ສຣຓຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

ສຣຓຄມນສ຺ສ ວິສຍປ຺ປເຠທຜລສໍກິເລສເຠທານໍ ວິຍ, ກຕ຺ຕຸ ຈ ວິຠາວນາ ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລາຍ ໂຫຕິ ເຍວາຕິ ສຫ ກຕ຺ຕຸນາ ຕໍ ວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ເຕສຸ ສຣຓຄມເນສຸ ໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂຍ ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຫິ ກຕ຺ຕາຣໍ ວິຠາເວຕິ ເຕນ ວິນາ ສຣຓຄມນສ຺ເສວ ອສມ຺ຠວໂຕ, ‘‘ສຣຓຄມນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈ ສຣຓຄມນເມວ, ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ປນ ຍຖາກ຺ກມໍ ວິສຍາທໂຍ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ໂວທານໍ ນ ຄຫິຕໍ, ນນຸ ໂວທານວິຠາວນາປິ ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລາຍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕໍ ປນ ສໍກິເລສຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຠາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຫິຕໍ. ຍານິ ຫິ ເນສໍ ສໍກິເລສກາຣຓານິ ອຎ຺ຎາຓາທີນິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອນຸປ຺ປາທເນນ, ອຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ປຫາເນນ ໂວທານໍ ໂຫຕີຕິ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ສຣຓສທ຺ທຕ຺ຖໂຕ, ‘‘ສຣຓຕ຺ຖໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ຫິໍສຕ຺ຖສ຺ສ ສຣສທ຺ທສ຺ສ ວເສເນຕໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖວເສນ ‘‘ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປນ ຫິໍສນໍ ເກສໍ, ກຖໍ, ກສ຺ສ ວາຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘຕິ ‘‘ສຣຓຄຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ເກສນ຺ຕິ ຫິ ສຣຓຄຕານໍ. ກຖນ຺ຕິ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ. ກສ຺ສາຕິ ຠຍາທີນນ຺ຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂສຘນາ. ຕຕ຺ຖ ສຣຓຄຕານນ຺ຕິ ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄຕານໍ. ສຣຓຄມເນນາຕິ ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄມເນນ ກຸສລຘມ຺ເມນ. ຠຍນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຠຍໍ. ສນ຺ຕາສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສໍ ເຕເນວ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ກາຍິກທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫຓໍ. ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກິເລສນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິຍາປນ຺ນໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ປຣິກິລິສ຺ສນໍ ສໍວິພາຘນໍ, ສມຸປຕາປນໍ ວາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ, ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ປຣໂຕ ຜລກຖາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຫິໍສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວິນາສນເມວ, ນ ປນ ສຕ຺ຕຫິໍສນມິວາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຫນຕິ ວິນາເສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ. ເອຕນ຺ຕິ ສຣຓປທໍ. ອຘິວຈນນ຺ຕິ ນາມໍ, ປສິທ຺ຘວຈນໍ ວາ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈໍ ວາ ຄຸຓໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ເສວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຫິໍສນຕ຺ຖວເສນ ອວິເສສໂຕ ສຣຓສທ຺ທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕທຕ຺ຖວເສເນວ ວິເສສໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ປຈ຺ເຈກໍ ຫິໍສນກາຣຓທສ຺ສນເມວ ຫິ ປຸຣິມນຍໂຕ ອິມສ຺ສ ວິເສໂສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິເຕ ປວຕ຺ຕເນນາຕິ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ ຠິກ຺ຂເວ ວິຫຣຖາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໖໔, ໖໙) ອຕ຺ເຖ ສຕ຺ຕານໍ ນິໂຍຊເນນ. ອຫິຕາ ຈ ນິວຕ຺ຕເນນາຕິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ, ປາປກໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາທີນວທສ຺ສນາທິມຸເຂນ ອນຕ຺ຖໂຕ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ນິວຕ຺ຕເນນ. ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ຫິຕາຫິເຕສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິເຫຕຸກໍ ພ຺ຍສນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ວິນາເສຕິ. ຠວກນ຺ຕາຣາ ອຸຕ຺ຕາຣເຓນ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຜລນິພ຺ພານສງ຺ຂາໂຕ ປນ ອສ຺ສາສທາເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກາຣານນ຺ຕິ ທານວເສນ, ປູຊາວເສນ ຈ ອຸປນີຕານໍ ສກ຺ກາຣານໍ. ອນຸປສຄ຺ໂຄປິ ຫິ ສທ຺ໂທ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ວິຍ ອຕ຺ຖວິເສສວາຈໂກ ‘‘ອປ຺ປກມ຺ປິ ກຕໍ ກາຣໍ, ປຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ ວິປຸລຜລປຏິລາຠກຣເຓນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍ ສຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ປຈ຺ເຈກໍ ຫິໍສກຠາວກາຣຓທສ຺ສນວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕນ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ. ຍສ຺ມາ ປນິທໍ ສຣຓປທໍ ນາຖປທໍ ວິຍ ສຸທ຺ຘນາມປທຕ຺ຕາ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕນີຕໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ເກຕຕ຺ຖມ຺ປິ ວທຕິ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ສຣຓໍ ປຣາຍຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ສຣຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຣຓຄມນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕປ຺ປສາທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ຕສ຺ມິໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສາໂທ ຕປ຺ປສາໂທ, ຕເທວ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ຄຣຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຄ຺ຄຣຸ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕຄ຺ຄຣຸຕາ, ຕປ຺ປສາໂທ ຈ ຕຄ຺ຄຣຸຕາ ຈ ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາ, ຕາຫິ. ວິຫຕກິເລໂສ ວິຘຸຕວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ໂມຫາສທ຺ຘິຍາທິປາປຘມ຺ມຕ຺ຕາ, ຕເທວ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ປຣາຍຓໍ ປຣາຄຕິ ຕາຓໍ ເລຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕປ຺ປຣາຍໂຓ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ, ສາເຍວ ອາກາໂຣ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາໂຣ, ເຕນ ປວຕ຺ໂຕ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປສາທຄ຺ຄຫເຓນ ໂລກິຍໍ ສຣຓຄມນມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ສທ຺ຘາປຘານໍ, ນ ຎາຓປຘານໍ, ຄຣຸຕາຄຫເຓນ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ອຣິຍາ ຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ຄຸຓາຠິຎ຺ຎຕາຍ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕປ຺ປສາເທນ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ວິຫຕກິເລໂສ, ຕຄ຺ຄຣຸຕາຍ ຈ ອຄາຣວກຣຓເຫຕູນໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ ປເນຕ຺ຖ ຕຄ຺ຄຕິກຕາຕິ ຕາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ວກ຺ຂມານໍ ສຣຓຄມນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວິເສເສນ ວາ ປສາທຄຣຸຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ປສາທຄ຺ຄຫເຓນ ອນເວຈ຺ຈປ຺ປສາທສ຺ສ ໂລກິຍສ຺ສ, ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທສ຺ສ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຄຫຓໍ, ຕຖາ ຄຣຸຕາຄຫເຓນ ໂລກິຍສ຺ສ ຄຣຸກຣຓສ຺ສ, ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຸຠເຍນປິ ປເທນ ອຸຠຍມ຺ປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕເມເຕນາຕິ ອຸປ຺ປາໂທ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສມູໂຫ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸປ຺ປາໂທ ຈາຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ສມາຫາຣທ຺ວນ຺ເທປິ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູ, ຕທາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣຓຄມນໍ ນາມ ‘‘ສຣຓນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຕໍສມງ຺ຄີ’’ຕິອາທິ ກຕ຺ຕຸວິຠາວນາ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ສມງ຺ຄີຕິ ຕໍສມງ຺ຄີ. ເຕນາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນາ’’ຕິ. ອຸເປຕີຕິ ຠຊຕິ ເສວຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ, ຊານາຕິ ວາ, ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຣຓຄມນໍ ເກສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈານ’’ນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກທາ ຕໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ, ‘‘ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ປເທນ ເຈຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອິຊ຺ຌມາເນເນວ ຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈາຘິຄເມນ ຜລຏ຺ຐານມ຺ປິ ສຣຓຄມກຕາ ສິຊ຺ຌຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນສ຺ສ ເຠທາຠາວໂຕ, ເຕສຎ຺ຈ ເອກສນ຺ຕານຕ຺ຕາ. ກຖໍ ຕໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນາ’’ຕິອາທິ, ອຸປປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉທໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ສກເລປິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນາຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຫານາຠິສມຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍໍ. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທ ຈ ເຫຕຸຕ຺ຖວາຈໂກ ຍຖາ ‘‘ສກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒.໒໙). ອປິຈ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຣູປໂຕ ນິຍເມຕິ ‘‘ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ. ‘‘ກິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ ຕທວເສສໍ ຠາວນາຠິສມຍໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓານຸຣູປໍ ເອກາຣມ຺ມຓຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປຫານໂຕ ອວເສສໍ ກິຈ຺ຈຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ, ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈາຘິຄໂມ ເອວ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈາຘິຄມເນ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສ຺ສ ປຫານາຠິສມຍວເສນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ຠວຕິ, ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ປນ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ, ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ຈ ຠາວນາຠິສມຍວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິຍມາໂນເຍວ ສຣຓຄມນຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ປນ ສາວກໂຄຈຣຠູຕາ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິຍມານາ ສຣຓຄມນຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຣິຍສງ຺ຆຄຸຓາ. ເຕນາຫ ‘‘ສກເລປິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ຜລປຣິຍຕ຺ຕີນມ຺ເປຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຄ຺ຄານຸຄຸຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຄຫຓໍ, ອປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠູຕານຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘສງ຺ຆຄຸຓານໍ ຕຄ຺ຄຸຓສາມຎ຺ຎຕາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສກລຠາວວິສິຏ຺ຐວຈນໍ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕຎ຺ຈ ສເຫວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ໂລກິຍໍ ວິຍ ປຏິປາຏິຍາ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວເຘນ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປທີປສ຺ສ ວິຍ ຫິ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ສຣຓຄມນໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ປນ ອຘິຄຕເມວ ຕໍ ໂຫຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ເຕວິຊ຺ຊາທີນໍ ໂລກິຍວິຊ຺ຊາທໂຍ ວິຍາ’’ຕິ, ເຕສໍ ປນ ວຈເນ ໂລກິຍເມວ ສຣຓຄມນໍ ສິຍາ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ຕຎ຺ຈ ອຍຸຕ຺ຕເມວ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕທງ຺ຄປ຺ປຫາເນນ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ. ອາຣມ຺ມຓໂຕ ພຸທ຺ຘາທິຄຸຓາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ, ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ສກເລປິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕນ຺ຕິ ໂລກິຍສຣຓຄມນໍ. ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ. ສທ຺ຘາມູລິກາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ສຫຊາຕວເສນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາເຍວ ຫິ ຕມ຺ມູລິກຕາ ສທ຺ຘາວິຣຫິຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສມ຺ມາທສ຺ສນສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕໍ, ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕຎ຺ຈ ໂລກິຍາວໂພຘວເສນ ສມ຺ມາ ຎາເຍນ ທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວິຣຫິຕາປິ ສທ຺ຘາ ໂລກິຍສຣຓຄມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ສທ຺ຘາມູລິກາ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ປນ ເອເຕນ ສທ຺ຘູປນິສ຺ສຍາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຕິ. ໂລກິຍມ຺ປິ ຫິ ສຣຓຄມນໍ ທຸວິຘໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຐເມນ ປເທນ ມາຕາທີຫິ ອຸສ຺ສາຫິຕທາຣກາທີນໍ ວິຍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຣຓຄມນໍ ຄຫິຕໍ, ທຸຕິເຍນ ປນ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ຕທຸຠຍເມວ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ວິເສສຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທສສຸ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູສຸ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ທິຏ຺ຐິ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸຊຸໍ ກຣີຍຕີຕິ ຫິ ອຕ຺ເຖນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມຠາໂວ, ທິຏ຺ຐິ ອຸຊຸໍ ກຣີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ເຖນ ປນ ສທ຺ຘາຍປິ. ສທ຺ຘາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕປ຺ປຘານສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຄຫຓໍ, ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມປເທນ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກຣຓສາຘເນນ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘາສມ຺ມາທິຏ຺ຐີນໍ ປນ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຕປ຺ປຘານຕາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕຍິທນ຺ຕິ ໂລກິຍໍ ສຣຓຄມນເມວ ປຈ຺ຈາມສຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຕຖາ ເຠທາຠາວໂຕ. ຕສ຺ສ ຫິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອິຊ຺ຌນໂຕ ຕຖາວິຘສ຺ສ ສມາທານສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ເອສ ເຠໂທ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ອຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຍ຺ຍາຕີຍຕິ ອປ຺ປີຍຕິ ປຣິຈ຺ຈຊີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຣຓຄມນສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ. ຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ປຣາຍຓໍ ປຏິສຣຓເມຕສ຺ສາຕິ ຕປ຺ປຣາຍໂຓ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ, ຕເທວ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ. ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ສິສ຺ສຠາວໍ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕາທິກຣຓໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ. ສຣຓຄມນາຘິປ຺ປາເຍເນວ ປຓິປຕຕິ ເອເຕນາຕິ ປຓິປາໂຕ, ປຓິປຕນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມເມວ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສໍສາຣທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈຊນໍ. ຕປ຺ປຣາຍຓຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຫິໂຕປເທສກຖາປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມສ຺ສາປິ ອາຈຣິຍຠາໂວ ສມຸທາຈຣີຍຕິ ‘‘ຜໂລ ອມ຺ໂພ ອຜໂລ ຈ, ເຕ ສຕ຺ຖາໂຣ ອຸໂຠ ມມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ’’ຕິ. ‘‘ອຠິວາທນາ’’ຕິອາທິ ປຓິປາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ພຸທ຺ຘາທີນໍເຍວາຕິ ອວຘາຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນາທີສຸປິ ສີຫຄຕິກວເສນ ອຘິກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ຕທຎ຺ຎນິວຕ຺ຕນໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ອິເມສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕນສ຺ສ ສມຕ຺ຖນໍ, ກາຣຓທສ຺ສນໍ ວາ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນາທີນິ ເອເກນ ປກາເຣນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອປເຣຫິປິ ປກາເຣຫິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ, ເອເຕນ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນຕປ຺ປຣາຍຓຕາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣຫິປິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນຕປ຺ປຣາຍຓຕາທິ ກຕເມວ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານອຠູຕາໂຣຈນານີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກວຈນໍ, ຍາວຊີວໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາກສ຺ສໂປ ກິຣ ສຍເມວ ປພ຺ພຊິຕເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາຕິຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕິຄາວຸຕມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ຈ ຣາຊຄຫໍ, ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທໍ ພຫຸປຸຕ຺ຕກນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ເອກກເມວ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຊານນ຺ໂຕເຍວ ‘‘ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ສຣຓຄມນມກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ສຣຓຄມນໍ ວິຍາ’’ຕິ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໕໔) ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ສເຈ ອຫໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ອິມໍ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ. ນ ຫິ ເມ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຖາຣາ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ສຸຄຕຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ສເຈ ອຫໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຕຕ຺ຕາ ສຸຄຕໍ ນາມ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ອິມໍ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ. ນ ຫິ ເມ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ສຸຄເຕນ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ສເຈ ອຫໍ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ນາມ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ອິມໍ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ນ ຫິ ເມ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ, ວຕ-ສທ຺ໂທ ຈ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ, ເຈ-ສທ຺ເທນ ວາ ຠວິຕພ຺ພໍ ‘‘ສເຈ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໕໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຕ-ສທ຺ໂທ ຈ ປສ຺ສິຕຸກາມຕາຍ ເອກໍສຕ຺ຖໍ ທີເປຕີຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂສ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ອາຬວກສຸຕ຺ເຕ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ມຄ຺ເຄເນວ ຕສ຺ສ ສຣຓຄມນມາຄຕໍ, ໂສຕາປນ຺ນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ປນ ປສາທານຸຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ເອວໍ ວາຈໍ ຠິນ຺ທຕີຕິ ຕທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໘໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມາ ຄາມນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມາ ເທວຄາມາ ອຎ຺ຎໍ ເທວຄາມໍ, ເທວຕານໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ, ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຄາມນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣາ ປຸຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຸພຸທ຺ຘຕໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸຘມ຺ມຕໍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕຎ຺ຈ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາຕິ ສຫ ສມຸຈ຺ຈເຍນ, ປາຐເສເສນ ຈ ອຕ຺ໂຖ, ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ນມສ຺ສມາໂນ ຘມ຺ມໂຆສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິສ຺ສາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອາຬວກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສາຕາຄິຣເຫມວຕາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ. ນນຸ ຈ ເອເຕ ອາຬວກາທໂຍ ອຘິຄຕມຄ຺ຄຕ຺ຕາ ມຄ຺ເຄເນວ ອາຄຕສຣຓຄມນາ, ກສ຺ມາ ເຕສໍ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາສຣຓຄມນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ມຄ຺ເຄນາຄຕສຣຓຄມເນຫິປິ ເຕຫິ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣສ຺ສ ປເວທິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ໂສ ອຫໍ ວິຈຣິສ຺ສາມິ…ເປ… ສຸຘມ຺ມຕໍ, (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໙໔) ເຕ ມຍໍ ວິຈຣິສ຺ສາມ, ຄາມາ ຄາມໍ ນຄາ ນຄໍ…ເປ… ສຸຘມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໘໒) ຈ ຫິ ເອເຕຫິ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາໂຣ ປເວທິໂຕ. ຕສ຺ມາ ສຣຓຄມນວິເສສມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປເວທນາກາຣມຕ຺ຕໍ ອຸປທິສນ຺ເຕນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖາຕິ ‘‘ກຖໍ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຏ຺ຐວິຘປຎ຺ຫສ຺ສ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ໂຍ ເວທີ’’ຕິອາທິນາ ພ຺ຍາກຣຓປຣິໂຍສານກາເລ. ອິທຎ຺ຫິ ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສເກ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໔) ປຣິຈຸມ຺ພຕີຕິ ປຣິຜຸສຕິ. ປຣິສມ຺ພາຫຕີຕິ ປຣິມຊ຺ຊຕິ. ເອວມ຺ປິ ປຓິປາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ເອວມ຺ປິ ປຣມນິປຈ຺ຈກາເຣນ ປຓິປາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂສ ປເນສາຕິ ປຓິປາໂຕ. ຎາຕິ…ເປ… ວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຕິວເສນ, ຠຍວເສນ, ອາຈຣິຍວເສນ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ທ຺ວນ຺ທປຣໂຕ ສຸຍ຺ຍມານຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຎາຕິວເສນາຕິ ຎາຕິຠາວວເສນ. ຠາວປ຺ປຘານນິທ຺ເທໂສ ຫິ ອຍໍ, ຠາວໂລປນິທ຺ເທໂສ ວາ ຕພ຺ຠາວສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ປຓິປາຕປເທນ ເຈເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຕພ຺ພເສນ ປຓິປາຕສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາເຕນາ’’ຕິ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາເຫຕຸເກນ ປຓິປາເຕເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕເຣຫີຕິ ຎາຕິຠາວາທິເຫຕຸເກຫິ ປຓິປາເຕຫິ. ‘‘ເສຏ຺ຐວເສເນວາ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ສມຕ຺ຖນໍ. ອິທານິ ‘‘ນ ອິຕເຣຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖຕ຺ຕຍໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສາກິໂຍ ວາ’’ຕິ ປິຕຸປກ຺ຂໂຕ ຎາຕິກຸລທສ຺ສນໍ, ‘‘ໂກລິໂຍ ວາ’’ຕິ ປນ ມາຕຸປກ຺ຂໂຕ. ວນ຺ທຕີຕິ ປຓິປາຕສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓວຈນໍ. ຣາຊປູຊິໂຕຕິ ຣາຊູຫິ, ຣາຊູນໍ ວາ ປູຊິໂຕ ຍຖາ ‘‘ຄາມປູຊິໂຕ’’ຕິ. ປູຊາວຈນປໂຍເຄ ຫິ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູ. ຠຄວໂຕຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ, ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ວາ ຠຄວໂຕ. ອຸຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ສິກ຺ຂິຕສິປ຺ປໍ.

‘‘ຈຕຸຘາ’’ຕິອາທິ ສິງ຺ຄາໂລວາທສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໕) ຆຣມາວສນ຺ຕິ ຆເຣ ວສນ຺ໂຕ, ກມ຺ມປ຺ປວຈນີຍໂຍຄໂຕ ເຈຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ກມ຺ມໍ ປໂຍຊເຍຕິ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ປໂຍເຊຍ຺ຍ. ກຸລານຎ຺ຫິ ນ ສພ຺ພກາລໍ ເອກສທິສໍ ວຕ຺ຕຕິ, ກທາຈິ ຣາຊາທິວເສນ ອາປທາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາປທາສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ນິຘາເປຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອາປທາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ‘‘ເອເກນ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສໂຕເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ກປຓທ຺ຘິກາທີນມ຺ປິ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ເປສກາຣນ຺ຫາປິຕກາທີນມ຺ປິ ເວຕນໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ໂຠຄປຣິຄ຺ຄຫຓານຸສາສນີ, ເອວຣູປໍ ອນຸສາສນິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກໍ, ປນ ນິຍ຺ຍານິກໍ ວາ ອນຸສາສນິໍ ປຈ຺ຈາສິສນ຺ໂຕປິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາຕເມວ ກໂຣຕິ ນາມາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ ‘‘ເສຏ຺ຐວເສເນວ…ເປ… ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣວຈນໍ.

‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ປນ ‘‘ເສຏ຺ຐວເສນ ຈ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຖວສາ ລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມຕິ ກຕ຺ວາ ຄຫິຕສຣຓາຍ ອຸປາສິກາຍ ວາຕິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວມີທິເສສຸ. ປພ຺ພຊິຕມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປເຄວ ອປພ຺ພຊິຕ’’ນ຺ຕິ. ສຣຓຄມນໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ ເສຏ຺ຐວເສນ ອວນ຺ທິຕຕ຺ຕາ. ຕຖາຕິ ອນຸກຑ຺ຒນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ ‘‘ສຣຓຄມນໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຣຏ຺ຐປູຊິຕຕ຺ຕາຕິ ຣຏ຺ເຐ, ຣຏ຺ຐວາສີນໍ ວາ ປູຊິຕຕ຺ຕາ. ຕຍິທໍ ຠຍວເສນ ວນ຺ທິຕພ຺ພຠາວສ຺ເສວ ສມຕ຺ຖນໍ, ນ ຕຸ ອເຠທສ຺ສ ກາຣຓທສ຺ສນໍ, ຕສ຺ສ ປນ ກາຣຓໍ ເສຏ຺ຐວເສນ ອວນ຺ທິຕຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ເສຏ຺ຐວເສນ ຈ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐວເສນາຕິ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາຍ ເສຏ຺ຐຠາວວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍຕິ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍມ຺ປິ ວນ຺ທໂຕ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປເຄວ ອິຕຣໍ. ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທຕິ ສຣຓຄມນວິຠາໂຄ, ຕພ຺ພິຠາຄສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ເຈຕ຺ຖ ສກ຺ກາ ອເຠໂທປິ ສຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອເຠທທສ຺ສນໍ ກຕໍ.

ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເອວ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ວິປາກຜລຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍຕິ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມສທິສໍ ວິປາກຜລໍ, ຕພ຺ພິປຣີຕໍ ອານິສໍສຜລນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ສາລິພີຊາທີນໍ ຜລານິ ຕໍສທິສານິ ວິປກ຺ການິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປາກນິຣຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ລຠນ຺ຕິ, ນ ມູລງ຺ກຸຣປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘນາຬານິ, ເອວໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ຜລານິ ອຣູປຘມ຺ມຠາເວນ, ສາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈ ສທິສານິ ວິປກ຺ການິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປາກນິຣຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ລຠນ຺ຕິ, ນ ຕທຎ຺ຎານິ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕານິປິ ກມ຺ມອສທິສານິ, ຕານິ ປນ ອານິສໍສານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອານິສໍສນິຣຸຕ຺ຕິມຕ຺ຕຎ຺ຈ ລຠນ຺ຕີຕິ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມປເທ ອຄ຺ຄິທຕ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸປາຬິມາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ໂຍ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣເກ, ໂຍ ປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ຖທີປເນ ຍທິ ‘‘ພຫຸໍ ເວ ສຣຓໍ ຍນ຺ຕິ, ປພ຺ພຕານິ ວນານິ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໑໘໘) ວຸຕ຺ຕໍ ເຂມໍ ສຣຓໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ອຸຕ຺ຕມໍ ສຣຓໍ, ເອຕຎ຺ຈ ສຣຓມາຄມ຺ມ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ນ ປມຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ສຕິ ກິໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸ ເຂມໍ ສຣຓໍ ໂຫຕິ, ອຸຕ຺ຕມໍ ສຣຓໍ, ກິໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຈ?

ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄໂຕ…ເປ…

ເອຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ. (ຘ. ປ. ໑໙໐-໙໒);

ເອວມີທິເສສຸ. ໂລກິຍສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາວນ຺ທນາທິນາ ກຸປ຺ປນໂຕ, ຈລນໂຕ ຈ ອກຸປ຺ປໍ ອຈລໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ສຣຓຄມນໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາຈາສິລິຏ຺ຐຕ຺ຖຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ມາສທ຺ທສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຣູປທສ຺ສນໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ. ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິໍ. ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ…ເປ… ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໙໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນສງ຺ຂາຕໍ ອຣິຍສຈ຺ຈທສ຺ສນໍ. ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ ປທຕ຺ຕເຍປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປຄມນາທິວເສນາຕິ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ, ອິຕິນາ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ເພຫິ ໂຕ-ສທ຺ທມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຎາຓວິຠງ຺ຄາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ອ. ນິ. ໑.໒໖໘) ອາຄຕໍ ປາຬິໍ ສາຘກຠາເວນ ອາຫຣຕິ. ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຊນກເຫຕຸປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນວກາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຸຠເຍນາປິ ກາຣຓເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ໂນ. ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມເກສຸ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ເອກມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣໍ. ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໗໖) ເອວໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ‘‘ສຸໂຂ’’ຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ປຣິຬາຫວູປສມຕ຺ຖໍ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິປຣິຕ຺ຕາສິໂຕ ໂຈກ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວິຍ ອຸກ຺ກາຣຠູມິໍ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ຕວາເຣ ກສິຓາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ປຣິວາເຣ –

‘‘ອນິຈ຺ຈາ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ, ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຂຕາ;

ນິພ຺ພານຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນຕ຺ຕາ ອິຕິ ນິຈ຺ຉຍາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໒໕໗);

ອິເມສຸ ປນ ຕີສຸປິ ວາເຣສຸ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຈຕຸຠູມກວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເຕຠູມກວເສເນວ ວາ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ສຸຂໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຕໍ ອຣິຍສາວໂກ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ.

‘‘ມາຕຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຊນິກາ ມາຕາ, ຊນໂກ ປິຕາ, ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຂີຓາສໂວ ອຣຫາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິໍ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ເຕຫິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ? ເອຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐານເມວ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊສກຊີວິຕເຫຕຸປິ ຫິ ໂສ ຕໍ ຊີວິຕາ ນ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ຈ ພລວຕາປກາສນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ປທູສນຈິຕ຺ໂຕ, ປທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ. ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ສມານສໍວາສກໍ ສມານສີມາຍໍ ຐິຕໍ ສງ຺ຆໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ ອາກາເຣຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ ກມ຺ເມນ, ອຸທ຺ເທເສນ, ໂວຫຣນ຺ໂຕ, ອນຸສ຺ສາວເນນ, ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໕໘) ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕິຕ຺ຖກຣໍ ‘‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວສມ຺ປທາຕິ ສຸຄຕິຠເວນ ສມ຺ປທາ, ອິທໍ ວິປາກຜລໍ. ໂຠຄສມ຺ປທາຕິ ມນຸສ຺ສໂຠຄເທວໂຠເຄຫິ ສມ຺ປທາ, ອິທໍ ປນ ອານິສໍສຜລໍ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ຕາທິປາຬິໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໓໗) ສາຘກຠາເວນ ທສ຺ເສຕິ.

ຄຕາ ເສຕິ ເອຕ຺ຖ ເສ-ອິຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິນ຺ຕິ ເຕ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ອປາຍໍ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ມານຸສນ຺ຕິ ຈ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ວິສຎ຺ໂຎຄນິທ຺ເທໂສ, ມນຸສ຺ເສສຸ ຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທວກາຍນ຺ຕິ ເທວສງ຺ຆໍ, ເທວປຸຣໍ ວາ ‘‘ເທວານໍ ກາໂຍ ສມູໂຫ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

‘‘ອປຣມ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ ສຬາຍຕນວຄ຺ເຄ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສໍຍຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໑) ອາຄຕໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຜລມາຫ, ອປຣມ຺ປິ ຜລໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎ ເທເວຕິ ອສຣຓງ຺ຄເຕ ເທເວ. ທສຫິ ຐາເນຫີຕິ ທສຫິ ກາຣເຓຫິ. ‘‘ທິພ຺ເພນາ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສຣູປທສ຺ສນໍ. ອຘິຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ‘‘ເອສ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສາຘຸ ໂຂ ເທວານມິນ຺ທ ຘມ຺ມສຣຓຄມນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໑) ສຸຕ຺ຕປທໍ ອຕິທິສຕິ. ເວລາມສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ ນວນິປາເຕ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕຣູປໂຠຄສທ຺ຘາປຎ຺ຎາທີຫິ ມຣິຍາທເວລາຕິກ຺ກນ຺ເຕຫິ ອຸຬາເຣຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເວລາມນາມກສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສຣາຊູນໍ ອາຈຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທານກຖາປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ຕຕ຺ຖ ຫິ ກຣີສສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄປ຺ປມາຓານໍ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍານໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຣູປິຍປາຕິກໍສປາຕີນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ຣູປິຍສຸວຓ຺ຓ ຫິຣຎ຺ຎປູຣານໍ, ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ອສ຺ສສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຣຖສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ເຘນຸສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ອປຣິມາຓສ຺ສ ຈ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທິເຠທສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕສໍວຈ຺ຉຣານິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕເວລາມມຫາທານໂຕ ເອກສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ, ຕໂຕ ສຕໍໂສຕາປນ຺ນານໍ ທິນ຺ນທານໂຕ ເອກສ຺ສ ສກທາຄາມິໂນ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ອນາຄາມິໂນ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ອຣຫໂຕ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຕໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຕໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ, ຕໂຕ ຈາຕຸທ຺ທິສໍ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫາຣກຣຓໍ, ຕໂຕ ສຣຓຄມນໍ ມຫປ຺ຜລຕຣນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍໍ ຄຫປຕິ ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ, ໂຍ ເຈກໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ, ໂຍ ຈ ສຕໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ສກທາຄາມິໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໙.໒໐).

ອິມິນາ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ເສວ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຜລໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ເວລາມສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນາຄຕໍ ອນິວຕ຺ຕນສຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອປເຣ ປນາຫຸ ‘ອຕ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສຣຓຄມນໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໙.໒໐) ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ສຣຓຄມນໍ ນາມ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາຄມຍໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ມຫປ຺ຜລຕຣຎ຺ຈ ມຫານິສໍສຕຣຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໕໐, ໓໕໑) ອິມິນາ ປນ ນເຍນ ໂລກິຍສ຺ສາປິ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຜລໍ ອິຘ ທສ຺ສິຕເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນປິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໕໐) ຫິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ອິຘ ເຈວ ອຎ຺ຎາສຸ ຈ ມຊ຺ຌິມາຄມຏີກາທີສຸ ອວິເສສໂຕເຍວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອາຈຣິຍສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຠິມໂຕ ສິຍາ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ, (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ເວຣຎ຺ຊກອຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ.໑໕) ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏີກາຍຎ຺ຈ ຕທຸຠຍສາຘາຣຓວຈນໂຕ. ອປເຣ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໔໙) ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ເສວ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຜລໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ຕຖາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຍສ຺ມາ…ເປ… ເທຕີ’’ຕິ ຫິ ຕທຸຠຍສາຘາຣຓກາຣຓວເສນ ຕທຸຠຍສ຺ສາປິ ຜລໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເວລາມສຸຕ຺ຕາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ອຄ຺ຄປ຺ປສາທສຸຕ຺ຕຉຕ຺ຕມາຓວກວິມານາທີນໍ (ວິ. ວ. ໘໘໖ ອາທໂຍ) ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓານມຊານນໍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມໂຫ. ສໍສໂຍ ນາມ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໑໖) ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓານໍ ອຄຸຓຠາວປຣິກປ຺ປເນນ ວິປຣີຕຄ຺ຄາໂຫ. ອາທິສທ຺ເທນ ອນາທຣາຄາຣວາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ສໍກິລິສ຺ສຕີຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ມລີນໍ ຠວຕິ. ນ ມຫາຊຸຕິກນ຺ຕິອາທິປິ ສໍກິເລສປຣິຍາໂຍ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ນ ມຫາຊຸຕິກນ຺ຕິ ນ ມຫຸຊ຺ຊລໍ, ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ອປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ມຫາວິປ຺ຜາຣນ຺ຕິ ນ ມຫານຸຠາວໍ, ອປຓີຕໍ ອນຸຬາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາວຊ຺ໂຊຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາທິວເສນ ສໂທໂສ. ຕເທວ ຜລວເສນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອນິຏ຺ຐຜໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາ ອກນ຺ຕິຜໂລ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກິຍສຣຓຄມນໍ ສິກ຺ຂາສມາທານໍ ວິຍ ອຄຫິຕກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘເຠເທນ ເຠໂທ, ໂສ ຈ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາທິວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອໂທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອນວຊ຺ໂຊ ກາລກິຣິຍາຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂສຕິ ອນວຊ຺ໂຊ ສຣຓຄມນເຠໂທ. ສຕິປິ ອນວຊ຺ຊຕ຺ເຕ ອິຏ຺ຐຜໂລປິ ນ ໂຫຕິ, ປເຄວ ອນິຏ຺ຐຜໂລ ອວິປາກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕໍ ອກຸສລໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ເຠທນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠວນ຺ຕເຣປີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຠເວ.

ຘຣສທ຺ທສ຺ສ ທ຺ວິກມ຺ມິກຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປາສກ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ກມ຺ມເມວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາກາຣຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປາສໂກ ອຍນ຺ຕິ ເອວໍຘາເຣຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘາເຣຕູຕິ ຈ ອຸປຘາເຣຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຘາຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຊານນເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຊານາຕູ’’ຕິ ອິມິນາ. ອຸປາສກວິຘິໂກສລ຺ລຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸປາສກຠາວວິຘານໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ. ໂກ ອຸປາສໂກຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ, ກິໍ ລກ຺ຂໂຓ ອຸປາສໂກ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຫຕຸປຸຈ຺ຉາ, ເກນ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ອຸປາສກສທ຺ໂທ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ອຸປາສໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອຠິເຘຍ຺ເຍ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕເມວ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຕພ຺ຠາວກາຣຓໍ. ກິມສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ວຕສມາທານປຸຈ຺ຉາ, ກີທິສໍ ອສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ສີລໍ, ກິຕ຺ຕເກນ ວຕສມາທາເນນາຍໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ອາຊີໂວຕິ ກມ຺ມສມາທານປຸຈ຺ຉາ, ໂກ ອສ຺ສ ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ເກນ ກມ຺ມສມາທາເນນ ອສ຺ສ ອາຊີໂວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ໂສ ປນ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊເນນ ໂຫຕີຕິ ມິຈ຺ຉາຊີໂວປິ ວິຠຊີຍຕິ. ກາ ວິປຕ຺ຕີຕິ ຕທຸຠເຍສໍ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິປຸຈ຺ຉາ, ກາ ອສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ສີລສ຺ສ, ອາຊີວສ຺ສ ຈ ວິປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມຎ຺ຎນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ຫິ ສຕິ ອນນ຺ຕຣສ຺ເສວ ວິຘິ ວາ ປຏິເສໂຘ ວາຕິ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຄຫຓໍ. ກາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕທຸຠເຍສເມວ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິປຸຈ຺ຉາ, ກາ ອສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ສີລສ຺ສ, ອາຊີວສ຺ສ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ. ສຣູປວຈນຕ຺ຖາທິສງ຺ຂາເຕນ ປກາເຣນ ກິຣຕີຕິ ປກິຓ຺ຓໍ, ຕເທວ ປກິຓ຺ຓກໍ, ອເນກາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຍ ໂກຈີຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ, ອິມິນາ ປເທນ ອກາຣຓເມຕ຺ຖ ຊາຕິອາທິວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ສຣຓຄໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ສຣຓຄມນເມເວຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ. ‘‘ຄຫຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ອາຄາຣິເກສ຺ເວວ ອຸປາສກສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄເຕສູຕິ. ຕມຕ຺ຖໍ ມຫາວຄ຺ຄສໍຍຸຕ຺ເຕ ມຫານາມສຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໓໓) ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕຕິ ພຸທ຺ຘາທິສຣຓຄມນໂຕ. ມຫານາມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈູຬປິຕຸໂນ ສຸກ຺ໂກທນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ມຫານາມໍ ນາມ ສກ຺ຍຣາຊານໍ ຠຄວາ ອາລປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ພຸທ຺ຘາທິສຣຓຄມເນນ ອຸປາສໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ຊາຕິອາທີຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາມຎ຺ຈ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິການໍ ວິຍ ທ຺ເວວາຈິກອຸປາສກຠາໂວປິ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ປນ ຕທາ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍາຠາວໂຕ ກທາຈິເຍວ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພທາ ປວຕ຺ຕໍ ເຕວາຈິກອຸປາສກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຣຓຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕປິ ຫິ ປຈ຺ຉາ ຕິສຣຓຄຕາ ເອວ, ນ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ສຣຓຄໂຕ ອຸປາສໂກ ນາມາຕິ ອິມມຕ຺ຖມ຺ປິ ຎາເປຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຸປາສນໂຕຕິ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ຄາຣວພຫຸມານາທິໂຍເຄນ ປຍິຣຸປາສນໂຕ, ອິມິນາ ກຕ຺ວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ເວຣມຓິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ເວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ມຓນໂຕ ຫນນໂຕ ວິນາສນໂຕ ເວຣມຓິໂຍ ນາມ, ປຎ຺ຈ ວິຣຕິໂຍ ວິຣຕິປຘານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ. ຕຖາ ຫິ ອຸທາຫເຏ ມຫານາມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໓໓) ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິນາ ສາຘກໍ, ສຣູປຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ ຍຖາ ຕໍ ອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ສ ເອເກເນວ ອຸທກປຕິຏ຺ຐານປໂຍເຄນ ອມ຺ພເສຈນໍ, ຄຣຸສິນານຎ຺ຈ. ຍຖາຫ ອມ຺ພວິມາເນ (ວິ. ວ. ໑໑໕໑ ອາທໂຍ) –

‘‘ອມ຺ໂພ ຈ ສິຕ຺ໂຕ ສມໂຓ ຈ ນ຺ຫາປິໂຕ,

ມຍາ ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ອນປ຺ປກໍ;

ອິຕິ ໂສ ປີຕິຍາ ກາຍໍ, ສພ຺ພໍ ຜຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ.

[‘‘ອມ຺ໂພ ຈ ສິຎ຺ຈໂຕ ອາສິ, ສມໂຓ ຈ ນຫາປິໂຕ;

ພຫຸຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ອໂຫ ສຜລໍ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. (ອິຘ ຏີກາຍໍ ມູລປາໂຐ)]

ເອວມີທິເສສຸ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ປຎ຺ຈເວຣວິຣຕິມຕ຺ເຕນ.

ມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາຕິ ອຍຸຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ, ນ ສມ຺ມາວຓິຊ຺ຊາ, ອສາຣຸປ຺ປວຓິຊ຺ຊກມ຺ມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫາຍາຕິ ອກຣເຓເນວ ປຊຫິຕ຺ວາ. ຘມ຺ເມນາຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປເຕນ, ເຕນ ມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊກມ຺ເມນ ອາຊີວນໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຘມ຺ມິກໍ ອາຊີວນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ສເມນາຕິ ອວິສເມນ, ເຕນ ກາຍວິສມາທິທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຍສມາທິນາ ສຸຈຣິເຕນ ອາຊີວນໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸຕ຺ຕຣປາຬິມາຫຣິຕ຺ວາ ສາຘກໍ, ສຣູປຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ວາຓິຊານໍ ອຍນ຺ຕິ ວຓິຊ຺ຊາ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວິກ຺ກໂຍ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄປທເມຕໍ. ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາຕິ ອາວຸຘຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ວາ ກາເຣຕ຺ວາ ວາ ຍຖາກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາຕິ ມນຸສ຺ສວິກ຺ກໂຍ. ມໍສວຓິຊ຺ຊາຕິ ສູນກາຣາທໂຍ ວິຍ ມິຄສູກຣາທິເກ ໂປເສຕ຺ວາ ມໍສໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິກ຺ກໂຍ. ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ວິສວຓິຊ຺ຊາຕິ ວິສໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາ ປໂຣປໂຣຘນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອກຣຓີຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ ອຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕ, ມໍສວຓິຊ຺ຊາ ວຘເຫຕຸໂຕ, ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາ ປມາທຏ຺ຐານໂຕ, ວິສວຓິຊ຺ຊາ ປຣູປຆາຕກາຣຓໂຕ.

ຕສ຺ເສວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈເວຣມຓິລກ຺ຂຓສ຺ສ ສີລສ຺ສ ເຈວ ປຎ຺ຈມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາທິປ຺ປຫານລກ຺ຂຓສ຺ສ ອາຊີວສ຺ສ ຈ ປຏິນິທ຺ເທໂສ. ວິປຕ຺ຕີຕິ ເຠໂທ, ປໂກໂປ ຈ. ເອວໍ ສີລອາຊີວວິປຕ຺ຕິວເສນ ອຸປາສກສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິວເສນປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍາຍາຕິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ຈຓ຺ຑາໂລຕິ ນີຈຘມ຺ມຊາຕິກຏ຺ເຐນ ອຸປາສກຈຓ຺ຑາໂລ. ມລນ຺ຕິ ມລີນຏ຺ເຐນ ອຸປາສກມລໍ. ປຕິກິຏ຺ໂຐຕິ ລາມກຏ຺ເຐນ ອຸປາສກນິຫີໂນ. ສາປິສ຺ສາຕິ ສາປິ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ອສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ວິປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກາ ປນາຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຸປາສກຈຓ຺ຑາລສຸຕ຺ຕໍ, (ອ. ນິ. ໕.໑໗໕) ອຸປາສກຣຕນສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາທີສຸ, ກມ຺ມກມ຺ມຜເລສຸ ຈ ສທ຺ຘາວິປຣິຍາໂຍ ມິຈ຺ຉາວິໂມກ຺ໂຂ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສທ຺ໂຘ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລວິປຕ຺ຕິອາຊີວວິປຕ຺ຕິວເສນ ທຸສ຺ສີໂລ. ‘‘ອິມິນາ ທິຏ຺ຐາທິນາ ອິທໍ ນາມ ມງ຺ຄລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິເຕນ ໂກຕູຫລສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕມງ຺ຄເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ. ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລາທິເຠທໍ ມງ຺ຄລເມວ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ ໂນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ໂນ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ. ອິໂຕ ຈ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອິໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສາສນໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ພາຫິຣກສມເຍ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປຍຸຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສທ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສຕີຕິ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓາຣຫສຎ຺ຎີ ຄເວສຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ພຫິທ຺ຘາ ພາຫິຣກສມເຍ. ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ປຐມຕຣໍ ທານມານນາທິກໍ ກຸສລກິຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ພາຫິຣກສມເຍ ປຐມຕຣໍ ກຸສລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສາສເນ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວາ ເຕສໍ ພາຫິຣການໍ ຕິຕ຺ຖິຍານນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຣິເຍສນປຸພ຺ພກາເຣ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອສ຺ສາຕິ ອຸປາສກສ຺ສ. ສີລສມ຺ປທາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈເວຣມຓິລກ຺ຂເຓນ ສີເລນ ສມ຺ປທາ. ອາຊີວສມ຺ປທາຕິ ປຎ຺ຈມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາທິປ຺ປຫານລກ຺ຂເຓນ ອາຊີເວນ ສມ຺ປທາ. ເອວໍ ສີລສມ຺ປທາອາຊີວສມ຺ປທາວເສນ ອຸປາສກສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສທ຺ຘາທິວເສນປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ຈສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຍ ຈ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ, ເຕປິ ອສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຘມ຺ເມຫີຕິ ຄຸເຓຫິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ອຸປາສໂກວ ຣຕນໍ ອຸປາສກຣຕນໍ. ຄຸຓໂສຠາກິຕ຺ຕິສທ຺ທສຸຄນ຺ຘຕາທີຫິ ອຸປາສໂກວ ປທຸມໍ ອຸປາສກປທຸມໍ. ຕຖາ ອຸປາສກປຸຓ຺ຑຣີກໍ. ເສສໍ ວິປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນິຄຓ຺ຐີນນ຺ຕິ ນິຄຓ຺ຐສມຓີນໍ. ອາທິມ຺ຫີຕິ ປຐມຕ຺ເຖ. ອຸຈ຺ຉຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸອຄ຺ຄໍ ອຸຈ຺ຉຸໂກຏິ. ຕຖາ ເວຬຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ໂກຏິຍນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕໂກຏິຍໍ, ປຣິຍນ຺ຕຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມ຺ພິລຄ຺ຄນ຺ຕິ ອມ຺ພິລໂກຏ຺ຐາສໍ. ຕຖາ ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ວິຫາຣຄ຺ເຄນາຕິ ໂອວຣກໂກຏ຺ຐາເສນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ວສນ຺ຕານໍ ອິທໍ ນາມ ຜລໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍຕໍວສນຏ຺ຐານໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິເວຓຄ຺ເຄນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຄ຺ເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນສ຺ສ ເອກາຣາເທໂສ, ວຈນວິປລ຺ລາໂສ ວາ, ກຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທ ຈ ເສໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາທິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຠາວຕ຺ເຖ ຕາ-ສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຊ຺ຊຠາວ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ, ອຊ຺ຊຠາໂວ ຈ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນສມເຍ ຘຣມານກຕາປາປຸຓກຠາໂວ. ຕທາ ຫິ ຕໍ ນິສ຺ສຍວເສນ ຘຣມານຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕໍທິວສນິສ຺ສິຕອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຸນ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຊ຺ຊສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘຣມານກຕາສງ຺ຂາຕໍ ອຊ຺ຊຠາວໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຊ຺ຊຕນ຺ຕິ ວາ ອຊ຺ຊອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ ຕາ-ສທ຺ທສ຺ສ ສກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິໂຕ ຍຖາ ‘‘ເທວຕາ’’ຕິ, ອຍໍ ອາຈຣິຍານໍ ມຕິ. ເອວໍ ປຐມກ຺ຂເຣນ ທິສ຺ສມານປາຐານຸຣູປໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕິຍກ຺ຂເຣນ ທິສ຺ສມານປາຐານຸຣູປໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄຕິ ວາ ປາໂຐ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄມມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອຊ຺ຊາຕິ ຫິ ເນປາຕິກມິທໍ ປທໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ອິທໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ເອວ, ‘‘ປາຓຸເປຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ກຣຓຕ຺ເຖເນວ ສມາໂສຕິ ຎາເປຕຸໍ ‘‘ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຸເປຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ຫິ ອຸເປໂຕ, ປາເຓຫິ ກຣຓຠູເຕຫິ ອຸເປໂຕ ປາຓຸເປໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ອາຈຣິເຍຫິ ອຠິມໂຕ. ອິມິນາ ຈ ‘‘ປາຓຸເປຕນ຺ຕິ ອິທໍ ປທໍ ຕສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອາປາຓໂກຏິກຕາທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ. ‘‘ປາຓຸເປຕ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິມິນາ ຍາວ ເມ ປາຓາ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ສຣຓໍ ອຸເປໂຕ, ອຸເປນ຺ໂຕ ຈ ນ ວາຈາມຕ຺ເຕນ, ນ ຈ ເອກວາຣໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ, ອຖ ໂຂ ປາຓານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ຍາວຊີວໍ ອຸເປໂຕຕິ ອາປາຓໂກຏິກຕາ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ຕີຫິ…ເປ… ຄຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ‘‘ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣເຓນ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖາໂປຫເນນ ຈ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ກປ຺ປິຍກາຣກສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຸປາສກສທ຺ທສ຺ສ ວຈນີໂຍປິ ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປາສກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກ’’ນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນສຣຓຄມນໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ‘‘ປາຓຸເປຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນີຕຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕໍ ຕສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອາປາຓໂກຏິກຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ປເນສ ຣາຊາ ‘‘ຊີວິເຕນ ສຫ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍໍ ປຏິປູເຊນ຺ໂຕ ສຣຓຄມນໍ ຣກ຺ຂາມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕີຕິ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໂຕ ວິຠາວິຕໍ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຫຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ-ສທ຺ໂທ ສມຕ຺ຖເນ, ກາຣຓຕ຺ເຖ ວາ, ເຕນ ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ, ອິມິນາ ວາ ກາຣເຓນ ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕູຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ.

ອຈ຺ຈຍນໍ ສາຘຸມຣິຍາທໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໍ ອຈ຺ຈໂຍ, ກາຍິກາທິອຊ຺ຌາຈາຣສງ຺ຂາໂຕ ໂທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອປຣາໂຘ’’ຕິ, ອຈ຺ເຈຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ອຈ຺ຈໂຍ, ກາຍິກາທິວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂກ ອກຸສລຘມ຺ມສງ຺ຂາໂຕ ໂທໂສ ເອວ, ໂສ ຈ ອປຣຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ອປຣາໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຫິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕໍ ປຸຣິສໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ທສຣາຊຘມ຺ມໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕສ຺ສ ມຫາຫໍສຊາຕກາທີຫິ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ຈຣຕີຕິ ອາຈຣຕິ ກໂຣຕິ. ຘມ຺ເມເນວາຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປເຕເນວ, ອນເປຕກຸສລຘມ຺ເມເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປິຕຸຆາຕນາທິນາ ອຘມ຺ເມນາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຘິວາສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕູຕິ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ອຘິປ຺ປາຍໂຕ ປນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຂມຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ອກຣຓເມຕ຺ຖ ສໍວໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຸນ ເອວຣູປສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ອປຣາຘສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເວວຈນໍ.

໒໕໑. ‘‘ຍຖາຘມ຺ໂມ ຐິໂຕ, ຕເຖວາ’’ຕິ ອິມິນາປິ ຍຖາ-ສທ຺ທສ຺ສ ອນຸຣູປຕ຺ຖມາຫ, ສາຘຸສມາຈິຓ຺ຓກຸສລຘມ຺ມານຸຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິສທ຺ທສ຺ສ ອນຕ຺ຖກຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກໂຣສີ’’ຕິ ອິມິນາ. ປຏິກມ຺ມໍ ກໂຣສີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກຣຓໍ ນາມ ກຕາປຣາຘສ຺ສ ຂມາປນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຂມາເປສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຘິວາສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຂມາມາ’’ຕິ ອິມິນາ. ວຸທ຺ຘິ ເຫສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫ-ກາໂຣ ປທສິລິຏ຺ຐຕາຍ ອາຄໂມ, ຫິ-ສທ຺ໂທ ວາ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເອສາຕິ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກິຣິຍາ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣາປຊ຺ຊນາ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສເທວເກນ ໂລເກນ ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ’’ຕິ. ວິເນຕິ ສຕ຺ເຕ ເອເຕນາຕິ ວິນໂຍ, ສາສນໍ. ວທ຺ຘຕິ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ວຸທ຺ຘິ. ກຕມາ ປນ ສາ, ຍາ ‘‘ເອສາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ວຸທ຺ຘີຕິ ໂຈທນມປເນຕຸໍ ‘‘ໂຍ ອຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກຕມາ’’ຕິອາທິນາ, ຍາ ອຍໍ ສໍວຣາປຊ຺ຊນາ, ສາ ‘‘ເອສາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ວຸທ຺ຘິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາປຊ຺ຊນາຍ ປຸພ຺ພກິຣິຍາທສ຺ສນນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາປຊ຺ຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສາ ຫິ ອາຈຣິຍານໍ ປກຕິ, ຍທິທໍ ເຍນ ເກນຈິ ປກາເຣນ ອຘິປ຺ປາຍນ຺ຕຣວິຎ຺ຎາປນໍ, ເອຕປເທນ ປນ ຕສ຺ສາປິ ປຏິນິທ຺ເທໂສ ສມ຺ຠວຕິ ‘‘ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕີ’’ ຕິປິ ປຏິນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕີ’ຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ພກິຣິຍາມຕ຺ຕສ຺ເສວ ທສ຺ສນໍ, ນ ປຏິນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສ຺ສ. ‘ອາຍຕິຎ຺ຈ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ອິທໍ ປນ ປຏິນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສ຺ເສວາຕິ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ຂມາປນສ຺ສາປິ ວຸທ຺ຘິເຫຕຸຠາເວນ ອຣິຍູປວາເທ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິຕຣຖາ ຫິ ຂມາປນາຠາເວປິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາປຊ຺ຊນາຍ ເອວ ອຣິຍູປວາທາປຄມນໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ນ ຈ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ‘‘ຍາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມນິທ຺ເທໂສ ທສ຺ສິໂຕ, ນນຸ ປາຬິຍໍ ‘‘ໂຍ ອຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘຕຸໍ ‘‘ເທສນໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານຘມ຺ມເທສນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາປິ ຫິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານຘມ຺ມເທສນາ, ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານປຸຄ຺ຄລເທສນາຕິ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ວຸທ຺ຘິ ເຫສາ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ, ຕຖາປິ ປຸນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ໂຍ ອຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ ເທສນາວິລາສວເສນ, ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ຈາຕິ. ຕທຸຠຍວເສເນວ ຫິ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານາທິເຠເທນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ເທສນາ.

໒໕໒. ວຈສາຍຕ຺ເຕຕິ ວຈສາ ອາຍຕ຺ເຕ. ວາຈາປຏິພນ຺ຘຕ຺ເຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ວຈສາຍຕ຺ເຖຕິ ປນ ວາຈາປຣິໂຍສານຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂອສານກຣຓຕ຺ຖສ຺ສ ສາສທ຺ທສ຺ສ ວເສນ ສາຍສທ຺ທນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ຍຖາ ‘‘ທາໂຍ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສມຕ຺ຖນວຈນມ຺ປິ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຄມນາຍ ກຕໍ ວາຈາປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ. ຫນ຺ທສທ຺ທຎ຺ຫິ ໂຈທນຕ຺ເຖ, ວຈສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຫນ຺ທ ທານິ ຠິກ຺ຂເວ ອາມນ຺ຕຍາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໘; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໖) ຫິ ໂຈທນຕ຺ເຖ, ‘‘ຫນ຺ທ ທານິ ອປາຍາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໘໔໓) ວຈສຄ຺ຄຕ຺ເຖ, ວຈສຄ຺ໂຄ ຈ ນາມ ວາຈາວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕຎ຺ຈ ວາຈາປຣິໂຍສານເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸກ຺ກຣກິຈ຺ຈວເສນ ພຫຸກິຈ຺ຈຕາຕິ ອາຫ ‘‘ພລວກິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ອວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ, ອິຕຣໍ ກຣຓີຍໍ. ປຐມໍ ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຉາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣຓີຍໍ. ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ກິຈ຺ຈໍ, ມຫນ຺ຕໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິປິ ອຸທານຏ຺ຐກຖາທີສຸ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ-ຕໍ-ສທ຺ທານໍ ນິຈ຺ຈສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ, ຄມນກາລຊານນໂຕ, ອຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈ ອນຸປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕສ຺ສ ກາລໍ ຕ຺ວເມວ ຊານາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ຕຍາ ຎາຕໍ ຄມນກາລໍ ຕ຺ວເມວ ຎຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈນິໂຍຊເນ ‘‘ອິມໍ ຊານ, ອິມໍ ເທຫິ, ອິມໍ ອາຫຣາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໘໘, ໙໓) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ອິຘາປິ ຕຍາ ຎາຕໍ ກາລໍ ຕ຺ວເມວ ຊານາສິ, ຄມນວເສນ ກໂຣຫີຕິ ຄມເນ ນິໂຍເຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕ຺ວເມວ ຊານາສີ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ຍຖາສມາຈິຓ຺ຓໍ ປກຣຓາຘິຄຕມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປທກ຺ຂິຓນ຺ຕິ ປກາຣໂຕ ກຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ຊາຕານໍ ທສນ຺ນໍ ນຂານໍ ສໂມຘາເນນ ເອກີຠາເວນ ສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕໍ, ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຣຕລານໍ ສມຏ຺ຐປນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ຊລິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປຸຏໍ. ອຎ຺ຊຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕິໍ ປກາເສຕິ ເອຕາຍາຕິ ອຎ຺ຊລິ. ອຎ຺ຊຸ-ສທ຺ທຎ຺ຫິ ພ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ, ອລິປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູ. ອຠິມຸໂຂວາຕິ ສມ຺ມຸໂຂ ເອວ, ນ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕວນ຺ທນານໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

໒໕໓. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປຈ຺ຈນການໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ເພ ກຕກຸສລມູລານໍ ຂຓເນນ ຂໂຕ, ເຕສເມວ ອຸປຫນເນນ ອຸປຫໂຕ, ປທທ຺ວເຍນປິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມາປຣາຘເມວ ທສ຺ເສຕິ ປຣິຍາຍວຈນຕ຺ຕາ ປທທ຺ວຍສ຺ສ. ກຸສລມູລສງ຺ຂາຕປຕິຏ຺ຐາເຠທເນນ ຂຕູປຫຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິນ຺ນປຕິຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕິຏ຺ຐາ, ມູລນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມນໍ ເອຕາຍາຕິ ຫິ ປຕິຏ຺ຐາ, ຕສ຺ສ ກຸສລູປນິສ຺ສຍສມ຺ປທາ, ສາ ກິຣິຍາປຣາເຘນ ຠິນ຺ນາ ວິນາສິຕາ ເອເຕນາຕິ ຠິນ຺ນປຕິຏ຺ໂຐ. ຕເທວ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖາ ກຸສລມູລສງ຺ຂາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐານຊາຕາ, ຕຖາ ອເນນ ຣຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕາ ຂໂຕ ຂນິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຂໂຕຕິ ຫິ ອິທໍ ອິຘ ກມ຺ມວເສນ ສິທ຺ຘໍ, ປາຬິຍໍ ປນ ກຕ຺ຕຸວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປທທ຺ວຍສ຺ສ ປຣິຍາຍຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປຫໂຕ’’ຕິ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຣາໂຄ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ (ມຫານິ. ໒໐໙; ຈູຬນິ. ໗໔) ວຈນໂຕ ຣາຄໂທສໂມຫາວ ອິຘ ຣໂຊ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣາຄຣຊາທິວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ວີຕສທ຺ທສ຺ສ ວິຄຕປຣິຍາຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ. ຘມ຺ເມສຸ ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸໍ. ຘມ຺ເມສູຕິ ວາ ເຫຏ຺ຐິເມສຸ ຕີສຸ ມຄ຺ຄຘມ຺ເມສຸ. ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ເອກໍ ຈກ຺ຂຸໍ, ສມຸທາເຍກເທສວເສນ ອາຘາຣຕ຺ຖສມາໂສຍໍ, ນ ຕຸ ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖສມາໂສ. ໂສ ຫິ ສາສນຄນ຺ເຖສຸ, ສກ຺ກຕຄນ຺ເຖສຸ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຏິສິທ຺ໂຘຕິ. ຘມ຺ມມຍນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ອິມິນາ ‘‘ຘມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’’ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ອປິຈ ຘມ຺ມມຍນ຺ຕິ ສີລາທິຕິວິຘຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ໂຘເຍວ ມຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສກຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ອເນນ ‘‘ຘມ຺ໂມເຍວ ຈກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’’ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ອຎ຺ເຎສຸ ຐາເນສູຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ຕປເທເສສຸ, ເອເຕນ ຍຖາປາຐໍ ຕິວິຘຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ເສເວຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອນຘິຄເຕ ອຎ຺ເຎສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາເຍວ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທານິ ‘‘ຂຕາຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ຣາຊາ’’ຕິອາທິປາຐສ຺ສ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍມຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນາຠວິສ຺ສາຕິ ສເຈ ນ ອຠວິສ຺ສຖ, ເອວໍ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕີເຕ ຫິ ອິທໍ ກາລາຕິປຕ຺ຕິວຈນໍ, ນ ອນາຄເຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ ອຠວິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ນນຸ ຈ ມຄ຺ຄປາປຸຓນວຈນໍ ຠວິສ຺ສມານຕ຺ຕາ ອນາຄຕກາລິກນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອນິຍມິເຕ, ອິຘ ປນ ‘‘ອິເຘວາສເນ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ອຕີຕກາລິກເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ຠຄວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ເສວ ອໂວຈາຕິ. ປາປມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄນາຕິ ເທວທຕ຺ເຕນ, ເທວທຕ຺ຕປຣິສາສງ຺ຂາເຕນ ຈ ປາປມິຕ຺ເຕນ ສໍສຄ຺ຄໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປີ’’ຕິອາທິນາ ປາຐານາຣຸຬ຺ຫໍ ວຈນາວເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ສຣຓໍ ຄຕຕ຺ຕາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ມມ ຈ ສາສນມຫນ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ ປາໂຐ ຍຸຕ຺ໂຕ, ກຕ຺ຖຈິ ປນ ຈ-ສທ຺ໂທ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ເກວລໍ ສຣຓໍ ຄຕຕ຺ຕາເຍວ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ຍຕ຺ຖ ເອສ ປສນ຺ໂນ, ປສນ຺ນາກາຣຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ຕິວິຘສ຺ສປິ ສາສນສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມຕາຍາຕິ ຫິ ສຫ ສມຸຈ຺ຈເຍນ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ.

‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ທຸກ຺ກຣກມ຺ມວິປາກໂຕ ສຸກເຣນ ມຸຈ຺ຈເນນ ອຸປມາທສ຺ສນໍ. ໂກຈີຕິ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ. ກສ຺ສຈີຕິ ກສ຺ສຈິ ປຸຣິສສ຺ສ, ‘‘ວຘ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠາວໂຍເຄ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິມຕ຺ເຕນ ທຓ຺ເຑນາຕິ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິມຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ຘນທຓ຺ເຑນ. ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ວຘກມ຺ມທຓ຺ຑໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ທຓ຺ເຑນາຕິ ວາ ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ ‘‘ສຸມຸຕ຺ຕາ ມຍໍ ເຕນ ມຫາສມເຓນາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໓໒; ຈູຬວ. ໔໓໗) ວິຍ, ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິມຕ຺ເຕນ ຘນທຓ຺ຑໂຕ, ວຘທຓ຺ຑໂຕ ຈ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຫກຸມ຺ຠິຍນ຺ຕິ ໂລຫກຸມ຺ຠິນຣເກ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕທນຸຠວນການໍ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມພເລນ ໂລຫມຍາ ມຫຕີ ກຸມ຺ຠີ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ໂລຫກຸມ຺ຠີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຣິມຕລໂຕ ອໂຘ ປຕນ຺ໂຕ, ເຫຏ຺ຐິມຕລໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ອຸຠຍຖາ ປນ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ສພ຺ພໂສ;

ນິຣເຍ ປຈ຺ຈມານານໍ, ກທາ ອນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໘໐໒; ຊາ. ໑.໔.໕໔);

‘‘ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ປຕ຺ວາ, ອຸປຣິມຕລໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ – ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາທໂຍ ອປຣາປຣໍ ອໂຘ ປຕນ຺ຕາ, ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈ ອເນການິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ອຍໍ, ອຍໍ ປນ ຣາຊາ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ເອກວາຣເມວ ອໂຘ ປຕນ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິເຍວ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ ກຸໂຕ ລທ຺ໂຘຕິ ອນຸໂຍຄໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິທມ຺ປິ ກິຣ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ກິຣສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອນຸສ຺ສວນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໂຕ ສຸຍ຺ຍມານຕໍ, ອິມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຠຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ອຖ ປາຬິຍໍ ສງ຺ຄີຕໍ ສິຍາຕິ ໂຈທນມປເນຕິ ‘‘ປາຬິຍໍ ປນ ນ ອາຣຸຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ, ປກິຓ຺ຓກເທສນາຠາເວນ ປາຬິຍມນາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ປາຐຠາເວນ ນ ສງ຺ຄີຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປກິຓ຺ຓກເທສນາ ຫິ ປາຬິຍມນາຣຸຬ຺ຫາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍທິ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ນຣເກ ປຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອິມໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂກ ຣຎ຺ໂຎ ອານິສໍໂສ ລທ຺ໂຘຕິ ກສ຺ສຈິ ອາສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ໂຈທນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ນິທ຺ທາລາຠາທິກໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກໍ ອເນກວິຘໍ ມຫານິສໍສໍ ສຣູປໂຕ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອຍໍ…ເປ… ນິທ຺ທໍ ລຠຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນິທ຺ທາລາຠໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕທາ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂາປຄຕຠາວຎ຺ຈ ນິທ຺ທາລາຠສີເສນ, ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ…ເປ… ອກາສີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ມຫາສກ຺ກາຣກິຣິຍໍ, ‘‘ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາຍ…ເປ… ນາໂຫສີ’’ຕິ ອິມິນາ ສາຕິສຍໍ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກສທ຺ຘາປຏິລາຠໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ເອວມາທິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ, ‘‘ອນາຄເຕ…ເປ… ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ສມ຺ປຣາຍິໂກ ທສ຺ສິໂຕ, ອນວເສສໂຕ ປນ ອປຣາປເຣສຸ ຠເວສຸ ອປຣິມາໂຓເຍວ ສມ຺ປຣາຍິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ມຘຸຣາຍາຕິ ມຘຸຣຣສຠູຕາຍ. ໂອຊວນ຺ຕິຍາຕິ ມຘຸຣຣສສ຺ສາປິ ສາຣຠູຕາຍ ໂອຊາຍ ໂອຊວຕິຍາ. ປຸຖຸຊ຺ຊເນ ຠວາ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາ. ປຎ຺ຈ ມາເຣ ວິເສສໂຕ ຊິຕວາຕິ ວິຊິຕາວີ, ປຣູປເທສວິຣຫຕາ ເຈຕ຺ຖ ວິເສສຠາໂວ. ປຈ຺ເຈກໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ, ອນາຈຣິຍໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສາມຎ຺ເຎວ ສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ສຍເມວ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ປເຣ ໂພເຘນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖຣສເມວ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ຘມ຺ມຣສໍ. ນ ຫິ ເຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເທເສຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ມູເຄນ ທິຏ຺ຐສຸປິໂນ ວິຍ, ວນຈຣເກນ ນຄເຣ ສາຍິຕພ຺ຍຎ຺ຊນຣໂສ ວິຍ ຈ ເນສໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ອິທ຺ຘິສມາປຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໐, ໙໑) ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຍທິ ຣຎ຺ໂຎ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍາຠາເວ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຖ, ອຖ ກຖໍ ອນາຄເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ. ຍທິ ຈ ອນາຄເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ອຖ ກຖໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຖ, ນນຸ ອິເມ ສາວກໂພຘິປຈ຺ເຈກໂພຘິອຸປນິສ຺ສຍາ ຠິນ຺ນນິສ຺ສຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂພຘີນໍ ອສາຘາຣຓຠາວໂຕ. ອສາຘາຣຓາ ຫິ ເອຕາ ທ຺ເວ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄທ຺ວຍງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອຠິນີຫາຣສມິທ຺ຘິວເສນ, ປາຣມີສມ຺ຠຣຓກາລວເສນ, ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນວເສນ ຈາຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ ອິໂຕ ປຣໂຕເຍວສ຺ສ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ສມ຺ຠຣຓີຍຕ຺ຕາ. ສາວກໂພຘິຍາ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕາປິ ຫິ ອສຕິ ຕສ຺ສາ ສມວາເຍ ກາລນ຺ຕເຣ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ ຕຖາຠິນີຫາຣສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ – ‘‘ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາເຍວາຍໍ ຣາຊາ ກຕາຠິນີຫາໂຣ. ກຕາຠິນີຫາຣາປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ນິຍຕິມປ຺ປຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ສາວກໂພຘິໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຠຄວາ ‘ສຈາຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ຣາຊາ’ຕິອາທິມໂວຈ, ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານເມວ ຈ ອານນ຺ຕຣິຍປຣິມຸຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ນ ອິຕເຣສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ. ຕຖາ ຫິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍໍ ນິຍໂຕ ສມາໂນ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈິຣກາລສມ຺ຠູເຕນ ໂລກນາເຖ ອາຆາເຕນ ຄຣຸຕຣານິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ ປສວິ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມນ຺ຕຣາເຍນ ອຍໍ ອິທານິ ອສມເວຕທສ຺ສນາຠິສມໂຍ ຣາຊາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິນິຍາເມນ ອນາຄເຕ ວິຊິຕາວີ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຍຸຕ຺ຕຕຣເມຕ຺ຖ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິເມວ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ນິຄມວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ອປິຈ ປາຬິຍມນາຣຸຬ຺ຫມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕຸໍ ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິອາທິນາ ນິຄມນໍ ກໂຣຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ປຣມສຸຂຸມຄມ຺ຠີຣທຸຣນຸໂພຘຕ຺ຖປຣິທີປນາຍ ສຸວິມລວິປຸລປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍຊນນາຍ ອຊ຺ຊວມທ຺ທວໂສຣຈ຺ຈສທ຺ຘາສຕິຘິຕິພຸທ຺ຘິຂນ຺ຕິວີຣິຍາທິຘມ຺ມສມງ຺ຄິນາ ສາຏ຺ຐກເຖ ປິຏກຕ຺ຕເຍ ອສງ຺ຄາສໍຫິຣວິສາຣທຎາຓຈາຣິນາ ອເນກປ຺ປເຠທສກສມຍສມຍນ຺ຕຣຄຫນຊ຺ໂຌຄາຫິນາ ມຫາຄຓິນາ ມຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ຎາຓາຠິວໍສຘມ຺ມເສນາປຕິນາມເຖເຣນ ມຫາຘມ຺ມຣາຊາຘິຣາຊຄຣຸນາ ກຕາຍ ສາຘຸວິລາສິນິຍາ ນາມ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນິຍາ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.

ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.