໑. ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕວິຠາວນາ

໕໒. ເຍນ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູເຕນ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄາທິຫາຣວິຠງ຺ເຄນ ອສ຺ສາທາທໂຍ ນານາສຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ວິຠຕ຺ຕາ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູໂຕ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ຄາທິຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ.

‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມໍ, ທິສາໂລຈນໂຕ ທິສາ ວິໂລເກຕ຺ວາ;

ສງ຺ຂິປິຍ ອງ຺ກຸເສນ ຫິ, ນເຍຫິ ຕີຫິ ນິທ຺ທິເສ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. (ເນຕ຺ຕິ. ໔ ນຍສງ຺ເຂປ) –

ຄາຖາ ນິທ຺ເທສວາເຣ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສາ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ຫາຣວິຠງ຺ຄວາຣສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ‘‘ກຸຫິຎ຺ຈິ ວິຠຕ຺ໂຕ, ຫາຣສມ຺ປາເຕ ວາ ວິຠຕ຺ໂຕ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ນຍສມຸຏ຺ຐານຫາເຣ ວາ ວິຠຕ຺ໂຕ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຫາຣສມ຺ປາເຕ ວິຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ວາ ສຸປຣິກມ຺ມກຕຠູມິສທິເສສຸ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພສຸ ນານາສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສສຸ ນານາວຓ຺ຓສຸຄນ຺ຘປຸປ຺ຜສທິເສ ໂສຬສ ຫາເຣ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂສຬສ ຫາຣາ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສຸສິກ຺ຂິຕສິປ຺ປາຈຣິຍສຸວິຈາຣິຕຊມ຺ພຸນທາຠຣຓສທິເສສຸ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພສຸ ນານາສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສສຸ ນານາວິຘຣໍສິຊາລວິວິຘມຓິຣຕນສທິເສ ໂສຬສ ຫາເຣ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ໂຍເຊຕ຺ວາວ ໂສຬສ ຫາຣາ ວິຠຕ຺ຕາ, ມຫາປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປປ຺ປຏໂກຊສ຺ສ ຂາທາປນໍ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ ວິຍ, ນານາວິເຘສຸ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພສຸ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສສຸ ປຣມຕ຺ໂຖຊາຍ ໂສຬສຫິ ຫາເຣຫິ ອຕິທຸກ຺ກຣຂາທາປນສທິສໍ ວິຎ຺ຎາປນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ໂຍຊນິກມຘຸຄຓ຺ຑໍ ປີເຬຕ຺ວາ ສຸມຘຸຣສສ຺ສ ປາຍາປນໍ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ ວິຍ ນານາວິເຘສຸ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພສຸ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສສຸ ປຣມຕ຺ຖມຘຸຣສສ຺ສ ໂສຬສຫິ ຫາເຣຫິ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ ປາຍາປນສທິສໍ ວິຎ຺ຎາປນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ອາຈຣິເຍນ ອເນເກສຸ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສສຸ ໂສຬສ ຫາເຣ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂສຬສ ຫາຣາ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ນານາວິຘສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສສຸ ເຕ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂສຬສ ຫາຣາ ວິຠຕ຺ຕາ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂສຬສ ຫາຣາ ວິຠຕ຺ຕາ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂສຬສ ຫາຣາ ວິຠຕ຺ຕາເຍວາຕິ ຕຖາ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ຫາຣສມ຺ປາຕວາຣໍ ອາຫ.

ນນຸ ຫາຣສມ຺ປາຕວາຣໍ ກເຖຕຸກາເມນ ອາຈຣິເຍນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ຄາຖໍ ຫາຣວິຠງ຺ຄວາໂຣ ນປ຺ປໂຍເຊຕິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓວິສຍຕ຺ຕາ ຈ ນຍວິຈາຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣິຕຕ຺ຕາ. ຫາຣສມ຺ປາຕວາໂຣ ປນ ຕໍ ຄາຖໍ ປໂຍເຊຕິ ອວິກິຓ຺ຓວິສຍຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈາມສິຕ຺ວາ ຫາຣສມ຺ປາຕວາເຣ ຕສ຺ສາ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍເຍວາຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ –

ເອວໍ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ນານາວຓ຺ຓານິ ມຸຕ຺ຕປຸປ຺ຜານິ ປກິຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ສຸສິກ຺ຂິຕສິປ຺ປາຈຣິຍວິຈາຣິເຕສຸ ສຸຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓາລງ຺ກາເຣສຸ ນານາວິຘຣໍສິຊາລສມຸຊ຺ຊລານິ ວິວິຘານິ ມຓິຣຕນານິ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ, ມຫາປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປປ຺ປຏໂກຊໍ ຂາທາເປນ຺ໂຕ ວິຍ, ໂຍຊນິກມຘຸຄຓ຺ຑໍ ປີເຬຕ຺ວາ ສຸມຘຸຣສໍ ປາເຍນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ນານາສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສ ອຸທາຫຣນ຺ໂຕ ໂສຬສ ຫາເຣ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຫາຣສມ຺ປາຕວາຣໍ ອາຣຠິ. ອາຣຠນ຺ໂຕ ຈ ຍາຍໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ –

‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມໍ, ທິສາໂລຈນໂຕ ທິສາ ວິໂລເກຕ຺ວາ;

ສງ຺ຂິປິຍ ອງ຺ກຸເສນ ຫິ, ນເຍຫິ ຕີຫິ ນິທ຺ທິເສ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ຫາຣວິຠງ຺ຄວາໂຣ ນປ຺ປໂຍເຊຕິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓວິສຍຕ຺ຕາ, ນຍວິຈາຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣິຕຕ຺ຕາ. ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສຫິ ຫາຣານໍ ວິຠາຄທສ຺ສນເມວ ຫິ ຫາຣວິຠງ຺ຄວາໂຣ. ຫາຣສມ຺ປາຕວາໂຣ ປນ ຕໍ ປໂຍເຊຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສ ໂສຬສ ຫາເຣ ໂຍເຊຕ຺ວາວ ຕທນນ຺ຕຣໍ ນຍສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສຬສ ຫາຣາ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈາມສິຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສາ ນິທ຺ເທໂສ ກຸຫິໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ? ຫາຣສມ຺ປາເຕຕິ ອາຫາ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາຖາຕ຺ໂຖ ນິທ຺ເທສວິຠາວນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕວ. ‘‘ໂສຬສ…ເປ… ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍາ ຄາຖາ ນິທ຺ເທເສ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສາ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ກຸຫິໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຫາຣວິຠງ຺ຄສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ອາຈຣິເຍນ ນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ຫາຣສມ຺ປາເຕ ວາ ປຈ຺ຈາມສິຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ນຍສມຸຏ຺ຐາເນ ວາ ປຈ຺ຈາມສິຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ກິນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຫາຣສມ຺ປາເຕ ປຈ຺ຈາມສິຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ.

ຫາຣສມ຺ປາເຕ ຕສ຺ສາ ຄາຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຫາຣສມ຺ປາໂຕ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕເຠເທນ ໂສຬສວິໂຘ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຫາຣສມ຺ປາໂຕ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ເພ ສໍວຓ຺ຓນາຠາເວນ ມຍາ ວິຠຊິຍມາໂນ ຫາຣສມ຺ປາຕຠູໂຕ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ ນາມາຕິ ຕຖາ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂສຬສວິເຘ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາຕາທິເກ ຫາຣສມ຺ປາເຕ. ກຕໂມ ຫາຣສມ຺ປາຕຠູໂຕ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ຈ;

ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນ, ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. –

ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ກິໍເທສຍຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປມາທໍ ເທສຍຕີ’’ຕິອາທິສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄາຖາຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕໒) ວິຠຕ຺ໂຕ. ໂຍຊນຕ຺ໂຖ ປນ ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ມາຣສ຺ສ ມຈ຺ຈຸໂນ ວສໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ວິປລ຺ລາເສນ ວິປລ຺ລາສສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ມາຣສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນ ສສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ກຸສີຕຈິຕ຺ເຕນ ຕໍຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ມາຣສ຺ສ ກິເລສາທິມາຣສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ.

‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’ຕິ ປເທນ ເທສິຕໍ ຕໍ ປມາທຘມ຺ມຊາຕໍ ກສ຺ສ ປທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສນ ເທສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ຈາຕິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສນ ເທສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ກຖໍ ວິຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ວິປລ຺ລາເສນ ຍທາ ອນິຈ຺ເຈ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ, ຕທາ ປວຕ຺ໂຕ ໂສ ວິປລ຺ລາໂສ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂສ ປນ ວິປລ຺ລາໂສ ກິໍລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕຖາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓຕິ ອສຸຠາທີນໍເຍວ ສຸຠາທິວິປຣີຕຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ວິປລ຺ລາໂສ ‘‘ວິປລ຺ລາສຍຕີ’’ຕິ ກາຣິຕຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ. ກິໍ ວິປລ຺ລາໂສ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ? ໂສ ວິປລ຺ລາໂສ ສຎ຺ຎໍ ວິປລ຺ລາສຍຕິ, ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ວິປລ຺ລາສຍຕິ, ທິຏ຺ຐິມ຺ປິ ວິປລ຺ລາສຍຕິ. ອິຕິ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ ວິປລ຺ລາສຍຕີຕິ ວິປລ຺ລາເສຕພ຺ພານໍ ຕິວິຘຕ຺ຕາ ວິປລ຺ລາສາປິ ຕິວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ມຸທຸໂກ ທຸພ຺ພໂລ ສຸຠາທິວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕາກາຣຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສໂຕ ພລວາ ສຸຠາທິວເສນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕານໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ສຸຠາທິວເສນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຄຫຓໂຕ. ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາເສຫິ ພລວຕໂຣ, ຍໍ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສຸຠາທິອາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສສ຺ສຕາທິວເສນ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ຄຫຓໂຕ. ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ເອເກກສ຺ສ ສຸຠສຸຂອຕ຺ຕນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ ທ຺ວາທສວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ.

ວິປລ຺ລາສາ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ກຕເມ ວິປລ຺ລາສປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານວິສຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິມານິ ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຖູນິ ວິປລ຺ລາສປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານວິສຍານີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ກຸຫິໍ ວິປລ຺ລາສຍຕິ ຈຕູສຸ ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຖູສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕູສຸ ຣູປກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕສຸ ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຖູສຸ ໂສ ສພ຺ໂພ ວິປລ຺ລາໂສ ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໂຍ ວິປລ຺ລາສຍຕິ. ‘‘ກຖໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິປລ຺ລາສຍຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປໍ ວາ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ວາ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິປລ຺ລາໂສ ຣູປກາເຍ ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໂຍ ວິປລ຺ລາສຍຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ເວທນາທີສຸປິ.

‘‘ເຕສຸ ຣູປກາຍາທີສຸ ກຕມໍ ກຕມສ຺ສ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ອິທໍ ອິມສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ຈຕູສຸ ປຐມໍ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖຸ ຣູປໍ ‘‘ອສຸເຠ ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ໂຫຕີຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເອວໍ ‘‘ອສຸເຠ ສຸຠ’’ນ຺ຕິອາທິປ຺ປກາເຣນ ວິປລ຺ລາສາ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຠວນ຺ຕິ.

ອິທໍ ອິມສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕາ, ‘‘ເຕສໍ ວິປລ຺ລາສານໍ ກຕເມ ມູລກາຣຓຘມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິເລສາ, ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈ – ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ວິປລ຺ລາສານໍ ມູລກາຣຓຠູຕາ ຠວນ຺ຕິ.

‘‘ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ເອກໂຕ ວິປລ຺ລາສານໍ ມູລກາຣຓໍ ກິໍ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ວິສຸໍ ວິສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຓ຺ຫານິວຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາຣຫິຕາ ຕຓ຺ຫາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊານິວຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນ, ຕຓ຺ຫາຍ ສາຕິສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ສາຕິສຍາຍ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ອສຸເຠປິ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ, ທຸກ຺ເຂປິ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອວິຊ຺ຊານິວຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກສ຺ມາ ‘‘ທິຏ຺ຐິນິວຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ອວິຊ຺ຊາຍ ທິຏ຺ຐິ ຠວຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສີເສນ ອວິຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐິນິວຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊານິວຸຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິວຸຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ທິຏ຺ຐິຣຫິຕາ ອວິຊ຺ຊາປິ ຄຫິຕາ ສິຍາ, ທິຏ຺ຐິສຫິຕາຍ ຫິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນິຈ຺ເຈປິ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຕນິເຍປິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖໍ ຕຓ຺ຫາມູລໂກ ວິປລ຺ລາໂສ ປວຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ທິຏ຺ຐິສຫິຕາວິຊ຺ຊາມູລໂກ ວິປລ຺ລາໂສ ປວຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂຍ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຕຓ຺ຫາມູລກທິຏ຺ຐິສຫິຕາວິຊ຺ຊາມູລເກສຸ. ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສຕິ ທິຏ຺ຐິສຫິຕາວິຊ຺ຊາມູລກວິປລ຺ລາໂສ. ອຕີຕໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອທພ຺ພຠູໂຕປິ ທພ຺ພຠູໂຕ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຓ຺ຫາວິປລ຺ລາໂສຕິ ທິຏ຺ຐິສຫິຕຕຓ຺ຫາມູລໂກ ວິປລ຺ລາໂສ ອນາຄຕໍ ຣູປໍ ທິຏ຺ຐິຠິນນ຺ທນວເສນ ອຠິນນ຺ທຕີຕິ. ເອວໍ ອຕີຕສມນຸປສ຺ສນອນາຄຕາຠິນນ຺ທນເຠເທນ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິເລໂສ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາເຍວ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ທສ ກິເລສາປິ, ກສ຺ມາ ທ຺ເວເຍວ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຈ – ອິເມ ທ຺ເວເຍວ ຘມ຺ມາ ປຣມສາວຊ຺ຊສ຺ສ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ມູລກາຣຓຕ຺ຕາ. ຕາຫິ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາຫິ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ເພຫິ ກິເລເສຫິ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ຈ ວິເສສໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕາສຸ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາສຸ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຫີນາສຸ ໂກຈິ ສໍກິເລໂສ ອປ຺ປຫີໂນ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ວິປລ຺ລາສານໍເຍວ ມູລກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕິ ກິໍ, ອຸທາຫຸ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏສ຺ສາປິ ມູລກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕິ ກິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ມູລກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາ, ເອວໍ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏສ຺ສາປິ ມູລກາຣຓໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ເຍສໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ປຸພ຺ພໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕຫິ ອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊເນຫິ ສໍສາເຣ ສນ຺ຘາວນ຺ຕານໍ ສໍສຣນ຺ຕານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສກິໍ ນິຣຍໍ ມາຣວສຄມເນນ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ໂຫຕິ, ສກິໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ໂຫຕິ, ສກິໍ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ໂຫຕິ, ສກິໍ ອສຸຣກາຍໍ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ໂຫຕິ, ສກິໍ ເທເວ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ໂຫຕິ, ສກິໍ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ຈາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສນ ເທສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອາຈຣິເຍນ ວິຠຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາໂຕ, ‘‘ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນາຕິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສນ ເທສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ກຖໍ ວິຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຍາ ອກລ຺ລຕາ ອກມ຺ມນິຍຕາ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ອກລ຺ລຕ຺ຕໍ ອກມ຺ມນິຍຕ຺ຕໍ ຖິນໍ ນາມ. ຍໍ ກາຍສ຺ສ ລີນຕ຺ຕໍ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍລີນຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ກາຍສ຺ສ ລີນຕ຺ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ນາມາຕິ ຖິນມິທ຺ຘສຣູປເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຫິ ຖິນມິທ຺ເຘຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຠູຕຠາວາທິໂກ ປນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອວຸຕ຺ເຕປິ ເຍສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຖິນມິທ຺ເຘຫິ ອຠິຠູຕໍ, ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕສີເສນ ສໍໂຍຊເນນ ສໍສາເຣ ມາຣວສຄມເນນ ສນ຺ຘາວນໍ ສໍສຣຓໍ ປຣິໂຍສານສຠາໂວ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

‘‘ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສນ ເທສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ກຖໍ ວິຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກິເລສມາຣສ຺ສາຕິ ກິເລໂສ ທານາທິປຸຎ຺ເຎ ມາເຣຕິ ນິວາເຣຕີຕິ ອຕ຺ເຖນ ມາໂຣຕິ ກິເລສມາໂຣ. ອິມິນາ ກິເລສມາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຠິສງ຺ຂາຣມາຣຂນ຺ຘມາຣມຈ຺ຈຸມາຣາ ຈ ຄຫິຕາ, ຈ-ສທ຺ເທນ ວາ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຕ຺ຕມາຣສ຺ສາຕິ ເທວປຸຕ຺ຕມາຣສ຺ສ. ອຖ ວາ ‘‘ເທວປຸຕ຺ຕມາຣສ຺ສາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕມາຣສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຍ ໂຍ ຣາຊໂຈຣາທິໂກ ທານາທີນິ ວາ ອິສ຺ສຣິຍໂຠຄາທີນິ ວາ ມາເຣຕິ, ໂສ ໂສ ຣາຊໂຈຣາທິໂກປິ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສຕ຺ຕມາຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉໍ ໂລຠໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຣຸຈິໍ ອາກງ຺ຂໍ ອາຓໍ ອາຓຕ຺ຕິໍ. ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ອຸເປຕິ ອນຸວຕ຺ຕຕິ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ ນາຕິກ຺ກມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກສ຺ມາ ວສໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ສຕ຺ໂຕ ອຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ເຕນ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕຈິຕ຺ເຕນ ຈ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູຕຈິຕ຺ເຕນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ສຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓາທີຫິ ນິວຸໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສໍສາຣາຠິມຸໂຂ ຫິ ຍສ຺ມາ ໂຫຕິ, ນ ວິສງ຺ຂາຣາຠິມຸໂຂ, ຕສ຺ມາ ມາຣສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນາຕິອາທິກສ຺ສ ຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຠຕ຺ໂຕ, ເຕນ ‘ອຣກ຺ຂິເຕນາ’ຕິອາທິເກນ ສຸຕ຺ເຕນ ກິຕ຺ຕການິ ສຈ຺ຈານິ ເທສິຕານີ’’ຕິວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິມານິ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ອິມານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ເທສິຕານິ ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທໂຍ ຈາຕິ. ກຖໍ ເທສິຕານິ? ອຠິຘມ຺ມນິສ຺ສິຕາຍ ກຖາຍ ເຈວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິສ຺ສິຕາຍ ກຖາຍ ຈ ເທສິຕານິ. ຕາສຸ ກຖາສຸ ອຠິຘມ຺ມນິສ຺ສິຕາຍ ກຖາຍ ເທສິເຕ ສຕິ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ອຣກ຺ຂິຕໍ ຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຣກ຺ຂິຕໍ ທຸຏ຺ຐມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຣກ຺ຂິຕໍ ມູຬ຺ຫມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ຎາປິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ອຏ຺ຐວິຘໍ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ທຸພ຺ພິຘໍ, ມູຬ຺ຫຈິຕ຺ຕໍ ໂມມູຫຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ທຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິເມສຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວເສນ ຍາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ອຄຸຕ຺ຕິ ອນາຣກ຺ຂາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕາຍ ອຄຸຕ຺ຕິຍາ ອນາຣກ຺ຂາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ ຜລູປຈາເຣນາຕິ.

‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສໍສຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເທສິຕໍ, ຕໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສໍສຏ຺ຐຠາເວນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວສານຸຄຕຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕໍ ນາມາຕິ. ‘‘ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ຖິນມິທ຺ເຘນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເທສິຕໍ, ຕໍ ສສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ປຎ຺ຈວິຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ຖິນມິທ຺ເຘນ ສໍສຏ຺ຐຠາເວນ ຖິນມິທ຺ຘວສານຸຄຕຕ຺ຕາ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູຕໍ ນາມາຕິ ເອວໍ ເຍ ທ຺ວາທສາກຸສລາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໓໖໕) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕ ທ຺ວາທສາກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ຕີຫິ ປເທຫິ ຠຄວຕາ ເທສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ມາຣສ຺ສາ’’ຕິ ປເທນ ປຎ຺ຈ ມາຣາ ຄຫິຕາ. ເຕສຸ ກິເລສມາໂຣ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອຆາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍຄາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄນ຺ຖາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທານານິ, ອຏ຺ຐ ນີວຣຓາ, ທສ ກິເລສາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໐໒ ອາທໂຍ) ເທສິໂຕ. ອຠິສງ຺ຂາຣມາໂຣ ປນ ‘‘ກຸສລາ ເຈຕນາ (ວິຠ. ໒໒໖) ອກຸສລາ ເຈຕນາ (ວິຠ. ໒໒໖) ກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ອກຸສລໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເທສິໂຕ. ຂນ຺ຘມາໂຣ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕຠາໂວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ເທສິໂຕ. ມຈ຺ຈຸມາໂຣ ປນ ‘‘ຈຸຕິ ຈວນຕາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໑໙໓) ເທສິໂຕ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອຠິຘມ຺ມນິສ຺ສິຕາຍ ກຖາຍ ເທສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນິສ຺ສິຕາຍ ປນ ກຖາຍ ເທສິເຕ ສຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ, ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ… ຆານິນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ… ຊິວ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ… ກາຍິນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ… ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໗) ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຍໍ ຉທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຉທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ເທສິຕໍ. ຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຍ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປນວເສນ ວາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປນວເສນ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕກປ຺ປນວເສນ ວາ ມິຈ຺ຉາ ອຠິນິວິສນ຺ຕສ຺ສ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕາຫິ ທິຏ຺ຐີຫິ ວາ, ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐິໂຍ ‘‘ອິມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ…ເປ… ປຣມທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓໐ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕາ, ຕາຫິ ທິຏ຺ຐີຫິ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ເທສິຕໍ.

‘‘ຖິນໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ມິທ຺ຘໍ ນາມ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຖິນໍ ອນຸສ຺ສາຫສໍສີທນໍ, ມິທ຺ຘໍ ອຸສ຺ສາຫສຕ຺ຕິວິຆາໂຕ’’ຕິ ວາ ຍານິ ຖິນມິທ຺ຘານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕຫິ ຖິນມິທ຺ເຘຫິ ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຠູຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ເທສິຕໍ.

‘‘ວໂສ ນາມ ອິຈ຺ຉາ ໂລໂຠ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຣຸຈິ ອາກງ຺ຂາ ອາຓາ ອາຓຕ຺ຕີ’’ຕິ ໂຍ ວໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ວໂສ ‘‘ວສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ເທສິໂຕ. ‘‘ປຎ຺ຈ ມາຣາ – ຂນ຺ຘມາໂຣ ອຠິສງ຺ຂາຣມາໂຣ ມຈ຺ຈຸມາໂຣ ເທວປຸຕ຺ຕມາໂຣ ກິເລສມາໂຣ’’ຕິ ໂຍ ມາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ມາໂຣ ‘‘ມາຣສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ເທສິໂຕ. ‘‘ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອຸເປຕິ, ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ນາຕິກ຺ກມຕີ’’ຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ເທສິໂຕຕິ. ເອວໍ ເທສິເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອກຸສລາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ‘‘ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ເຍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ເທສິຕານິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖາຍ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ເທສິຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕສໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ປຫານາຍ ຈ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນາ’’ຕິອາທິ ຘມ຺ມໍ ຠຄວາ ເທເສຕິ, ຕານິ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນາ’’ຕິອາທິເກນ ຎາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ກສ຺ສ ສຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ກສ຺ສ ສຈ຺ຈສ຺ສ ປຫານາຍ ເທເສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ສມຸທຍສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິຎ຺ຎາປຫາເນຫິ ກຕມານິ ສຈ຺ຈານິ ເທສິຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຍນ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຣິຊານາຕິ, ເຍນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຊຫຕິ ຈ, ອຍໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ນາມ. ຍໍ ນິພ຺ພານຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ຕຓ຺ຫາຍ, ອວິຊ຺ຊາຍ ຈ ປຫານໍ ຊາຕໍ, ອຍໍ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ນິໂຣໂຘ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ນາມາຕິ. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ຠຄວຕາ ເທສິຕານິ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ເທສິຕຠາໂວ ເກນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ສມຸທຍສຈ຺ເຈນ ອສ຺ສາໂທ ຄຫິໂຕ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈນ ອາທີນໂວ ຄຫິໂຕ, ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນິໂຣຘສຈ຺ເຈຫິ ນິສ຺ສຣຓໍ ຄຫິຕໍ, ສມຸທຍປ຺ປຫານວເສນ ສພ຺ພຄຕິປຊຫນໍ ຊາຕໍ, ສພ຺ພຄຕິປຊຫນໍ ຜລນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ. ເຍນ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕຕາທິເກນ ສພ຺ພຄຕິປຊຫນໍ ຊາຕໍ, ໂສ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕຕາທິໂກ ອຸປາໂຍຕິ ຄຫິໂຕ, ອຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕຕາທິກສ຺ສ ປຏິເສຘນມຸເຂນ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕຕາທິກສ຺ສ ນິໂຍຊນໍ ຠຄວໂຕ ອາຓຕ຺ຕີຕິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເທສນາຫາເຣນ ນານາສຸຕ຺ເຕສຸ ທສ຺ສິຕາ ອສ຺ສາທາທໂຍ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນາ’’ຕິອາທິເກ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ.

‘‘ອສ຺ສາທາທີນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕຠາໂວ ເກນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ສທ຺ທຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສເສນ ນານາສຸຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ສາທາທໂຍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມ. ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສເສນ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ອສ຺ສາທາທໂຍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ ນາມາຕິ ວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

‘‘ເອຕ຺ຕໂກວ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ນິຍຸຕ຺ໂຕ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເກກສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ອສ຺ສາທາທໂຍ ເຍນ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູເຕນ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາເຕນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຣຫໍ ທສ຺ສິຕາ, ໂສ ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູໂຕ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາໂຕ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕ.

ອິຕິ ເທສນາຫາຣສມ຺ປາເຕ ສຕ຺ຕິພລານຸຣູປາ ຣຈິຕາ

ວິຠາວນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປນ…ເປ… ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.