ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໑໔. ສມນ຺ຕໂຕ ປກາເຣຫິ, ປກຏ຺ຐໍ ວາ ສວິເສສໍ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊາໂນ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕຖາປວຕ຺ຕຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ວິຠຊນໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຠາຊນີຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຠາຊນີຍມ຺ຫິ.‘‘ຄມນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຠິກ຺ກມນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວສາຘນມາຫ. ຕຖາ ປຏິກ຺ກມນໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ. ຄມນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ອນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຈ ຄມນໍ, ນິວຕ຺ຕນໍ ປນ ນິວຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມຸປາທານກິຣິຍາມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ທ຺ວຍໍ. ກຖໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄມເນ’’ຕິອາທິ. ອຠິຫຣນ຺ໂຕຕິ ຄມນວເສນ ກາຍໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ. ປຏິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ຕໂຕ ປຸນ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ. ອປນາເມນ຺ໂຕຕິ ອປກ຺ກມນວເສນ ປຣິຓາເມນ຺ໂຕ. ອາສນສ຺ສາຕິ ປີຐກາທິອາສນສ຺ສ. ປຸຣິມອງ຺ຄາຠິມຸໂຂຕິ ອຏນິກາທິປຸຣິມາວຍວາຠິມຸໂຂ. ສໍສຣນ຺ໂຕຕິ ສໍສປ຺ປນ຺ໂຕ. ປຈ຺ຉິມອງ຺ຄປເທສນ຺ຕິ ອຏນິກາທິປຈ຺ຉິມາຍວປ຺ປເທສໍ. ປຈ຺ຈາສໍສຣນ຺ໂຕຕິ ປຏິອາສປ຺ປນ຺ໂຕ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ນິປນ຺ນສ຺ເສວ ອຠິມຸຂໍ ສໍສປ຺ປນປຏິອາສປ຺ປນານິ ທສ຺ເສຕິ. ຐານນິສຊ຺ຊາສຍເນສຸ ຫິ ໂຍ ຄມນວິຘຸໂຣ ກາຍສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຠິຫາໂຣ, ໂສ ອຠິກ຺ກໂມ. ປຈ຺ຉໂຕ ອປຫາໂຣ ປຏິກ຺ກໂມຕິ ລກ຺ຂຓໍ.

ສມ຺ປຊານນໍ ສມ຺ປຊານໍ, ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣຓສີໂລ ສມ຺ປຊານກາຣີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈກາຣີ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ປຊຎ຺ຎເມວ ວາ ກາຣີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ກຣຓສີໂລ ສມ຺ປຊານກາຣີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ ທຸຕິຍວິກປ຺ປສ຺ສ ສມຕ຺ຖນໍ. ‘‘ສມ຺ປຊຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາ ສມ຺ປຊານ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ປຊຎ຺ຎປຣິຍາຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ອາຈຣິຍານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມນ຺ຕໂຕ, ສມ຺ມາ, ສມໍ ວາ ປຊານນໍ ສມ຺ປຊານໍ, ຕເທວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໒.໕໒໓) ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ອປໂຣ ນໂຍ – ຍຖາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ອສມ຺ໂມຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕຖາ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ກາໂຣ ກຣຓໍ ສມ຺ປຊານກາໂຣ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ປຊານກາຣີຕິ.

ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ເຖນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສາຕ຺ຖກໍ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທິ, ສາຕ຺ຖກສ຺ສ ສມ຺ປຊານນໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສປ຺ປາຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຣູປສ຺ສ ສມ຺ປຊານນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ປວຕ຺ເຕສຸ ອວິຊຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕ ໂຄຈເຣ ສມ຺ປຊານນໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ, ຫິ ເອກເສສນເຍນ ວາ ໂຄຈຣສທ຺ໂທ ຕທຕ຺ຖທ຺ວເຍປິ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຕິກ຺ກມາທີສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນສງ຺ຂາຕໍ ອສມ຺ໂມຫເມວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຈິຕ຺ຕວເສເນວາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສເນວ, ຈິຕ຺ຕວສມນຸຄເຕເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ຕີເຣຕ຺ວາ, ປຏິສງ຺ຂາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆທສ຺ສເນເນວ ອຸໂປສຖປວາຣຓາທິອຕ຺ຖາຍ ຄມນໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ກສິຓປຣິກມ຺ມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ຕທຕ຺ຖເມວ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເຈຕິຍໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ເອສ. ສມຖວິປສ຺ສນຸປ຺ປາທນມ຺ປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຑ຺ຒິເຍວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອສຸຠາຣມ຺ມເຓ. ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ອາມິສໂຕຕິ ຈີວຣາທິອາມິສປຈ຺ຈຍໂຕ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທິ.

ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕອຕ຺ເຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒິເຍວ ອຕ຺ໂຖ ນາມ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ‘‘ສາຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຄມນໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສປ຺ປາຍເມວາຕິ ສິຍາ ອວິເສເສນ ກສ຺ສຈິ ອາສງ຺ກາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຈຕິຍທສ຺ສນໍ ຕາວາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ມຫາປູຊາຍາຕິ ມຫຕິຍາ ປູຊາຍ, ພຫູນໍ ປູຊາທິວເສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຣູປການີ ວິຍາຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕປຏິມາໂຍ ວິຍ, ຍນ຺ຕປໂຍເຄນ ວາ ນານປ຺ປກາຣວິຈິຕ຺ຕກິຣິຍາ ປຏິມາໂຍ ວິຍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕາສຸ ປຣິສາສຸ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ອສມເປກ຺ຂນໍ ນາມ ເຄຫສ຺ສິຕອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາວເສນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອໂຍນິໂສ ຄຫຓໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘) ມາຕຸຄາມສມ຺ຜສ຺ສວເສນ ກາຍສໍສຄ຺ຄາປຕ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິອາທິສມ຺ມທ຺ເທນ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ. ວິສຠາຄຣູປທສ຺ສນາທິນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ. ‘‘ທສທ຺ວາທສໂຍຊນນ຺ຕເຣ ປຣິສາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ. ມຫາປຣິສປຣິວາຣານນ຺ຕິ ກທາຈິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິອຕ຺ຖາຍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສມ຺ມິສ຺ສປຣິວາເຣ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອສຸຠທສ຺ສນສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ. ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິວຈນທານວເສນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸວຕ຺ຕນກຖາ ອາຈິຓ຺ຓາ, ຕສ຺ມາ ປຏິວຈນສ຺ສ ອທານວເສນ ອນນຸວຕ຺ຕນກຖາ ຕສ຺ສ ທຸຕິຍາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ກຖາ ນາມ ນ ກຖິຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ. ທ຺ເວ ກຖາຕິ ຫິ ວຈນກຣຓາກຣຓກຖາ. ຕຕ຺ຖ ວຈນກຣຓກຖາເຍວ ກຖິຕປຸພ຺ພາ, ທຸຕິຍາ ນ ກຖິຕປຸພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ສຸພ຺ພຈຕ຺ຕາ ປຏິວຈນມທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ. ‘‘ສເຈ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ມຫາປູຊາຍາ’’ຕິອາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ, ນ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕຸຄາມາສຸຠ’’ນ຺ຕິອາທິກເມວ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສາຕ຺ຖກໍ, ສປ຺ປາຍຎ຺ຈ ເຍນ ໂສ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສາຕ຺ຖກສປ຺ປາໂຍ, ຕສ຺ສ, ເຕນ ຍຖານຸປຸພ຺ພິກໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎປຣິຄ຺ຄຫຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຈ຺ຈມານໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ຠາວນາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຕເທວ ຠາວນາຍ ວິສຍຠາວໂຕ ໂຄຈຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ໂຄຈຣ’’ນ຺ຕິ. ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລສ຺ສ ສມ຺ປາທນວເສນ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣສງ຺ຂາເຕ ໂຄຈເຣ, ອເນນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ, ຠິກ຺ຂາຈາເຣ ຈ ໂຄຈຣສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິຘາຕິ ສາສເນ. ຫຣຕີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປວຕ຺ຕນວເສນ ເນຕິ, ຍາວ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກມາ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕີຕິ ອາຫາຣູປໂຍຄໂຕ ຍາວ ທິວາຐານຸປສງ຺ກມນາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ປຏິເນຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ. ອາວຣຓີເຍຫີຕິ ນີວຣເຓຫິ. ປເຄວາຕິ ປາໂຕເຍວ. ສຣີຣປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ປລ຺ລງ຺ເກຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິສຊ຺ຊາວາເຣ. ອູຣຸພທ຺ຘາສນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ໂກ. ອຸສຸມນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ອຸຓ຺ຫາປນານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ຕທເຫ ມູລຠູຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມຸເຂເນວ, ກມ຺ມຏ຺ຐານມວິຊຫນ຺ໂຕ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ‘‘ປໂຕປິ ອເຈຕໂນ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໔; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໐໙; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໑໖໘; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໕໒໓) ວກ຺ຂມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຍຖາປຣິຫຣິຍມານໍ ວາ ອວິຊຫິຕ຺ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເຈ, ຕເທວ ນິປຈ຺ຈກາຣສາຘນໍ. ອຎ຺ຎຎ຺ເຈ, ອນິປຈ຺ຈກາຣກຣຓມິວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕພ຺ພິສເຍນ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ.‘‘ມຫນ຺ຕໍ ເຈຕິຍໍ ເຈ’’ຕິອາທິນາ ກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣສ຺ສ ປປຎ຺ຈາຠາວທສ຺ສນໍ. ອຎ຺ເຎນ ປນ ຕຖາປິ ອຎ຺ຎຖາປິ ວນ຺ທິຕພ຺ພເມວ. ຕເຖວາຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ. ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໂຕ ສາຣີຣິກເຈຕິຍໍ ຄຣຸຕຣນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຈຕິຍໍ ພາຘຍມານາ ໂພຘິສາຂາ ຫຣິຕພ຺ພາ’’ຕິ, (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໔.໑໒໘; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໗໕; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໐໙) ອຍໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ມຕິ, ‘‘ໂພຘິຍງ຺ຄຓໍ ປຕ຺ເຕນາປີ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ຍທິ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂຕ ຄເຕ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ເຄ ໂພຘິຍງ຺ຄຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສາປິ ວນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ມຄ຺ຄານຸກ຺ກເມເນວ ‘‘ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາວຈນໍ, ນ ຕຸ ຄຣຸກາຕພ຺ພຕານຸກ຺ກເມນ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ໂພຘິຍງ຺ຄຓໍ ປຐມໍ ປຕ຺ເຕນາປິ ໂພຘິໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ເອກເມວ ປຕ຺ເຕນາປິ ຕເທວ ວນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປຕ຺ເຕນ ນ ວນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣຄຕມຄ຺ເຄນ ຫິ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ກຕ຺ຕພ຺ພອນ຺ຕຣາວຕ຺ຕທສ຺ສນເມຕໍ, ນ ປນ ຘຸວວຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ປຸພ຺ເພ ເຫສ ກຕວຕ຺ໂຕເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ປເຄວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ພຸທ຺ຘຄຸຓານຸສ຺ສຣຓວເສເນວ ໂພຘິອາທິປຣິໂຠຄເຈຕິເຍປິ ນິປຈ຺ຈກຣຓໍ ອຸປປນ຺ນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ວິຍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ. ປຏິສາມິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂສປານມູລຠາວສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ, ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓປີຕິວິສຍຠູຕເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓໂຕ ພາຫິຣຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຄາມສມີເປຕິ ຄາມູປຈາເຣ. ຕາວ ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ມຍິ ອກເຖນ຺ເຕ ເອເຕສໍ ໂກ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊນສ຺ສ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈນໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ຘມ຺ມກຖາ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມກຖາ ນາມ ກາຕພ຺ພາເຍວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ວາ ຘມ຺ມກຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຈຣິຍານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໕໒໓) ປນ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ກເຖຕພ຺ພາເຍວາຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຫຣິຍມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນວເສນ, ຕທນຸຄຸຓໍເຍວ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາ’’ຕິ ອຘິກາໂຣ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນຏ຺ຐາເນເຍວ.

‘‘ໂປຣາຓກຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ໂປຣາຓກາຈິຓ຺ຓທສ຺ສເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທເນວາຕິ ‘‘ປຣິຈິໂຕ ອປຣິຈິໂຕ’’ຕິອາທິວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕໂກຏິຍາ ເອວ, ສມາຄມມຕ຺ເຕເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອານຸຠາເວນາຕິ ອນຸຄ຺ຄຫພເລນ. ຠເຍຕິ ປຣຈກ຺ກາທິຠເຍ. ຉາຕເກຕິ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ.

‘‘ປຈ຺ຉິມຍາເມປິ ນິສຊ຺ຊາຈງ຺ກເມຫິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ. ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ກຣມານສ຺ເສວ, ອນາທເຣ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ກມ຺ມຊເຕໂຊຕິ ຄຫຓິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປຊ຺ຊລຕີຕິ ອຸຓ຺ຫຠາວໍ ຊເນຕິ. ຕໂຕເຍວ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວີຖິໍ ນາໂຣຫຕິ ຂຸທາປຣິສ຺ສເມນ ກິລນ຺ຕກາຍສ຺ສ ສມາຘານາຠາວໂຕ. ອນຸປາທິນ຺ນໍ ໂອທນາທິວຕ຺ຖຸ. ອຸປາທິນ຺ນໍ ອຸທຣປຏລໍ. ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍຎ຺ຫິ ໂອທນາທິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອສຕິ ກມ຺ມຊເຕໂຊ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸທຣປຏລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ຉາໂຕສ຺ມິ, ອາຫາຣໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ວທາເປຕິ, ຠຸຕ຺ຕກາເລ ອຸທຣປຏລໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຖ ສຕ຺ໂຕ ເອກຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ‘‘ຉາຍາຣກ຺ຂໂສ ວິຍ ກມ຺ມຊເຕໂຊ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ປເຄວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິ ເສໂສ. ໂຄຣູປານນ຺ຕິ ຄຸນ຺ນໍ, ໂຄສມູຫານໍ ວາ, ວຊໂຕ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນເວລາຍເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕວິປຣີຕນເຍນ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອນຸປາທິນ຺ນກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນ຺ຕຣາຠຕ຺ເຕຕິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ, ຍາວ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ອາຫາຣຎ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອວເສສຏ຺ຐາເນຕິ ຍາຄຸຍາ ອຄ຺ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ. ຕໂຕຕິ ຠຸຎ຺ຊນໂຕ. ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ອນວຈ຺ເຉທທສ຺ສນເມຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ປວຕ຺ຕາຍ ສຣປຏິປາຏິຍາ ອນວຈ຺ເຉໂທ, ເອວເມຕສ຺ສາປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຸປຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເອທິສາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ຕຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣສ຺ສາປິ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາສນນ຺ຕິ ນິສຊ຺ຊາສນໍ.

ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣຕິ ຠາວນານຸໂຍເຄ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ອນາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ. ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອປຣິປູຣເຓນ ສພ຺ພວຕ຺ຕານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈວິຘເຈໂຕຂີລວິນິພນ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ເຈໂຕຂີເລນ, ວິນິພນ຺ເຘນ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ມຊ຺ຌິມາຄເມ ເຈໂຕຂີລສຸຕ຺ເຕ –

‘‘ກຕມສ຺ສ ປຎ຺ຈ ເຈໂຕຂີລາ ອປ຺ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ? ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕິ, ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕິ, ສງ຺ເຆ ກງ຺ຂຕິ, ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂຕິ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ກຸປິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ, (ມ. ນິ. ໑.໑໘໕)

‘‘ກຕມສ຺ສ ປຎ຺ຈ ເຈຕໂສ ວິນິພນ຺ຘາ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ? ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ ກາເມ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ, ກາເຍ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ, ຣູເປ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໖). ຈ –

ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອາຈຣິເຍນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໕) ປນ ປຎ຺ຈວິຘເຈໂຕວິນິພນ຺ຘຈິຕ຺ຕຠາໂວເຍວ ປເທກເທສມຸລ຺ລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຈວຣຂາຓຸກຠາໂວ ຫິ ເຈໂຕຂີໂລ, ຈິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິຍໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນຠາໂວ ເຈຕໂສ ວິນິພນ຺ໂຘ. ປຐໂມ ເຈຕ຺ຖ ວິຈິກິຈ຺ຉາໂທສວເສນ, ທຸຕິໂຍ ໂລຠວເສນາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ຈຣິຕ຺ວາຕິ ວິຈຣິຕ຺ວາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານວິຣຫວເສນ ຕຸຈ຺ໂຉ.

ຠາວນາສຫິຕເມວ ຠິກ຺ຂາຍ ຄຕໍ, ປຈ຺ຈາຄຕຎ຺ຈ ຍສ຺ສາຕິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກໍ, ຕເທວ ວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ອຕ຺ຕກາມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕສຸຂມິຈ຺ຉນ຺ຕາ, ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ຫິຕໍ, ສຸຂຎ຺ຈ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ວິຎ຺ຎູນໍ ອຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພິເສສຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຕາ ນາມ, ຕໍ ກາເມນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕກາມາ. ອຘຸນາ ປນ ອຕ຺ຖກາມາຕິ ຫິຕວາຈເກນ ອຕ຺ຖສທ຺ເທນ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ ຫິຕມິຈ຺ຉນ຺ຕາ, ຫິຕຠູຕໍ ວາ ຘມ຺ມມິຈ຺ຉນ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ. ອິຓຏ຺ຏາຕິ ອິເຓນ ປີຬິຕາ. ຕຖາ ເສສປທທ຺ວເຍປິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສາສເນ.

ອຸສຠໍ ນາມ ວີສຕິ ຍຏ຺ຐິໂຍ, ຄາວຸຕໍ ນາມ ອສີຕິ ອຸສຠາ. ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ຕາທິສາຍ ປາສາຓສຎ຺ຎາຍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານມາຄຕາ’’ຕິ ຊານນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນ຺ຕິ ກິເລສໍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປາທຸທ຺ຘາຣຓມກຕ຺ຖຸກາມໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຈ຺ຉາຄໂຕ ປນ ຐິຕິມນຕິກ຺ກມິຕຸກາມໂຕ. ໂສຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ອຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາຄໂຕ. ເອຕນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ຊານນໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນເຍວ. ໂສເຍວ ນໂຍຕິ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິກາ ໂຍ ປຕິຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອວ ນິສຊ຺ຊາຍປິ ນໂຍ. ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຉິນ຺ນຠຕ຺ຕຠາວຠເຍນາປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ປຣິພ຺ຣູເຫຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ປຣສ຺ສ ຊານເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຣິມປາເທເຍວາຕິ ປຐມໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ຘຣິຕປາທວຬຎ຺ເຊເຍວ. ເອຕີຕິ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອາລິນ຺ທກວາສີ ມຫາຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ວິຍາ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐາເນເຍເວຕໍ ກຖິຕໍ. ‘‘ກ຺ວາຍໍ ເອວໍ ປຏິປນ຺ນປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອາສງ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

ມທ຺ທນ຺ຕາຕິ ຘຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐາເນ ສາລິສີສາທີນິ ມທ຺ທນ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ, ອຸຠຍາເປກ຺ຂວຈນເມຕໍ. ອສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕທິວເສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍນ຺ຕິ ຈ. ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ, ນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈ ປຏິຊານິຕ຺ວາເຍວ ອາໂຣເຈສິ.

ປຐມໍ ຕາວາຕິ ປທໂສຠນຕ຺ຖໍ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ມຫາປຘານນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ, ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ໂລກນາເຖນ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ກຕໍ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ‘‘ເອວາຫໍ ຍຖາພລໍ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິປຕ຺ຕິປູຊາເຍວ ຫິ ປສຕ຺ຖຕຣາ ສຕ຺ຖຸປູຊາ, ນ ຕຖາ ອາມິສປູຊາ. ຐານຈງ຺ກມເມວາຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພອິຣິຍາປຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂຠຊນກາລາທີສຸ ອວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນິສຊ຺ຊາຍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ. ເອວສທ຺ເທນ ຫິ ອິຕຣາຍ ນິສຊ຺ຊາຍ, ສຍນສ຺ສ ຈ ນິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕິ. ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ຘເຏ ປຏິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ຘຣິຕປາເທເຍວ ປຸນ ຐປນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ‘‘ຄາມສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ ‘‘ຄາວີ ນູ’’ຕິອາທິນາ. ກຈ຺ຉກນ຺ຕຣໂຕຕິ ອຸປກຈ຺ຉນ຺ຕຣໂຕ, ອຸປກຈ຺ເຉ ລຄ຺ຄິຕກມຓ຺ຑລຸໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທກຄຓ຺ຑູສນ຺ຕິ ອຸທກາວຄຓ຺ຑກາຣກໍ. ກຕິນໍ ຕິຖີນໍ ປູຣຓີ ກຕິມີ, ‘‘ປຎ຺ຈມີ ນຸ ໂຂ ປກ຺ຂສ຺ສ, ອຏ຺ຐມີ’’ຕິອາທິນາ ທິວສໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນາໂຣຈນສ຺ສ ອກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອາໂຣເຈຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ສພ຺ເພເຫວ ປກ຺ຂຄຓນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໕໖).

‘‘ອຸທກໍ ຄິລິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.ຕຕ຺ຖາຕິ ຄາມທ຺ວາເຣ. ນິຏ຺ຐຸຠນນ຺ຕິ ອຸທກນິຏ຺ຐຸຠນຏ຺ຐານໍ. ເຕສູຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ. ຎາຓຈກ຺ຂຸສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸມາ.ອີທິໂສຕິ ສຸສມ຺ມຏ຺ຐເຈຕິຍງ຺ຄຓາທິໂກ. ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓນ຺ຕິ ຂີຓາສວຠາເວນ ປວາຣຓໍ.

ວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປຐມເມວ ວີຖິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ວີຖິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໔໓໒). ຕໍ ຄມນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ນ ຫິ ຊເວນ ປິຓ຺ຑປາຕິຍຘຸຕງ຺ຄໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ຊເວນ ຄມເນ ໂລລຸປ຺ປຈາຣິຕາ ວິຍ ອສາຣຸປ຺ປຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸທກສກຏນ຺ຕິ ອຸທກສາຣສກຏໍ. ຕຎ຺ຫິ ວິສມຠູມິຠາຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ນິຈ຺ຈລເມວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕທນຸຣູປນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂາທານານຸຣູປໍ. ‘‘ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ຣຖສ຺ສ ອກ຺ຂານໍ ເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊນໍ, ວຓສ຺ສ ເລປນໍ, ປຸຕ຺ຕມໍສສ຺ສ ຂາທນຎ຺ຈ ຕິຘາ ອຸປມາ ຍສ຺ສ ອາຫຣຓສ຺ສາຕິ ຕຖາ. ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ, ຍາປນາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ໒.໒໔, ໓໘໗; ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໐; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ໕.໙; ວິຠ. ໕໑໘; ມຫານິ. ໒໐໖) ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິອາທິ ປນ ປຏິກ຺ເຂປມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ຠຕ຺ຕກິລມຖນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິລມຖໍ. ປຸເຣຠຕ຺ຕາທິ ທິວາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມຍາມາທິ ຣຕ຺ຕິວເສນ.

ຄຕປຈ຺ຈາຄເຕສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ຫຣຓໍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ຍທິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທາ ກປ຺ປານໍ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ, ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ຕຊ຺ຊາ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ, ສາວກໂພຘິຍາ ອຄ຺ຄສາວການໍ ເອກມສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ, ມຫາສາວການໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ວິຕ຺ຖາໂຣ) ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສເມວ, ອິຕເຣສໍ ປນ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ວິວຏ຺ຏຸປນິສ຺ສຍວເສນ ກາລນິຍມມນ຺ຕເຣນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍກຸສລໍ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປີ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐານນ຺ຕເຣ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐປິຕານໍ ເຖຣານໍ ສກ຺ຂິທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ເຖໂຣ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍຕິ ພາຫິຍວິສເຍ ສຎ຺ຊາຕສໍວຑ຺ຒຕາຍ ພາຫິໂຍ, ທາຣຸຈີຣປຣິຫຣຓໂຕ ທາຣຸຈີຣິໂຍຕິ ຈ ສມຎ຺ຎິໂຕ ເຖໂຣ. ໂສ ຫາຍສ຺ມາ –

‘‘ຕສ຺ມາ ຕິຫ ເຕ ພາຫິຍ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸເຕ, ມຸເຕ, ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ພາຫິຍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ພາຫິຍ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸເຕ, ມຸເຕ, ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ ພາຫິຍ ນ ເຕນ. ຍໂຕ ຕ຺ວໍ ພາຫິຍ ນ ເຕນ, ຕໂຕ ພາຫິຍ ນ ຕຕ຺ຖ. ຍໂຕ ຕ຺ວໍ ພາຫິຍ ນ ຕຕ຺ຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ ພາຫິຍ ເນວິຘ ນ ຫຸຣໍ ນ ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນ, ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’ຕິ’’ (ອຸທາ. ໑໐).

ເອຕ຺ຕກາຍ ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເອວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣາທີນມ຺ປິ ມຫາປຎ຺ຎຕາທິທີປນານິ ສຸຕ຺ຕປທານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ. ວິເສສໂຕ ປນ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາຄເມ ເອຕທຄ຺ຄສຸຕ຺ຕປທານິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘) ສິຂາປຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຖາ ປຣິປຸຓ຺ຓໂຕ.

ຕນ຺ຕິ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຠິກ຺ກມຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐິຄາຫວເສນ, ‘‘ອຫໍ ອຠິກ຺ກມາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ມານຄາຫວເສນ, ຕທຸຠຍສ຺ສ ປນ ວິນາ ຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ຕຓ຺ຫາຄາຫວເສນາຕິ ຕີຫິປິ ມຎ຺ຎນາຫິ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຠິກ຺ກເມ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຕຖາ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເທວ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ເຍນ ຆນວິນິພ຺ໂຠເຄນ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິກ຺ກມາມີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕູຕິ ເຕເນວ ອຠິກ຺ກມນຈິຕ຺ເຕນ ສມຸຏ຺ຐານາ, ຕໍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານິກາ ວາ ວາໂຍຘາຕຸ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ. ຊນຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕສ຺ສາ ວິກາຣຠາວໂຕ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນາຕິ ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຈລນາກາຣສງ຺ຂາຕກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ. ຕສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏສ຺ສ. ອຠິກ຺ກມໂຕຕິ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ. ໂອມຕ຺ຕາຕິ ອວມຕ຺ຕາ ລາມກປ຺ປມາຓາ. ວາໂຍຘາຕຸເຕໂຊຘາຕຸວເສນ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ເຕໂຊຘາຕຸ ອຸທ຺ຘຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຸທ຺ຘຣຓຄຕິກາ ຫິ ເຕໂຊຘາຕຸ, ເຕນ ຕສ຺ສາ ອຸທ຺ຘຣເຓ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ຕຖາ ອຠາວໂຕ ປນ ອິຕຣາສໍ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣຓານໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ກິຣິຍຄຕິກາຍ ຫິ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສຸ ສາຕິສໂຍ ພ຺ຍາປາໂຣ, ເຕນ ຕສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ຕທຠາວໂຕ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຕຖາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສູ’’ຕິ ອິມິນາ. ສຕິປິ ເຈຕ຺ຖ ອນຸຄມການຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາວິເສເສ ເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ປຐເມ ຫິ ນເຍ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອນຸຄມກຕາ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາ, ທຸຕິເຍ ປນ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອນຸຄມກຕາ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ປາທສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ, ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຫຣຓໍ ອຕິຫຣຓໍ. ຂາຓຸອາທິປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ, ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຆຏ຺ຏນາປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາ ປສ຺ເສນ ຫຣຓໍ ວີຕິຫຣຓໍ, ຍາວ ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ, ຕາວ ຫຣຓໍ ອຕິຫຣຓໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ຫຣຓໍ ວີຕິຫຣຓນ຺ຕິ ວາ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ຍສ຺ມາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ອາໂປຘາຕຸ ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຄຣຸຕຣສຠາວາ ຫິ ອາໂປຘາຕຸ, ເຕນ ຕສ຺ສາ ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ຕທຠາວໂຕ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ…ເປ… ພລວຕິໂຍ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາໂປຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ປຖວີຘາຕຸ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຕິຏ຺ຐາຠາເວ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐາປເນປິ ຕສ຺ສາ ສາຕິສຍກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອາໂປຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາ ອນຸຄຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຆຏ຺ຏນກິຣິຍາຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ວເສນ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ ຕສ຺ສາ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌເນປິ ອາໂປຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຖາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌເນສູ’’ຕິ.

ອນຸຄມການຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາວິເສເສປິ ສຕິ ປຖວີຘາຕຸອາໂປຘາຕຸຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ປຐເມ ຫິ ນເຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອນຸຄມກຕາ, ອາໂປຘາຕຸຍາ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາ, ທຸຕິເຍ ປນ ອາໂປຘາຕຸຍາ ອນຸຄມກຕາ, ປຖວີຘາຕຸຍາ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາຕິ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປາທສ຺ສ ໂອນາມນວເສນ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ຕໂຕ ປຣໍ ຠູມິອາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນໍ, ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິມ຺ມທ຺ທນວເສນ ຄມນສ຺ສ ສນ຺ນິໂຣໂຘ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕິກ຺ກມເນ, ເຕສຸ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອຸທ຺ຘຣຓາຕິຫຣຓວີຕິຫຣຓໂວສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ນິກ຺ເຂປນສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນສງ຺ຂາເຕສຸ ຉສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ອຸທ຺ຘຣເຓຕິ ອຸທ຺ຘຣຓກ຺ຂເຓ. ຣູປາຣູປຘມ຺ມາຕິ ອຸທ຺ຘຣຓາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ຣູປຘມ຺ມາ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກາ ຈ ອຣູປຘມ຺ມາ. ອຕິຫຣຓໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐານໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອສ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣຓາທິເກ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ເທສນ຺ຕຣສງ຺ກມນໍ ອຕ຺ຖິ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕນໂຕ. ປພ຺ພໍ ປພ຺ພນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ. ສນ຺ຘິ ສນ຺ຘີຕິ ຄຓ຺ຐິ ຄຓ຺ຐິ. ໂອຘິ ໂອຘີຕິ ຠາຄໍ ຠາຄໍ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ອຸທ຺ຘຣຓາທິໂກຏ຺ຐາເສ ສນ຺ຘາຍ ສຠາຄສນ຺ຕຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕໂຣ ເອວ ຫິ ຣູປຘມ຺ມານມ຺ປິ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂໂຓ ຄມນໂຍຄຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ, ປາເທ ຈ ພນ຺ຘຂຸຣຘາຣາສມາຄມໂຕປິ ສີຆຕໂຣ, ຍຖາ ຕິລານໍ ຠິຊ຺ຊຍມານານໍ ປຏປຏາຍເນນ ເຠໂທ ລກ຺ຂີຍຕິ, ເອວໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາເທນາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຏປຏາຍນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປ຺ປາທວເສນ ປຏປຏ-ສທ຺ທໍ ອກໂຣນ຺ຕາປິ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິລເຠທລກ຺ຂຓໍ ປຏປຏາຍນໍ ວິຍ ຫິ ສງ຺ຂຕເຠທລກ຺ຂຓໍ ອຸປ຺ປາໂທ ອຸປ຺ປນ຺ນານເມກນ຺ຕໂຕ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຠິກ຺ກມເນ. ໂກ ເອໂກ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາຠິກ຺ກມຕິເຍວ. ກສ຺ສ ວາ ເອກສ຺ສ ອຠິກ຺ກມນໍ ສິຍາ, ນ ສິຍາ ເອວ. ກສ຺ມາ? ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ…ເປ… ຘາຕູນໍ ສຍນໍ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິກ຺ກມນນິວຕ຺ຕນຎ຺ເຫຕໍ ວຈນໍ. ອຖ ວາ ‘‘ໂກ ເອໂກ…ເປ… ອຠິກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ ໂຈທນາຍ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ໂສຘນາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຉພ຺ພິເຘປິ ໂກຏ຺ຐາເສ ຄມນາທິກສ຺ສ ອປຈ຺ຈາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ‘‘ສທ຺ຘິໍ ຣູເປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ, ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຈ ສິໂລກປເທນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ປຐມປທສມ຺ພນ຺ເຘ ຣູເປນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ສຫຸປ຺ປຊ຺ຊນເກນ ຣູເປນ. ທຸຕິຍປທສມ຺ພນ຺ເຘ ປນ ‘‘ຣູເປນາ’’ຕິ ອິທໍ ຍໍ ຕໂຕ ນິຣຸຊ຺ຌມານຈິຕ຺ຕໂຕ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕຣສມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕເທວ ຕສ຺ສ ນິຣຸຊ຺ຌມານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌນກໍ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກໍ ຣູປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ສມານາຍຸກາ ສິຍຸໍ. ຍທິ ຈ ສິຍຸໍ, ອຖ ‘‘ຣູປໍ ຄຣຸປຣິຓາມໍ ທນ຺ຘນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິອາທິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ອຏ຺ຐກຖາວຈເນຫິ, ‘‘ນາຫໍ ຠິກ຺ຂເວ ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ, ຍຖຍິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໘) ເອວມາທິປາຬິວຈເນຫິ ຈ ວິໂຣໂຘ ສິຍາ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຫິ ສາຣມ຺ມຓສຠາວາ ຍຖາພລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຕໍສຠາວນິປ຺ຜຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ, ຣູປຘມ຺ມາ ປນ ອນາຣມ຺ມຓາ ປກາເສຕພ຺ພາ, ເອວໍ ເຕສໍ ປກາເສຕພ຺ພຠາວນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ໂສຬສຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຕີເຕນ ສຫ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕາ ຣູປຘມ຺ມານມິຈ຺ຉິຕາຕິ. ລຫຸປຣິວຕ຺ຕນວິຎ຺ຎາຓວິເສສສ຺ສ ສງ຺ຄຕິມຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ, ວິສຍສງ຺ຄຕິມຕ຺ຕຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາ, ທນ຺ຘມຫາຠູຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ຣູປສ຺ສ ຄຣຸປຣິວຕ຺ຕິຕາ. ຍຖາຠູຕໍ ນານາຘາຕຸຎາຓໍ ໂຂ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ, ເຕນ ຈ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຣູປຘມ຺ໂມວ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຕເຖວາຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສມານກ຺ຂຓຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊເຕວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຈຣິເຍນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໔) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທຕໍ ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອກນິໂຣຘຠາວສ຺ສ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ສວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເກນ ປຸເຣຕຣໍ ສຕ຺ຕຣສມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ໂຎ ຫິ ສທ຺ທກ຺ກໂມ, ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖກ຺ກໂມຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍຠາເວເນວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍເມວ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ອວຕ຺ຖາວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາ. ຍທິ ເອວໍ ເຕສມຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕໂຣ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນໍ ‘‘ໂນ’’ຕິ ອປເນຕຸມາຫ ‘‘ອວີຈິ ມນຸສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ, ຍຖາ ວີຈິ ອນ຺ຕໂຣ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕເທເວທນ຺ຕິ ອວິເສສໍ ວິທູ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸ ອນຸ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ, ຣູປສນ຺ຕາໂນ ຈ ນທີໂສໂຕວ ນທິຍໍ ອຸທກປ຺ປວາໂຫ ວິຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວີຈີຕິ ຫິ ນິຣນ຺ຕຣຕາວເສນ ຠາວນປຸໍສກວຈນໍ.

ອຠິມຸຂໍ ໂລກິຕໍ ອາໂລກິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣໂຕເປກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ. ຍໍທິສາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສີທຕິ, ສຍຕິ ວາ, ຕທຠິມຸຂໍ ເປກ຺ຂນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕາທິສມາໂລກິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທນຸຄຕທິສາໂລກນໍ ວິໂລກິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸທິສາເປກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ, ອຠິມຸຂທິສານຸຣູປຄເຕສຸ ວາມທກ຺ຂິຓປສ຺ເສສຸ ວິວິຘາ ເປກ຺ຂນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐາອຸປຣິປຈ຺ຉາເປກ຺ຂນຎ຺ຫິ ‘‘ໂອໂລກິຕອຸລ຺ໂລກິຕາປໂລກິຕານີ’’ຕິ ຄຫິຕານິ. ສາຣຸປ຺ປວເສນາຕິ ສມຓປຕິຣູປວເສນ, ອິມິນາວ ອສາຣຸປ຺ປວເສນ ອິຕເຣສມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ສມ຺ມຊ຺ຊນປຣິຠຓ຺ຑາທິກຣເຓ ໂອໂລກິຕສ຺ສ, ອຸລ຺ໂລກຫຣຓາທີສຸ ອຸລ຺ໂລກິຕສ຺ສ, ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕປຣິສ຺ສຍປຣິວຊ຺ຊນາທີສຸ ອປໂລກິຕສ຺ສ ຈ ສິຍາ ສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ວາ’’ຕິອາທິ, ເອເຕນ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ກາຍສກ຺ຂິນ຺ຕິ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິນໍ, ສາຘກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາກາເລ ‘‘ຍເມວາຫໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສາສເນ ອນຠິຣຕິອາທິວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕເມວ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປ, ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ເຕເນວ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂເວ ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ, ຍທິທໍ ນນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໓໐) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ນນ຺ທສ຺ສາຕິ ກຕ຺ຕຸຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ອິຕີຕິ ອິມິນາ ອາໂລກເນນ.

ສາຕ຺ຖກຕາ ຈ ສປ຺ປາຍຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນສ຺ເສວ ອາໂລກິຕວິໂລກິເຕ. ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎຠາວໂຕ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາໂລກິຕວິໂລກິເຕ. ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສເນວາຕິ ຂນ຺ຘາທິກມ຺ມຏ຺ຐານວເສເນວ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ອຸປາໂຍ ຄເວສິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາຕິ ວກ຺ຂມານກມ຺ມຏ຺ຐານມຸເຂເນວ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາໂລກິຕາທິ ນາມ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ຊານນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາໂລເກຕາຕິ ອາໂລເກນ຺ໂຕ. ຕຖາ ວິໂລເກຕາ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນາຕິ ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຈລນາກາຣສງ຺ຂາຕກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ. ອກ຺ຂິທລນ຺ຕິ ອກ຺ຂິປຏລໍ. ອໂຘ ສີທຕີຕິ ໂອສີທນ຺ຕໍ ວິຍ ເຫຏ຺ຐາ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຸທ຺ຘໍ ລງ຺ເຆຕີຕິ ລງ຺ເຆນ຺ຕໍ ວິຍ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍນ຺ຕເກນາຕິ ອກ຺ຂິທເລສຸ ໂຍຊິຕຣຊ຺ຊຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມນກຈກ຺ເກນ. ຕໂຕຕິ ຕຖາ ອກ຺ຂິທລານໂມສີທນຸລ຺ລງ຺ຆນໂຕ. ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນສ຺ສ ມູລກາຣຓປຣິຊານນໍ ມູລປຣິຎ຺ຎາ. ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອພ຺ຠາຄຕສ຺ສ, ຕາວກາລິກສ຺ສ ຈ ຕງ຺ຂຓມຕ຺ຕປວຕ຺ຕກສ຺ສ ຠາໂວ ອາຄນ຺ຕຸກຕາວກາລິກຠາໂວ, ເຕສໍ ວເສນ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຄາຖາຍ ທສ຺ສິເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ. ອງ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານນ຺ຕິ ປຘານຠູຕອງ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕໍ, ສຣີຣໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠວງ຺ຄຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິສທິສຕ຺ຕາ ປຘານມງ຺ຄໍ, ປຘານຎ຺ຈ ‘‘ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຈ຺ເຉທປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ວາ ກາຣຓກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ຠວງ຺ຄສາມຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕາກາຣວິເສສວເສນ ປນ ອຕີຕາທິນາ ຕິພ຺ພິຘໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຠວງ຺ຄຸປຈ຺ເຉທສ຺ເສວ ອາວຏ຺ຏນໍ. ຕນ຺ນິໂຣຘາຕິ ຕສ຺ສ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ, ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍວເສນ ເຫຕຸວຈນໍ. ‘‘ປຐມຊວເນປິ…ເປ… ສຕ຺ຕມຊວເນປີ’’ຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວີຖິຍໍ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ, ອຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນານມຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນານໍ ປຸເຣຕຣໍ ປວຕ຺ຕາໂຍນິໂສມນສິກາຣວເສນ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອິຏ຺ເຐ ອິຕ຺ຖິຣູປາທິມ຺ຫິ ໂລຠສຫຄຕມຕ຺ຕໍ ຊວນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນິຏ຺ເຐ ຈ ໂທສສຫຄຕມຕ຺ຕໍ, ນ ປເນກນ຺ຕຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນາທິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ເອວ ເອກນ຺ຕຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນາທິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ມໂນທ຺ວາຣິກສ຺ສ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນາທິໂນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນໍ ມູລໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ຠວງ຺ຄາທິ, ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນສ຺ສ ມູລກາຣຓວເສນ ມູລປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ, ອາຄນ຺ຕຸກຕາວກາລິກຕາ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກ ຊວນສ຺ເສວ ອປຸພ຺ພຠາວວເສນ, ອິຕ຺ຕຣຕາວເສນ ຈ. ຍຸທ຺ຘມຓ຺ຑເລຕິ ສງ຺ຄາມປ຺ປເທເສ. ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ປຣິວຕ຺ຕມານວເສນ, ອປຣາປຣໍ ຠວງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຠວງ຺ຄຸປ຺ປາທວເສນ ຫິ ເຕສໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕນໍ, ອິມິນາ ປນ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ, ອຸປຣິມສ຺ສ ຈ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນໂຕ ວິສທິສສ຺ສ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນສ຺ສ ອຸປ຺ປາທໍ ທສ຺ເສຕິ ຕສ຺ສ ວເສເນວ ຣຊ຺ຊນາທິປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອາປາຖນ຺ຕິ ໂຄຈຣຠາວໍ. ສກກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນວເສນາຕິ ອາວຊ຺ຊນາທິກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນວເສນ. ຕນ຺ຕິ ຊວນໍ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຣູປສ຺ສ ອາປາຖຄມເນນ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປວຕ຺ຕິກາຣຓວເສເນວ ‘‘ເຄຫຠູເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິສ຺ສຍວເສນ. ອາຄນ຺ຕຸກປຸຣິໂສ ວິຍາຕິ ອພ຺ຠາຄຕປຸຣິໂສ ວິຍ. ທຸວິຘາ ຫິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ອຕິຖິອພ຺ຠາຄຕວເສນ. ຕຕ຺ຖ ກຕປຣິຈໂຍ ‘‘ອຕິຖີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອກຕປຣິຈໂຍ ‘‘ອພ຺ຠາຄໂຕ’’ຕິ, ອຍເມວິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ປຣເຄເຫ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ຊວນສ຺ສ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາສິເນສູຕິ ນິສິນ຺ເນສຸ. ອາຓາກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສກຣຓໍ.

ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ຜສ຺ສາທີຫິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ສກກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນຏ຺ຐາເນ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ ອາວຊ຺ຊນາທິໂວຏ຺ຐພ຺ພນປຣິໂຍສານານໍ ຠິຊ຺ຊນໂຕ. ອິຕ຺ຕຣານີຕິ ອຈິຣຏ຺ຐິຕິການິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ອຍໍ ອຸປມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຕາວ ຕຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕາວກາລິການິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ, ຕໍວເສນ.

ເອຕນ຺ຕິ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສມຸທາເຍ. ທສ຺ສນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ວເສເນວ ອາໂລກນວິໂລກນປຎ຺ຎາຍນໂຕ ອາວຊ຺ຊນາທີນມຄ຺ຄຫຓໍ.

ສມວາເຍຕິ ສາມຄ຺ຄິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ອາໂລກນວິໂລກນ ປຎ຺ຎາຍມາເນ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ, ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕໂກ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ ນ ຕ຺ເວວ ອາໂລເກຕິ. ໂກ ຈ ເອໂກ ວິໂລເກຕິ ນຕ຺ເວວ ວິໂລເກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິ ອາຍຕນວເສນ, ຘາຕຸວເສນ ຈ ທສ຺ສນໍ. ຈກ຺ຂຸຣູປານິ ຍຖາຣຫໍ ທສ຺ສນສ຺ສ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ຕຖາ ອາວຊ຺ຊນາ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈໂຍ, ອາໂລໂກ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ສນສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ປຣິຍາຍໂຕ ປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍປິ ທສ຺ສນສ຺ເສວ, ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍານມ຺ປິ ລພ຺ຠນໂຕ, ‘‘ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍາ’’ຕິປິ ອຘຸນາ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ນິຄມນໍ.

ອິທານິ ຍຖາປາຐໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣເຓສຸ ສມ຺ປຊານໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພານນ຺ຕິ ປພ຺ພຠູຕານໍ. ຕໍສມິຎ຺ຊນປສາຣເຓເນວ ຫິ ສພ຺ເພສໍ ຫຕ຺ຖປາທານໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ໂຫຕິ, ປພ຺ພເມເຕສນ຺ຕິ ວາ ປພ຺ພາ ຍຖາ ‘‘ສທ຺ໂຘ’’ຕິ, ປພ຺ພວນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕວເສເນວາຕິ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍາ ເອວ, ຈິຕ຺ຕສາມຕ຺ຖິຍາ ວາ. ຍໍ ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສາຕ຺ເຖປິ ອນຕ຺ເຖປິ ສມິຎ຺ຊິຕຸໍ, ປສາຣິຕຸໍ ວາ, ຕໍຕໍຈິຕ຺ຕານຸຄເຕເນວ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓມກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສມິຎ຺ຊນປສາຣເຓສຸ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຂເຓ ຂເຓຕິ ຕຖາ ຐິຕກ຺ຂຓສ຺ສ ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາວຈນໍ. ເວທນາຕິ ສນ຺ຖມ຺ຠນາທີຫິ ຣຸຊ຺ຊນາ. ‘‘ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຣມ຺ປຣປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ‘‘ຕາ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາປິ. ປຸຣິມໍ ປຸຣິມຎ຺ຫິ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ກາເລຕິ ສມິຎ຺ຊິຕຸໍ, ປສາຣິຕຸໍ ວາ ຍຸຕ຺ຕກາເລ. ຜາຕິນ຺ຕິ ວຸທ຺ຘິໍ. ຌານາທິ ປນ ວິເສໂສ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍຕິ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍອປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ວຕ຺ຖຸສນ຺ທສ຺ສນສໍງ຺ຂາໂຕ ນໂຍ. ຕທປຣິຄ຺ຄຫເຓ ອາທີນວທສ຺ສເນເນວ ປຣິຄ຺ຄຫເຓປິ ອານິສໍໂສ ວິຠາວິໂຕຕິ ເຕສມິຘ ອຸທາຫຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຫາເຈຕິຍງ຺ຄເຓຕິ ທຸຏ຺ຐຄາມຓິຣຎ຺ຎາ ກຕສ຺ສ ເຫມມາລີນາມກສ຺ສ ມຫາເຈຕິຍສ຺ສ ອງ຺ຄເຓ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ທີປປ຺ປສາທໂກ ເຖໂຣ, ຣາຊິໂນ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ເມ;

ເອວໍ ກິຣາຫ ນຕ຺ຕາ ເຕ, ທຸຏ຺ຐຄາມຓິ ຠູປຕິ.

ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ມຫາຖູປໍ, ໂສຓ຺ຓມາລິໍ ມໂນຣມໍ;

ວີສໍ ຫຕ຺ຖສຕໍ ອຸຈ຺ຈໍ, ກາເຣສ຺ສຕິ ອນາຄເຕ’’ຕິ.

ຠູມິປ຺ປເທໂສ ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ຄຓໍ ‘‘ອຸທງ຺ຄເຓ ຕຕ຺ຖ ປປໍ ອວິນ຺ທຸ’’ນ຺ຕິອາທິສຸ (ຊາ. ໑.໑.໒) ວິຍ, ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣຠູເຕ ສຸສງ຺ຂເຕ ຠູມິປ຺ປເທເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ກາຣເຓນ ຄິຫີ ຊາໂຕຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄສມາປຊ຺ຊນເຫຕຸນາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ຌາຍີຕິ ຌາຍນໍ ຑຍ຺ຫນມາປຊ຺ຊິ. ມຫາເຈຕິຍງ຺ຄເຓປິ ຈີວຣກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຊ຺ຌາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈີວຣກຸຏິທຓ຺ຑເກ’’ຕິ, ຈີວຣກຸຏິຍາ ຈີວຣຉທນຕ຺ຖາຍ ກຕທຓ຺ຑເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມຓິສປ຺ໂປ ນາມ ສີຫຬທີເປ ວິຊ຺ຊມານາ ເອກາ ສປ຺ປຊາຕີຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຈຣິຍານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ, (ວິຠ. ມູລຏີ. ໒໔໒) ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໔) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເກຈິ, ອປເຣ, ອຎ຺ເຎ’’ຕິ ວາ ອວຕ຺ວາ ‘‘ວທນ຺ຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຈນຎ຺ຈ ສາຣໂຕ ຄເຫຕພ຺ພຕາວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎຖາ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ອວຈນໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ນີລສປ຺ປາທິ ອິຘ ‘‘ມຓິສປ຺ໂປ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ມຫາເຖຣວຕ຺ຖຸນາຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸນາ. ອນ຺ເຕວາສິເກຫີຕິ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນສຸ ພຫູສຸ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ເອເກນ ອນ຺ເຕວາສິເກນ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ປຸຈ຺ຉິໍສູ’’ຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໔) ວກ຺ຂມານປ຺ປກາຣໍ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ປກຣຓໂຕປິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ສງ຺ຄຫຓວເສນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫີ’’ຕິ ປຸນ ປຸຖຸວຈນກຣຓໍ. ເອວໍ ຣູປໍ ສຠາໂວ ຍສ຺ສາຕິ ເອວຣູໂປ ນິຄ຺ຄຫິຕໂລປວເສນ ເຕນ, ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣສຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມຕ຺ຖາປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕປກ຺ຂມເປກ຺ຂນໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ນໂຍ ອຸປຣິປິ.

ສຸຕ຺ຕາກຑ຺ຒນວເສນາຕິ ຍນ຺ເຕ ໂຍຊິຕສຸຕ຺ຕານໍ ອາວິຎ຺ຉນວເສນ. ທາຣຸຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ທາຣຸນາ ກຕຍນ຺ຕຣູປສ຺ສ. ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍໍ ຍາຕິ ປາປຸຓາຕິ, ຫຕ຺ຖປາທາທີຫິ ວາ ຕໍ ຕໍ ອາກາຣໍ ກຸຣຸມານໍ ຍາຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍນ຺ຕໍ, ນຏກາທິປຎ຺ຈາລິກາຣູປໍ, ທາຣຸນາ ກຕໍ ຍນ຺ຕໍ ຕຖາ, ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ໂປຕ຺ເຖນ ວຕ຺ເຖນ ອລງ຺ກຣິຍຕ຺ຕາ ໂປຕ຺ຖລິກາ, ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຍສ຺ສາ ສຊີວສ຺ເສວາຕິ ປຎ຺ຈາລິກາຕິ ຈ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປາທລຬນນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປາທານໍ ກມ຺ປນໍ, ຫຕ຺ຖປາເທຫິ ວາ ລີຬາກຣຓໍ.

ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣານໍ ສມານຘາຣຓຕາຍ ເອກໂຕທສ຺ສນໍ ຄນ຺ຖຄຣຸຕາປນຍນຕ຺ຖໍ, ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ນິວາສນວເສນ, ເສສານໍ ປາຣຸປນວເສນາຕິ ຍຖາຣຫມຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣຘາຣຓປຕ຺ຕຘາຣເຓສຸ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວິຘິນາ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ.

ອຸຓ຺ຫປກຕິກສ຺ສາຕິ ອຸຓ຺ຫາລຸກສ຺ສ ປຣິຬາຫພຫຸລກາຍສ຺ສ. ສີຕາລຸກສ຺ສາຕິ ສີຕພຫຸລກາຍສ຺ສ. ຆນນ຺ຕິ ອປ຺ປິຕໍ. ທຸປຏ຺ຏນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸຕຸທ຺ຘຏານໍ ທຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ, ທິຄຸຓໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ, ທິຄຸຓໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ, ປໍສຸກູເລ ຍາວທຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປຣີຕນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໂຕ ວິປຣີຕໍ, ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອສປ຺ປາຍໍ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ອຄ຺ຄຬາທິທາເນນາ’’ຕິອາທິ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອລ຺ລີຍາປນຂຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຄຬໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕຸນ຺ນກມ຺ມາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຖາ-ສທ຺ໂທ ອນຸກຑ຺ຒນຕ຺ໂຖ, ອສປ຺ປາຍເມວາຕິ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓເທເສ ປາຓເກຫິ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ. ວາກວິເສສມຍໍ ເສຕວຓ຺ຓໍ ທຸກູລໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ໂກເສຍ຺ຍກມ຺ພລາທິກໍ ສານຸໂລມໍ ກປ຺ປິຍຈີວຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕາທິສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຣຎ຺ເຎ ເອກກສ຺ສ ນິວາສນ຺ຕຣາຍກຣນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາເຍກເທສມາຫ. ໂຈຣາທິສາຘາຣຓໂຕ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຕໍ ອສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອເນເນວ ຍຖາວຸຕ຺ຕມສປ຺ປາຍໍ ອເນກນ຺ຕໍ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍນ ກສ຺ສຈິ ກທາຈິ ສປ຺ປາຍສມ຺ຠວໂຕ. ອິທໍ ປນ ທ຺ວຍໍ ເອກນ຺ຕເມວ ອສປ຺ປາຍໍ ກສ຺ສຈິ ກທາຈິປິ ສປ຺ປາຍາຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມິຈ຺ຉາ ອາຊີວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ, ອເນສນວເສນ ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນປໂຍໂຄ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທີຫິ ປວຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ຕຖາ, ເອເຕນ ເອກວີສຕິວິຘໍ ອເນສນປໂຍຄມາຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕນິປາຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ຂຸທ຺ທກປາຐຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ –

‘‘ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ນ ສມ຺ມາ ປໂຍເຊຕິ, ຂຓ຺ຑສີໂລ ໂຫຕິ, ເອກວີສຕິວິຘໍ ອເນສນໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ? ເວຬຸທານໍ, ປຕ຺ຕທານໍ, ປຸປ຺ຜ, ຜລ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐ, ມຸໂຂທກ, ສິນານ, ຈຸຓ຺ຓ, ມຕ຺ຕິກາທານໍ, ຈາຏຸກມ຺ຍຕໍ, ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕໍ, ປາຣິຠຏຸຕໍ, ຊງ຺ຆເປສນິກໍ, ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ, ທູຕກມ຺ມໍ, ປຫິຓຄມນໍ, ປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ຑໍ, ທານານຸປ຺ປທານໍ, ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊໍ, ນກ຺ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊໍ, ອງ຺ຄວິຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ.

ອຠິຘມ຺ມຏີກາກາເຣນ ປນ ອາຈຣິຍານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເອກວີສຕິ ອເນສນາ ນາມ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ທູຕກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຫິຓກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຄຓ຺ຑໍ ຜາເລຕິ, ອຣຸມກ຺ຂນໍ ເທຕິ, ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນໍ ເທຕິ, ອໂຘວິເຣຈນໍ ເທຕິ, ນຕ຺ຖຸເຕລໍ ປຈຕິ, ວຓເຕລໍ ປຈຕິ, ເວຬຸທານໍ ເທຕິ, ປຕ຺ຕ, ປຸປ຺ຜ, ຜລ, ສິນານ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐ, ມຸໂຂທກ, ຈຸຓ຺ຓ, ມຕ຺ຕິກາທານໍ ເທຕິ, ຈາຏຸກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ມຸຄ຺ຄສູປິຍໍ, ປາຣິຠຏຸໍ, ຊງ຺ຆເປສນິກໍ ທ຺ວາວີສຕິມໍ ທູຕກມ຺ເມນ ສທິສໍ, ຕສ຺ມາ ເອກວີສຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໑໕໐-໕໑).

ອຏ຺ຐກຖາວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທິສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຏີກາວຈນໍ ປນ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸວິຠງ຺ຄາທິອຠິຘມ຺ມນເຍນ, ອໂຕ ເຈຕ຺ຖ ເກສຎ຺ຈິ ວິສມຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ‘‘ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທີ’’ຕິ ອິມິນາ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສປຣິກຖາໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ມິຈ຺ຉາຊີໂວ’’ຕິ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປໂຍໂຄ, ຕສ຺ມາ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ຈ, ຕພ຺ພເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສປ຺ປາຍໍ ສີລວິນາສເນນ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຫາຣທ຺ວນ຺ເທປິ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄປໂຍໂຄ ທິສ຺ສຕິ ຍຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ. ອຕິຣຸຈິເຍ ຣາຄາທໂຍ, ອຕິອຣຸຈິເຍ ຈ ໂທສາທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ. ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສນາຕິ ວກ຺ຂມານກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອວິຊຫນວເສນ.

‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈີວຣມ຺ປິ ອເຈຕນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈີວຣສ຺ສ ວິຍ ‘‘ກາໂຍປິ ອເຈຕໂນ’’ຕິ ກາຍສ຺ສ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວເນນ ຕມຕ຺ຖໍ ປຣິທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມາ ເນວ ສຸນ຺ທຣໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິຕຣີຕຣສນ຺ໂຕສສ຺ສ ກາຣຓໍ ວິຠາເວຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວເນນ ປນ ຕທຕ຺ຖໍ ປຣິທີປິຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິທານິ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວນສ຺ສ ປໂຍຊນຠູຕໍ ອິຕຣີຕຣສນ຺ໂຕສສງ຺ຂາຕໍ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ເນວ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິອາທີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈີວຣປາຣຸປເນ. ເຕສຸ ວາ ປາຣຸປກຕ຺ຕປາຣຸປິຕພ຺ພຈີວເຣສຸ. ກາໂຍປີຕິ ອຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ໂຕ ກາໂຍປິ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ, ອເຈຕນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຫນ຺ຕິ ກມ຺ມຠູໂຕ ກາໂຍ. ຘາຕຸໂຍຕິ ຈີວຣສງ຺ຂາໂຕ ພາຫິຣາ ຘາຕຸໂຍ. ຘາຕຸສມູຫນ຺ຕິ ກາຍສງ຺ຂາຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຘາຕຸສມູຫໍ. ໂປຕ຺ຖກຣູປປຏິຈ຺ຉາທເນ ຘາຕຸໂຍ ຘາຕຸສມູຫໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ ວິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸສນໍ ສ຺ເນຫເສຈນໍ, ປູຣຓໍ ວາ ໂປຕ຺ຖໍ, ເລປນຂນນກິຣິຍາ, ເຕນ ກຕນ຺ຕິ ໂປຕ຺ຖກໍ, ຕເມວ ຣູປໍ ຕຖາ, ຂນນກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ທາຣຸມຕ຺ຕິກາທິຣູປມິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ອເຈຕນຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຠາວໂຕ ວາ.

ນາຄານໍ ນິວາໂສ ວມ຺ມິໂກ ນາຄວມ຺ມິໂກ. ຈິຕ຺ຕີກຣຓຏ຺ຐານຠູໂຕ ຣຸກ຺ໂຂ ເຈຕິຍຣຸກ຺ໂຂ. ເກຫິຈິ ສກ຺ກຕສ຺ສາປິ ເກຫິຈິ ອສກ຺ກຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອຸປມານຠາເວນ ໂຍຄ຺ຍຕ຺ຕາ ເຕສມິຘ ກຖນໍ. ເຕຫີຕິ ມາລາຄນ຺ຘຄູຖມຸຕ຺ຕາທີຫິ. ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ນາຄວມ຺ມິກເຈຕິຍຣຸກ຺ຂາທີຫິ ວິຍ ກາຍສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕນາ ໂສມນສ຺ສໍ ວາ ໂທມນສ຺ສໍ ວາ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ລຠິສ຺ສາມິ ວາ, ໂນ ວາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຸພ຺ພເກນ ‘‘ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ປສ຺ສເນເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຫສາວ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ຄຣຸປຕ຺ໂຕຕິ ອຕິຠາຣຠູໂຕ ປຕ຺ໂຕ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ຄຓ຺ຐິກາ ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາ ຍຖາ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕາ (ປາຈິ. ໒໓໒), ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໑) ອຎ຺ຎປທຠູຕສ຺ສ ຫິ ວາ-ສທ຺ທສ຺ເສວ ອຕ຺ໂຖ ອິຘ ປຘາໂນ ຈຕຸຄຓ຺ຐິກາຫໂຕ ວາ ປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫໂຕ ວາ ປຕ຺ໂຕ ທຸພ຺ພິໂສຘນີໂຍຕິ ວິກປ຺ປນວເສນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ. ອາຫຕາ ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາ ຍສ຺ສາຕິ ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫໂຕ ຍຖາ ‘‘ອຄ຺ຍາຫິໂຕ’’ຕິ, ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫິ ວາ ອາຫໂຕ ຕຖາ, ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍຠາວສ຺ສ ເຫຕຸຄພ຺ຠວຈນຎ຺ເຈຕໍ. ກາມຎ຺ຈອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໖໑໒) ປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫໂຕປິ ປຕ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍຕາມຕ຺ເຕນ ປນ ປລິໂພຘກຣຓໂຕ ອິຘ ອສປ຺ປາໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸທ຺ໂຘຕປຕ຺ໂຕຕິ ອຄຓ຺ຐິກາຫຕມ຺ປິ ປກຕິຍາວ ທຸພ຺ພິໂສຘນີຍປຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ‘‘ຕໍ ໂຘວນ຺ຕສ຺ເສວາ’’ຕິອາທິ ຕທຸຠຍສ຺ສາປິ ອສປ຺ປາຍຠາເວ ກາຣຓໍ. ‘‘ມຓິວຓ຺ຓປຕ຺ໂຕ ປນ ໂລຠນີໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ກປ຺ປິໂຍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປນ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓໂຕ ອສປ຺ປາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຕ຺ຕໍ ຠມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈນ຺ຕິ ‘ມຓິວຓ຺ຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉໂຍ) ຫິ ວິນຍຏ຺ຐກຖາສຸ ປຈນກິຣິຍາມຕ຺ຕເມວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ມຓິວຓ຺ຓໍ ປນ ປຕ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໘໕) ‘‘ຕາທິສຎ຺ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ເອກກສ຺ສ ນິວາສນ຺ຕຣາຍກຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ລທ຺ໂຘ ປນ ເອກນ຺ຕອກປ຺ປິໂຍ ສີລວິນາສເນນ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕນໂຍປິ ຍຖາຣຫໍ ເນຕພ຺ໂພ. ເສວມານສ຺ສາຕິ ເຫຕ຺ວນ຺ໂຕ ຄຘວຈນໍ ອຠິວຑ຺ຒນປຣິຫາຍນສ຺ສ.

‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິ ສງ຺ເຂໂປ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວເນນ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ສຓ຺ຑາເສນາຕິ ກມ຺ມາຣານໍ ອໂຍຄຫຓວິເສເສນ. ອຄ຺ຄິວຓ຺ຓປຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓຕິ ອຄ຺ຄິນາ ຌາປິຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄິວຓ຺ຓຠູຕປຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫເຓ. ຣາຄາທິປຣິຬາຫຊນກປຕ຺ຕສ຺ສ ອີທິສເມວ ອຸປມານໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣປຕ຺ຕຘາຣເຓສຸ ເອກໂຕ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ. ຉິນ຺ນຫຕ຺ຖປາເທ ອນາຖມນຸສ຺ເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນີລມກ຺ຂິກາ ນາມ ອາສາຏິກກາຣິກາ. ຄວາທີນຎ຺ຫິ ວເຓສຸ ນີລມກ຺ຂິກາຫິ ກຕາ ອນຍພ຺ຍສນເຫຕຸຠູຕາ ອຓ຺ຑກາ ອາສາຏິກາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນາຖສາລາຍນ຺ຕິ ອນາຖານໍ ນິວາສສາລາຍໍ. ທຍາລຸກາຕິ ກຣຸຓາພຫຸລາ. ວຓມຕ຺ຕໂຈຬການີຕິ ວຓປ຺ປມາເຓນ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖາຍ ຉິນ຺ນໂຈຬຂຓ຺ຑການິ. ເກສຎ຺ຈີຕິ ພຫູສຸ ເກສຎ຺ຈິ ອນາຖມນຸສ຺ສານໍ. ຖູລານີຕິ ຖທ຺ຘານິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປາປຸຓເນ, ຠາວລກ຺ຂເຓ, ນິມິຕ຺ເຕ ວາ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ກສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຓປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ເຕເນວາ’’ຕິອາທິ. ໂຈຬເກນ, ກປາເລນາຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຍເຄ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ຕຕິຍາ, ກຣຓຕ຺ເຖ ວາ. ວຓປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ເຕເນວ ເຠສຊ຺ຊກຣຓມຕ຺ເຕເນວາຕິ ປນ ວິເສສນໍ, ນ ປນ ມຓ຺ຑນານຸຠວນາທິປ຺ປກາເຣນ ອຕ຺ໂຖຕິ. ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາທີຫິ ນິຈ຺ຈາຕຸຣສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ປຣິໂຠຄຠູຕານໍ ປຕ຺ຕຈີວຣານໍ ເອທິສເມວ ອຸປມານມຸປປນ຺ນນ຺ຕິ ຕຖາ ວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຸຂຸມຕ຺ຕສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ອຸຕ຺ຕມສ຺ສ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ກຣຓສີລຕ຺ຕາ, ປຸຣິເມຫິ ຈ ສມ຺ປຊານກາຣີຫິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມສມ຺ປຊານກາຣີ.

ອສນາທິກິຣິຍາຍ ກມ຺ມວິເສສໂຍຄໂຕ ອສິຕາທິປເທເຫວ ກມ຺ມວິເສສສຫິໂຕ ກິຣິຍາວິເສໂສ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສິເຕຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໂຠຊເນ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐວິໂຘປິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຏ຺ຐປ຺ປກາໂຣປິ ປໂຍຊນວິເສໂສ.

ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາຕໂຠຊນາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ ນາມ ອິມິນາ ມຫາສິວຕ຺ເຖຣວາທວເສນ ‘‘ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໐; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ໘.໙; ຘ. ສ. ໑໓໕໕; ມຫານິ. ໒໐໖) ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐວິຘມ຺ປິ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ (ຘ. ສ. ໑.໑໓໕໕) ຫິ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ, ອຸປຣິ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ປໂຍຊນວເສນ ສໂມຘາເນຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ’’ຕິ ເອກມງ຺ຄໍ, ‘‘ຍາປນາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອນວຊ຺ຊຕາ ຈາ’’ຕິ ເອກໍ, ຜາສຸວິຫາໂຣ ປນ ໂຠຊນານິສໍສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິ ປໂຍຊນວເສນ ສໂມຘາເນຕພ຺ພານິ. ອຎ຺ຎຖາ ປນ ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິ ເອກມງ຺ຄໍ, ‘‘ນ ມທາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ນ ມຓ຺ຑນາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ນ ວິຠູສນາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’’ຕິ ປນ ໂຠຊນານິສໍສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ອິຘານຘິປ຺ເປຕານິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປໂຍຊນານເມວ ອຠາວໂຕ, ເຕສເມວ ຈ ອິຘ ອຕ຺ຖສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ‘‘ເນວທວາຍາຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ມຣິຍາທວຈເນນ ທຸຕິຍນຍສ຺ເສວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ນ, ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິກ຺ເຂປງ຺ຄທສ຺ສນມຸເຂນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປາຬິຍາ ເທສິຕຕ຺ຕາ, ຍຖາເທສິຕຕນ຺ຕິກ຺ກມສ຺ເສວ ມຣິຍາທຠາເວນ ທສ຺ສນໂຕ. ປາຐກ຺ກເມເນວ ຫິ ‘‘ເນວ ທວາຍາຕິອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຕ຺ຖກ຺ກເມນ, ເຕນ ປນ ‘‘ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາຕິອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຕິຘາ ເທນ຺ເຕ ທ຺ວິຘາ ຄາຫໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂຠຊນາທິຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖໂອຕາຣຓໍ ຠຸຎ຺ຊນາທິອຕ຺ຖາຍ ອາໂລປກຣຓນ຺ຕິອາທິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ຠຸຎ຺ຊນາທິປໂຍໂຄ ວາໂຍຘາຕຸວເສເນວ ວິຠາວິໂຕ. ວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ເທນ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ໂກຈີ’’ຕິອາທິນາ. ກຸຎ຺ຈິກາ ນາມ ອວາປຸຣຓໍ, ຍໍ ‘‘ຕາໂຬ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຍນ຺ຕເກນາຕິ ຈກ຺ກຍນ຺ຕເກນ. ຍຕຕິ ອຸຄ຺ຆາຏນນິຄ຺ຆາຏນອຸກ຺ຂິປນນິກ຺ຂິປນາທີສຸ ວາຍມຕິ ເອເຕນາຕິ ຫິ ຍນ຺ຕກໍ. ສຎ຺ຈຸຓ຺ຓກຣຓໍ ມຸສລກິຈ຺ຈໍ. ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ ອຸທຸກ຺ຂລກິຈ຺ຈໍ. ອາໂລຬິຕວິໂລຬິຕວເສນ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ຫຕ຺ຖກິຈ຺ຈໍ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຫຕ຺ຖກິຈ຺ຈສາຘເນ, ຠາວລກ຺ຂເຓ, ນິມິຕ຺ເຕ ວາ ຠຸມ຺ມໍ. ຕນຸກເຂໂຬຕິ ປສນ຺ນເຂໂຬ. ພຫລເຂໂຬຕິ ອາວິລເຂໂຬ. ຊິວ຺ຫາສງ຺ຂາເຕນ ຫຕ຺ເຖນ ອາໂລຬິຕວິໂລຬິຕວເສນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິວຕ຺ຕກໍ ຊິວ຺ຫາຫຕ຺ຖປຣິວຕ຺ຕກໍ. ກຏຈ຺ຉຸ, ທພ຺ພີຕິ ກຕ຺ຖຈິ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ‘‘ປຸເມ ກຏຈ຺ຉຸ ທພ຺ພິຕ຺ຖີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ເຍນ ໂຠຊນາທີນິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ກຏຈ຺ຉຸ, ຍາຍ ປນ ເຕສມຸທ຺ຘຣຓາທີນິ ກໂຣຕິ, ສາ ທພ຺ພີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປລາລສນ຺ຖາຣນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ປລາລາທິສນ຺ຖາຣໍ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ. ຘາເຣນ຺ໂຕຕິ ປຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ປຖວີສນ຺ຘາຣກຊລສ຺ສ ຕໍສນ຺ຘາຣກວາຍຸນາ ວິຍ ປຣິຠຸຕ຺ຕາຫາຣສ຺ສ ວາໂຍຘາຕຸນາວ ອາມາສເຍ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວາໂຍຘາຕຸວເສເນວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ອິມິນາ. ຕຖາ ປຣິຠຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອາຫາຣໍ ວາໂຍຘາຕຸ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ຆນໍ ປຣິວຏຸມໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ປກ຺ກາ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ອາມາສເຍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ກໂຣຕີຕິ. ອຸທ຺ຘນໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ອຸກ຺ຂລິຍາທີນິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຈນ຺ຕິ, ຍາ ‘‘ຈຸລ຺ລີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຣສ຺ສທຓ຺ໂຑ ທຓ຺ຑໂກ. ປໂຕໂທ ຍຏ຺ຐິ. ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣມຕິທິສຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ເສວ ຫິ ຘາຕຸວເສນ ວິຠາວນາ. ຕຕ຺ຖ ອຕິຫຣຕີຕິ ຍາວ ມຸຂາ ອຠິຫຣຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ຕໂຕ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວິມິສ຺ສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໔) ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖໂຣ, ອາຈຣິຍານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ຕໂຕ ຍາວ ກຸຈ຺ຉິ, ຕາວ ຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໕໒໓) ອາຫ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກເມວ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ກຸຈ຺ຉິສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ຫຣຓສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ອປິຈ ອຕິຫຣຕີຕິ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ໂຕ ຫຣຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ຫຣຕິ. ຘາເຣຕີຕິ ອາມາສເຍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ກໂຣຕິ. ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕິ. ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕີຕິ ມຸສເລນ ວິຍ ສຎ຺ຈຸຓ຺ຓນໍ ກໂຣຕິ. ວິໂສເສຕີຕິ ວິໂສສນໍ ນາຕິສຸກ຺ຂໍ ກໂຣຕິ. ນີຫຣຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ພຫິ ນິທ຺ຘາເຣຕິ. ປຖວີຘາຕຸກິຈ຺ເຈສຸປິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕເຍວ ອຕ຺ໂຖ. ຕານິ ປນ ອາຫາຣສ຺ສ ຘາຣຓປຣິວຕ຺ຕນສຎ຺ຈຸຓ຺ຓນວິໂສສນານິ ປຖວີສຫິຕາ ເອວ ວາໂຍຘາຕຸ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ເກວລາ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ປຖວີຘາຕຸຍາປິ ກິຈ຺ຈຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ. ສິເນເຫຕີຕິ ເຕເມຕິ. ອລ຺ລຕ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸປາເລຕີຕິ ຍຖາ ວາໂຍຘາຕຸອາທີຫິ ອຕິວິຍ ໂສສນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອລ຺ລຠາວຎ຺ຈ ນາຕິອລ຺ລຕາກຣຓວເສນ ອນຸປາເລຕິ. ອຎ຺ຊໂສຕິ ອາຫາຣສ຺ສ ປວິສນປຣິວຕ຺ຕນນິກ຺ຂມນາທີນໍ ມຄ຺ໂຄ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປຣິເຍສນຊ຺ໂຌຫຣຓາທິວິຊານນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຣິເຍສນຊ຺ໂຌຫຣຓາທິກິຈ຺ເຈ. ຕໍຕໍວິຊານນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ຕໍນິປ຺ຜາທໂກເຍວ ປໂຍໂຄ ສມ຺ມາປໂຍໂຄ ນາມ. ເຍນ ຫິ ປໂຍເຄນ ປຣິເຍສນາທິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ,. ໂສ ຕພ຺ພິສຍວິຊານນມ຺ປິ ນິປ຺ຜາເທຕິ ນາມ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ຕມນ຺ວາຍ ອາຄມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຠຸຊຕີຕິ ປຣິເຍສນວເສນ, ອຊ຺ຌາຫຣຓຊິຓ຺ຓາຊິຓ຺ຓຕາທິປຏິສໍເວທນວເສນ ຈ ຕານິ ປຣິເຍສນຊ຺ໂຌຫຣຓຊິຓ຺ຓາຊິຓ຺ຓຕາທີນິ ອາວຊ຺ເຊຕິ ວິຊານາຕິ. ອາວຊ຺ຊນປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ວິຊານນສ຺ສ ວິຊານນມ຺ເປຕ຺ຖ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ສມ຺ມາປໂຍໂຄ ນາມ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ. ຕມນ຺ວາຍ ອາຄມ຺ມ. ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ຠຸຎ຺ຊນໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ອາຠຸຊຕິ ສມນ຺ນາຫຣຕິ, ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂຠຄປຸພ຺ພໂກ ຫິ ສພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎາຓພ຺ຍາປາໂຣຕິ ‘‘ອາຠຸຊຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄມນໂຕຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວເສນ ໂຄຈຣຄາມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄມນໂຕ. ປຈ຺ຈາຄມນມ຺ປິ ຄມນສຠາວຕ຺ຕາ ອິມິນາວ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ປຣິເຍສນໂຕຕິ ໂຄຈຣຄາເມ ຠິກ຺ຂາຍ ອາຫິຓ຺ຑນໂຕ. ປຣິເຍສນສຠາວຕ຺ຕາ ອິມິນາວ ປຏິກ຺ກມນສາລາທິອຸປສງ຺ກມນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ປຣິໂຠຄໂຕຕິ ທນ຺ຕມຸສເລຫິ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນກ຺ຂເຓເຍວ ອນ຺ຕຣຫິຕວຓ຺ຓຄນ຺ຘສງ຺ຂາຣວິເສສໍ ສຸວານໂທຓິຍໍ ສຸວານວມຖຸ ວິຍ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉໍ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໂຕ. ອາສຍໂຕຕິ ເອວໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫປຸພ຺ພໂລຫິຕາສຍຠາວູປຄມເນນ ປຣມຊິຄຸຈ຺ຉນເຫຕຸຠູຕໂຕ ອາມາສຍສ຺ສ ອຸປຣິ ປຕິຏ຺ຐານກປິຕ຺ຕາທິຈຕຸພ຺ພິຘາສຍໂຕ. ອາສຍຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ປວຕ຺ຕມາໂນປິ ກມ຺ມພລວວຕ຺ຖິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຣິຍາທວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຫິ ອາສໂຍ, ອາມາສຍສ຺ສ ອຸປຣິ ປຕິຏ຺ຐານໂກ ປິຕ຺ຕາທິ ຈຕຸພ຺ພິຘາສໂຍ. ມຣິຍາທຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍມາກາໂຣ. ນິຘານໂຕຕິ ອາມາສຍໂຕ. ນິເຘຕິ ຍຖາຠຸຕ຺ໂຕ ອາຫາໂຣ ນິຈິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຫິ ອາມາສໂຍ ‘‘ນິຘານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອປຣິປກ຺ກໂຕຕິ ຠຸຕ຺ຕາຫາຣປຣິປາຈເນນ ຄຫຓີສງ຺ຂາເຕນ ກມ຺ມຊເຕຊສາ ອປຣິປາກໂຕ. ປຣິປກ຺ກໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກມ຺ມຊເຕຊສາວ ປຣິປາກໂຕ. ຜລໂຕຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ, ສມ຺ມາປຣິປຈ຺ຈມານສ຺ສ, ອສມ຺ມາປຣິປຈ຺ຈມານສ຺ສ ຈ ຠຸຕ຺ຕາຫາຣສ຺ສ ຍຖາກ຺ກມໍ ເກສາທິກຸຓປທທ຺ທຸອາທິໂຣຄາຠິນິປ຺ຜຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕປໂຍຊນໂຕຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິທມສ຺ສ ຜລ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສນ຺ທນໂຕຕິ ອກ຺ຂິກຓ຺ຓາທີສຸ ອເນກທ຺ວາເຣສຸ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິສ຺ສນ຺ທນໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ອນ຺ນໍ ປານໍ ຂາທນີຍໍ, ໂຠຊນຎ຺ຈ ມຫາຣຫໍ;

ເອກທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ, ນວທ຺ວາເຣຫິ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໓);

ສມ຺ມກ຺ຂນໂຕຕິ ຫຕ຺ຖໂອຏ຺ຐາທິອງ຺ເຄສຸ ນວສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ປຣິໂຠຄກາເລ, ປຣິຠຸຕ຺ຕກາເລ ຈ ຍຖາຣຫໍ ສພ຺ພໂສ ມກ຺ຂນໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອາຫາເຣ ປຏິກ຺ກູລຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ສຫ ປາຐເສເສນ ໂຍຊນາ. ຕໍຕໍກິຣິຍານິປ຺ຜຕ຺ຕິປຏິປາຏິວເສນ ຈາຍໍ ‘‘ຄມນໂຕ’’ຕິອາທິກາ ອນຸປຸພ຺ພີ ຐປິຕາ. ສມ຺ມກ຺ຂນໍ ປນ ປຣິໂຠຄາທີສຸ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ນິສ຺ສນ຺ທວເສນ ວິເສສໂຕ ປຏິກ຺ກູລນ຺ຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຐປິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຕ຺ຕກາເລຕິ ຍຸຕ຺ຕກາເລ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວາ ເຕເຊນ ປຣິປຈ຺ຈນໂຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວຠາວໍ ປຕ຺ຕກາເລ. ເວຄສນ຺ຘາຣເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິຬາຫຕ຺ຕາ ສກລສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕໂຕເຍວ ອກ຺ຂີນິ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎ ຈ ສູລຠຄນ຺ທຣາທໂຍ ໂຣຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສພ຺ພໍ ຕນ຺ຕິ ເສທມຸຈ຺ຈນາທິກໍ.

ອຏ຺ຐາເນຕິ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ເຂຕ຺ຕເທວາຍຕນາທິເກ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ຕາທິເສ ຫິ ກໂຣນ຺ຕໍ ກຸທ຺ຘາ ມນຸສ຺ສາ, ອມນຸສ຺ສາ ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍມ຺ປິ ປາເປນ຺ຕິ. ອາປຕ຺ຕີຕິ ປນ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍຖາຣຫໍ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິຍາ. ປຕິຣູເປ ຐາເນຕິ ວຸຕ຺ຕວິປຣີເຕ ຐາເນ. ສພ຺ພໍ ຕນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິອາທິກໍ.

ນິກ຺ຂມາເປຕາ ອຕ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ກາມຕາຍ ນິກ຺ຂມນນ຺ຕິ ພາລມຎ຺ຎນໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ອກາມຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອນິຈ຺ຉາຍ ອປໂຍເຄນ ວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສນ຺ນິຈິຕາຕິ ສມຸຈ຺ຈເຍນ ຐິຕາ. ວາຍຸເວຄສມຸປ຺ປີຬິຕາຕິ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ເວເຄນ ສມນ຺ຕໂຕ ອວປີຬິຕາ, ນິກ຺ຂມນສ຺ສ ເຈຕໍ ເຫຕຸວຈນໍ. ‘‘ສນ຺ນິຈິຕາ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ປນາຍໍ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາໂວ’’ຕິ ປຸນ ວຈນໍ ສມາຫາຣທ຺ວນ຺ເທປິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄປໂຍຄສ຺ສ ສມ຺ຠວຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເອກຕ຺ຕເມວ ຫິ ຕສ຺ສ ນິຍຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕນາ ນິຣເປກ຺ຂໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເນວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຕກໍ ວາ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິປິ ທີຍນວເສນ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ, ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ ຈ ນ ປຣສ຺ສປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣີຣນິສ຺ສນ຺ໂທວາຕິ ສຣີຣໂຕ ວິສ຺ສນ຺ທນເມວ ນິກ຺ຂມນມຕ຺ຕໍ. ສຣີເຣ ສຕິ ໂສ ໂຫຕິ, ນາສຕີຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອານິສໍສມຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ນິທສ຺ສເນນ ວິສມຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ປຏິຊຄ຺ຄນມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຏິໂສຘນມຕ຺ຕໍ ເອວາຕິ ຈສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ເວຬຸນາຬິອາທິອຸທກຠາຊນໍ ອຸທກຕຸມ຺ໂພ. ຕນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑິຕອຸທກໍ.

‘‘ຄເຕຕິ ຄມເນ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກມຄຫເຓນ ຄມເນປິ ປຸຣໂຕ, ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ອຕິຫຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ຄມນເມວ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໕໒໕) ອາຈຣິຍານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເກຈິວາໂທ ນາມ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ກຕໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ຄມເນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ, ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ກາຍາຕິຫຣຓສ຺ສ ຕທວິນາຠາວໂຕ ປທວີຕິຫາຣນິຍມິຕາຍ ຄມນກິຣິຍາຍ ເອວ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາທີຫິ (ອຠິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໓) ຈ ວິໂຣຘນໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ຄມນສ຺ສ ອຸຠຍຕ຺ຖ ສມວໂຣຘຕ຺ຕໍ, ເຠທຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ເອໂກ ອິຣິຍາປໂຖ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອາຄໂຕ. ໂສ ເຫຏ຺ຐາ ‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາມໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ຈ ອທ຺ຘານຄມນວເສນ ກຖິໂຕ. ‘ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣ ຈຸຓ຺ຓິກປາທຸທ຺ຘາຣອິຣິຍາປຖວເສນ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຄເຕ’’ຕິອາທີສຸ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ກິຣິຍາເຠໂທເຍວ, ນ ປນ ອຕ຺ຖເຠໂທຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕຕິ ທີຆນິກາເຍ, ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ຈ ສງ຺ຄີເຕ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໒; ມ. ນິ. ໑.໑໐໕) ອທ຺ຘານອິຣິຍາປຖາຕິ ຈິຣປວຕ຺ຕກາ ທີຆກາລິກາ ອິຣິຍາປຖາ ອທ຺ຘານສທ຺ທສ຺ສ ຈິຣກາລວຈນໂຕ ‘‘ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໘໔; ໓.໑໗໗; ປາຣາ. ໒໑) ວິຍ, ອທ຺ຘານຄມນປວຕ຺ຕກາ ວາ ທີຆມຄ຺ຄິກາ ອິຣິຍາປຖາ. ອທ຺ຘານສທ຺ໂທ ຫິ ທີຆມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ ‘‘ອທ຺ຘານຄມນສມໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໒໑໓, ໒໑໗) ວິຍ. ມຊ຺ຌິມາຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ນາຕິຈິຣກາລິກາ, ນາຕິທີຆມຄ຺ຄິກາ ວາ ອິຣິຍາປຖາ. ຈຸຓ຺ຓິຍອິຣິຍາປຖາຕິ ວິຫາເຣ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິວຕ຺ຕນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກຠາເວນ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓິຍຠູຕາ ອິຣິຍາປຖາ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຫິ ‘‘ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ໂລເກ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຂຸທ຺ທກຈຸຓ຺ຓິກອິຣິຍາປຖາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຂຸທ຺ທກາ ຫຸຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈຸຓ຺ຓິກາ ອິຣິຍາປຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ເອວໍ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ອິຣິຍາປຖເຠທມຕ຺ຕສ຺ສ ກຖນໂຕ. ເຕສຸປີຕິ ‘‘ຄເຕ ຐິເຕ’’ຕິອາທີສຸປິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ອປຣຠາເຄຕິ ຄມນອິຣິຍາປຖໂຕ ອປຣຠາເຄ. ຐິໂຕຕິ ຐິຕອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ຈງ຺ກມເນເຍວ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ.

ຄມນຐານນິສຊ຺ຊານໍ ວິຍ ນິສີທນສຍນສ຺ສ ກມວຈນມຍຸຕ຺ຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕຖາ ກມາຠາວໂຕຕິ ‘‘ອຸຏ຺ຐາຍ’’ ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຊາຄຣິຕສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ເຈຕ຺ຖ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓວເສນ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນເມວ ສຍນໍ, ນ ປນ ປິຏ຺ຐິປສາຣຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກິຣິຍາມຍປວຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ທິວາເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໗໗) ວິຍ ປິຏ຺ຐິປສາຣຓສ຺ສາປິ ສຍນອິຣິຍາປຖຠາເວນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖາວໂຣຘນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຣຓໍ ກິຣິຍາ, ກາຍາທິກິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ກິຣິຍາມຍານິ ຕທ຺ຘິຕສທ຺ທານມເນກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິໂຕ. ອຖ ວາ ອາວຊ຺ຊນທ຺ວຍກິຈ຺ຈໍ ກິຣິຍາ, ຕາຍ ປກຕານິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ວາ ກິຣິຍາມຍານິ. ອາວຊ຺ຊນວເສນ ຫິ ຠວງ຺ຄຸປຈ຺ເຉເທ ສຕິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ຕານິ. ກຕ຺ຖຈິ ປນ ‘‘ຈິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ, ໂສ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາທີຫິ, (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໕໒໓) ຕຏ຺ຏີກາຫິ ຈ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ໂປຣາຓປາໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິຣິຍາມຍານິ ເອວ ປວຕ຺ຕານິ ຕຖາ, ຊວນໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ຉທ຺ວາຣິກວີຖິຈິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໕໒໕) ‘‘ກາຍາທິກິຣິຍາມຍຕ຺ຕາ, ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ຊວນໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ຉທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາມຍປວຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນກາເລ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເນຍ຺ຍຕ຺ຖວຈນຎ຺ຫິ ອິທໍ, ອິຕຣຖາ ຉທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ຕານໍ ປຸເຣຈຣານຸຈຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ທ຺ວາຣວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ສິຍາ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນກາລໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ທ຺ວາຣວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ປວຕ຺ຕໍ ຊາຄຣິເຕ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປໂຍຄກາຣຓຠູເຕ ໂອຏ຺ຐາທິເກ ປຏິຈ຺ຈ ຍຖາສກໍ ຐາເນ ສທ຺ໂທ ຊາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຏ຺ເຐ ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈາປິ ສທ຺ໂທ ຍຖາຐານໍ ຊາຍຕິ, ໂອຏ຺ຐາລນາທິນາ ປນ ປໂຍເຄເນວ ຊາຍຕິ, ນ ວິນາ ເຕນ ປໂຍເຄນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ໂອຏ຺ເຐ ຈາຕິອາທິ ສທ຺ທຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ຕຖາ ອວຈນໂຕ. ນ ຫິ ‘‘ໂອຏ຺ເຐ ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສສມຸຈ຺ຈເຍນ ກມ຺ມວຈເນນ ຐານວຈນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ຕທນຸຣູປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອນຸຣູປໍ. ຠາສນສ຺ສ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂນວິໂຣຘໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາວປກ຺ເຂ ‘‘ອປຣຠາເຄ ຠາສິໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕວ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຠາສນຕຸຓ຺ຫີຠາວານໍ ສຠາວໂຕ ເຠເທ ສຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ນາສຕີຕິ ອນຸໂຍເຄນາຫ ‘‘ອຸປາທາຣູປປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຸປາທາຣູປສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຕຖາ, ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໍ ຠາສນໍ, ອປ຺ປວຕ຺ຕນໍ ຕຸຓ຺ຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ມຫາສິວຕ຺ເຖຣວາເທ ອນນ຺ຕເຣ ອນນ຺ຕເຣ ອິຣິຍາປເຖ ປວຕ຺ຕຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິໂຣຘທສ຺ສນວເສນ ສມ຺ປຊານກາຣິຕາ ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ມຫາສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໖; ມ. ນິ. ໑.໑໐໙) ອາຄຕອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎວິປສ຺ສນາວາຣວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ປຊຎ຺ຎວິຠາຄວເສນ, ອໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ຕມຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອິຘາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຍິທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອສມ຺ໂມຫສງ຺ຂາຕໍ ຘຸຣໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ຍສ຺ສ ວຈນສ຺ສາຕິ ອສມ຺ໂມຫຘຸຣໍ, ມຫາສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ເຕເຍວ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຠາວສ຺ສ ເຫຕຸຄພ຺ຠມິທໍ ວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ລພ຺ຠຕິ ຍາວເທວ ສາມຎ຺ຎຜລວິເສສທສ຺ສນປຘານຕ຺ຕາ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ນນຸ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສສ຺ສາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ, ອຖ ກສ຺ມາ ສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສເນວ ວິຕ຺ຖາໂຣ ກໂຕຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປຊານກາຣີຕິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ, ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ກໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ ຈ ອິມິນາ ຍຖາ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ກິຈ຺ຈໂຕ ປຘານຕາ ຄຫິຕາ, ເອວໍ ສຕິຍາປີຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປເນຕໍ ສຕິຍາ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສຫ ຠາວມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ. ນ ຫິ ກທາຈິ ສຕິຣຫິຕາ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ.

ນນຸ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສເນວາຍໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ, ອຖ ກສ຺ມາ ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຈທນມ຺ປິ ໂສເຘຕິ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເອຕສ຺ສ ຫິ ປທສ຺ສ ອຍໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ເອກໂຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທເສ ວິຍ ນິທ຺ເທເສປິ ຕທຸຠຍໍ ສມຘຸຣຠາເວເນວ ຄຫິຕນ຺ຕິ. ອິມິນາປິ ຫິ ສຕິຍາ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມຘຸຣຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ ເອກໂຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣຠາວທສ຺ສເນນ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອິທານິ ວິຠງ຺ຄນເຍນາປິ ຕທຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣເຓ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາປິ ຫິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ວິຍ ສຕິຍາເປຕ຺ຖ ປຘານຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕານິ ປທານີຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ ອຸທ຺ເທສປທານິ. ວິຠຕ຺ຕາເນວາຕິ ສຕິຍາ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມ຺ປໂຍຄມກຕ຺ວາ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວິຠຕ຺ຕານິເຍວ.

ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ, ປນ ອາຠິຘມ຺ມິກາ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໕໒໓) ຈ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ເອໂກ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອໂກ ນິສີທນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ນິສີທຕິ. ເອໂກ ສຍນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ສຍຕິ, ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ສຍຕິ. ເອຕ຺ຕເກນ ປນ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ຈງ຺ກມເນນ ທີເປນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຈງ຺ກມໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ‘‘ປາຈີນຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມຈງ຺ກມນໂກຏິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ຉິມຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປວຕ຺ຕາປິ ປາຈີນຈງ຺ກມນໂກຏິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຈງ຺ກມນເວມຊ຺ເຌ ປວຕ຺ຕາ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຈງ຺ກມເນ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຐານໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຐາເນ ປວຕ຺ຕາ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ປວຕ຺ຕາ ສຍນໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕິ, ອຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຄຕາທີສຸ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຠູຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາວ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຐຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍມາໂນ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຍຕິ ‘‘ກາໂຍ ອເຈຕໂນ, ມຎ຺ໂຈ ອເຈຕໂນ, ກາໂຍ ນ ຊານາຕິ ‘ອຫໍ ມຎ຺ເຈ ສຍິໂຕ’ຕິ, ມຎ຺ໂຈປິ ນ ຊານາຕິ ‘ມຍິ ກາໂຍ ສຍິໂຕ’ຕິ. ອເຈຕໂນ ກາໂຍ ອເຈຕເນ ມຎ຺ເຈ ສຍິໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕິ, ປພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປພຸຊ຺ຌຕິ, ອຍໍ ສຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

‘‘ກາຍາທິກິຣິຍານິປ຺ຜຕ຺ຕເນນ ຕມ຺ມຍຕ຺ຕາ, ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ຊວນໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ຉທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາມຍປວຕ຺ຕໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຊາຄຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ອປິຈ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕປິ ຊາຄຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ, ພາຕ຺ຕິໍສ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ ປຫາຍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕໍ ສປ຺ປາຍກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ຠາສິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ.

ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ໂນປິ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ທຸຕິຍຎ຺ຫິ ຌານໍ ວຈີສງ຺ຂາຣວິຣຫໂຕ ວິເສສໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາມາຕິ. ອຍມ຺ປິ ນໂຍ ປຸຣິມນຍໂຕ ວິເສສນຍຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ເຫສ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາທີສຸ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໕໒໓) ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອປໂຣປິ ນໂຍ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນໂຍ ວິຠາວິໂຕຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຂ ມຫາຣາຊາ’’ຕິອາທິ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ນິທ຺ເທສານຸຣູປໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຫິ ນິທ຺ເທສານຸຣູປໍ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.