ປຐມຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໒໖. ຍເທວໍ ‘‘ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ ເອເຕເນວ ອຸປຈາຣວເສນປິ ອປ຺ປນາວເສນປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘານໍ ກຖິຕໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທິກາ ເທສນາ ກິມຕ຺ຖິຍາຕິ ໂຈທນາຍ ‘‘ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມາຫິເຕ’’ຕິ ປທທ຺ວຍໍ ‘‘ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິເມຫິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມາຫິຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປຣິວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸປຈາຣສມາຘິໂຕ, ປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິໂຕ ຈ ອຸປຣິ ປຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຸປຈາຣສມາຘິສມຘິຄເມເນວ ຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທິວິເສໂສ ສມຘິຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ປນ ເຕນ ວິນາ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິສມຘິຄເມປິ ປາໂມຊ຺ຊຸປ຺ປາທາທິກາຣຓປຣມ຺ປຣາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທິສມຘິຄເມ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອປ຺ປນາສມາຘິນາຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິອປ຺ປນາສມາຘິນາ. ຕສ຺ສ ສມາຘິໂນຕິ ໂຍ ອປ຺ປນາລກ຺ຂໂຓ ສມາຘິ ‘‘ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ສມາຘິໂນ. ປເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິວິຠາຄສ຺ສ ເຈວ ປຐມາຠິຎ຺ຎາທິວິຠາຄສ຺ສ ຈ ປເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກຣຊກາຍນ຺ຕິ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປສມຸທາຍຠູຕໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກກາຍໍ. ໂສ ຫິ ຄພ຺ຠາສເຍ ກຣີຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ ກຣສງ຺ຂາຕໂຕ ປຸປ຺ຜສມ຺ຠວໂຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ກຣໂຊຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກໂຣຕິ ຫິ ມາຕຸ ໂສຓິຕສງ຺ຂາຕປຸປ຺ຜສ຺ສ, ປິຕຸ ສຸກ຺ກສງ຺ຂາຕສມ຺ຠວສ຺ສ ຈ ນາມໍ, ຕໂຕ ຊາໂຕ ປນ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊວເສນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກກາໂຍວ. ກາມໍ ໂອປປາຕິກາທີນມ຺ປິ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິສມຘິຄໂມ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາປິ ເຍຠຸຍ຺ຍຕ຺ຕາ, ປາກຏຕ຺ຕາ ຈ ສ຺ເວວ ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ກໂຣຕິ ປຸຕ຺ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ກໂຣ, ສຸກ຺ກໂສຓິຕໍ, ກເຣນ ຊາໂຕ ກຣໂຊຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ນນຸ ຈ ນາມກາໂຍປິ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ຕຖາ ລທ຺ຘູປກາໂຣວ ສິຍາ, ອຖ ກສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ຣູປກາໂຍວ ອິຘ ຄຫິໂຕຕິ? ສທ຺ທນ຺ຕຣາຠິສມ຺ພນ຺ເຘນ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຠິສນ຺ເທຕີ’’ຕິອາທິສທ຺ທນ຺ຕຣາຠິສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ຫິ ຣູປກາໂຍ ເອວ ອິຘ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິຄມີຍຕິ ຕສ຺ເສວ ອຠິສນ຺ທນາທິກິຣິຍາໂຍຄ຺ຍຕ຺ຕາຕິ. ອຠິສນ຺ເທຕີຕິ ອຠິສນ຺ທນໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນາຕິ ຫິ ເຠທວເສນ, ສມຸທາຍາວຍວວເສນ ຈ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕສິທ຺ຘາ ເຫຕຸກິຣິຍາ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ, ອຠິສນ຺ທນໍ ປເນຕໍ ຌານມເຍນ ປີຕິສຸເຂນ ກຣຊກາຍສ຺ສ ຕິນ຺ຕຠາວາປາທນໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ຈ ລູຂຠາວສ຺ສາປນຍນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕເມຕິ ສ຺ເນເຫຕີ’’ຕິ, ອວສ຺ສຸຕຠາວໍ, ອລ຺ລຠາວຎ຺ຈ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຠິສນ຺ທນໍ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ຕປີຕິສຸຂສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ປຓີຕຣູເປຫິ ກາຍສ຺ສ ປຣິປ຺ຜຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕປີຕິ ສຸຂໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປຜຣຓວເສເນວ ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕປີຕິສຸຂຕາ. ປຣິສນ຺ເທຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠສ຺ຕໍ ນາມ ຈມ຺ມປສິພ຺ພກໍ. ປຣິປ຺ຜຣຕີຕິ ສຸທ຺ຘກິຣິຍາປທໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມນ຺ຕໂຕ ຜຸສຕີ’’ຕິ, ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ສມນ຺ຕໂຕ ຜຸຏ຺ໂຐ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜຸສນກິຣິຍາເຍເວຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ນາ, ນ ພ຺ຍາປນກິຣິຍາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕຸຠາວໂຕ. ສພ຺ພໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພວາ ຍຖາ ‘‘ຄຸຓວາ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພວໂຕ, ‘‘ອວຍວາວຍວີສມ຺ພນ຺ເຘ ອວຍວິນິ ສາມິວຈນ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ທລກ຺ຂເຓນ ປເນຕສ຺ສ ‘‘ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ອວຍເວນ ສມ຺ພຊ຺ຌນໂຕ ອວຍວີວິສໂຍເຍເວສ ສພ຺ພສທ຺ໂທຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ຉວິມໍສາທິໂກຏ຺ຐາສສງ຺ຂາເຕນ ອວຍເວນ ອວຍວີຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາສວໂຕ ກາຍສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອຸປາ…ເປ… ຐານ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ອຸປາທິນ຺ນກສນ຺ຕຕິປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນຕິ ກມ຺ມຊຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ອຜຸຏໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຉວິມໍສໂລຫິຕານຸຄຕນ຺ຕິ ຉວິມໍສໂລຫິຕາທິກມ຺ມຊຣູປມນຸຄຕໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ກມ຺ມຊຣູປໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕຊຣູປສ຺ສາປິ ພ຺ຍາປນໂຕ ເຕນ ຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຜຸຏຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຜຸຏໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໒໗. ເຉໂກຕິ ກຸສໂລ, ຕໍ ປນ ໂກສລ຺ລໍ ‘‘ກໍສຖາເລ ນ຺ຫານິຍຈຸຓ຺ຓານິ ອາກິຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘານໂຕ, ປກຣຓໂຕ ຈ ນ຺ຫານິຍຈຸຓ຺ຓານໍ ກຣເຓ, ປໂຍຊເນ, ປິຓ຺ຑເນ ຈ ສມຕ຺ຖຕາວເສນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຏິພໂລ’’ຕິອາທິນາ. ກໍສສທ຺ໂທ ປນ ‘‘ມຫຕິຍາ ກໍສປາຕິຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໖໑) ສຸວຓ຺ເຓ ອາຄໂຕ, ‘‘ກໍໂສ ອຸປຫໂຕ ຍຖາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໓໔) ກິຕ຺ຕິມໂລເຫ, ‘‘ອຸປກໍໂສ ນາມ ຣາຊາ ມຫາກໍສສ຺ສ ອຕ຺ຣໂຊ’’ຕິອາທີສຸ [ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໔.໑໐.໑໖໔ (ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ)] ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ເຕ. ອິຘ ປນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂລເຫຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ໂລເຫນ ກຕຠາຊເນ’’ຕິ. ນນຸ ອຸປມາກຣຓມຕ຺ຕເມວິທໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ກໍສຖາລກສ຺ສ ສວິເສສສ຺ສ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ປຣິຫຣຕິ ‘‘ມຕ຺ຕິກາຠາຊນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ‘‘ສນ຺ເທນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຣິມທ຺ເທຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ນ ປນ ສນ຺ທນກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ, ອນາທຣລກ຺ຂເຓ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ກິຣິຍນ຺ຕຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕນກ຺ຂເຓເຍວ ກິຣິຍນ຺ຕຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕນຎ຺ຫິ ອນາທຣລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຠາວນປຸໍສກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ. ຜຸສສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປຣິສິຎ຺ຈເນ ຍຖາ ຕໍ ວາຕວຸຏ຺ຐິສມເຍ ‘‘ເທໂວ ຈ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຜຸສາຍຕີ’’ຕິ, (ປາຈິ. ໓໖໒) ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ຕໂຕ ນ຺ຫານິຍຈຸຓ຺ຓໂຕ ອຸປຣິ ອຸທເກນ ພ຺ຍາປນກຣຓວເສນ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປສຄ຺ໂຄປິ ຫິ ສທ຺ໂທ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ວິຍ ປກຣຓາຘິຄຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປໂກ, ‘‘ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ ປນ ວຈນໍ ‘‘ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ສນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສສນຠາວວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ. ເອວມີທິເສສຸ. ‘‘ສນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ທ-ສທ຺ໂທ ປິຓ຺ຑກຣເຓຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປິຓ຺ຑໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອນຸຄຕາຕິ ອນຸປວິສນວເສນ ຄຕາ ອຸປຄຕາ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕາຕິ ປຣິໂຕ ຄຫິຕາ ສມນ຺ຕໂຕ ຜຸຏ຺ຐາ.

ອນ຺ຕໂຣ ຈ ພາຫິໂຣ ຈ ປເທໂສ, ເຕຫິ ສຫ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສນ຺ຕຣພາຫິຣາ, ນ຺ຫານິຍປິຓ຺ຑິ, ‘‘ສມນ຺ຕຣພາຫິຣາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ອາຄໂມ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາກາຣເຓເນວ ສນ຺ຕຣພາຫິໂຣ ນ຺ຫານິຍປິຓ຺ຑິ ຜຸຏາ ອຸທກສ຺ເນເຫນາຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ອຸທກສິເນເຫນ ຜຸຏາ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕນໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກໍ, ຠາວນປຸໍສກຎ຺ເຈຕໍ, ສພ຺ພປເທເສ ຫຸຕ຺ວາ ເອວ ຜຸຏາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສນ຺ຕຣພາຫິຣາ ຜຸຏາ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ນ຺ຫານິຍປິຓ຺ຑິຍາ ສພ຺ພໂສ ອຸທເກນ ເຕມິຕຠາວມາຫ, ‘‘ນ ຈ ປຄ຺ຆຣຓີ’’ຕິ ປນ ອິມິນາ ຕິນ຺ຕາຍປິ ຕາຍ ຆນຖທ຺ຘຠາວໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຈ ພິນ຺ທຸໍ ພິນ຺ທຸ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸທກສ຺ສ ຜຸສິຕໍ ຜຸສິຕໍ, ນ ຈ ປຄ຺ຆຣຓີ ສູທນີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ພິນ຺ທຸໍ ອຸທກໍ’’ ຕິປິ ກຕ຺ຖຈິ ປາໂຐ, ອຸທກສງ຺ຂາຕໍ ພິນ຺ທຸນ຺ຕິ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ. ພິນ຺ທຸສທ຺ໂທ ຫິ ‘‘ພ຺ຍາລມ຺ພມ຺ພຸຘຣພິນ຺ທູ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຘາຣາວຍເວ. ເອວໍ ປນ ອປຄ຺ຆຣຓໂຕ ຫຕ຺ເຖນປິ ທ຺ວີຫິປິ ຕີຫິປິ ອງ຺ຄຸເລຫິ ຄເຫຕຸໍ, ໂອວຏ຺ຏິກາຍ ວາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຍທິ ຫິ ສາ ປຄ຺ຆຣຓີ ອສ຺ສ, ເອວໍ ສຕິ ສ຺ເນຫວິຄມເນນ ສຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ຖທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາ ຄເຫຕຸໍ, ກາຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອວຏ຺ຏິກາຍາຕິ ປຣິວຏ຺ຏຸລວເສນ, ຄຸຬິກາວເສນ ສາ ປິຓ຺ຑິ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.