ວິປສ຺ສນາຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ມຫາຣາຊ (ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ) ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ກິມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ’’ຕິ ປທໍ ປຸນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນາຍາຫ ‘‘ໂສ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ, ຍຖາຣຸຕວເສນ, ເນຍ຺ຍຕ຺ຖວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ຈິຓ຺ຓວສິຕາວິສິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສນ຺ຕິ ‘‘ໂສ’’ຕິ ປທຕ຺ຖໂຕ ເສສໍ ‘‘ເອວໍ ສມາຫິເຕ’’ຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສາຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຖຊາຕໍ. ເຎຍ຺ຍໍ ຊານາຕີຕິ ຎາຓໍ, ຕເທວ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສນໍ, ຎາຓເມວ ທສ຺ສນໍ ນ ຈກ຺ຂາທິກນ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ, ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ຎາຓໍ, ຕຍິທໍ ປນ ຎາຓທສ຺ສນປທໍ ສາສເນ ເຍສຸ ຎາຓວິເສເສສຸ ນິຣຸຬ຺ຫໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎາຓມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖນ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິປໂຍຊນາຍ. ຜາສຸວິຫາໂຣຕິ ອຣິຍວິຫາຣຠູໂຕ ສຸຂວິຫາໂຣ. ຠຄວໂຕປີຕິ ນ ເກວລໍ ເທວຕາໂຣຈນເມວ, ອຖ ໂຂ ຕທາ ຠຄວໂຕປິ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຸທປາທີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕາຫໍ ກາລງ຺ກຕສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລງ຺ກໂຕ. ‘‘ກາລາໂມ’’ຕິ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ [ວິມຸຕ຺ຕິ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ)] ນາມ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ເຎຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕ ເຕຠູມກສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຊານາຕິ, ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ເຕ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຎາຓທສ຺ສນໍ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອິຘ ປນາ’’ຕິອາທິນາ.

ອຠິນີຫຣຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຠິມຸຂໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕທຎ຺ຎກຣຓີຍໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຫຣຕີຕິ ອຍໍ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ອຘິປ຺ປາຍໂຕ ປນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຠິມຸຂຠາໂວເຍວ ຫິສ຺ສ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາທິກຣຓໍ, ຕໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ວິປສ຺ສນາກ຺ກເມນ ຊາເຕ ວິປສ຺ສນາຠິມຸຂໍ ຈິຕ຺ຕເປສນເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕນ຺ນິນ຺ນນ຺ຕິ ຕສ຺ສໍ ວິປສ຺ສນາຍໍ ນິນ຺ນໍ. ອິຕຣທ຺ວຍໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຕສ຺ສໍ ໂປຓໍ ວງ຺ກໍ ປພ຺ຠາຣໍ ນີຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ໂອທນກຸມ຺ມາເສຫິ ອຸປຈີຍຕິ ວຑ຺ຒາປີຍຕິ, ອຸປຈຍຕິ ວາ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອທເນນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນິຈ຺ຈຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈຘມ຺ໂມຕິ ປຠງ຺ຄຸຕາຍ ອທ຺ຘຸວສຠາໂວ. ທຸຄ຺ຄນ຺ຘວິຆາຕຕ຺ຖາຍາຕິ ສຣີເຣ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘສ຺ສ ວິຄມາຍ. ອຸຈ຺ຉາທນຘມ຺ໂມຕິ ອຸຈ຺ຉາເທຕພ຺ພຕາສຠາໂວ, ອິມສ຺ສ ປູຕິກາຍສ຺ສ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຠາວໂຕ ຄນ຺ໂຘທກາທີຫິ ອຸພ຺ພຏ຺ຏນວິລິມ຺ປນຊາຕິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຈ຺ຉາທເນນ ຫິ ປູຕິກາເຍ ເສທວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທີຫິ ຄຣຸຠາວທຸຄ຺ຄນ຺ຘານມປຄໂມ ໂຫຕິ. ມຫາສມ຺ພາຫນໍ ມລ຺ລາທີນໍ ພາຫຸວຑ຺ຒນາທິອຕ຺ຖໍວ ໂຫຕິ, ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາພາຘວິໂນທນຕ຺ຖໍ ປນ ຂຸທ຺ທກສມ຺ພາຫນເມວ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຂຸທ຺ທກສມ຺ພາຫເນນາ’’ຕິ, ມນ຺ທສມ຺ພາຫເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິມທ຺ທນຘມ຺ໂມຕິ ປຣິມທ຺ທິຕພ຺ພຕາສຠາໂວ.

ເອວໍ ອນິຍມິຕກາລວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ນິຍມິຕກາລວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ ‘‘ທຫຣກາເລ’’ຕິອາທິນາ. ວາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖທສ຺ສນວເສເນວ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣວິກປ຺ປນສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ນ ປຍຸຕ຺ໂຕ, ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ. ທຫຣກາເລຕິ ອຈິຣວິຊາຕກາເລ. ສຍາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຉນປີຬນາທິວເສນ ປຣິມທ຺ທນຘມ຺ໂມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມິຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ເຕນ ຍຖາປມາຓໍ, ມນ຺ທໍ ວາ ອຎ຺ຉນປີຬນາທີນິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ຉນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອາກຑ຺ຒນໍ. ປີຬນໍ ສມ຺ພາຫນໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ສມິຎ຺ຊນອຸຄ຺ຄມນາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ປຣິຫຣິໂຕປີຕິ ອຸຈ຺ຉາທນາທິນາ ສຸເຂຘິໂຕປິ. ຠິຊ຺ຊຕິ ເຈວາຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິວເສນ ນສ຺ສຕິ ຈ. ວິກິຣຕິ ຈາຕິ ເອວໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ຈ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ອສາເຘນ຺ໂຕ ວິປ຺ປກິຓ຺ໂຓວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ນວຫິ ປເທຫິ ຍຖາຣຫໍ ກາເຍ ສມຸທຍວຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສິຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຉຫິ ປເທຫີຕິ ‘‘ຣູປີ, ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ, ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວ, ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈໂຍ, ອຸຈ຺ຉາທນຘມ຺ໂມ, ປຣິມທ຺ທນຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອິເມຫິ ຉຫິ ປເທຫິ. ຍຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ໂຫຕຸ ມຊ຺ເຌ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ກາຍສ຺ສ ສມຸທຍກຖນໍ ເຕສໍ ຕທຕ຺ຖທີປນໂຕ, ‘‘ຣູປີ, ອຸຈ຺ຉາທນຘມ຺ໂມ, ປຣິມທ຺ທນຘມ຺ໂມ’’ຕິ ປນ ຕີຫິ ຕ຺ປເທຫິ ກຖໍ ຕສ຺ສ ຕຖາກຖນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ ເຕສໍ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອທີປນໂຕຕິ? ຍຸຕ຺ຕເມວ ເຕສມ຺ປິ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ທີປິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຣູປີ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ອຸຕຸອາຫາຣລກ຺ຂເຓນ ຣູເປນ ຣູປວາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປກໍ. ປຈ຺ຈຍສງ຺ຄມວິສິຏ຺ເຐ ຫິ ຕທສ຺ສຕ຺ຖິອຕ຺ເຖ ອຍມີກາໂຣ. ‘‘ອຸຈ຺ຉາທນຘມ຺ໂມ, ປຣິມທ຺ທນຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ປທທ຺ວຍໍ ຕຖາວິຘຣູປຸປ຺ປາທເນນ ສຓ຺ຐານສມ຺ປາທນຕ຺ຖສ຺ສ ທີປກນ຺ຕິ. ທ຺ວີຫີຕິ ‘‘ເຠທນຘມ຺ໂມ, ວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ. ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ກາຍປຣິຍາປນ຺ເນ ຫທຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຕທາ ປວຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕເມວ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ເມ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິພທ຺ຘຎ຺ຈ ກາເຍນ ວິນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ, ກາຍສຎ຺ຎິຕານຎ຺ຈ ຣູປຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ.

໒໓໕. ສຸຏ຺ຐຸ ໂອຠາສຕີຕິ ສຸໂຠ, ປຠາສມ຺ປນ຺ໂນ ມຓິ, ຕາຍ ເອວ ປຠາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຓິໂນ ຠທ຺ຣຕາຕິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸໂຠຕິ ສຸນ຺ທໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິສຸທ຺ຘາກຣສມຸຏ຺ຐານເມວ ມຓິໂນ ສຸວິສຸທ຺ຘຊາຕິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິມາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາກຣສມຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ສຸວິສຸທ຺ຘຣຕນາກຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກຣປຣິວິສຸທ຺ຘິມູລໂກ ເອວ ຫິ ມຓິໂນ ກຸຣຸວິນ຺ທຊາຕິອາທິຊາຕິວິເສໂສຕິ. ອິຘາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ປນ ເວຬຸຣິຍມຓິໂນ ວິຬູຣ (ວິ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔ ອາທໂຍ ວາກ຺ຍກ຺ຂ຺ຂ຺ນ຺ເຘສຸ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ) ປພ຺ພຕສ຺ສ, ວິຬູຣ ຄາມສ຺ສ ຈ ອວິທູເຣ ປຣິສຸທ຺ຘາກໂຣ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ໂສ ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ. ຕຖາ ເຫສ ວິຬູຣນາມກສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ, ຄາມສ຺ສ ຈ ອວິທູເຣ ສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເວຬຸຣິໂຍຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ເທວໂລເກ ປວຕ຺ຕສ຺ສປິ ຈ ຕໍສທິສວຓ຺ຓນິຠຕາຍ ຕເທວ ນາມໍ ຊາຕໍ ຍຖາ ຕໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ລທ຺ຘນາມວເສນ ເທວໂລເກ ເທວຕານໍ, ໂສ ປນ ມຍູຣຄີວາວຓ຺ໂຓ ວາ ໂຫຕິ ວາຍສປຕ຺ຕວຓ຺ໂຓ ວາ ສິນິທ຺ຘເວຓຸປຕ຺ຕວຓ຺ໂຓ ວາຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ວິ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.໒໘໑) ປນ ‘‘ອລ຺ລເວຬຸວຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ວໍສວຓ຺ໂຓ’’ຕິປິ ນາມໍ ຊາຕໍ. ‘‘ມຎ຺ຊາຣກ຺ຂິມຓ຺ຑລວຓ຺ໂຓ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕເຍວ ໂສ ອິຘ ປເທເສ ມຎ຺ຊາຣມຓີຕິ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິປຣິໂຠຄາຣຫປຓີຕຕຣມຓິຠາວໂຕ ປນ ຕສ຺ເສວ ປາຬິຍໍ ວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາຫ ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ອານນ຺ທ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສຸທສ຺ສນສ຺ສ ມຓິຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສິ, ໂສ ອໂຫສິ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສຸໂຠ ຊາຕິມາ ອຏ຺ຐໍໂສ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໘). ປາສາຓສກ຺ຂຣາທິໂທສນີຫຣຓວເສເນວ ປຣິກມ຺ມນິປ຺ຜຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອປນີຕປາສາຓສກ຺ຂໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ.

ຉວິຍາ ເອວ ສຓ຺ຫຠາເວນ ອຈ຺ຉຕາ, ນ ສງ຺ຆາຕສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ອຈ຺ໂຉຕິ ຕນຸຈ຺ຉວີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເຈວ ວິເສເສນ ປສນ຺ໂນຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິໂຠຄມຓິຣຕນາກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຘວນເວຘນາທີຫີ’’ຕິອາທິ. ປາສາຓາທີສຸ ໂຘຕຕາ ໂຘວນໍ, ກາຬກາທິອປຫຣຓຕ຺ຖາຍ ເຈວ ສຸຕ຺ເຕນ ອາວຸນຕ຺ຖາຍ ຈ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພຕາ ເວຘນໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕາປສຓ຺ຫກຣຓາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອາວຸນິຕສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ກສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕາທິສ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕາທິສສ຺ເສວ ອາວຸຕສ຺ສ ປາກຏຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ມຓິ ວິຍ ກຣຊກາໂຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ. ອາວຸຕສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ. ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ວິປສ຺ສນາລາຠີ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມເທວ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມຓິໂນ ອາວິຠູຕກາໂລ ວິຍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍສ຺ສ ອາວິຠູຕກາໂລ ຕນ຺ນິສ຺ສຍສ຺ສ ປາກຏຠາວໂຕ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສາວິຠູຕກາໂລ ວິຍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານມາວິຠູຕກາໂລ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປາກຏຠາວໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຸປມາສມ຺ປາທເນ ກາຣຓວິຠາວນາ, ‘‘ອາວຸຕສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຎາຓ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ປາໂຐ, ‘‘ອິທຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐວ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ, ‘‘ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຠິນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓາຠິມຸຂໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ເວຬຸຣິຍມຓິມ຺ຫິ. ຕທາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ກາຍສຎ຺ຎິຕຣູປຘມ຺ມາຣມ຺ມຓານໍ. ‘‘ຜສ຺ສປຎ຺ຈມການ’’ນ຺ຕິອາທິປທຕ຺ຕຍສ຺ເສຕໍ ວິເສສນໍ ອຕ຺ຖວສາ ລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິວຈນວິປຣິຓາໂມຕິ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມປທສ຺ສາປິ ວິເສສນຠາວໂຕ. ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຄ຺ຄຫເຓນ, ສພ຺ພຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ຄຫິຕຘມ຺ມາ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕສໍ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓຄຕິກຕ຺ຕາ ອາວຸຕສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ‘‘ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອວິໂຣຘິຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ຄຫຓນ຺ຕິ? ‘‘ອິທຎ຺ຈ ເມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ເອຕ຺ຖ ສິຕໍ ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ເສວ ວຈນໂຕ. ‘‘ອຍໍ ໂຂ ເມ ກາໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ຕເທວ ວິປສ຺ສນາຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ເອຕ຺ຖ ສິຕໍ ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍວິສຍາທິວເສນ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ອິຘ ຄຫຓໍ ສມ຺ຠວຕິ, ນາຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ວາ ອາວິຠູຕກາໂລ’’ຕິ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຫາທີສຸ (ຘ. ສ. ໒ ອາທໂຍ) ເທສິຕນເຍນ ປາກຏຠາວໂຕ ເຈຕ຺ຖ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມການໍ ຄຫຓໍ, ນິຣວເສສປຣິຄ຺ຄຫຓໂຕ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ, ຍຖາຣຸຕໍ ເທສິຕວເສນ ປຘານຠາວໂຕ ວິປສ຺ສນາວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິໍ ປເນເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ອາວິຠວນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ? ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ເສວ, ຕສ຺ສ ປນ ອາວິຠູຕຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາປິ ອາວິຠູຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາວິຠູຕກາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນິທໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓານນ຺ຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎານໍ ປຣໂຕ, ຉຏ຺ຐຠິຎ຺ຎາຍ ຈ ປຸຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ສພ຺ພາຠິຎ຺ຎານໍ ປຸຣໂຕວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນາເລສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອິທຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຎາຓານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂຈທນາເລສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຄ຺ຄຎາຓານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຠູຕໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທວ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ, ສພ຺ເພສໍ ວາ ມຄ຺ຄຜລານມນນ຺ຕຣໍ ໂຫຕິ, ປຘານໂຕ ປນ ຕພ຺ພຈເນເນວ ສພ຺ພສ຺ສປິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ອວິເສສໂຕ ຕສ຺ສ ອິຘ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄສທ຺ເທນ ຈ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ຕສ຺ເສວາຠິຎ຺ຎາປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ພນ຺ເຘນ ຈ ໂຈທນາສມ຺ຠວໂຕ. ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎານໍ ປຸຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຕາສໍ ນານນ຺ຕຣຕາຍ ອນຸປກາຣໍ, ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຠິຎ຺ຎາຍ ປຸຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສາ ອນນ຺ຕຣຕາຍ ອຸປກາຣໍ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎານໍ ປຣໂຕ, ຉຏ຺ຐາຠິຎ຺ຎາຍ ຈ ປຸຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ ປນ ອຸປກາຣຏ຺ຐາເນ ຕຖາ ອວຕ຺ວາ ອນຸປກາຣຏ຺ຐາເນວ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ໂຈທນາ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປີ’’ຕິອາທິ ປຣິຫາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ຍທິປິ ຎາຓານຸປຸພ຺ພິຍາ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣຕາຍ ອຸປກາຣໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕິປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິຎ຺ຎາວາເຣຕິ ຉຬຠິຎ຺ຎາວເສນ ວຸຕ຺ເຕ ເທສນາວາເຣ. ເອຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ວາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາສຸ ກຖິຕາສຸ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ວິຍ ຉຏ຺ຐາຠິຎ຺ຎາປິ ອວສ຺ສໍ ກເຖຕພ຺ພາ ອຠິຎ຺ຎາລກ຺ຂຓຠາເວນ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນໂຕ, ນ ຈ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎານໍ, ຉຏ຺ຐາຠິຎ຺ຎາຍ ຈ ອນ຺ຕຣາ ປເວເສຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ ອນຠິຎ຺ຎາລກ຺ຂຓຠາເວນ ຕທປຣິຍາປນ຺ນໂຕ. ອິຕິ ເອຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ຕາສມຠິຎ຺ຎານໍ ອນ຺ຕຣາ ວາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອວສຣາຠາວໂຕ ອິເຘວ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານານນ຺ຕຣໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍສ຺ມາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນ ເກວລໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ອິຘ ທສ຺ສເນ ຕເທວ ກາຣຓໍ, ອຖ ໂຂ ອິທມ຺ປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມຸຈ຺ຈິນາຕີຕິ ອາຈຣິເຍນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໓໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ທວິທູ ປນ ອີທິເສ ຐາເນ ຈ-ສທ຺ໂທ ວາ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ໂສ ຈ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣທສ຺ສເນ ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕນາ ປຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ຫິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຖສ຺ເສວ ໂຊຕກາ ອຸປສຄ຺ຄນິປາຕາ ຍຖາ ມຄ຺ຄນິທສ຺ສເນ ສາຂາຠງ຺ຄາ, ຍຖາ ຈ ອທິສ຺ສມານາ ໂຊຕເນ ປທີປາຕິ ເອວມີທິເສສຸ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ອຕ຺ຖນ຺ຕຣທສ຺ສນມ຺ຫິ, ຈ ສທ຺ໂທ ຍທິ ທິສ຺ສຕິ;

ສມຸຈ຺ຈເຍ ວິກປ຺ເປ ໂສ, ຄເຫຕພ຺ໂພ ວິຠາວິນາ’’ຕິ.

ອກຕສມ຺ມສນສ຺ສາຕິ ເຫຕຸຄພ຺ຠປທໍ. ຕຖາ ກຕສມ຺ມສນສ຺ສາຕິ ຈ. ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ເຠຣວມ຺ປິ ຣູປໍ ປສ຺ສໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິວິຘຎາເຓນ ເຠຣວໍ ຣູປໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສໂຕຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາລາຠິໂນ ອປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ຠຍໍ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸຈ຺ຈວາລິກວາສິມຫານາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ ອາຈຣິເຍນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໓໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ເຠຣວໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິທ຺ຘິວິຘຎາເຓນ ເຠຣວໍ ສທ຺ທໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ມໍສໂສເຕນ ສຸຓໂຕປີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ເອວມ຺ປິ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາລາຠິໂນ ອປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ຠຍໍ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸຈ຺ຈວາລິກວາສິມຫານາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ. ເຖໂຣ ຫິ ໂກຎ຺ຈນາທສຫິຕໍ ສພ຺ພເສຕໍ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ ມາເປຕ຺ວາ ທິສ຺ວາ, ສຸຕ຺ວາ ຈ ສຎ຺ຊາຕຠຍສນ຺ຕາໂສຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒.໘໘໒; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໑; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໓) ວຸຕ຺ໂຕ. ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ກຕສມ຺ມສນສ຺ສ ທິພ຺ພາຍ…ເປ… ຠຍໍ ສນ຺ຕາໂສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠຍວິໂນທນເຫຕຸ ນາມ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ກຕສມ຺ມສນຕາ, ຕສ຺ສ, ເຕນ ວາ ສມ຺ປາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເຘວາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານານນ຺ຕຣເມວ. ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາປາຐໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣນຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິປສ຺ສນາຍ ປວຕ຺ຕໍ ປາໂມຊ຺ຊປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາຄຕສຸຂໍ ວິປສ຺ສນາສຸຂໍ. ປາຏິເຍກ຺ກນ຺ຕິ ຌານາຠິຎ຺ຎາທີຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ວິສຸໍ ຠູຕໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ຘມ຺ມປເທ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔);

ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທມ຺ປິ ໂຂ ມຫາຣາຊ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ…ເປ… ປຓີຕຕຣຎ຺ຈາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ທນໂຕ ອິມເມວ ນຍໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາທິໂຕວາຕິ ອຠິຎ຺ຎານມາທິມ຺ຫິເຍວ.