໑໐. ເວວຈນຫາຣວິຠງ຺ຄວິຠາວນາ

໓໗. ເຍນ ເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູເຕນ ປວຕ຺ຕນຫາຣວິຠງ຺ເຄນ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ວິຠຕ຺ຕາ, ໂສ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສສຠູໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ‘‘ກຕໂມ ເວວຈນຫາຣວິຠງ຺ໂຄ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເວວຈໂນ ຫາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ໂສຬສສຸ ເທສນາຫາຣາທີສຸ ກຕໂມ ສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເວວຈໂນ ຫາໂຣ ເວວຈນຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ເວວຈນານິ ພຫູນີ’’ຕິອາທິນິທ຺ເທສສ຺ສ ອິທານິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ເອກໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິໂກ ວິຕ຺ຖາຣສໍວຓ຺ຓນາວິເສໂສ ເວວຈໂນ ຫາໂຣ ເວວຈນຫາຣວິຠງ຺ໂຄ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ຍານິ ເວວຈນານິ ນິທ຺ຘາຣິຕານິ, ກຕມານິ ຕານິ ເວວຈນານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາ ເອກ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ ສຠາວຘມ຺ມໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ຍຖາ ເຍຫິ ປກາເຣຫິ ເຈວ ເວວຈເນຫິ ຈ ຠຄວາ ນິທ຺ທິສຕິ, ຕຖາປກາຣານິ ເວວຈນານິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕານິ ເວວຈນານິ ກິນ຺ຕິ ຠຄວາ ອາຫາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາຫ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຍໍຍໍປກາຣານິ ເວວຈນານິ –

‘‘ອາສາ ຈ ປິຫາ ຈ ອຠິນນ຺ທນາ ຈ, ອເນກຘາຕູສຸ ສຣາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ອຎ຺ຎາຓມູລປ຺ປຠວາ ປຊປ຺ປິຕາ, ສພ຺ພາ ມຍາ ພ຺ຍນ຺ຕິກຕາ ສມູລິກາ’’ຕິ. –

ຠຄວາ ອາຫ, ຕໍຕໍປກາຣານິ ເວວຈນານິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອເນເກຫິ ປຣິຍາຍຠູເຕຫິ ເວວຈເນຫິ ນິທ຺ທິສເນ ຜລໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໓໗) ພຫຸຘາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ເຫຫິ ນ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ກຕມາ ອາສາ, ກຕມາ ປິຫາທີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອາສາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາ ຠວິສ຺ສສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາສີສນາ ອວສ຺ສໍ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ຍາ ອາສາ ອສ຺ສ ອາສີສນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອາສີສນາ ‘‘ອາສາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຍາ ປຕ຺ຖນາ ອສ຺ສ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເສຍ຺ຍຕຣໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອທິໂສ ອຫໍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຍາ ປິຫາ ອສ຺ສ ປິຫຍນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ປຕ຺ຖນາ ‘‘ປິຫາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນາຄຕຕ຺ຖໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ອາສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຖໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ປິຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາປິ ຕຓ຺ຫາຠາເວນ ເອກຕ຺ຕາ ເອໂກ ຘມ຺ໂມວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ປຏິປາເລຕິ ເອຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍາຕິ ປຏິປາລນາ, ອຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ປຏິປາລນາຕິ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິປຏິປາລນາ. ຍາ ຕຓ຺ຫາ ອສ຺ສ ປາລຍນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ອຠິນນ຺ທນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍາ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ປຏິປາເລຕພ຺ພາ, ກຕມາ ສາ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕໍ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຕໂຕ ວາ ສງ຺ຂາຣໂຕ ວາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປິຍໍ ວາ ຎາຕິໍ, ປິຍໍ ວາ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຎາຕິ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມິຕ຺ຕພນ຺ຘວາທໂຍປິ ຄຫິຕາ. ຘມ຺ມໍ ປນ ປິຍຣູປາຣມ຺ມຓາທິກໍ ຉພ຺ພິຘມ຺ປິ ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຕຓ຺ຫິໂກ ອຠິນນ຺ທຕິ, ສາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ອຠິນນ຺ທນາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິກ຺ກູລໍ ຎາຕິໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ ວິປລ຺ລາສວເສນ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລໍ ຎາຕິໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ ສຠາວວເສນ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລໂຕ ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຕຓ຺ຫິໂກ ອຠິນນ຺ທຕິ, ສາ ຕຓ຺ຫາ ວາ ‘‘ອຠິນນ຺ທນາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

‘‘ຍາສຸ ອເນກາສຸ ຘາຕູສຸ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຕຓ຺ຫາ ‘ສຣາ’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ກຕມາ ຕາ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕາ ຘາຕຸໂຍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຘາຕູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຕາສຸ ຘາຕູສຸ ກຕມາຍ ຘາຕຸຍາ ກຕມາ ສຣາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິມາຍ ຘາຕຸຍາ ອຍໍ ສຣາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຣາຕິ ເກຈິ ຣູປາຘິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເກຈີຕິ ສຣາສງ຺ຂາຕາຍ ຣູປຕຓ຺ຫາຍ ຕຓ຺ຫິກາ ປຸຄ຺ຄລາ. ຣູປາຘິມຸຕ຺ຕາຕິ ຣູປຘາຕຸສງ຺ຂາເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ອຘິມຸຕ຺ຕາ ອຊ຺ໂຌສິຕາ. ອິມິນາ ປເທນ ຣູປຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາ ສຣາ ຣູປຘາຕຸຍາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ຄຫິຕາ, ‘‘ເກຈິ ສທ຺ທາຘິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີຫິປິ ສທ຺ທຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາທໂຍ ສຣາ ສທ຺ທຘາຕຸຍາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປວຕ຺ຕາ ສຣາວ ຄຫິຕາ. ເກຈິ ຘມ຺ມາຘິມຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸໂສຕຘາຕຸຆານຘາຕຸຊິວ຺ຫາຘາຕຸກາຍຘາຕຸສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຘມ຺ມຘາຕຸໂຍ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ປຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ຄຫິຕາປິ ຉພ຺ພິຘາວ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ຣູປາຘິມຸຕ຺ຕາທີສຸ ກິຕ຺ຕການິ ປທານິ ຕຓ຺ຫາປກ຺ເຂ ຕຓ຺ຫາຍ ເວວຈນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອຕາທິສານິ ເອຕ຺ຕການິ ປທານິ ຕຓ຺ຫາປກ຺ເຂ ຕຓ຺ຫາເວວຈນານີຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍານິ ຉ ເຄຫສິຕານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຉສຸ ຣູປາທີສຸ. ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານີຕິ ຉສຸ ຣູປາທີສຸ ປວຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫາເປມໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕານິ ຉ ໂທມນສ຺ສານິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ຉ ອຸເປກ຺ຂາ ເຄຫສິຕາປິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ກສ຺ມາ ນ ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍາ ຉ ອຸເປກ຺ຂາ ເຄຫສິຕາ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐິປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ທິຏ຺ຐິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ນ ຄຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘. ‘‘ກຖໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ສາເຍວ ປຕ຺ຖນາກາເຣນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເອວ ຕຓ຺ຫາ ປຕ຺ຖນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອາສາທິປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓຘມ຺ເມສຸ ນນ຺ທນໂຕ ‘‘ຘມ຺ມນນ຺ທີ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓຘມ຺ເມສຸ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕິ ວິຍ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐນໂຕ ‘‘ຘມ຺ມຊ຺ໂຌສານ’’ນ຺ຕິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາຍ ເວວຈນານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຓ຺ຫາຍ ເວວຈນານິ ອາຈຣິເຍນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ຎາຕານິ, ‘‘ກຕມານິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເວວຈນານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຣມ຺ມຓໍ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ມນຕິ ຊານາຕີຕິ ມໂນ. ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ປກຣເຓສຸ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕) ວຸຕ຺ໂຕວ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ເຫຫິ ນ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ. ເວວຈນານິເຍວ ອິມານິ ອິມສ຺ສ ເວວຈນານີຕິ ເອຕ຺ຕການິເຍວ ກຖຍິສ຺ສາມ. ‘‘ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຎ຺ຎາພລ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປຎ຺ຎາເວວຈນານິ.

‘‘ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທີນິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເວວຈນານິ. ‘‘ຕານິ ກຕ຺ຖ ເທສິຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາ ຈ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິເທສນາຍໍ ຍຖາ ຈ ຍໍຍໍປກາຣໍ ເວວຈນໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ…ເປ… ຠຄວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕໍປກາຣໍ ເວວຈນໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍາ ເວວຈນໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເວວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຍຖາ ຈ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອວເມວ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທ຺ຍານຸສນ຺ຘ຺ຍາທິອຕ຺ໂຖ ເຈວ ‘‘ນິຍຸຕ຺ໂຕ ເວວຈໂນ ຫາໂຣ’’ຕິອານຸສນ຺ຘ຺ຍາທິອຕ຺ໂຖ ຈ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ເວວຈນຫາຣວິຠງ຺ເຄ ສຕ຺ຕິພລານຸຣູປາ ຣຈິຕາ

ວິຠາວນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຏີການຸສາເຣນ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ໂຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.