາວຍວານໍ ປທານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ນິພ຺ພຈນວິຠາເຄ ກເຕ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ປາກໂຏ ກໂຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕີຫິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕີ’’ຕິ. ກຕນິພ຺ພຈເນຫິ ວາກ຺ຍາວຍເວຫິ ວິຕ຺ຖາຣວເສນ ນິຣວເສສໂຕ ເທສິເຕຫິ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ໂຕສນໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາເຕຊນຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ນິທ຺ເທເສຫິ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ‘‘ຠຄວາ ເອວາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອກ຺ຂເຣຫິ ເອວາ’’ຕິ ວາ ອວຘາຣເຓ ໂຍຊິເຕ ‘‘ສາວໂກ ນ ສງ຺ກາເສຕິ, ປທາທີຫິ ນ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ສາວໂກ ຈ ສງ຺ກາເສຕິ, ປທາທີຫິ ຈ ສງ຺ກາເສຕິ. ກຕ຺ຖ ອວຘາຣຓໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ‘‘ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕິເຍວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ສາວເກນ ສງ຺ກາສິໂຕ ວາ ປທາທີຫິ ສງ຺ກາສິໂຕ ວາ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖປທານຎ຺ຈ ອກ຺ຂຣາທິນານາວິສຍຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ເຕນ ເອການຸສນ຺ຘິເກ ສຸຕ຺ເຕ ຉເຬວ ອຕ຺ຖປທານິ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ອເນການຸສນ຺ຘິເກ ສຸຕ຺ເຕ ອນຸສນ຺ຘິເຠເທນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຉ ຉ ອຕ຺ຖປທານິ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພານິ.

‘‘ຉສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນປເທສຸ ກຕເມນ ພ຺ຍຎ຺ຊນປເທນ ກຕມໍ ກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມິນາ ອິທໍ ກິຈ຺ຈໍ, ອິມິນາ ອິທໍ ກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ຈ ປເທຫິ ຈ ອຸຄ຺ຆເຏຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ອກ຺ຂຣາທີສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນປເທສຸ. ອຸຄ຺ຆເຏຕີຕິ ອຸຄ຺ຆຏນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈາປິ ເທສນາວ ອຸຄ຺ຆຏນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ, ຠຄວາ ປນ ເທສນາຊນກຕ຺ຕາ ອຸຄ຺ຆຏນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສເສສຸປິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

‘‘ອຸຄ຺ຆຏນກິຈ຺ຈສາຘິກາ ເທສນາເຍວ ກິໍ ວິປຎ຺ຈນວິຕ຺ຖາຣຓກິຈ຺ຈສາຘິກາ ເທສນາຊນກຕ຺ຕາ, ອຸທາຫຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກິຈ຺ຈສາຘິກາ ອຎ຺ຎາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຠາວໂຕ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກິຈ຺ຈສາຘິກາ ອຎ຺ຎາ ເທສນາຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຆຏນາ ອາທີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຖ ວາ ‘‘ກຕມາ ອຸຄ຺ຆຏນາ, ກຕມາ ວິປຎ຺ຈນາ, ກຕມາ ວິຕ຺ຖາຣຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຆຏນາ ອາທີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸຄ຺ຆຏນາທິກິຈ຺ຈສາຘິກາສຸ ເທສນາສຸ. ອຸຄ຺ຆຏນາຕິ ອຸຄ຺ຆຏນກິຈ຺ຈສາຘິກາ ເທສນາ ອາທິເທສນາ ໂຫຕິ. ວິປຎ຺ຈນາຕິ ວິປຎ຺ຈນກິຈ຺ຈສາຘິກາ ເທສນາ ມຊ຺ເຌເທສນາ ໂຫຕິ. ວິຕ຺ຖາຣຓາຕິ ວິຕ຺ຖາຣຓກິຈ຺ຈສາຘິກາ ເທສນາ ປຣິໂຍສານເທສນາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

‘‘ອຸຄ຺ຆຏິຍນ຺ໂຕ ອຸທ຺ທິສິຍມາໂນ ປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູໂຕ ຘມ຺ມວິນໂຍ ກຕມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕິ, ວິປຎ຺ຈິຍນ຺ໂຕ ນິທ຺ທິສິຍມາໂນ ປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູໂຕ ຘມ຺ມວິນໂຍ ກຕມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕິ, ວິຕ຺ຖາຣິຍນ຺ໂຕ ປຏິນິທ຺ທິສິຍມາໂນ ປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູໂຕ ຘມ຺ມວິນໂຍ ກຕມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂສຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອວໍ ‘ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’ຕິອາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານໍ ພ຺ຍາປາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຖປທານໍ ພ຺ຍາປາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ໂສຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໙) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຆຏິຍນ຺ໂຕ ອຸທ຺ທິສິຍມາໂນ ອຸທ຺ເທສປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູໂຕ ໂສ ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕິ, ເຕນ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິນຍເນນ ນໍ ອຸຄ຺ຆຏິຍນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສິຍມານໍ ອຸທ຺ເທສປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູຕໍ ວິນຍໍ ‘‘ອາທິກລ຺ຍາໂຓ’’ຕິ ອາຫຸ. ວິປຎ຺ຈິຍນ຺ໂຕ ນິທ຺ທິສິຍມາໂນ ນິທ຺ເທສປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູໂຕ ໂສ ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕິ, ເຕນ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິນຍເນນ ນໍ ວິປຎ຺ຈິຍນ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສິຍມານໍ ນິທ຺ເທສປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູຕໍ ວິນຍໍ ‘‘ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ’’ຕິ ອາຫຸ. ວິຕ຺ຖາຣິຍນ຺ໂຕ ປຏິນິທ຺ທິສິຍມາໂນ ປຏິນິທ຺ເທສປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູໂຕ ໂສ ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ເນຍ຺ຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕິ ວິນຍນໍ ຊເນຕິ, ເຕນ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິນຍເນນ ນໍ ວິຕ຺ຖາຣິຍນ຺ຕໍ ປຏິນິທ຺ທິສິຍມານໍ ປຏິນິທ຺ເທສປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖຠູຕໍ ວິນຍໍ ‘‘ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ’’ຕິ ອາຫູຕິ ໂຍຊນຕ຺ໂຖຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຖ ວາ ‘‘ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ ຉນ຺ນໍ ປທານໍ ພ຺ຍາປາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ອຕ຺ໂຖ ນິພ຺ຍາປາໂຣ ສິຍາ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສພ຺ຍາປາໂຣເຍວາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ໂສຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ’’ຕິອາທິ. ເອເຕນ ອຕ຺ໂຖເຍວ ມຸຂ຺ຍໂຕ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍສ຺ສ ວິນຍນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ, ອຕ຺ຖວາຈໂກ ປນ ສທ຺ໂທ ຐານູປຈາຣໂຕ ເວເນຍ຺ຍຕ຺ຕຍສ຺ສ ວິນຍນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປທປຣມສ຺ສ ປນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ໂສ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຍ ເນຍ຺ຍຄ຺ຄຫເຓນ ປທປຣມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອກ຺ຂເຣຫີຕິອາທີສຸ ກຣຓຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ນ ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ. ອກ຺ຂຣາທີນຎ຺ຫິ ອຸຄ຺ຆຏນາທີນິ ປໂຍຊນານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຸຄ຺ຆຏນາທີນໍ ອກ຺ຂຣາທີນິ ປໂຍຊນານີຕິ ‘‘ອນ຺ເນນ ວສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອນ຺ເນນ ເຫຕຸນາ ວສຕິ, ວສເນນ ເຫຕຸນາ ອນ຺ນໍ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ວສນກິຣິຍາຍ ຜລໍ ວສນກິຣິຍາຍ ເຫຕຸຠາເວນ ຄຫິຕໍ. ‘‘ອຊ຺ເຌສເນນ ວສຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍທຕ຺ຖາ ຈ ກິຣິຍາ, ໂສ ເຫຕູ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໙). ຕຕ຺ຖ ຍທຕ຺ຖາຕິ ໂສ ອນ຺ນາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສາ ວສນາທິກິຣິຍາຍາຕິ ຍທຕ຺ຖາ, ວສນາທິກິຣິຍາ, ໂສ ອນ຺ນາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ ຕສ຺ສາ ວສນາທິກິຣິຍາຍ ເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐. ‘‘ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ ປທາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ປາຬິຍາ ທ຺ວາທສປທສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຉອຕ຺ຖປທຉພ຺ຍຎ຺ຊນປທເຠເທນ ສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖປທພ຺ຍຎ຺ຊນປທກລ຺ຍາຓຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຉປ຺ປທານິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຖ ວາ ‘‘ທ຺ວາທສ ປທານິ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານຸຣູປໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ປາຬິຍາ ທ຺ວາທສປທຕາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານຸຣູປໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສາ ປາຬິຍາ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາ ທສ຺ສິຕາ, ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານຸຣູປໍ ຕສ຺ສາ ປາຬິຍາ ຉອຕ຺ຖປທພ຺ຍຎ຺ຊນປທສມ຺ປນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຉປ຺ປທານິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ເທສນາຫາຣວິສຍສງ຺ຂາຕາຍໍ ປາຬິຍໍ ຉປ຺ປທານິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕມານິ ຉປ຺ປທານິ? ສງ຺ກາສນາ, ປກາສນາ, ວິວຣຓາ, ວິຠຊນາ, ອຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອິມານິ ຉປ຺ປທານິ. ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ມາ ສາຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ເທສນາຫາຣວິສຍສງ຺ຂາຕາຍໍ ປາຬິຍໍ ຉປ຺ປທານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ກຕມານິ ຉປ຺ປທານິ? ອກ຺ຂຣໍ, ປທໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ອາກາໂຣ, ນິຣຸຕ຺ຕິ, ນິທ຺ເທໂສ ອິມານິ ຉປ຺ປທານິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ສາ ປາຬິຍາ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຉອຕ຺ຖປທສມ຺ປນ຺ນຉພ຺ຍຎ຺ຊນປທສມ຺ປນ຺ນຏ຺ເຐນ, ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຠຄວາ ອາຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເກວລສທ຺ທສ຺ສ ສກລາທິອຕ຺ຖວາຈກຕ຺ຕາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກວລນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ນ ມິສ຺ສໍ ໂລກິເຍຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ເຖ ເອໂກປິ ອຕ຺ໂຖ ອູໂນ ນຕ຺ຖິ, ວາຈກສທ຺ເທສຸປິ ອນຕ຺ຖໂກ ເອໂກປິ ສທ຺ໂທ ອຘິໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອນູນໍ ອນຕິເຣກໍ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສທ຺ທໂທສອຕ຺ຖໂທສາທິວິຣຫໂຕ ວາ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ຣາຄາທິມລວິຣຫໂຕ ວາ ປຣິໂຍທາຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມວິເສສານໍ ອຸປຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕໍ. ນິຄ຺ຄຕໍ ມລໍ ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິມ຺ມລໍ. ສທ຺ທໂທສາທິວິຣຫໂຕ ວາ ຣາຄາທິວິຣຫໂຕ ວາ ສພ຺ພມເລຫິ ອປຄຕໍ ປຣິ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອທາຕນ຺ຕິ ປຣິໂຍທາຕໍ. ອຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພວິເສສາຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ຍຖາ ‘‘ປທກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປທກ຺ກນ຺ຕໍ ປທກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານໍ. ວິສິສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ເມຫີຕິ ວິເສສາ, ສພ຺ເພ ວິເສສາ ສພ຺ພວິເສສາ, ສພ຺ພໂຕ ວາ ວິເສສາຕິ ສພ຺ພວິເສສາ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ. ເຕສໍ ສພ຺ພວິເສສານໍ ອຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອິທນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປທນ຺ຕິ ຕຖາຄຕປທໍ. ປທນ຺ຕິ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຄມເນນ ວາ ເທສນາຄມເນນ ວາ ກິເລສຄ຺ຄຫຓໍ. ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄມນຏ຺ຐານໍ ອິຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາຄເຕນ ໂຄຈຣາເສວເນນ ວາ ຠາວນາເສວເນນ ວາ ນິເສວິຕໍ ຠຊິຕໍ ອິຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາວຊິຣຎາຓສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓທນ຺ເຕຫິ ອາຣຎ຺ຊິຕໍ ອາຣຎ຺ຊິຕຏ຺ຐານໍ ອິຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອໂຕ ຕຖາຄຕປທາທິຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພຠາວໂຕ ເອຕໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈຣິຍໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວາ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ ຈຣິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ປກາເຣຫິ ຎາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສ຺ສ ສງ຺ຄຫສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວປຣິສຸທ຺ຘຠາວສງ຺ຂາຕໍ ຕຖາຄຕປທຠາວໍ!ຕຖາຄຕປທຠາວໍ, ຕຖາຄຕນິເສວິຕຠາວໍ, ຕຖາຄຕອາຣຎ຺ຊິຕຠາວໍ, ເຕຫິ ປກາເຣຫິ ຎາປິຕຠາວໍ ກຖໍ ມຍໍ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ‘‘ເຕນາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕພ຺ຠາວທີປເກນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ເຕນ ວຈເນນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນິກ຺ກງ຺ເຂຫິ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຍທິ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ຈ ປເທຫິ ຈ ອຸຄ຺ຆເຏຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ຈ ອາກາເຣຫິ ຈ ວິປຎ຺ຈຍຕິ, ນິຣຸຕ຺ຕີຫິ ຈ ນິທ຺ເທເສຫິ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອາຈຣິເຍນ ຣຈິເຕນ ເທສນາຫາເຣນ ປໂຍຊນໍ ນ ຠວຕິ, ເທສນາຫາເຣນ ນ ວິນາ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍເມວ ອຕ຺ຖສິຊ຺ຌນໂຕຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເກສໍ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍຄີນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຄີນນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາຍນ຺ຕິ ໂຍຄິໂນ, ເຕສໍ ໂຍຄີນໍ. ເຕນ ມຍາ ຣຈິເຕນ ເທສນາຫາເຣນ ສໍວຓ຺ຓິຕາ ອຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ອຸຄ຺ຆຏນາທິກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ເທສນາຫາໂຣ ໂຍຄີນໍ ສາຕ຺ຖໂກເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ເທສນາຫາຣສ຺ສ ອສ຺ສາທາທິເທສນາຫາຣຠາໂວ ເກນ ອມ຺ເຫຫິ ຊານິຕພ຺ໂພ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ…ເປ… ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ອສ຺ສາທາທິເທສນາຫາຣຠາເວນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ…ເປ… ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ອາຫ, ເຕນ ວຈເນນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ເທສນາຫາຣສ຺ສ ໂຍຄີນໍ ອສ຺ສາທາທິເທສນາຫາຣຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເທສນາຫາໂຣ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ອຎ຺ໂຎ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ນິຍຸຕ຺ໂຕ ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສໍ ເທສນາຍໍ ອສ຺ສາທາທໂຍ ເຍນ ເທສນາຫາເຣນ ນິທ຺ຘາຣິຕາ, ຕສ຺ສໍ ເທສນາຍໍ ໂສ ເທສນາຫາໂຣ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍຊິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ.

ອິຕິ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ເຄ ສຕ຺ຕິພລານຸຣູປາ ຣຈິຕາ

ວິຠາວນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຏີການຸສາເຣນ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ໂຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.

໒. ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ຄວິຠາວນາ

໑໑. ເຍນ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູເຕນ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ເຄນ ອສ຺ສາທາທໂຍ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູໂຕ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ‘‘ກຕໂມ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ໂສຬສສຸ ເທສນາຫາຣາທີສຸ ຫາເຣສຸ ກຕໂມ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນິທ຺ເທສຄາຖາຍ ອິທານິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ອຍໍ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ ກິໍ ວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິໂກ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ.