ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທວຓ຺ຓນາ

໓໘. ‘‘ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ’’ຕິ ຕທ຺ຘິຕປທໍ ສມາສປເທນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ເຕສຸ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈ ເອກຈ຺ຈໍ ສສ຺ສຕເມຕສ຺ສາຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສໂຕ, ວາໂທ, ໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ ຕທ຺ຘິຕວເສນ, ສມາສວເສນ ປນ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສໂຕ ວາໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທາ. ເອສ ນໂຍ ເອກຈ຺ຈອສສ຺ສຕິກປເທປິ. ນນຸ ຈ ‘‘ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕທຎ຺ເຎສໍ ເອກຈ຺ຈອສສ຺ສຕິກຠາວສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ສິທ຺ຘເມວາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖໂຕ, ສທ຺ທໂຕ ປນ ອສິທ຺ຘເມວ ຕສ຺ມາ ສທ຺ທໂຕ ປາກຏຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອິຘ ສາວເສສໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ. ‘‘ອິສ຺ສໂຣ ນິຈ຺ໂຈ, ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອວໍປວຕ຺ຕວາທາ ສຕ຺ເຕກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອິສ຺ສຣວາທາ. ຕຖາ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ອຎ຺ເຎ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອວໍປວຕ຺ຕວາທາປິ. ‘‘ປຣມາຓໂວ ນິຈ຺ຈາ, ທ຺ວິອຓຸກາທໂຍ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ (ວິສິສິກທສ຺ສເນ ສຕ຺ຕມປຣິຈ຺ເຉເທ ປຐມກຓ຺ເຑ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ) ເອວໍປວຕ຺ຕວາທາ ສງ຺ຂາເຣກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ກາຓາທາ. ຕຖາ ‘‘ຈກ຺ຂາທໂຍ ອນິຈ຺ຈາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ (ນ຺ຍາຍທສ຺ສເນ, ວິເສສິກທສ຺ສເນ ຈ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ) ເອວໍປວຕ຺ຕວາທາປິ. ອິຘາຕິ ‘‘ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ, ອິມິສ຺ສາ ວາ ເທສນາຍ. ຄຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເທສິຕພ຺ພຠາເວນ ວາ ເທສນາຎາເຓນ ສມາທິນ຺ນາ ຕຖາ ເຈວ ເທສິຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ອິຘ ປຸຣິມກາ ຕໂຍ ວາທາ ສຕ຺ຕວເສນ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສງ຺ຂາຣວເສນ ເທສິໂຕ. ‘‘ສງ຺ຂາເຣກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ເຕຫິ ສສ຺ສຕຠາເວນ ຄຍ຺ຫມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ຍາຖາວສຠາວທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກມຕທສ຺ສນວເສນ. ຕສ຺ສ ຫິ ສສ຺ສຕາຠິມຕໍ ອສງ຺ຂຕເມວາຕິ ລທ຺ຘິ. ເຕເນວາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ…ເປ… ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ຍສ຺ສ ສຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຠິສງ຺ຂຕຠາວໍ ປຏິຊານາຕິ, ຕສ຺ເສວ ນິຈ຺ຈຘຸວາທິຠາໂວ ອນຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ສກ຺ກາ ປຏິຊານິຕຸໍ, ເອເຕນ ຈ ‘‘ອຸປ຺ປາທວຍຘຸວຕາຍຸຕ຺ຕາ ສຠາວາ ສິຍາ ນິຈ຺ຈາ, ສິຍາ ອນິຈ຺ຈາ, ສິຍາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໘) ປວຕ຺ຕສຕ຺ຕຠງ຺ຄວາທສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາ ວິຠາວິຕາ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຍຸຕ຺ຕຕາວິຠາວນາ – ຍທິ ຫິ ‘‘ເຍນ ສຠາເວນ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕເນວ ສຠາເວນ ໂສ ຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ສິຍາ ອເນກນ຺ຕວາໂທ. ອຖ ອຎ຺ເຎນ, ນ ສິຍາ ອເນກນ຺ຕວາໂທ. ນ ເຈຕ຺ຖ ເທສນ຺ຕຣາທິສມ຺ພນ຺ຘຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ ວຕ຺ຕຸໍ ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂລກສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ວິວາທາຠາວໂຕ ຈ. ເຍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓຆເຏນ ມກຸເຏ ກເຕ ຆຏຠາໂວ ນສ຺ສຕິ, ມກຸຏຠາໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຸວຓ຺ຓຠາໂວ ຕິຏ຺ຐຕິເຍວ, ເອວໍ ສພ຺ພສຠາວານໍ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ນສ຺ສຕິ, ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຠາໂວ ເອວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ກິໍ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓໍ, ຍໍ ຆເຏ, ມກຸເຏ ຈ ອວຏ຺ຐິຕໍ, ຍທິ ຣູປາທິ, ໂສ ສທ຺ໂທ ວິຍ ອນິຈ຺ໂຈ. ອຖ ຣູປາທິສມູໂຫ ສມ຺ມຸຕິມຕ຺ຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາ ວາ ນຕ຺ຖິຕາ ວາ ນິຈ຺ຈຕາ ວາ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ອເນກນ຺ຕວາໂທ ນ ສິຍາ. ຘມ຺ມານຎ຺ຈ ຘມ຺ມິໂນ ອຎ຺ຎຖານຎ຺ຎຖາ ຈ ປວຕ຺ຕິຍໍ ໂທໂສ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ສສ຺ສຕວາທວິຈາຣຓາຍໍ. ຕສ຺ມາ ໂສ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ນ ນິຈ຺ຈານິຈ຺ຈນວຕ຺ຕພ຺ພຣູໂປ ອຕ຺ຕາ, ໂລໂກ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕາປຣິຊານນໂຕ ຍຖາ ນິຈ຺ຈາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣູປໍ, ຍຖາ ວາ ທີປາທໂຍ. ນ ຫິ ຣູປາທີນໍ ອຸທຍພ຺ພຍສຠາວານໍ ນິຈ຺ຈານິຈ຺ຈນວຕ຺ຕພ຺ພສຠາວຕາ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ຊີວສ຺ສ ຈ ນິຈ຺ຈາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣູປໍ ສິຍາຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕຠງ຺ໂຄ ວິຍ ເສສຠງ຺ຄານມ຺ປິ ອສມ຺ຠໂວເຍວາຕິ ສຕ຺ຕຠງ຺ຄວາທສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໘).

ນນຸ ຈ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ຘມ຺ມາ ສສ຺ສຕາ, ເອກຈ຺ເຈ ອສສ຺ສຕາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວາເທ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອສສ຺ສຕຠາວສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ຍຖາສຠາວາວໂພໂຘ ເອວ, ອຖ ເອວໍວາທີນໍ ກຖໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນໍ ສິຍາຕິ, ໂກ ວາ ເອວມາຫ ‘‘ຈກ຺ຂາທີນໍ ອສສ຺ສຕຠາວສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ? ອສສ຺ສເຕສຸເຍວ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ຘມ຺ມານໍ ສສ຺ສຕຠາວສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ອິຘ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເຕນ ປນ ເອກວາເທ ປວຕ຺ຕມາເນນ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອສສ຺ສຕຠາວາວໂພໂຘ ວິທູສິໂຕ ສໍສຏ຺ຐຠາວໂຕ ວິສສໍສຏ຺ໂຐ ວິຍ ສປ຺ປິປິຓ຺ໂຑ, ຕໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ສກິຈ຺ຈກຣຓາສມຕ຺ຖຕາຍ ສມ຺ມາທສ຺ສນປກ຺ເຂ ຐເປຕພ຺ພຕໍ ນາຣຫຕີຕິ. ອສສ຺ສຕຠາເວນ ນິຈ຺ຉິຕາປິ ວາ ຈກ຺ຂຸອາທໂຍ ສມາໂຣປິຕຊີວສຠາວາ ເອວ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຕທວໂພຘສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນຠາໂວ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ. ເຕເນວາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອິຕິປິ…ເປ… ກາໂຍ ອິຕິປິ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອສງ຺ຂຕາຍ, ສງ຺ຂຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ວເສນ ຍຖາກ຺ກມໍ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ຘມ຺ມາ ສສ຺ສຕາ, ເອກຈ຺ເຈ ອສສ຺ສຕາ’’ຕິ ເອວໍປວຕ຺ໂຕ ວິຠຊ຺ຊວາໂທປິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາໂທເຍວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເອວມ຺ປກາຣາ ໂຈທນາ ອນວກາສາ ໂຫຕິ ອວິປຣີຕຘມ຺ມສຠາວປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ອວິປຣີຕຘມ຺ມສຠາວປຏິປຕ຺ຕິເຍວ ເຫສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ອນາໂຣປິຕຊີວສຠາວຕ຺ຕາ ຈ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ປຸຣິມສ຺ມິມ຺ປິສສ຺ສຕວາເທ ອສສ຺ສຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ‘‘ສສ຺ສຕາ’’ຕິ ຄຫຓໍ ວິເສສໂຕ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນໍ ຠວຕິ. ສສ຺ສຕານໍ ປນ ‘‘ສສ຺ສຕາ’’ຕິ ຄາໂຫ ນ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນໍ ຍຖາສຠາວຄ຺ຄາຫຠາວໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອິມສ຺ສ ວາທສ຺ສ ວາທນ຺ຕຣຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອິຘ ວິຍ ປຸຣິເມປິ ເອກຈ຺ເຈສ຺ເວວ ຘມ຺ເມສຸ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາຫສມ຺ຠວໂຕຕິ, ວຕ຺ຕພ຺ພາເຍວ ອສສ຺ສເຕສ຺ເວວ ‘‘ເກຈິເທວ ຘມ຺ມາ ສສ຺ສຕາ, ເກຈິ ອສສ຺ສຕາ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປນາວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິຠາຄປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອິມສ຺ສ ວາທສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ເອກເທສສ຺ສ ສມຸທາຍນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ອຍໍ ສປ຺ປເທສສສ຺ສຕຄ຺ຄາໂຫ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ນິປ຺ປເທສສສ຺ສຕຄ຺ຄາເຫ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕີ? ຕຖາປິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ວາທີ ຕພ຺ພິສຍວິເສສວເສນ ວາທທ຺ວຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ເຎ ເອວ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສສ຺ສຕາ’’ຕິ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ, ອຎ຺ເຎ ‘‘ເອກຈ຺ເຈວ ສສ຺ສຕາ, ເອກຈ຺ເຈ ອສສ຺ສຕາ’’ຕິ. ສງ຺ຂາຣານໍ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ, ເອກເທສປຣິຄ຺ຄໂຫ ຈ ວາທທ຺ວຍສ຺ສ ປຣິພ຺ຍຕ຺ໂຕເຍວ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ອເນກວິຘສມຸສ຺ສເຍ, ເອກວິຘສມຸສ຺ສເຍ ຈ ຂນ຺ຘປພນ຺ເຘນ ອຠິນິເວສຠາວໂຕ ຕຖາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ຫິ ສສ຺ສຕວາທີ ຊາຕິວິເສສວເສນ ນານາວິຘຣູປກາຍສນ຺ນິສ຺ສເຍ ເອວ ອຣູປຘມ຺ມປຸຎ຺ເຊ ສສ຺ສຕາຠິນິເວສີ ຊາໂຕ ອຠິຎ຺ຎາເຓນ, ອນຸສ຺ສວາທີຫິ ຈ ຣູປກາຍເຠທຄຫຓໂຕ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິ’’ນ຺ຕິ, (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔; ມ. ນິ. ໑.໑໔໘; ປາຣາ. ໑໒) ‘‘ຈວນ຺ຕິ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໕; ມ. ນິ. ໑.໑໔໘; ປາຣາ. ໑໒) ຈ ອາທິ. ວິເສສລາຠີ ປນ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິໂກ ອນຸປຘາຣິຕເຠທສມຸສ຺ສເຍ ຘມ຺ມປພນ຺ເຘ ສສ຺ສຕາກາຣຄຫເຓນ ອຠິນິເວສໍ ຊເນສິ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນຂນ຺ຘສນ຺ຕານວິສຍຕ຺ຕາ ຕທຠິນິເວສສ຺ສ. ຕຖາ ຫິ ຕີສຸປິ ວາເທສຸ ‘‘ຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ນານຸສ຺ສຣຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕກ຺ກີນໍ ປນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສສ຺ສເຕກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທີນໍ ສສ຺ສຕາຠິນິເວສວິເສໂສ ຣູປາຣູປຘມ຺ມວິສຍຕາຍ ສຸປາກໂຏເຍວາຕິ.

໓໙. ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີວິວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປານມຕິກ຺ກເມນ ປຸນ ສໍວຏ຺ຏນໂຕ, ອທ຺ຘາ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ກາລປຣິຍາຍຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທີຆສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຍນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອຈ຺ຈໂຍ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ, ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ຈ ອຕ຺ຖວິເສສວາຈກຕ຺ຕາ ສໍ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ໂຕ ວຏ຺ຏ-ສທ຺ໂທ ວິນາສວາຈີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ, ວຕຸ-ສທ຺ໂທ ວາ ຄຕິຍເມວ. ສງ຺ຂຍຕ຺ຖໂຊຕເກນ ປນ ສໍ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘເນນ ວິນາສຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ. ສງ຺ຂຍວເສນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ຫິ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ຕ-ກາຣສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ຏ-ກາຣາເທໂສ. ວິປຕ຺ຕິກຣມຫາເມຆສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຕ຺ໂຕ ຫິ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຓຸສຫຄໂຕປິ ສງ຺ຂາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ໂລໂກ ສໍວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາຬິຍໍ ໂລໂກຕິ ປຖວີອາທິຠາຊນໂລໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຕທວເສສສ຺ສ ພາຫຸລ຺ລໂຕ, ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເຍ’’ຕິອາທິນາ. ອຸປຣິພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສູຕິ ອາຠສ຺ສຣຠູມິໂຕ ອຸປຣິຠູມີສຸ. ອຄ຺ຄິນາ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ, ເຕເນວາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ອາຠສ຺ສຣສໍວຕ຺ຕນິກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ຕເທວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕສ຺ເສວ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ວາຣນິຍໂມ –

‘‘ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຄ຺ຄິນາ ວາຣາ, ອຏ຺ຐເມ ອຏ຺ຐເມ ທກາ;

ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຍທາ ປຸຓ຺ຓາ, ເອໂກ ວາຍຸວໂຣ ສິຍາ’’ຕິ. (ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິຠາວນີຏີກາຍ ປຎ຺ຈມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາຍມ຺ປິ);

ອາຣຸປ຺ເປສຸ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນຕ຺ເຖນ ວາ-ສທ຺ເທນ ສໍວຏ຺ຏມານໂລກຘາຕູຫິ ອຎ຺ຎໂລກຘາຕູສຸ ວາຕິ ວິກປ຺ເປຕິ. ນ ຫິ ສພ຺ເພ ອປາຍສຕ຺ຕາ ຕທາ ຣູປາຣູປຠເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ອປາເຍສຸ ທີຆຕຣາຍຸການໍ ມນຸສ຺ສໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ, ມນຸສ຺ສໂລກູປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວິນາ ຕທາ ເຕສໍ ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິຍາ ອນຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກປິ ຫິ ສໍວຏ຺ຐມາເນ ກປ຺ເປ ນິຣຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ປິຏ຺ຐິຈກ຺ກວາເຬເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໑໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣມນສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາເວ ພາຫິຣປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນາ ມນສາວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣູປາວຈຣສຕ຺ຕາ ເອວ ‘‘ມໂນມຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ປນ ພາຫິຣປຈ຺ຈຍປຏິຍຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ເຎຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມໂນມຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຍເທວໍ ກາມາວຈຣສຕ຺ຕານມ຺ປິ ໂອປປາຕິການໍ ມໂນມຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ອຘິຈິຕ຺ຕຠູເຕນ ອຕິສຍມນສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ເຕສຸເຍວ ມໂນມຍໂວຫາຣໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຌານ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ຌານມເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມ຺ປິ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ມໂນມຍຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ຕຕ຺ຖ ພາຫິຣປຈ຺ຈເຍຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຕາສງ຺ກາຍ ອຠາເວນ ມນສາ ເອວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອວຘາຣຓາສມ຺ຠວໂຕ. ນິຣຸຬ຺ໂຫວາຍໍ ໂລເກ ມໂນມຍໂວຫາໂຣ ຣູປາວຈຣສຕ຺ເຕສຸ. ຕຖາ ຫິ ອນ຺ນມໂຍ ປານມໂຍ ມໂນມໂຍ ອານນ຺ທມໂຍ ວິຎ຺ຎາຓມໂຍຕິ ປຎ຺ຈຘາ ອຕ຺ຕານໍ ເວທວາທິໂນ ປຣິກປ຺ເປນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ເຉທວາເທປິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ທິພ຺ໂພ ຣູປີ ມໂນມໂຍ’’ຕິ, (ທີ. ນິ. ໑.໘໗) ເຕ ປນ ຌານານຸຠາວໂຕ ປີຕິຠກ຺ຂາ ສຍໍປຠາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣາຕິ ອາຫ ‘‘ປີຕິ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນວ ປຠາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຠນາ ວາ ຐາຍີ ສຠາ ເອເຕສນ຺ຕິ ສຸຠຏ຺ຐາຍິໂນຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຸກ຺ກໍເສນາຕິ ອາຠສ຺ສເຣ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຕ຺ຕາຠາປ຺ປມາຓາຠາ ປນ ທ຺ເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ກປ຺ເປ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ ກປ຺ເປຕິ ຈຕຸນ຺ນມສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປານໍ ສມຸທາຍຠູເຕ ອຏ຺ຐ ມຫາກປ຺ເປ.

໔໐. ວິນາສວາຈີເຍວ ວຏ຺ຏ-ສທ຺ໂທ ປຏິເສຘໂຊຕເກນ ອຸປສຄ຺ເຄນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຓ຺ຐາຫນຕ຺ຖຎາປໂກຕິ ອາຫ ‘‘ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ, ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວາ ຘາຕູນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ວຑ຺ຒຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຕ຺ຕິມຫາເມຆສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຫິ ປຏ຺ຐາຍ ປຖວີສນ຺ຘາຣກຸທກຕໍສນ຺ຘາຣກວາຍຸອາທີນໍ ສມຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຍາວ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປາຕຸຠາໂວ, ຕາວ ໂລໂກ ວິວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປກຕິຍາຕິ ສຠາເວນ, ຕສ຺ສ ‘‘ສຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຖາສຸຎ຺ຎຕາຍ ກາຣຓມາຫ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ. ປຸຣິມຕຣໍ ອຎ຺ເຎສໍ ສຕ຺ຕານມນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ຠາໂວ, ເຕນ ຍຖາ ເອກຈ຺ຈານິ ວິມານານິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ຉຑ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎານິ, ນ ເອວມິທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ສກກມ຺ມສ຺ສ ປຐມໍ ກຣຓໍ ປກຕິ, ຕາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເຕນ ຍຖາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມພເລນ ປຐມໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຕສ຺ສ ປຸຣິມຕຣໍ, ສມານກາເລ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິຕາຍ ສຸຎ຺ຎມິທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ, ເຕສໍ ນິວາສຕາຍ ຠູມິປິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກຠູມີຕິ ປນ ປາເຐພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການໍ ສມ຺ພນ຺ຘິນີ ຠູມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ຕາ ສຍໍ ກາຣໂກ. ກາເຣຕາ ປເຣສໍ ອາຓາປໂກ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໐໘) ວຸຕ຺ຕນເຍນ, ເອເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ກມໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຠາເວ ຈ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ກມ຺ມໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ. ອຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ວິປຈ຺ຈນກກມ຺ມສ຺ສ ສຫກາຣີກາຣກຠາວໂຕ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ. ອຸຕຸ ສມຸຏ຺ຐານເມຕິສ຺ສາຕິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາ. ‘‘ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາ’’ຕິປິ ສມາສວເສນ ປາໂຐ ກມ຺ມສຫາໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ສຫາຍຠູໂຕ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ, ໂສ ເອວ ອຸຕຸ ຕຖາ, ໂສວ ສມຸຏ຺ຐານເມຕິສ຺ສາຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸອານາ. ຣຕນຠູມີຕິ ອຸກ຺ກໍສຄຕປຸຎ຺ຎກມ຺ມານຸຠາວໂຕ ຣຕນຠູຕາ ຠູມິ, ນ ເກວລໍ ຠູມິເຍວ, ອຖ ໂຂ ຕປ຺ປຣິວາຣາປີຕິ ອາຫ ‘‘ປກຕີ’’ຕິອາທິ. ປກຕິນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ປຸຣິມກປ຺ເປສຸ ປຸຣິມການໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມວິມານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກຠູມິຍາ. ສາມຎ຺ຎວິເສສວເສນ ເຈຕໍ ອາຘາຣທ຺ວຍໍ. ກຖໍ ປຓີຕາຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຠູມິຍາ ຐິຕານໍ ຫີນາຍ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ, ນິກນ຺ຕິວເສນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປກຕິຍາ ສຠາເວນ ນິກນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວສິຕຏ຺ຐາເນຕິ ວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພຏ຺ຐາເນ. ຕໂຕ ໂອຕຣນ຺ຕີຕິ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຠູມິໂຕ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິໍ ອປສກ຺ກນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປາຍຸເກຕິ ຍໍ ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ອຸປຊ຺ຊນາຣຫວິປາກປພນ຺ຘໂຕ ອປ຺ປປຣິມາຓາຍຸເກ. ຕສ຺ສ ເທວໂລກສ຺ສາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ, ນິສ຺ສຍວເສນ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ. ອາຍຸປ຺ປມາເຓເນວາຕິ ປຣມາຍຸປ຺ປມາເຓເນວ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປ຺ປກໍ. ອນ຺ຕຣາວ ຈວນ຺ຕີຕິ ຣາຊໂກຏ຺ຐາຄາເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕຓ຺ຑຸລນາຬິ ວິຍ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍາ ຫຸຕ຺ວາ ສກກມ຺ມປ຺ປມາເຓນ ຕສ຺ສ ເທວໂລກສ຺ສ ປຣມາຍຸອນ຺ຕຣາ ເອວ ຈວນ຺ຕິ.

ກິໍ ປເນຕໍ ປຣມາຍຸ ນາມ, ກຖໍ ວາ ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປ຺ປມາຓນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ໂຍ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຠວວິເສເສ ວິປາກປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ຐິຕິກາລນິຍໂມ ປຸຣິມສິທ຺ຘຠວປຕ຺ຖນູປນິສ຺ສຍວເສນ ສຣີຣາວຍວວຓ຺ຓສຓ຺ຐານປ຺ປມາຓາທິວິເສສາ ວິຍ ຕໍຕໍຄຕິນິກາຍາທີສຸ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິຍຕປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກກາມາວຈຣເທວຣູປາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ສຸກ຺ກໂສຓິຕາທິອຸຕຸໂຠຊນາທິອຸຕຸອາທິປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍູປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ຈ, ໂສ ອາຍຸເຫຕຸກຕ຺ຕາ ກາຣຓູປຈາເຣນ ອາຍຸ, ອຸກ຺ກໍສປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຣມາຍູຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາສກໍ ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐາຍີນມ຺ປິ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຐປນາກາຣວຸຕ຺ຕິຕາຍ ປວຕ຺ຕການິ ຣູປາຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນ ເກວລໍ ເນສໍ ຂຓຏ຺ຐິຕິຍາ ເອວ ກາຣຓຠາເວນ ອນຸປາລການິ, ອຖ ໂຂ ຍາວ ຠງ຺ຄຸປຈ຺ເຉທາ [ຠວງ຺ຄຸປຈ຺ເຉທາ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໐)] ອນຸປພນ຺ຘສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທເຫຕຸຠາເວນາປິ. ຕສ຺ມາ ເຈສ ອາຍຸເຫຕຸໂກເຍວ, ຕໍ ປນ ເທວານໍ, ເນຣຍິການຎ຺ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິຍຕປຣິຈ຺ເຉທໍ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ປນ ເອກນ຺ຕນິຍຕປຣິຈ຺ເຉທເມວ. ອວສິຏ຺ຐມນຸສ຺ສເປຕຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ປນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິສໍວຕ຺ຕນິກກມ຺ມພຫຸເລ ກາເລ ຕໍກມ຺ມສຫິຕສນ຺ຕານຊນິຕສຸກ຺ກໂສຓິຕປຈ຺ຈຍານໍ, ຕມ຺ມູລການຎ຺ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍສມວິສມປຣິວຕ຺ຕນາທິຊນິຕອຸຕຸອາຫາຣາທິສມວິສມປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ຈິຣາຈິຣກາລຕາຍ ອນິຍຕປຣິຈ຺ເຉທໍ, ຕສ຺ສ ຈ ຍຖາ ປຸຣິມສິທ຺ຘຠວປຕ຺ຖນາວເສນ ຕໍຕໍຄຕິນິກາຍາທີສຸ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວິເສສນິຍໂມ ສິທ຺ໂຘ, ທສ຺ສນານຸສ຺ສວາທີຫິ ຕຖາເຍວ ອາທິໂຕ ຄຫຓສິທ຺ຘິຍາ, ເອວໍ ຕາສຸ ຕາສຸ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມປ຺ປມາຓໍ ຐິຕິກາລໍ ທສ຺ສນານຸສ຺ສເວຫິ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ປຣມຕໍ ອຊ຺ໂຌສາຍ ປວຕ຺ຕິຕຠວປຕ຺ຖນາວເສນ ອາທິໂຕ ປຣິຈ຺ເຉທນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ປນ ກມ຺ມໍ ຕາສຸ ຕາສຸ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ຍຖາ ຕໍຕໍອຸປປຕ຺ຕິນິສ຺ສິຕວຓ຺ຓາທິນິພ຺ພຕ຺ຕເນ ສມຕ຺ຖໍ, ເອວໍ ນິຍຕາຍຸປຣິຈ຺ເຉທາສຸ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກເມນ ວິປາກນິພ຺ພຕ຺ຕເນ ສມຕ຺ຖໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຍຸປ຺ປມາເຓເນວ ຈວນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈຍສຫາເຍຫິ ອນຸປາລກປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປາທິນ຺ນກກ຺ຂນ຺ຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາກາໂຣ ອຕ຺ຖໂຕ ປຣມາຍຸກສ຺ສ ໂຫຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທານຕິກ຺ກມນໂຕ, ຕສ຺ມາ ສຕິປິ ກມ຺ມາວເສເສ ຐານໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎພເລນ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາຍຸກ຺ຂຍາ ວາ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍາ ວາ ອາຠສ຺ສຣກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປເນຕ຺ຖ ກາມາວຈຣເທວານໍ ວິຍ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິການມ຺ປິ ເຍຠຸຍ຺ເຍເນວ ນິຍຕາຍຸປຣິຈ຺ເຉທຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ເທວໂລກໂຕ ເທວປຸຕ຺ຕາ ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂເຍນ ອາຫາຣກ຺ຂເຍນ ໂກເປນາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ຈວນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອປ຺ປມາທວຄ຺ເຄ) ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປໍ ວາ ອຸປຑ຺ຒກປ຺ປໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ໂປ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ຕຖາຣູໂປ ກາໂລເຍວ, ວາ-ສທ຺ໂທ ປນ ກປ຺ປສ຺ສ ຕຕິຍຠາຄໍ ວາ ຕໂຕ ອູນມຘິກໍ ວາຕິ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ.

໔໑. ອນຠິຣຕີຕິ ເອກກວິຫາເຣນ ອນຠິຣມຓສງ຺ຂາຕາ ອຎ຺ເຎຫິ ສມາຄມິຈ຺ຉາເຍວ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອກກສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ນິວສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຈນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິ. ເອວມນ຺ວຍມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນນຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາປິ ສິຍາຕິ ໂຈທນາໂສຘນວເສນ ພ຺ຍຕິເຣກໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ປິຍວຕ຺ຖຸວິຣເຫນ, ປິຍວຕ຺ຖຸອລາເຠນ ວາ ຈິຕ຺ຕວິຄ຺ຆາໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ, ສາ ປນຕ຺ຖໂຕ ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທວ, ເຕນາຫ ‘‘ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນຕ຺ຖິ ຌານານຸຠາວປຫີນຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມາວຕ຺ຖາຍ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊນາ ຜນ຺ທນາ ເອວ ອິຘ ປຣິຕສ຺ສນາ. ສາ ຫິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຌານຣຕິຍາ ຐິຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕານຠິຣຕິນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓສ຺ສ ຈ ກາຣຓຠູຕາ. ເຕນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາຕສ຺ສ ນາປິ ທິຏ຺ຐິຕສ຺ສນາປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໑) ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣ ອິມໍເຍວ ປາຬິໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຍໍ ຕຓ຺ຫາຕສ຺ສນາ ນາມາ’’ຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕໍ ປນ ທິຏ຺ຐິຕສ຺ສນາຍ ວິສຸໍ ອຸທາຫຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຕຓ຺ຫາຕສ຺ສນເມວ ຕໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິຕສ຺ສນາຍ ອລພ຺ຠມານຕ຺ຕາຕິ ນ ໂທໂສ. ອິທານິ ສມານສທ຺ທວຈນີຍານໍ ອຕ຺ຖານມຸທ຺ຘຣຓໍ ກຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສາ ປເນສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຏິຆສງ຺ຂາໂຕ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ເອວ ຕາສຕສ຺ສນາ. ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຍຖາຣຫໍ. ‘‘ຊາຕິໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວິຠງ຺ຄປາຬິ, (ວິຠ. ໙໒໑) ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ຖກຖາ – ຊາຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠຍນ຺ຕິ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໍ. ຠຍານກນ຺ຕິ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຍວເສນ ຄຕ຺ຕກມ຺ໂປ, ວິເສສໂຕ ຫທຍມໍສຈລນໍ. ໂລມຫໍໂສຕິ ໂລມານໍ ຫໍສນໍ, ຠິຕ຺ຕິຍໍ ນາຄທນ຺ຕານມິວ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄຠາໂວ, ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ກິຈ຺ຈໂຕ ຠຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ເຈຕໂສ ອຸຕ຺ຣາໂສຕິ ສຠາວໂຕ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ. ຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ຠຍານກນ຺ຕິ ເຠຣວາຣມ຺ມຓນິມິຕ຺ຕໍ ພລວຠຍໍ, ເຕນ ສຣີຣສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາໂວ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໑) ວຸຕ຺ຕໍ, ອເນເນວ ຠຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂຸທ຺ທກຠຍໍ ທສ຺ສິຕໍ, ອິຕິ ເອຕ຺ຖ ປໂຍເຄ ອຍໍ ຕສ຺ສນາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຕສ຺ສິຕວິປ຺ຜນ຺ທິຕເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ເຈວ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາເຕນ ຈ ປຣິຕສ຺ສິເຕນ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕເມວ ຈລິຕເມວ ກມ຺ປິຕເມວາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໕-໑໑໗) ອຏ຺ຐກຖາຍມຕ຺ຖໍ ວກ຺ຂຕິ. ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາຕສ຺ສນມນ຺ຕເຣນ ທິຏ຺ຐິຕສ຺ສນາເຍວ ນິຫຏາຕິ. ‘‘ເຕປີ’’ຕິອາທິ ສີໂຫປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິ (ອ. ນິ. ໔.໓໓) ຕຕ຺ຖ ເຕປີຕິ ທີຆາຍຸກາ ເທວາປິ. ຠຍນ຺ຕິ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາປຣິຈິຓ຺ຓນ຺ເຕ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣໂຕ ຠາຍນວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠຍຎາຓໍ. ສໍເວຄນ຺ຕິ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປຎາຓໍ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປເມວ ວາ. ສນ຺ຕາສນ຺ຕິ ອາທີນວນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ສນ຺ຕາສນຎາຓໍ. ອຸປປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສເນວ.

ສຫພ຺ຍຕນ຺ຕິ ສຫາຍຠາວມິຈ຺ເຉວ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສຫພ຺ຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສຫາຍຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ໂສ ຫິ ສຫ ພ຺ຍາຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂທສໍ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ສຫພ຺ໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍຕາ. ສຫາຍຠາໂວ ປນ ສຫຠາໂວເຍວ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາຍໂຕ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຫຠາວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສສາຘນສມວາຍຕ຺ໂຖ ວາ ສຫ-ສທ຺ໂທ ອຘິກິຈ຺ຈປເທ ອຘິສທ຺ໂທ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ສຫ ເອກໂຕ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍໍ ຍຖາ ‘‘ທາສພ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຕເທວ ສຫພ຺ຍຕາ, ສກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິວເສນ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຫຠາວ’’ນ຺ຕິ. ອປິຈ ສຫ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຫໂວ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍໍ ຍຖາ ‘‘ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ, ຕເທວ ສຫພ຺ຍຕາຕິ ເອວໍ ວິມານຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໒. ອິເມ ສຕ຺ເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາຕິ ເສໂສ. ອຠິຠວນາ ເຈຕ຺ຖ ປາປສຠາເວນ ເຊຏ຺ຐຠາເວນ ‘‘ເຕ ສຕ຺ເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຎ຺ຎນາເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຊຏ຺ຐໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ທສ຺ສເນ ອນ຺ຕຣາຍາຠາວວຈເນນ, ທໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ສເນຍ຺ຍວິເສສປຣິຄ຺ຄຫາຠາເວນ ຈ ອນາວຣຓທສ຺ສາວິຕໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພໍ ປສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ທສ຺ສເນຍ຺ຍວິເສສສ຺ສ ຫິ ປເທສຠູຕສ຺ສ ອຄ຺ຄຫເຓ ສຕິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ນິປ຺ປເທສຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຍຖາ ‘‘ທິກ຺ຂິໂຕ ນ ທທາຕີ’’ຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວິເສສສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ປເທສຠູຕສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ ສພ຺ພມ຺ປິ ນ ທທາຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ນິປ຺ປເທສຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວມີທິເສສຸ. ວເສ ວຕ຺ເຕມີຕິ ວສວຕ຺ຕີ. ອຫໍ-ສທ຺ທໂຍຄໂຕ ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອມ຺ຫໂຍເຄນ ວຈນຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕຠາຊນຠູຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ນິມ຺ມາຕາ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຖວີ’’ຕິອາທິ ເຈຕ຺ຖ ຠາຊນໂລກວເສນ ອຘິປ຺ປາຍກຖນໍ. ສຊິຕາຕິ ຣຈິຕາ, ວິຠຊິຕາ ວາ, ເຕນາຫ ‘‘ຕ຺ວໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຈິຓ຺ຓວສິຕາຍາຕິ ສມາຈິຓ຺ຓປຎ຺ຈວິຘວສິຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຠູຕຠພ຺ເຍສຸ. ອນ຺ໂຕວຕ຺ຖິມ຺ຫີຕິ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠາສເຍ. ປຐມຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ. ທຸຕິຍໂຕຕິ ປຐມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໂຕ. ປຐມອິຣິຍາປເຖຕິ ເຍນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ. ອິຕິ ອຕີຕວເສນ, ຠູຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ວຕ຺ຕມານວເສນ ຈ ຠພ຺ຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໒) ປນ ຠພ຺ຍ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ອນາຄຕວເສນາປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອເຫສຸນ຺ຕິ ຫິ ຠູຕາ. ຠວນ຺ຕິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຈາຕິ ຠພ຺ຍາ ຕພ຺ພານີຍາ ວິຍ ຓ຺ຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກຕ຺ຕຣິປິ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

‘‘ອິສ຺ສໂຣ ກຕ຺ຕາ ນິມ຺ມາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ປຸນ ‘‘ມຍາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ນິມ຺ມິຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ກິມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິທານິ ກາຣຓວເສນາ’’ຕິອາທິ [ກາຣຓໂຕ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ)] ກາຣຓວເສນ ສາເຘຕຸກາມຕາຍ ປຏິຎ຺ຎາກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນນຸ ເຈສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອນວຏ຺ຐິຕທສ຺ສນຕ຺ຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຸຣິມຕຣຊາຕິປຣິຈິຕມ຺ປິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິວເສນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕປຏິພທ຺ເຘນ ສຕ຺ຕນິມ຺ມາເນນ ວິປລ຺ລຏ຺ໂຐ ‘‘ມຍາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ນິມ຺ມິຕາ’’ຕິອາທິນາ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕທສ຺ສນໍ ປກ຺ຂນ຺ທມາໂນ ອຠິນິວິສນວເສນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ນ ປນ ປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ. ອຖ ກສ຺ມາ ກາຣຓວເສນ ສາເຘຕຸກາໂມ ປຏິຎ຺ຎໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນ ເຈວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕສມ຺ປິ ຫິ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ຕຖາອຠິນິເວສສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ປເຣສໍ ປຕິຏ຺ຐາປນກ຺ກເມເນວ ຕສ຺ສ ໂສ ອຠິນິເວໂສ ຊາໂຕ, ນ ຕຸ ອຠິນິວິສນມຕ຺ເຕນ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິອາທິ. ປາຬິຍໍ ມນໂສ ປຓິຘີຕິ ມນໂສ ປຕ຺ຖນາ, ຕຖາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິຕ຺ຖຠາວນ຺ຕິ ອິທປ຺ປກາຣຠາວໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ປກາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາໂວເຍວິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຠາວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປກາໂຣ ອິຕ຺ຖໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ນິພ຺ພຈນໍ. ເກວລນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາເຓນ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ສຸທ຺ຘໍ. ມຎ຺ຎນາມຕ຺ເຕເນວາຕິ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາມຕ຺ເຕເນວ, ນ ອຘິມານວເສນ. ວງ຺ກຉິທ຺ເທນ ວງ຺ກອາຓີ ວິຍ ໂອນມິຕ຺ວາ ວງ຺ກລທ຺ຘິເກນ ວງ຺ກລທ຺ຘິກາ ໂອນມິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປາທມູລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍປກ຺ຂກາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ເທວານໍ ອຸປປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣໍ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ຄຕິຍາ ຈວິຕ຺ວາ ອິມິນາ ນາມ ກມ຺ມຸນາ ອິຘູປປນ຺ນາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ໂຫຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ເຕສໍ ເອວໍ ມຎ຺ຎນາ ສິຍາຕິ? ປຸຣິມຊາຕີສຸ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາເຓ ສມ຺ມເທວ ນິວິຏ຺ຐຊ຺ຌາສຍານເມວ ຕຖາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ຕາທິສານເມວ ຫິ ຕຖາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ສມ຺ຠວຕິ, ສາ ຈ ໂຂ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ, ອິເມ ປນ ປຸຣິມາສຸປິ ຊາຕີສຸ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ນິພທ຺ຘາຠິນິເວສາ ເອວເມວ ມຎ຺ຎມານາ ອເຫສຸນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມິນາ ມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໔໓. ອີສຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ອີໂສ, ມຫນ຺ໂຕ ອີໂສ ມເຫໂສ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕມເຫສຕາຍ ປເຣຫິ ‘‘ມເຫໂສ’’ ອິຕິ ອກ຺ຂາຍຕີຕິ ມເຫສກ຺ໂຂ, ມເຫສກ຺ຂານໍ ອຕິສເຍນ ມເຫສກ຺ໂຂຕິ ມເຫສກ຺ຂຕໂຣຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ມເຫສກ຺ຂຕຣຠາໂວ ອາຘິປເຕຍ຺ຍປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕາຍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິສ຺ສຣິຍປຣິວາຣວເສນ ມຫາຍສຕໂຣ’’ຕິ.

໔໔. ກິໍ ປເນຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອນຸໂຍເຄນາຫ ‘‘ໂສ ຕໂຕ’’ຕິອາທິ, ເຕນ ‘‘ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຘາຄມນເມວ ກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິເຘວ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ເອວ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ. ປາຬິຍໍ ຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ກາຣຓຕ຺ເຖ ວາ ເອສ ນິປາໂຕ, ເຫຕຸມ຺ຫິ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ, ເຍນ ຐາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກິຣິຍາປຣາມສນໍ ວາ ເອຕໍ. ‘‘ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນສງ຺ຂາຕໍ ຐານໍ, ຕເທຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນ ໂສ ປພ຺ພຊຕິ, ເຈໂຕສມາຘິໍ ຜຸສຕິ, ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຕີຕິ ເອເຕສຸປິ ປເທສຸ. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຫິ ອິມານິ ປທານິ ‘‘ປພ຺ພຊຕີ’’ຕິອາທີຫິປິ ປເທຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຄາຣໍ, ເຄຫໍ, ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ອາຄາຣິຍໍ, ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກມ຺ມໍ, ຕເມຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອນາຄາຣິຍໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ເຕນາຫ ‘‘ອຄາຣສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ປ-ສທ຺ເທນ ວິສິຏ຺ໂຐ ວຊ-ສທ຺ໂທ ອຸປສງ຺ກມເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ປຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ, ອຕິສຍໍ ວາ, ອຎ຺ຎໍ ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ສຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສຣິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ອປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາເຓນ ອປສ຺ສນເຫຕຸ, ປສ຺ສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ. ມານ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ຫິ ອນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ສາມຕ຺ຖິຍຕ຺ໂຖ. ສທາຠາວໂຕຕິ ສພ຺ພທາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ຊຣາວເສນາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ມຣຓວເສນາປີຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ.

໔໕. ຂິຑ຺ຑາປໂທສິໂນຕິ ກຕ຺ຕຸວເສນ ປທສິທ຺ຘິ, ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາຕິ ປນ ສກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິວເສນ, ສທ຺ທມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປນ ອຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຂິຑ຺ຑາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຂິຑ຺ຑາປໂທສກາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອິ-ກາຣາຄມວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທຸສ຺ສນໍ ວາ ປໂທໂສ, ຂິຑ຺ຑາຍ ປໂທໂສ ຂິຑ຺ຑາປໂທໂສ, ໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ. ‘‘ປທູສິກາຕິປິ ປາຬິໍ ລິຂນ຺ຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎນິກາຍິການໍ ປມາທເລຂຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຫາວິຫາຣວາສີນິກາຍິການຎ຺ຫິ ວາຈນາມຄ຺ຄວເສນ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ປວຕ຺ຕາ. ອປິຈ ເຕນ ໂປຕ຺ຖກາຣຸຬ຺ຫກາເລ ປມາທເລຂໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕມ຺ປິ ຫິ ປທຕ຺ຖໂສຘນາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ໂສຘິຕນິຍາເມເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ‘‘ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເວລໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕິເວລໍ, ຕໍ. ຠາວນປຸໍສກຎ຺ເຈຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ອຕິຈິຣ’’ນ຺ຕິ, ອາຫາຣູປໂຠຄກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣຕິຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ຫສ຺ສຂິຑ຺ຑາ-ສທ຺ເທຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ຫສ຺ສຂິຑ຺ຑາສຸ ຣຕິຘມ຺ໂມ ຣມຓສຠາໂວ’’ຕິ. ຫສນໍ ຫສ຺ໂສ, ເກຬິຫສ຺ໂສ. ເຂຑນໍ ກີຬນໍ ຂິຑ຺ຑາ, ກາຍິກວາຈສິກກີຬາ. ອນຸໂຍຄວເສນ ຕໍສມາປນ຺ນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຫສ຺ສຣຕິຘມ຺ມຎ຺ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ກີຬາ ເຍສໍ ເຕ ເກຬິໂນ, ເຕສໍ ຫສ຺ໂສ ຕຖາ. ກີຬາຫສ຺ສປໂຍເຄນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເກຬິຫສ຺ສສຸຂໍ. ຕທວສິຏ຺ຐກີຬາປໂຍເຄນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ກາຍິກວາຈສິກກີຬາສຸຂໍ.

‘‘ເຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວິຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ. ກິຣ-ສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກເຍວ, ນ ຕຸ ອນຸສ຺ສວນາຣຸຈິຍາທິໂຊຕໂກ ຕຖາເຍວ ປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສິຣິວິຠເວນາຕິ ສຣີຣໂສຠຄ຺ຄາທິສິຣິຍາ, ປຣິວາຣາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ. ນກ຺ຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉຓໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍເຄນ ກຕຕ຺ຕາ ຕຖາໂຍໂຄ ວາ ໂຫຕຸ, ມາ ວາ, ນກ຺ຂຕ຺ຕມິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຫາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກ ເທວານມາຫາໂຣ, ກາ ຈ ເຕສມາຫາຣເວລາຕິ? ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກາມາວຈຣເທວານໍ ສຸຘາຫາໂຣ. ທ຺ວາທສປາປຘມ຺ມວິຄ຺ຆາເຕນ ຫິ ສຸຂສ຺ສ ຘາຣຓໂຕ ເທວານໍ ໂຠຊນໍ ‘‘ສຸຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ປນ ເສຕາ ສງ຺ຂູປມາ ອຕຸລ຺ຍທສ຺ສນາ ສຸຈິ ສຸຄນ຺ຘາ ປິຍຣູປາ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ສຸຘາໂຠຊນຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສງ຺ຂູປມໍ ເສຕ’ມຕຸລ຺ຍທສ຺ສນໍ,

ສຸຈິໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ປິຍຣູປ’ມພ຺ຠຸຕໍ;

ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ມມ ຊາຕຸ ຈກ຺ຂຸຠິ,

ກາ ເທວຕາ ປາຓິສຸ ກິໍ ສຸໂຘ’ທຫີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໒໒໗);

‘‘ຠຸຕ຺ຕາ ຈ ສາ ທ຺ວາທສຫນ຺ຕິ ປາປເກ,

ຂຸທ຺ທໍ ປິປາສໍ ອຣຕິໍ ທຣກ຺ລມໍ;

ໂກຘູປນາຫຎ຺ຈ ວິວາທເປສຸຓໍ,

ສີຕຸຓ຺ຫ ຕນ຺ທິຎ຺ຈ ຣສຸຕ຺ຕມໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ຊາ. ໒.໒໑.໒໒໙);

ສາ ຈ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ອຸປຣິມານໍ ອຸປຣິມານໍ ປຓີຕຕມາ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍຖາສກໍ ປຣິມິຕທິວສວເສນ ທິວເສ ທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ພິຬາຣປທປ຺ປມາຓໍ ສຸຘາຫາຣໍ ເຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຊິວ຺ຫາຍ ຐປິຕມຕ຺ໂຕ ຍາວ ເກສຄ຺ຄນຂຄ຺ຄາ ກາຍໍ ຜຣຕິ, ຍຖາສກໍ ຄຓິຕທິວສວເສນ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ຍາປນສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເກຈິວາເທ ປເນຕ຺ຖ ພິຬາຣປທ-ສທ຺ໂທ ສຸວຓ຺ຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສງ຺ຂ຺ຍາວິເສສສ຺ສ ວາຈໂກ. ປມາຓໂຕ ປນ ອຸທຸມ຺ພຣຜລປ຺ປມາຓໍ, ຍໍ ປາຓິຕລໍ ກພຬຄ຺ຄຫນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ມຘຸໂກເສ –

‘‘ປາຓິຣກ຺ໂຂ ປິຈຸ ຈາປິ, ສຸວຓ຺ຓກມຸທຸມ຺ພຣໍ;

ພິຬາຣປທກໍ ປາຓິ-ຕລໍ ຕໍ ກພຬຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນິຣນ຺ຕຣໍ ຂາທນ຺ຕາປິ ປິວນ຺ຕາປີ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິກປ຺ປນາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເອວໍ ນິຍມວເສນ ຕຖາ ຂາທນປິວນານມນິຍມຠາວໂຕ. ກມ຺ມຊເຕຊສ຺ສ ພລວຠາໂວ ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຸຬາຣຄຣຸສິນິທ຺ຘສຸຘາຫາຣຊີຣຓໂຕ ຈ. ກຣຊກາຍສ຺ສ ມນ຺ທຠາໂວ ປນ ສຸຂຸມາລຠາວໂຕ. ເຕເນວ ຫິ ຠຄວາ ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍໍ ປກຕິປຖວິຍໍ ປຕິອາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ‘‘ໂອຬາຣິກໍ ກາຍໍ ອຘິຏ຺ເຐຫີ’’ຕິ ອໂວຈ. ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ກມ຺ມຊເຕຊສ຺ສ ມນ຺ທຠາໂວ, ກຣຊກາຍສ຺ສ ພລວຠາໂວ ຈ ວຸຕ຺ຕວິປຣີເຕນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຣຊກາໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຣີຣໍ, ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ໂຕ. ຣໂຊ ກຣໂຊ, ກິໍ ຕໍ? ສຸກ຺ກໂສຓິຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຣາໂຄ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໒໐໙; ຈູຬນິ. ໗໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຣາຄຣຊຜລຕ຺ຕາ ສຣີຣວາຈເກນ ກ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ກາຣຓໂວຫາເຣນ ‘‘ກຣໂຊ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ສຸກ຺ກໂສຓິຕສງ຺ຂາເຕນ ກຣເຊນ ສມ຺ຠູໂຕ ກາໂຍ ກຣຊກາໂຍຕິ ອາຈຣິຍາ. ຕຖາ ຫິ ກາໂຍ ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ມຫາອສ຺ສປູຣສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ກຣີຍຕິ ຄພ຺ຠາສເຍ ຂິປີຍຕີຕິ ກໂຣ, ສມ຺ຠໂວ, ກຣໂຕ ຊາໂຕຕິ ກຣໂຊ, ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕຸອາທີນໍ ສຓ຺ຐາປນວເສນ ກຣໂຕ ຫຕ຺ຖໂຕ ຊາໂຕຕິ ກຣໂຊຕິ ອປເຣ. ອຸຠຍຖາປິ ກຣຊກາຍນ຺ຕິ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປມາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກໂຣຕິ ປຸຕ຺ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ກໂຣ, ສຸກ຺ກໂສຓິຕໍ, ເຕນ ຊາໂຕ ກຣໂຊຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ອສມ຺ຠູໂຕປິ ຈ ເທວາທີນໍ ກາໂຍ ຕພ຺ໂພຫາເຣນ ‘‘ກຣຊກາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ປູຕິກາໂຍ, ຊຣສິງ຺ຄາໂລ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ. ອຈ຺ຉຍາຄຸ ນາມ ປສນ຺ນາ ອກສຏາ ຍາຄຸ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ກຣຊກາຍໍ. ເອກໍ ອາຫາຣເວລນ຺ຕິ ເອກທິວສມຕ຺ຕໍ, ເກສຎ຺ຈິ ມເຕນ ປນ ສຕ຺ຕາຫໍ.

ເອວໍ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸປມາວເສນປິ ຕມາວິກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຕປາສາເຓຕິ ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫປາສາເຓ. ຣຕ຺ຕເສຕປທຸມໂຕ ອວສິຏ຺ຐໍ ອຸປ຺ປລໍ. ອກຖາຍນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ອວິເສເສນາຕິ ‘‘ເທວານ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສນ, ເທວານໍ ກມ຺ມຊເຕໂຊ ພລວາ ໂຫຕິ, ກຣຊໍ ມນ຺ທນ຺ຕິ ວາ ກມ຺ມຊເຕຊກຣຊກາຍານໍ ພລວມນ຺ທຕາສງ຺ຂາຕ ກາຣຓສາມຎ຺ເຎນ. ຕເທຕຎ຺ຫິ ກາຣຓໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເທວານໍ ສມານເມວ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ເທວາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກພຬີກາຣຠູຕໍ ສຸຘາຫາຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ຕີຕິ ກພຬີກາຣາຫາຣູປຊີວິໂນ. ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ‘‘ຂິຑ຺ຑາປທຸສ຺ສນມຕ຺ເຕເນວ ເຫເຕ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຍໍ ປາໂຐ ‘‘ເຕເຍວ ຈວນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສານນ຺ຕເຣ ປຐິຕພ຺ໂພ ຕທນຸສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖານຸສນ຺ຘິ – ຍທິ ສພ຺ເພປິ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກາມາວຈຣເທວາ ຈເວຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ’’ຕິ ນາມວິເສເສນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ວິຈາຣຓາຍ ເອວມາຫາຕິ, ເອເຕນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສພ຺ເພປິ ເທວາ ເອວໍ ຈວນ຺ຕາປິ ຂິຑ຺ຑາຍ ປທຸສ຺ສນສຠາວມຕ຺ຕໍ ປຕິ ນາມວິເສເສນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍເທເກ ວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ເກຈິວາທປຕິຏ຺ຐາປໂກຍໍ ປາໂຐ’’ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ອິຕິ-ສທ຺ທນ຺ຕຣິກຕ຺ຕາ, ອນ຺ເຕ ຈ ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖິເກຫິ ປນ ຕສ຺ສ ເກຈິວາທສມວໂຣຘນໍ ອນ຺ເຕ ອິຕິສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ.

໔໗-໔໘. ມໂນປໂທສິໂນຕິ ກຕ຺ຕຸວເສນ ປທສິທ຺ຘິ, ມໂນປໂທສິກາຕິ ຈ ສກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິວເສນ, ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມເນນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມໂນປໂທສກາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອິ-ກາຣາຄມວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມເນນາຕິ ອິສ຺ສາປກຕຕ຺ຕາ ປທຸຏ຺ເຐນ ມນສາ. ອປໂຣ ນໂຍ – ອຸສູຍນວເສນ ມນສາ ປໂທໂສ ມໂນປໂທໂສ, ວິນາສຠູໂຕ ໂສ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ມໂນປໂທສິກາຕິ. ‘‘ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ກິລນ຺ຕກາຍາ ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ເຕ ເທວາ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ເອເຕ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ’’ຕິ ອາຫ. ມເນນ ປທຸສ຺ສນມຕ຺ເຕເນວ ເຫເຕ ມໂນປໂທສິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ເຕສຸ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຣເຖນ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ປຏິປຊ຺ຊນສມ຺ຠວໂຕ. ເອຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ອຸທ຺ຘຸມາໂຕ ວິຍາຕິ ປີຕິຍາ ກຣຓຠູຕາຍ ອຸນ຺ນໂຕ ວິຍ. ຠິຊ຺ຊມາໂນ ວິຍາຕິ ຕາຍ ຠິຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ, ປີຕິຍາ ວາ ກຕ຺ຕຸຠູຕາຍ ຠຎ຺ຊິໂຕ ວິຍ. ກຸທ຺ຘາ ນາມ ສຸວິຊານນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກຸທ຺ຘຠາວມສ຺ສ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອກຸທ຺ໂຘ ຣກ຺ຂຕີຕິ ກຸທ຺ຘສ຺ສ ໂສ ໂກໂຘ ອິຕຣສ຺ມິໍ ອກຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ອນຸປາທາໂນ ເຈວ ເອກວາຣມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນາເສວໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຈາເວຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຸທກນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ນິພ຺ພາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອກຸທ຺ໂຘ ອິຕຣໍ ຈວນໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ອຸໂຠສຸ ປນ ກຸທ຺ເຘສຸ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ປຣິວຑ຺ຒນວເສນ ຕິຂິຓສມຸທາຈາໂຣ ນິສ຺ສຍທຫນຣໂສ ໂກໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິທຫນ຺ໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາລກຣຊກາຍໍ ວິນາເສຕິ, ຕໂຕ ສກໂລປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຸໂຠສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຈາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ກິລນ຺ຕກາຍາ ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ເຕ ເທວາ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອກສ຺ສ ໂກໂຘ ອິຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສປິ ໂກໂຘ ອິຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກຘສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ປຣິວຑ຺ຒນາຍ ເອວ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ຈວນາຍ ນິສ຺ສຍທຫນຣເສນ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ໂກເຘນ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິທຫນ຺ເຕນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາລສ຺ສ ກຣຊກາຍສ຺ສ ຈວນໂຕ. ກນ຺ທນ຺ຕານໍເຍວ ໂອໂຣຘານນ຺ຕິ ອນາທຣຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາຕິ ອຍໍ ເຕສໍ ກຣຊກາຍມນ຺ທຕາຍ, ຕຖາອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ຈ ໂກຘສ຺ສ ພລວຕາຍ ຐານໂສ ຈວນຠາໂວ ເອເຕສຸ ເທເວສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຘມ຺ມນິຍາໂມ ສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໙-໕໒. ຈກ຺ຂາທີນໍ ເຠທໍ ປສ຺ສຕີຕິ ວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິປາເຕ ວິກາຣາປຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ, ອນ຺ເຕ ຈ ອທສ຺ສນູປຄມນໂຕ ວິນາສໍ ປສ຺ສຕິ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ ຣູປຘມ຺ມເຠທສ຺ສ. ປຈ຺ຈຍໍ ທຕ຺ວາຕິ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິໍ ທຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ພລວຕຣມ຺ປິ ສມານໍ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພລວຕຣນ຺ຕິ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸຕຣເຠທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ຣູເປ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເຠທໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠາເວເນວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຍ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຠາວປກ຺ໂຂ ພລວຕໂຣ ປາກໂຏວ ໂຫຕິ, ນ ອຠາວປກ຺ໂຂຕິ ອິທໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຈຕ຺ໂຖ ອລາຠຈກ຺ກນິທສ຺ສເນນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕກ຺ກີວາທີ ນານຕ຺ຕນຍສ຺ສ ທຸຣວຘານຕາຍ, ເອກຕ຺ຕນຍສ຺ສ ຈ ມິຈ຺ຉາຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍເທວິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສພ຺ພທາປິ ເອວຣູເປນ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຍໍ ເມ ອຕ຺ຕາ ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິອາທິນາ ອຠິນິເວສໍ ຊເນສິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ‘‘ໂສ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສຫ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕິ.