ສນ຺ໂຕສກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໑໕. ອຕ຺ຖທສ຺ສເນນ ປທສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ປທມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຸສ຺ສຕິ ນ ລຸທ຺ໂຘ ຠວຕີຕິ ຫິ ປທນິພ຺ພຈນໍ. ອປິຈ ປທນິພ຺ພຈນວເສນ ອຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ເຕ ຍສ຺ສ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ນາມ, ໂສ ອປາກໂຏຕິ ຕໍ ປາກຏກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕມາຫ, ຈີວຣາທິເກ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກປ຺ປິຍປຈ຺ຈເຍ ສນ຺ໂຕເສນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອນິຍມວຈໂນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກປ຺ປິຍປຈ຺ຈເຍ’’ຕິ. ອຖ ວາ ອິຕຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຫີນໍ ປຓີຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຕຖາ ປຓີຕມ຺ປິ ຫີນໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂາສິທ຺ຘາ ຫິ ອິຕຣຕາ, ຕສ຺ມາ ຫີເນນ ວາ ປຓີເຕນ ວາ ຈີວຣາທິກປ຺ປິຍປຈ຺ຈເຍນ ສນ຺ໂຕເສນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສນ຺ຕຸສ຺ສຕິ ເຕນ, ສນ຺ຕຸສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ສນ຺ໂຕໂສ, ຕຖາ ປວຕ຺ໂຕ ອໂລໂຠ, ອໂລຠປຘານາ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ. ລຠນໍ ລາໂຠ, ອຕ຺ຕໂນ ລາຠສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ພລນ຺ຕິ ກາຍພລໍ, ອຕ຺ຕໂນ ພລສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ.ສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ສປ຺ປາຍໍ ປຕິຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ສາຣຸປ຺ປສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ລພ຺ຠເຕຕິ ລາໂຠ, ໂຍ ໂຍ ລາໂຠ ຍຖາລາຠໍ, ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈໂຍ, ຍຖາລາເຠນ ສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ພລສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຖາພລໍ, ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຈ຺ຉວິກປຈ຺ຈໂຍ, ຍຖາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສສາຘນໍ ອນຸຣູປກິຣິຍໍ ວທຕິ, ຍຖາ ຕໍ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິ-ສທ຺ໂທ ສສາຘນໍ ອຘິກຣຓກິຣິຍນ຺ຕິ. ຍຖາພເລນ ສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ສາຣຸປ຺ປຕິ ປຕິຣູປໍ ຠວຕິ, ໂສຠນໍ ວາ ອາໂຣເປຕີຕິ ສາຣຸປ຺ປໍ, ຍໍ ຍໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປໍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສປ຺ປາຍປຈ຺ຈໂຍ, ຍຖາສາຣຸປ຺ເປນ ສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປເຠທມນຸຄຕາ ວຓ຺ຓນາ ປເຠທວຓ຺ຓນາ.

ອິຘາຕິ ສາສເນ. ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕປຕ຺ຖນຠາວມາຫ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຕ຺ຕປຕ຺ຖນາຠາວໍ. ປຐເມນ ອປ຺ປຕ຺ຕປຕ຺ຖນາຠາເວເຍວ ວຸຕ຺ເຕ ຍຖາລທ຺ຘໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອປຕ຺ຖນາ ນາມ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍປິ ສິຍາ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາປສງ຺ຄຠາວໂຕ ຕໂຕປິ ນິວຕ຺ຕເມວ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸຕິເຍນ ປຕ຺ຕປຕ຺ຖນາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວມຸປຣິປິ. ປກຕິທຸພ຺ພໂລຕິ ອາພາຘາທິວິຣເຫປິ ສຠາວທຸພ຺ພໂລ. ສມາໂນ ສີລາທິຠາໂຄ ຍສ຺ສາຕິ ສຠາໂຄ, ສຫ ວາ ສີລາທີຫິ ຄຸຓຠາເຄຫິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສຠາໂຄ, ລຊ຺ຊີເປສໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ເຕນ. ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ປກຕິທຸພ຺ພລາທີນໍ ຄຣຸຈີວຣໍ ນ ຜາສຸຠາວາວຫໍ, ສຣີຣເຂທາວຫຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ປໂຍຊນວເສນ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທິວເສນ. ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທິປ຺ປກາເຣນ ຫິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸກຈີວຣປຣິໂຠໂຄ ສນ຺ໂຕສວິໂຣຘີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຕທຠາວໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປໂຍຊນວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸກຈີວຣປຣິໂຠໂຄປິ ນ ສນ຺ໂຕສວິໂຣຘີຕິ ອາຫ ‘‘ລຫຸເກນ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປໂຍຊນວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸກຈີວຣປຣິໂຠໂຄປິ ນ ຕາວ ສນ຺ໂຕສວິໂຣຘີ, ປເຄວ ຕຖາ ອປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄຕິ ສມ຺ຠາວິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ. ຈີວຣນິທ຺ເທເສປິ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ຍຖາຣຸຕໍ ຄຫິຕາວເສສປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສສ຺ສ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສ ສມວໂຣຘິຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ‘‘ເຖຣໂກ ອຍມາຍສ຺ມາ ມລ຺ລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ເຖຣໂວຫາຣສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ເຕປິ ປວຕ຺ຕິໂຕ ທສວສ຺ສໂຕ ປຠຸຕິ ຈິຣວສ຺ສປພ຺ພຊິເຕສ຺ເວວ ອິຘ ປວຕ຺ຕິຎາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຖຣານໍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຖຣານນ຺ຕິ ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ວທຕິ. ຈິຣປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ປນ ຕທວເສເສ ວຸຑ຺ຒຠິກ຺ຂູ. ສງ຺ກາຣກູຏາທິໂຕຕິ ກຈວຣຣາສິອາທິໂຕ. ອນນ຺ຕການີຕິ ນນ຺ຕການິ ປິໂລຕິການິ. ‘‘ອ-ກາໂຣ ເຈຕ຺ຖ ນິປາຕມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖໕) ວິມານຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຈາຫຸ ‘‘ນນ຺ຕກໍ ກປ຺ປໂຏ ຊິຓ຺ຓວສນໍ ຕຸ ປຏຈ຺ຈຣ’’ນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ທສາສງ຺ຂາໂຕ ອນ຺ໂຕ ໂກຏິ ເຍສນ຺ຕິ ຫິ ນນ຺ຕການິ, ນ-ສທ຺ທສ຺ສ ຕຸ ອນາເທເສ ອນນ຺ຕການີຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສງ຺ເກຕໂກວິທານໍ ປນ ອາຈຣິຍານໍ ຕຖາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ສນນ຺ຕການີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ນນ຺ຕເກນ ສຫ ສໍສິພ຺ພິຕານິ ປໍສຸກູລານິ ຈີວຣານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆາຏິນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ. ຕີຓິປິ ຫິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆຏິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຆາຏີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມຫຄ຺ຆໍ ຈີວຣໍ, ພຫູນິ ວາ ຈີວຣານິ ລຠິຕ຺ວາ ຕານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫຓມ຺ປິ ມຫິຈ຺ຉຕາທິນເຍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຍຖາສາຣຸປ຺ປນເຍ ເອວ ຐິຕຕ຺ຕາ ນ ສນ຺ໂຕສວິໂຣຘີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ…ເປ… ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາສາຣຸປ຺ປນເຍນ ຍຖາລທ຺ຘໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕທຎ຺ຎຄຫຓມ຺ປິ ນ ຕາວ ສນ຺ໂຕສວິໂຣຘີ, ປເຄວ ອນຎ຺ຎຄຫເຓນ ຍຖາລທ຺ຘສ຺ເສວ ຍຖາສາຣຸປ຺ປໍ ປຣິໂຠເຄຕິ ສມ຺ຠາວິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ, ເອວໍ ເສສປຈ຺ຈເຍສຸປິ ຍຖາພລຍຖາສາຣຸປ຺ປນິທ຺ເທເສສຸ ອປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປກຕິວິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສຠາເວເນວ ອສປ຺ປາຍໍ. ສມຓຘມ຺ມກຣຓສີເສນ ສປ຺ປາຍປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນໍ, ປຣິຠຸຎ຺ຊນຎ຺ຈ ວິເສສໂຕ ຍຸຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ‘‘ຍາເປນ຺ໂຕປີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິສ຺ສກາຫາຣນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລມຸຄ຺ຄາທີຫິ ນານາວິຘປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ເຓຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ອາຫາຣໍ.

ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຐເມ ຫິ ນເຍ ຍຖາລທ຺ຘສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ, ທຸຕິເຍ ປນ ຍຖາປຕ຺ຕສ຺ສ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປກ຺ຂນ຺ຕຣໂຊຕໂກ. ມຊ຺ຌິມາຄມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປິ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຸຕ຺ຕມເສນາສນໍ ນາມ ປມາທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕພ຺ຠາວເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິທ຺ທາຠິຠູຕສ຺ສາຕິ ຖິນມິທ຺ໂທກ຺ກມເນນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກເຄລຎ຺ຎຠາວໂຕ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິສງ຺ຂາຕາຍ ນິທ຺ທາຍ ອຠິຠູຕສ຺ສ, ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິພຸຊ຺ຌໂຕຕິ ຕຖາຣູເປນ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣນ ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ປຏິພຸຊ຺ຌນເຫຕຸ ກາມວິຕກ຺ກາ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ປຏິພຸຊ຺ຌນໂຕ’’ຕິປິ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ອຍມ຺ປີຕິ ປຐມນຍໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕສໍ ອາຠເຕນາຕິ ເຕຫິ ເຖຣາທີຫິ ອາຠເຕນ, ເຕສໍ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ສນ຺ຕເກນາຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກນ຺ຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕປຣິຠາວິຕໍ, ປູຕິຠາເວນ ວາ ໂມຈິຕໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ ຫຣີຕກໍ, ອິທານິ ປນ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ໂຄມຸຕ຺ຕຫຣີຕກ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ, ໂສ ນ ໂປຣາຓປາໂຐ ຕພ຺ພຓ຺ຓນາຍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໕) ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຈຕຸມຘຸຣນ຺ຕິ ມຊ຺ຌິມາຄມວເຣ ມຫາຘມ຺ມສມາທານສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໔໘໔ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕໍ ທຘິມຘຸສປ຺ປິຜາຓິຕສງ຺ຂາຕໍ ຈຕຸມຘຸຣໍ, ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ຠາຊເນ ຈຕຸມຘຸຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສຸ ຍທິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫິ ຠນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຈສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຕທຸຠຍສ຺ສ ໂຣຄວູປສມນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ‘‘ປູຕິມຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໗໓, ໑໒໘) ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປສຕ຺ຖໍ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາວິສິຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ນິໂຍຊນໂຕ ປຣເມນ ອຸກ຺ກໍສຄເຕນ ສນ຺ໂຕເສນ ສນ຺ຕຸສ຺ສຕີຕິ ປຣມສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ.

ກາມຎ຺ຈ ສນ຺ໂຕສປ຺ປເຠທາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຕປິ ອຘິກຕຣາ ຈີວເຣ ວີສຕິ ສນ຺ໂຕສາ, ປິຓ຺ຑປາເຕ ປນ຺ນຣສ, ເສນາສເນ ຈ ປນ຺ນຣສ, ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ວີສຕີຕິ, ອິຘ ປນ ສງ຺ເຂເປນ ທ຺ວາທສວິໂຘເຍວ ສນ຺ໂຕໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕທຘິກຕຣປ຺ປເຠໂທ ປນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ ມຫາອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໒໘) ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ‘‘ອິຘ ມຫາຣາຊ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐປເທເນວ ສນ຺ໂຕສປ຺ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນາ’’ຕິອາທິ ເທສນານຸຣູປໍ ເຕນ ສນ຺ໂຕເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຈ຺ຈຍປ຺ປເຠທໍ, ຕສ຺ສ ຈ ກາຍກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິຍຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ເອວມາຫາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາມຎ຺ຈສ຺ສ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາເຕເຫວ ຍຖາກ຺ກມໍ ກາຍກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເຍຫິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐຕາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ເສສປຣິກ຺ຂາຣຈຕຸກ຺ເກນ ຈ ວິນາ ວິຈຣຓມຍຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ກາຍກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິຍຕາ ລທ຺ຘພ຺ພາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນວາສີຕິ ລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ຕທຎ຺ຎກິຈ຺ຈສ຺ສາປິ ຕາຍ ສາເຘຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອງ຺ຄປາທຈີວຣກຸຏິທຓ຺ຑກສຊ຺ຊນກາເລ ຈາ’’ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ນ ເຫຕໍ ກຕ຺ຖຈິປິ ປາຬິຍມາຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ກາຍພນ຺ຘນໍ. ປຣິສ຺ສາວເນນ ປຣິສ຺ສາວນຎ຺ຈ, ເຕນ ສຫາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາສງ຺ຂາໂຕ ໂຍໂຄ ຍສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ໂຍໂຄ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕໂຍໂຄ, ຕສ຺ສ.

ກາຍໍ ປຣິຫຣນ຺ຕິ ໂປເສນ຺ຕິ, ກາຍສ຺ສ ວາ ປຣິຫາໂຣ ໂປສນມຕ຺ຕໍ ປໂຍຊນເມເຕຫີຕິ ກາຍປຣິຫາຣິຍາ ກ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ໂປສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຑ຺ຒນໍ, ຠຣຓໍ ວາ, ຕຖາ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິຍາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ພຫິທ຺ຘາວ ກາຍສ຺ສ ອຸປກາຣກຠາເວນ ກາຍປຣິຫາຣິຍຕາ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓວເສນ ສຣີຣຏ຺ຐິຕິຍາ ອຸປກາຣກຠາເວນ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິຍຕາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ຕາວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ໂປເສຕີຕິ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ອິຕີຕິ ນິທສ຺ສເນ ນິປາໂຕ, ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາຍປຣິຫາຣິຍໍ ໂຫຕີຕິ ກາຣຓໂຊຕເນ ວາ, ຕສ຺ມາ ໂປສນໂຕ ກາຍປຣິຫາຣິຍໍ ໂຫຕີຕິ. ເອວມຸປຣິປິ. ຈີວຣກຓ຺ເຓນາຕິ ຈີວຣປຣິຍນ຺ເຕນ.

ກຸຏິປຣິຠຓ຺ຑກຣຓກາເລຕິ ກຸຏິຍາ ສມນ຺ຕໂຕ ວິລິມ຺ປເນນ ສມ຺ມຏ຺ຐກຣຓກາເລ.

ອງ຺ຄໍ ນາມ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ປາທູປຣິ ຐປິໂຕ ປຘານສມ຺ຠາຣວິເສໂສ. ຍຕ຺ຖ ປທຣສຎ຺ຈິນນປິຏ຺ຐິອປສ຺ສຍນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂຍ ‘‘ອຏນີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ມຘຸທ຺ທຸມປຸປ຺ຜໍ ມຘຸກໍ ນາມ, ມກ຺ຂິກາມຘູຫິ ກຕປູວໍ ວາ. ປຣິກ຺ຂາຣມຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂາຣປມາຓໍ. ເສຍ຺ຍໍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓກຸຎ຺ຈິການໍ ຕາທິເສ ກາເລ ປຣິຠຸຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາເວນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ເສນາສເນ ຕິຏ຺ຐນກຎ຺ຫິ ‘‘ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິກປ຺ປນວຈນໂຕ ປນ ເຕສມຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ນວມຕາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປາຏິຍາ ເຈຕ຺ຖ ນວມຠາໂວ, ນ ຕຸ ເຕສໍ ຕຖາປຕິນິຍຕຠາເວນ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ຕຖາເຍວ ເຕສມຘາຣຓໂຕ. ເອສ ນໂຍ ທສມາທີສຸປິ. ເຕລໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຫຣິຕາ ເວຬຸນາຬິອາທິກາ ເຕລນາຬິ. ນນຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐປຸຄ຺ຄລທສ຺ສເນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣິໂກ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພຕິ ອນຸໂຍເຄ ຍຖາຣຫໍ ເຕສມ຺ປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕສຸ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມຫນ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂາຣສງ຺ຂາໂຕ ຠາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຫາຠາຣາ, ອຍໍ ອຘຸນາ ປາໂຐ, ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປນ ‘‘ມຫາຄຊາ’’ຕິ ປາຐສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ທຸປ຺ໂປສຠາເວນ ມຫາຄຊາ ວິຍາຕິ ມຫາຄຊາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຕ ເອຕ຺ຕເກຫິ ປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ‘‘ມຫິຈ຺ຉາ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ທຸພ຺ຠຣາ, ພາຫຸລ຺ລວຸຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ອິຕເຣປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິສຠາວາ, ກິເມເຕສມ຺ປິ ວເສນ ອຍໍ ເທສນາ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘຕຸໍ ‘‘ຠຄວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣິກສ຺ສ ວເສນ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ອິຈ຺ຉິຕຠາໂວ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອນຸໂຍຄມ຺ປິ ອປເນຕິ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິນາ, ຕສ຺ເສວ ຕຖາ ປກ຺ກນ຺ຕຠາເວນ ‘‘ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນາ’’ຕິອາທິ ປາຬິຍາ ໂຍຄ຺ຍໂຕ ຕສ຺ສ ວເສນ ອິຈ຺ຉິຕຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຈນີຍສ຺ສ ເຫຕຸຠາວທສ຺ສເນນ ຫິ ວາຈກສ຺ສາປິ ເຫຕຸຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິ ອິມສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ລທ຺ຘຄຸຓວຈນມ຺ປິ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ສລ຺ລຫຸກາ ວຸຕ຺ຕິ ຊີວິກາ ຍສ຺ສາຕິ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິຕາ, ຕໍ. ກາຍປາຣິຫາຣິເຍນາຕິ ຠາວປ຺ປຘານນິທ຺ເທໂສ, ຠາວໂລປນິທ຺ເທໂສ ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກາຍໍ ປຣິຫຣຓມຕ຺ຕເກນາ’’ຕິ ອິມິນາ, ກາຍໂປສນປ຺ປມາເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວິຘາ ວຈນຕ຺ໂຖ, ຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໕) ປນ ປຐມສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸຕິໂຍວ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມມາຍນຕຓ຺ຫາຍ ອາສງ຺ໂຄ. ປຣິຄ຺ຄຫຕຓ຺ຫາຍ ພນ຺ໂຘ. ຊິຍາມຸຕ຺ໂຕຕິ ຘນຸຊິຍາຍ ມຸຕ຺ໂຕ. ຍູຖາຕິ ຫຕ຺ຖິຄຓໂຕ. ຕິຘາ ປຠິນ຺ນມໂທ ມທຫຕ຺ຖີ. ວນປພ຺ຠາຣນ຺ຕິ ວເນ ປພ຺ຠາຣໍ.

ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ສຸຂວິຫາຣິຕາຍ ສຸຂວິຫາຣຏ຺ຐານຠູຕາ, ‘‘ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໘; ມ. ນິ. ໑.໗໗, ໔໕໙, ໕໐໙; ໒.໓໐໙) ວາ ນເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາຜຣຓຏ຺ຐານຠູຕາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸທ຺ທິໂສ, ໂສ ເອວ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ, ຈຕສ຺ໂສ ວາ ທິສາ ຈຕຸທ຺ທິສໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕມສ຺ສາຕິ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ ຍຖາ ‘‘ສທ຺ໂຘ’’ຕິ. ຕາສ຺ເວວ ທິສາສຸ ກຕ຺ຖຈິປິ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ຠເຍນ ນ ປຏິຫນຕິ, ສຍໍ ວາ ເຕຫິ ນ ປຏິຫຎ຺ຎເຕຕິ ອປ຺ປຏິໂຆ. ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນຕິ ສເກນ, ສນ຺ເຕນ ວາ, ສມເມວ ວາ ຕຸສ຺ສນໂກ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ, ອຸຈ຺ຈາວເຈນ ວາ. ປຣິຈ຺ຈ ສຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕານິ, ຕານິ ວາ ປຣິສຍນ຺ຕິ ອຠິຠວນ຺ຕີຕິ ປຣິສ຺ສຍາ, ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ພາຫິຣາ, ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ກາຍຈິຕ຺ຕຸປທ຺ທວາ, ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ສຫິຕາຕິ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ, ວີຣິຍາທິຘມ຺ເມຫິ ຈ ຍຖາຣຫໍ ຂນ຺ຕາ, ຄຫນ຺ຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖທ຺ຘຠາວກຣຠຍາຠາເວນ ອຉມ຺ຠີ. ເອໂກ ຈເຣຕິ ອສຫາໂຍ ເອກາກີ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣິຕຸໍ ວິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ສມຕ຺ຖເນ ຫິ ເອຍ຺ຍ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ໂກ ອິມໍ ວິຊຏເຍ ຊຏ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓) ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ປຕາຍ ເອກວິຫາຣີຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ ອິມິນາ. ສຓ຺ຐາເນນ ຂຄ຺ຄສທິສໍ ເອກເມວ ມຕ຺ຖເກ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ວິສາຓໍ ຍສ຺ສາຕິ ຂຄ຺ໂຄ; ຂຄ຺ຄສທ຺ເທນ ຕໍສທິສວິສາຓສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ມຫິໍສປ຺ປມາໂຓ ມິຄວິເສໂສ, ໂຍ ໂລເກ ‘‘ປລາສາໂທ, ຄຓ຺ຐໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ວິສາເຓນ ເອກີຠາເວນ ສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ເອກວິຫາຣິຕາຍ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປຕິ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນສ຺ສາ ອຕ຺ໂຖ ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ, (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໒) ຈູຬນິທ຺ເທເສ (ຈູຬນິ. ໑໒໘) ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ເຕ ຠຄວຕາ ຕຖາ ເທສນາຍ ວິວຣິຕໍ, ໂຖມິຕໍ ວາ. ຂຄ຺ຄສ຺ສ ນາມ ມິຄສ຺ສ ວິສາເຓນ ກປ຺ໂປ ສທິໂສ ຕຖາ. ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ສຕ຺ຖຸກປ຺ເປນ ວຕ ໂຠ ກິຣ ສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໖໐) ວິຍ ປຏິຠາເຄ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ປຕາ, ຕໍ ໂສ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ວາຕາຠິຆາຕາທີຫິ ສິຍາ ສກຸໂຓ ຉິນ຺ນປກ຺ໂຂ, ອສຎ຺ຊາຕປກ຺ໂຂ ວາ, ອິຘ ປນ ເຑຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ສປກ຺ຂິໂກວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕຸ ‘‘ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈງ຺ກມຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໑) ວິຍ ປຣິຍາຍມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປກ຺ຂຍຸຕ຺ໂຕ ສກຸໂຓ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຕຕີຕິ ອຸທ຺ຘໍ ປຕຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຘຸນນ຺ຕາຕິ ວິຠິນ຺ທນ຺ຕາ, ວິຈາເລນ຺ຕາ ວາ. ອຊ຺ຊຕນາຍາຕິ ອຊ຺ຊຠາວຕ຺ຖາຍ. ຕຖາ ສ຺ວາຕນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ເອວ ຠາໂຣ ຍສ຺ສາຕິ ສປຕ຺ຕຠາໂຣ. ມມາຍນຕຓ຺ຫາຠາເວນ ນິສ຺ສງ຺ໂຄ. ປຣິຄ຺ຄຫຕຓ຺ຫາຠາເວນ ນິຣເປກ຺ໂຂ. ເຍນ ກາມນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິ, ຕຕ຺ຖ. ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ ເອຕໍ. ເຍນ ຍຖາ ປວຕ຺ໂຕ ກາໂມຕິ ຫິ ເຍນກາໂມ, ຕໍ, ຍຖາກາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.