ອມຣາວິກ຺ເຂປວາທວຓ຺ຓນາ

໖໑. ນ ມຣຕີຕິ ‘‘ເອວເມວາ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານາຠາເວນ ນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ອເນກນ຺ຕິກາເຍວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິຍນ຺ຕຣຫິຕາຕິ ໂອສານວິຄຕາ, ອນິຏ຺ຐງ຺ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວິໂຘຕິ ‘‘ເອວມ຺ປິ ເມ ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນານປ຺ປກາໂຣ. ເຂໂປຕິ ສກວາເທນ ປຣວາທານໍ ຂິປນໍ. ໂກ ປເນໂສ ອມຣາວິກ຺ເຂໂປຕິ? ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຘາໂນ ຕາທິສາຍ ວາຈາຍ ສມຸຏ຺ຐາປໂກ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທເຍວ. ອມຣາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ, ວາຈາຍ ຈ ວິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ວິວິຘມປເນນ຺ຕີຕິ ວາ ອມຣາວິກ຺ເຂປິໂນ, ເຕເຍວ ‘‘ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ’’ຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ມຈ຺ຉຊາຕິ’’ ຈ຺ເຈວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອກາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ມຈ຺ຉຊາຕິວິເສໂສ ເອໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສນ຺ຘາວຕິ ເອກສ຺ມິໍ ສຠາເວ ອນວຏ຺ຐານໂຕ. ຍຖາ ຄາຫໍ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ສນ຺ຘາວນໂຕ, ເອເຕນ ອມຣາຍ ວິກ຺ເຂໂປ ຕຖາ, ໂສ ວິຍາຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂໂປຕິ ອຕ຺ຖມາຫ ‘‘ສາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນນິມຸຊ຺ຊນາທິວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວິກ຺ເຂປປທຕ຺ເຖນ ອຸປມິຕຕ຺ຕາ. ອຍເມວ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ອາຈຣິຍສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນາປິ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ໂຕ. ອມຣາ ວິຍ ວິກ຺ເຂໂປ ອມຣາວິກ຺ເຂໂປຕິ ເກຈິ. ອຖ ວາ ອມຣາ ວິຍ ວິກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິໂນ, ເຕເຍວ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ.

໖໒. ວິກ຺ເຂປວາທິໂນ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ, ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ເມ ຈ (ອກຸສລຘມ຺ເມປິ ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໖໒) ສຠາວເຠທວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ຎາຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຸສລາກຸສລປທານໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມປຖວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິຆາໂຕ ວິເຫສາ ກາຍິກທຸກ຺ຂໍ ‘‘ວິປ຺ປຏິສາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນ ວຈນໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ມຸສາວາເທຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ວາ. ມຸສາວາທເຫຕຸ, ມຸສາວາທໂຕ ວາ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ເຈວ ຫິຣິຍາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກີທິສໍ ອມຣາວິກ຺ເຂປມາປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປຣິຍນ຺ຕວິກ຺ເຂປ’’ນ຺ຕິ, ເຕນ ອມຣາສທິສວິກ຺ເຂປສງ຺ຂາຕໍ ທຸຕິຍນຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຫິ ນຍທ຺ວເຍ ປຐມນຍວເສນາຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ, ທຸຕິຍນຍວເສນ ປນ ອມຣາສທິສວິກ຺ເຂປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ກຸສລນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວກ຺ຂຕິ.

‘‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິ ຍໍ ຕຍາ ປຸຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ລທ຺ຘິ ໂນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ. ອນິຍມິຕວິກ຺ເຂໂປຕິ ສສ຺ສຕາທີສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ປກາເຣ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປກຣຓໍ, ປຣວາທິນາ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປກາເຣ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປວິກ຺ເຂໂປຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອປຣິຍນ຺ຕວິກ຺ເຂປທສ຺ສນໍເຍວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ກຕໍ ‘‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນຕິ ອນິຍມິຕວິກ຺ເຂໂປ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ອິທໍ ກຸສລນ຺ຕິ ວາ ອກຸສລນ຺ຕິ ວາ ປຸຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິນາ ຈ. ‘‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ອນິຍເມຕ຺ວາ, ນິຍເມຕ຺ວາ ຈ ສສ຺ສເຕກຈ຺ຈສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຕກ຺ກີວາທານໍ ປຏິເສຘເນນ ຕໍ ຕໍ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປເຕວ ອປຣິຍນ຺ຕວິກ຺ເຂປວາທຕ຺ຕາ. ‘‘ອມຣາວິກ຺ເຂປິໂນ’’ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປນ ອນວຏ຺ຐິຕວາທຕ຺ຕາ ນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປກ຺ເຂ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຍໍ ປນ ອິທໍ…ເປ… ນ ພ຺ຍາກໂຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ກຸສລາທີນໍ ອພ຺ຍາກຣເຓນ ຕເທວ ອນວຏ຺ຐານໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ອິທໍ ກຸສລນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິນາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ປກ຺ເຂ ນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ກິໍ ໂນ ໂນຕິ ເຕ ລທ຺ຘີຕິ ເນວ ນ ໂຫຕີຕິ ຕວ ລທ຺ຘິ ໂຫຕິ ກິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂນ ໂນຕິປິ ເມ ໂນຕິ ເນວ ນ ໂຫຕີຕິປິ ເມ ລທ຺ຘິ ໂນ ໂຫຕິ.

໖໓. ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຠາວວິສຍານຎ຺ເຎວ ຣາຄາທີນໍ ວເສນ ໂຍຊນໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອຊານນ຺ໂຕປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຫສາຕິ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເວເຄນ. ‘‘ຠທ຺ຣມຸຂາຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ສມຸທາຈິຓ຺ຓມາລປນໍ, ສຸນ຺ທຣມຸຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຍາກຣເຓ, ນິມິຕ຺ເຕ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ຉນ຺ທຣາຄປທານໍ ສມານຕ຺ຖຠາເວປິ ວິກປ຺ປນໂຊຕເກນ ວາ-ສທ຺ເທນ ໂຍຄ຺ຍຕ຺ຕາ ໂຄພລີພທ຺ທາທິນເຍນ ຠິນ຺ນຕ຺ຖຕາວ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ໂທ ທຸພ຺ພລຣາໂຄ,ຣາໂຄ ພລວຣາໂຄ’’ຕິ. ໂທສປຏິເຆສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑເນ ວຕ຺ຕຕິ, ນາມ-ສທ຺ໂທ ຄຣຫາຍໍ. ນ ເກວລໍ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣເມວ, ອຖ ໂຂ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ຊານາມິ ນາມ, ປເຄວ ຕທຸຕ຺ຕຣິຊານເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປເຣຫິ ກຕສກ຺ກາຣສມານວິສຍານໍ ປນ ຣາຄາທີນໍ ວເສນ ອຍໍ ໂຍຊນາ – ກຸສລາກຸສລໍ ຍຖາຠູຕໍ ອປຊານນ຺ໂຕປິ ເຍສມຫໍ ສມວາເຍນ ກຸສລເມວ ‘‘ກຸສລ’’ນ຺ຕິ, ອກຸສລເມວ ‘‘ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ຈ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ເຕສຸ ຕຖາ ພ຺ຍາກຣຓເຫຕຸ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເຣ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ມມ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ອສ຺ສາຕິ. ໂທສປຏິເຆສຸປິ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕໍ ມມສ຺ສ ອຸປາທານໍ, ໂສ ມມສ຺ສ ວິຆາໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ (ຘ. ສ. ໑໒໑໙ ອາທໂຍ) ຍຖາລາຠວຈນໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ທຣາຄທ຺ວຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ‘‘ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕາ (ຘ. ສ. ໑໒໑໙ ອາທໂຍ) ອິທານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ອວິເສສໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຸຠຍມ຺ປິ ວາ’’ຕິອາທິນາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຫິ ໂທໂສປິ ‘‘ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ໂກຘຸປາທານວິນິພນ຺ຘາ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໖໓) ‘‘ອຸຠຍມ຺ປີ’’ຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສທ຺ທໂຕ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ສທ຺ທານມຕ຺ຖທ຺ວຍວາຈກຕ຺ຕາ. ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອມຸຎ຺ຈນຄ຺ຄຫຓໍ. ປຏິໂຆປິ ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ ອຸປນາຫາທິວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ໂລຠສ຺ເສວ ອຸປາທານຠາເວນ ປາກຏຕ຺ຕາ ໂທສສ຺ສາປິ ອຸປາທານຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫນນໍ ວິຫິໍສນໍ ວິພາຘນໍ. ຣາໂຄປິ ຫິ ປຣິຬາຫວເສນ ສາຣທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ນິສ຺ສຍໍ ວິຫນຕິ. ‘‘ຣາໂຄ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຣາຄໂທສານໍ ອຸປາທານຠາເວ ວິເສສທສ຺ສນມຸເຂນ ຕທຕ຺ຖສມຕ຺ຖນໍ. ວິນາເສຕຸກາມຕາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ ຄຫຓວິຫນນໂຕ.

໖໔. ປຑຕິ ສຠາວຘມ຺ເມ ຊານາຕິ, ຍຖາສຠາວໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຓ຺ຑາ, ສາ ເຍສໍ ເຕ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນາ’’ຕິອາທິນາ. ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ, ປຎ຺ຎາ. ເຍນ ຫິ ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຠູເຕນ ຍຸຕ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສເຍວ ຘມ຺ໂມ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ. ເຕນ ສຸຕຈິນ຺ຕາມຍປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ ຕາສເມວ ວິສຍຠາວໂຕ. ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫິ ຠາວນາມຍປຎ຺ຎາ. ‘‘ນິປຸຓາ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ສາຠາວິກຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຓ຺ຫສຸຂຸມພຸທ຺ຘິໂນ’’ຕິ. ອຕ຺ຖນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຖນານຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖເມວ ວາ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຕປຣປ຺ປວາທາ’’ຕິ ເອເຕນ ກຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ກິຣິຍາສາມຎ຺ຎວາຈກຕ຺ຕາ ‘‘ກຕວິຊ຺ໂຊ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ກຕ-ສທ຺ໂທ ຎາຓານຸຍຸຕ຺ຕຕໍ ວທຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກຕວາທປຣິຈຍາ’’ຕິ ເອເຕນ ປນ ‘‘ກຕສິປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສມຸທາຈິຓ຺ຓວາທຕໍ. ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ ປນ ສມຸຈ຺ຈຍທ຺ວເຍນ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທສໍ, ເອກເສສໍ ວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວາລເວຘີນໍ ຣູປໍ ສຠາໂວ ວິຍ ຣູປເມເຕສນ຺ຕິ ວາລເວຘິຣູປາຕິ ອາຫ ‘‘ວາລເວຘິຘນຸຄ຺ຄຫສທິສາ’’ຕິ. ສຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລຄ຺ຄສ຺ສ ອໍສຸໂກຏິເວຘກຘນຸຄ຺ຄຫສທິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິໂສເຍວ ຫິ ‘‘ວາລເວຘີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ມຎ຺ເຎ-ສທ຺ໂທ ອຸປມາໂຊຕໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ວິຍາ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາຄເຕນາຕິ ປຎ຺ຎາປເຠເທນ, ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ວາ. ສມນຸຍຸຎ຺ຊນາ ລທ຺ຘິຍາ ປຸຈ຺ຉາ. ສມນຸຄາຫນາ ຕໍກາຣຓສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກິໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ສມນຸຠາສນາປິ ໂອວາທວເສນ ສມນຸຍຸຎ຺ຊນາເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ສມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ສມ຺ປາເຍຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣາເທສຕໍ, ເອຍ຺ຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ສາມຕ຺ຖິຍຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ສມ຺ປາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໕-໖໖. ມນ຺ທາ ອຕິກ຺ຂາ ປຎ຺ຎາ ຍສ຺ສາຕິ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ, ເຕນາຫ ‘‘ອປຎ຺ຎສ຺ເສເວຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂມຫມູໂຫ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຫ-ກາຣໂລເປນ ‘‘ໂມມູໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕິສຍຕ຺ຖທີປກໍ ປຣິຍາຍທ຺ວຍສ຺ສ ອຕິເຣກຕ຺ຖຠາວໂຕຕິ ຍຖາ ‘‘ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕິສມ຺ມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ. ສິທ຺ເຘ ຫິ ສຕິ ປຸນາຣມ຺ໂຠ ນິຍມາຍ ວາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖນ຺ຕຣວິຎ຺ຎາປນາຍ ວາ. ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ກມ຺ມຸນາ ອາຄໂຕ, ຕຖາ ອິຘາປີຕິ ຕຖາຄໂຕ, ສຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມໍ ປຸຣິມານມ຺ປິ ຕິຓ຺ຓໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມສຠາວານວໂພຘໂຕ ອຕ຺ເຖວ ມນ຺ທຠາໂວ, ເຕສໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສລາທິຘມ຺ມານວໂພຘສ຺ສ ອວໂພຘນໂຕ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ. ປຈ຺ຉິໂມເຍວ ຕທຠາວໂຕ ມນ຺ທໂມມູຫຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ນນຸ ຈ ປຈ຺ຉິມສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມານວໂພຘສ຺ສ ອວໂພໂຘ ອຕ຺ຖິເຍວ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ອິຕິ ເຈ ເມ ອສ຺ສ, ‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’ຕິ ອິຕິ ເຕ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິອາທິວຈນໂຕຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖິ, ນ ປນ ຕສ຺ສ ປຸຣິມານໍ ວິຍ ອປຣິຎ຺ຎາຕຘມ຺ມພ຺ຍາກຣຓນິມິຕ຺ຕມຸສາວາທາທິຠາຍນຊິຄຸຈ຺ຉນາກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ມຫາມູຬ຺ໂຫເຍວາຕິ ຕຖາເວສ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິກ຺ເຂປກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’’ຕິ ອິຕິ ເຈ ມໍ ປຸຈ຺ຉສີຕິ ປຸຈ຺ຉາຐປນເມວ ເຕນ ທສ຺ສີຍຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມານວໂພຘາວໂພໂຘຕິ ອຍເມວ ວິເສເສນ ‘‘ມນ຺ໂທ ໂມມູໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວ ຫິ ຕຖາວາທີນໍ ສຎ຺ຈຍໍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອິເມສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສພ຺ພພາໂລ ສພ຺ພມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໘໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’’ຕິ ສສ຺ສຕທສ຺ສນວເສນ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວເສນ ວາ ປຸຈ຺ຉາ. ຍທິ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ສສ຺ສຕທສ຺ສນວເສນ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຍທິ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກ ສມ຺ມາທສ຺ສນວເສນາຕິ ທ຺ວິຘາປິ ອຕ຺ໂຖ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’’ຕິ ນຕ຺ຖິກທສ຺ສນວເສນ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວເສນ ວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ຈ ນຕ຺ຖິ ຈ ປໂຣ ໂລໂກ’’ຕິ ອຸຈ຺ເຉທທສ຺ສນວເສນ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວເສນ ວາ, ‘‘ເນວຕ຺ຖິ ນ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປກາຣຕ຺ຕຍປຏິກ຺ເຂເປ ສຕິ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ອຕ຺ຖິຕານຕ຺ຖິຕາຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາໂຣ ປໂຣ ໂລໂກຕິ ວິກ຺ເຂປຎ຺ເຎວ ປຸຣກ຺ຂາເຣນ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວເສນ ວາ ປຸຈ຺ຉາ. ເສສຈຕຸກ຺ກຕ຺ຕເຍປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸຎ຺ຎສງ຺ຂາຣຕ຺ຕິໂກ ວິຍ ຫິ ກາຍສງ຺ຂາຣຕ຺ຕິເກນ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ກສງ຺ຄຫິໂຕ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ເສສຈຕຸກ຺ກຕ຺ຕເຍນ ສຕ຺ຕປຣາມາສປຸຎ຺ຎາທິສຜລຕາໂຈທນານເຍນ (ອຕ຺ຕປຣາມາສປຸຎ຺ຎາທິຜລຕາໂຈທນານເຍນ ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໖໕, ໖໖) ສງ຺ຄຫິໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຕຕິຍຈຕຸກ຺ເກນ ປຸຎ຺ຎາທິກມ຺ມສຜລຕາຍ, ເສສຈຕຸກ຺ກຕ຺ຕເຍນ ຈ ສຕ຺ຕປຣາມາສຕາຍ ໂຈທນານໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອມຣາວິກ຺ເຂປິໂກ ປນ ສສ຺ສຕາທີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈ຺ຈນຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິອາທິນາ ວິກ຺ເຂປຎ຺ເຎວ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິອາທິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉິຕາກາຣປຏິເສຘນວເສນ ວິກ຺ເຂປາກາຣທສ຺ສນໍ. ກສ຺ມາ ປນ ວິກ຺ເຂປວາທິໂນ ປຏິກ຺ເຂໂປວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ນນຸ ວິກ຺ເຂປປກ຺ຂສ຺ສ ‘‘ເອວເມວ’’ນ຺ຕິ ອນຸຊານນມ຺ປິ ວິກ຺ເຂປປກ຺ເຂ ອວຏ຺ຐານໂຕ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ສິຍາຕິ? ນ, ຕຕ຺ຖາປິ ຕສ຺ສ ສມ຺ມູຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ປຏິກ຺ເຂປວເສເນວ ຈ ວິກ຺ເຂປວາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ສຎ຺ຈໂຍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ຎາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ປຸຏ຺ໂຐ ປຣໂລກຕ຺ຖິຕາທີນໍ ປຏິເສຘນມຸເຂເນວ ວິກ຺ເຂປໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ນນຸ ຈາຍໍ ສພ຺ໂພປິ ອມຣາວິກ຺ເຂປິໂກ ກຸສລາທໂຍ ຘມ຺ເມ, ປຣໂລກຕ຺ຖິຕາທີນິ ຈ ຍຖາຠູຕໍ ອນວພຸຊ຺ຌມາໂນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຖ ຕສ຺ສ ກຖໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກຠາໂວ ສິຍາ. ນ ຫິ ອວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖມຊານນ຺ຕສ຺ສ ວິກ຺ເຂປກຣຓມຕ຺ເຕນ ທິຏ຺ຐິຄຕິກຕາ ຍຸຕ຺ຕາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ເຫວ ໂຂ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິກ຺ເຂປກຣຓມຕ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກຕາ, ອຖ ໂຂ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວເສນ. ສສ຺ສຕາຠິນິເວສວເສນ ຫິ ມິຈ຺ຉາຠິນິວິຏ຺ໂຐເຍວ ປຸຄ຺ຄໂລ ມນ຺ທພຸທ຺ຘິຕາຍ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ, ປຣໂລກຕ຺ຖິຕາທີນິ ຈ ຍາຖາວໂຕ ອປ຺ປຏິພຸຊ຺ຌມາໂນ ອຕ຺ຕນາ ອວິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ມຸສາວາທຠເຍນ ຈ ວິກ຺ເຂປມາປຊ຺ຊຕີຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຍາສໍ ສຕ຺ເຕວ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍ, ເສສາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂຍ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໗, ໙໘) ອຖ ວາ ປຸຎ຺ຎປາປານໍ, ຕພ຺ພິປາການຎ຺ຈ ອນວໂພເຘນ, ອສທ຺ທຫເນນ ຈ ຕພ຺ພິສຍາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິກ຺ເຂປກຣຓເມວ ສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ຂນ຺ຕິໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຠິນິວິສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິສຸໍເຍເວສາ ເອກາ ທິຏ຺ຐິ ສຕ຺ຕຠງ຺ຄທິຏ຺ຐິ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຍນ຺ຕຣຫິຕາ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ເຈວ ວາຈາ’’ ຈາຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໑). ຍໍ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິເມປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຘມ຺ມານຸສາເຣເນວ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິເກສຸ ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ, ຕເທຕສ຺ສ ອມຣາວິກ຺ເຂປວາທສ຺ສ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສງ຺ຄຫວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນສ຺ສ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສງ຺ຄໂຫຕິ? ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ອນຠິນິເວສນໂຕ. ນຕ຺ຖິ ຫິ ໂກຈິ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕເວທີ ວິວາທພຫຸລຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ສ. ‘‘ເອວເມວ’’ນ຺ຕິ ປນ ສທ຺ທນ຺ຕເຣນ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານນາ ອນາທິກາລິກາ ໂລເກ, ຕສ຺ມາ ສສ຺ສຕເລສສ຺ສ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠນໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ເອຕສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.