ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກສສ຺ສຕວາທວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອິທານິ ສຸຎ຺ຎຕາປກາສນວາຣສ຺ສຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວຓ຺ຓສ຺ສາຕິ ສຫຕ຺ເຖ ຉຏ຺ຐິວຈນໍ, ສາມິອຕ຺ເຖ ວາ ອນຸສນ຺ຘິ-ສທ຺ທສ຺ສ ຠາວກມ຺ມວເສນ ກິຣິຍາເທສນາສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຸຕ຺ຕວຓ຺ຓສ຺ສາຕິ ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ ເຕນ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວຓ຺ຓສ຺ສ. ຕຕ຺ຣ ປາຬິຍໍ ອຍໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ນ ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕ຺ຕກາ ເອວ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ເຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາກຏາ, ອປາກຏາ ປນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ‘‘ອິເມ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາ ເອວໍ ຄຫິຕາ’’ຕິອາທິນາ ສສ຺ສຕາທິທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານໍ ຍຖາຄຫິຕາກາຣສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຠາວປ຺ປກາສນໂຕ, ‘‘ຕຎ຺ຈ ປຊານນໍ ນ ປຣາມສຕີ’’ຕິ ສີລາທີນຎ຺ຈ ອປຣາມສນີຍຠາວທີປເນນ ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫປ຺ປກາສນໂຕ, ຍາສຸ ເວທນາສຸ ອວີຕຣາຄຕາຍ ພາຫິຣານໍ ເອຕານິ ທິຏ຺ຐິວິພນ຺ຘການິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕາສໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕານຎ຺ຈ ສມ຺ໂມຫາທີນໍ ເວທກກາຣກສຠາວາຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຕາວິຣຫທີປນໂຕ, ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານທີປນໂຕ ຈ ອຍໍ ເທສນາ ສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວນປ຺ປຘານາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາປກາສນໍ ອາຣຠີ’’ຕິ.

ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ວິນຍາທິເຠທຠິນ຺ນາ ມນສາ ວວຕ຺ຖາປິຕາ ຕນ຺ຕິ. ເທສນາຕິ ຕສ຺ສາ ຕນ຺ຕິຍາ ມນສາ ວວຕ຺ຖາປິຕາຍ ວິຠາວນາ, ຍຖາຘມ຺ມໍ ຘມ຺ມາຠິລາປຠູຕາ ວາ ປຎ຺ຎາປນາ, ອນຸໂລມາທິວເສນ ວາ ກຖນນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິເທສນານໍ ວິເສໂສ ປຸພ຺ເພເຍວ ວວຕ຺ຖາປິໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເທສນາຍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຈ຺ຈສຠາວສມາຘິປຎ຺ຎາປກຕິປຸຎ຺ຎາປຕ຺ຕິເຎຍ຺ຍາທໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ອນນຸໂພຘາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑) ສຈ຺ເຈ ປວຕ຺ຕຕິ, ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑) ສຠາເວ, ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓, ໙໔, ໑໔໕; ໓.໑໔໒; ມ. ນິ. ໓.໑໖໗; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘) ສມາຘິມ຺ຫິ, ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ສ ເວ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕິ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໙໐) ປຎ຺ຎາຍໍ, ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານໍ ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ເອວໍ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໑; ໓.໓໗໓; ປຏິ. ມ. ໑.໓໓) ປກຕິຍໍ, ‘‘ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຸຂມາວຫາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໘໔; ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒; ໑໕.໓໘໕) ປຸຎ຺ເຎ, ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໓) ອາປຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕) ເຎຍ຺ເຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕຊີວໂຕ ສຸຎ຺ຎາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິມຕ຺ຖິຍໍ ຄຸເຓ ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

ມກສຕຸຓ຺ຑສູຈິຍາຕິ ສູຈິມຸຂມກ຺ຂິກາຍ ຕຸຓ຺ຑສງ຺ຂາຕາຍ ສູຈິຍາ. ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ໂຐ ວິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ. ‘‘ທຸທ຺ທສາ’’ຕິ ປເທເນວ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫຕາ ປກາສິຕາຕິ ‘‘ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ລຠິຕພ຺ພາຕິ ລພ຺ຠນີຍາ, ສາ ເອວ ລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ, ລຠີຍເຕ ວາ ລພ຺ຠນໍ, ຕມຣຫຕີຕິ ລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ, ນ ລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ, ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຕິຏ຺ຐາ, ປຕິຏ຺ຐຫນໍ ວາ ປຕິຏ຺ຐາ, ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍາ ປຕິຏ຺ຐາ ເອຕ຺ຖາຕິ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ໂກຈິ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຎາເຓນ ເຕ ຘມ຺ເມ ໂອຄາຫິຕຸໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຎາຓໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐເມວ ມກສຕຸຓ຺ຑສູຈິ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ເທຕິ. ໂອຄາຫິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເອເຕ ອີທິສາ ວາ’’ຕິ ເຕ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ເອວ ທຸທ຺ທສາ’’ຕິ. ເຍ ປນ ທຏ຺ຐຸເມວ ນ ສກ຺ກາ, ເຕສໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ອນຸ ອນຸ ພຸຊ຺ຌເນ ກຖາ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ເອວ ທຸຣນຸໂພຘາຕິ. ສພ຺ພກິເລສປຣິຬາຫປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິສງ຺ຂາຕອຄ຺ຄຜລມຕ຺ຖເກ ສມຸປ຺ປນ຺ນຕາ, ປຸເຣຈຣານຸຈຣວເສນ ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພກິເລສປຣິຬາຫສມາປຕ຺ຕິສໂມກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຈ ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາຫາ. ຕພ຺ຠາວໂຕ ສນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓານິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ອນຸປສນ຺ຕສຠາວານໍ ກິເລສານໍ, ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ອຠາວໂຕ.

ອຖ ວາ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສຕພ຺ພິສຍວິຎ຺ຎາຓານໍ ອນນ຺ຕຠາໂວ ວິຍ ສຸສມູຫຕວິກ຺ເຂປຕາຍ ນິຈ຺ຈສມາຫິຕສ຺ສ ມນສິກາຣສ຺ສ ວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕປຏິເວໂຘ ວິຍ ອິສ຺ສາສານໍ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕສຠາວາວໂພໂຘ ສາທຸຣໂສ ມຫາຣໂສວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິຕ຺ຕິກຣຓຏ຺ເຐນາ’’ຕິ, ອຕປ຺ປນກຣຓສຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຫິຈ຺ຈໍ ຕິຕ຺ຕິ ຕປ຺ປນນ຺ຕິ ຫິ ປຣິຍາໂຍ. ອຕິຕ຺ຕິກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ສາທຸຣສກຣຓຏ຺ເຐນາຕິປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ປຏິເວຘປ຺ປຕ຺ຕານໍ ເຕສຸ ຈ ພຸທ຺ຘານເມວ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຍຠາວູປຄມນໂຕ ນ ຕກ຺ກພຸທ຺ຘິຍາ ໂຄຈຣາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຎາຓວິສຍຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ນິປຸຓາຕິ ເຎຍ຺ເຍສຸ ຕິກ຺ຂປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເຉກາ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ເຉກຠາໂວ ອາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ປຏິຫຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ, ສຸຂຸມເຎຍ຺ຍຄ຺ຄຫຓສມຕ຺ຖຕາຍ ຈ ສຸປາກໂຏ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຓ຺ຫສຸຂຸມສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຓ຺ຑິເຕຫິເຍວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ພາລານໍ ອວິສຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖານຍໂຕ ອປໂຣ ນໂຍ – ວິນຍປຓ຺ຓຕ຺ຕິອາທິຄມ຺ຠີຣເນຍ຺ຍວິຠາວນໂຕ ຄມ຺ຠີຣາ. ກທາຈິເຍວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ມຫາກປ຺ເປ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນຕາຍ ທຸທ຺ທສາ. ທສ຺ສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມນ຺ວຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອນຸໂພຘສ຺ສ ກສ຺ສຈິເທວ ສມ຺ຠວໂຕ ທຸຣນຸໂພຘາ. ສນ຺ຕສຠາວໂຕ, ເວເນຍ຺ຍານຎ຺ຈ ສພ຺ພຄຸຓສມ຺ປທານໍ ປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ສນ຺ຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຘານຠາວໍ ນີຕຕາຍ ປຓີຕາ. ສມຘິຄຕສຈ຺ຈລກ຺ຂຓຕາຍ ອຕກ຺ເກຫິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ, ອຕກ຺ເກນ ວາ ຎາເຓນ ອວຈຣິຕພ຺ພໂຕ ອຕກ຺ກາວຈຣາ. ນິປຸຓໍ, ນິປຸເຓ ວາ ອຕ຺ເຖ ສຈ຺ຈປຈ຺ຈຍາກາຣາທິວເສນ ວິຠາວນໂຕ ນິປຸຓາ. ໂລເກ ອຄ຺ຄປຓ຺ຑິເຕນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເວທິຕພ຺ພໂຕ ປກາສິຕພ຺ພໂຕ ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍາ.

ອນາວຣຓຎາຓປຏິລາຠໂຕ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ສພ຺ພວິທູຫມສ຺ມິ, (ມ. ນິ. ໑.໑໗໘; ໒.໓໔໒; ຘ. ປ. ໓໕໓; ມຫາວ. ໑໑) ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໑; ໒.໒໒) ອຕ຺ຕໂນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາທິຄຸເຓ ປກາເສສິ, ເຕເນວາຫ ‘‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕີ’’ຕິ. ສຍໍ-ສທ຺ເທນ, ນິທ຺ຘາຣິຕາວຘາຣເຓນ ວາ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຎ຺ຎເນຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ອໂພຘິໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຎ຺ຎາຕິ ຍ-ກາຣໂລໂປ ‘‘ອຎ຺ຎາຓຕາ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຣິ. ໒໙໖) ວິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນາ’’ຕິ ອິມິນາ. ອປິຈ ‘‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອນຎ຺ຎເນຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖວຈນໍ, ‘‘ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ປນ ສຍເມວ…ເປ… ກຕ຺ວາຕິ. ສຍໍ-ສທ຺ທາ ຫິ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສມ຺ພຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ. ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນາຕິ ຈ ຕສ຺ສ ເຫຕຸວຈນໍ, ກຣຓວຈນໍ ວາ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຜລນິພ຺ພານານິ ວິຍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພສຠາວໍ ນ ໂຫຕິ, ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓ ປນ ອຘິຄເຕ ອຘິຄຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຠິວິສິຏ຺ຐຎາຓສ຺ສາຘິຄມເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິວິສິຏ຺ຐຎາຓນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຎາເຓ ອຘິປ຺ເປເຕ ກຣຓຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ປເວທນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາວິສຍານໍ ສຈ຺ຈາທີນໍ ເທສນາກິຈ຺ຈສາຘນໂຕ, ‘‘ເອໂກມ຺ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕) ປຏິຊານນໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຄຸຓຘມ຺ເມຫີຕິ ຄຸຓສງ຺ຂາເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ຍຖາຠູຕເມວ ຍຖາຠຸຈ຺ຈໍ ສກຕ຺ເຖ ຓ຺ຍປຈ຺ຈຍວເສນ.

ວທມານາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ມານສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, (ອ. ນິ. ໑.໑໗໐; ກຖາ. ໔໐໕) ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕຸໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍຠູຕາ ຫິ ວຕ຺ຕຸກາມາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ສາວເສສໍ ວທນ຺ຕາປິ ວິປຣີຕວທນ຺ຕາ ວິຍ ສມ຺ມາ ວທນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ຍຖາ ສມ຺ມາ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຫາເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຫິ ອນວເສສວທນເມວ ສມ຺ມາ ວທນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈ ‘‘ວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສມຕ຺ຖນຕ຺ຖຠາວມາຫ ຍຖາ ‘‘ໂສ ອິມໍ ວິຊຏເຍ ຊຏ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໑.໑.໙) ເຍ ເອວໍ ຠຄວຕາ ໂຖມິຕາ, ເຕ ຘມ຺ມາ ກຕເມຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິປາຬິຍາ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ວິໂຣຘິຠາວໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິ ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ຍທິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທີນິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ໂທປິ ຫິ ອິຘ ພຫຸວຈໂນເຍວ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂີຣາ, ອຕ຺ຖິ ຄາໂວ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນິປາຕຠາວສ຺ເສວ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ຍທິປິ ຕທິທໍ ຎາຓໍ ເອກເມວ ສຠາວໂຕ, ຕຖາປິ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ປຸຖຸວຈນປ຺ປໂຍຄມຣຫຕີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ ‘‘ປຸຖຸຈິຕ຺ຕ…ເປ… ຣມ຺ມຓໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ. ປຸຖຸຈິຕ຺ຕສມາໂຍຄໂຕຕິ ປຸຖູຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ. ປຸຖູນິ ອາຣມ຺ມຓານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຸຖຸອາຣມ຺ມຓໍ, ຕພ຺ຠາວໂຕ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອປິຈ ປຸຖຸ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຣມ຺ມຓເມຕສ຺ສາຕິ ປຸຖຸອາຣມ຺ມຓາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ໂອຏ຺ຐມຸໂຂ, ກາມາວຈຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ເອກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສທ຺ທສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸຖຸອາຣມ຺ມຓໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນສ຺ສ ປຸຖຸຎາຓກິຈ຺ຈສາຘກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ເຫຕໍ ຎາຓໍ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓໍ, ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ຉສຸ ອສາຘາຣຓຎາເຓສຸ ເສສາສາຘາຣຓຎາຓານິ, ສຕ຺ຕາຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາວນກຎາຓໍ, ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ອກມ຺ປນຎາຓໍ, ນວສຕ຺ຕາວາສປຣິຊານນຎາຓໍ, ທສພລຎາຓນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ອເນກສຕສຫສ຺ສເຠທານໍ ຎາຓານໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ, ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕານໍ ອເນເກສມ຺ປິ ຘມ຺ມານໍ ຕທາຣມ຺ມຓຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ຍຖາກ຺ກມໍ ຕພ຺ພິວຣຓໍ. ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິນາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິໍ ສາຘກຠາເວນ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຕີຕຘມ຺ເມ. ເອກວາຣວເສນ ປຸຖຸອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອເນກວາຣວເສນ ກມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກເມນາປິ ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ວິສເຍສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕຖາ ສກິໍເຍວ. ຍຖາ ພາຫິຣກາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ສກິໍເຍວ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພໍ ຊານາຕິ, ນ ກເມນາ’’ຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິເມຍ຺ຍປ຺ປເຠທສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທວຕາ ເອເກນ ຎາເຓນ ນິຣວເສສໂຕ ກຖໍ ປຏິເວໂຘຕິ, ໂກ ວາ ເອວມາຫ ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທວນ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຫິ ຕໍ ຎາຓໍ ເຎຍ຺ຍມິວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ, ຕາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ. ຍາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ຕາວຕກໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໖໙, ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖເມວ ຄຫິຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ) ເອວມ຺ປິ ຊາຕິຠູມິສຠາວາທິວເສນ, ທິສາເທສກາລາທິວເສນ ຈ ອເນກເຠທຠິນ຺ເນ ເຎຍ຺ເຍ ກເມນ ຄຍ຺ຫມາເນ ອນວເສສປຏິເວໂຘ ນ ສມ຺ຠວຕິເຍວາຕິ? ນຍິທເມວໍ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ຠຄວຕາ ຎາຕຸມິຈ຺ຉິຕໍ ສກລເມກເທໂສ ວາ, ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຈາຣິຕາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ຈ ຠຄວາ ສພ຺ພກາລໍ ສມາຫິໂຕຕິ ຎາຕຸມິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາໂວ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອາກງ຺ຂາປຏິພທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ, (ມຫານິ. ໖໙, ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕) ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ທູຣໂຕ ຈິຕ຺ຕປຏໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ວິຍ, ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິປສ຺ສນ຺ຕານໍ ວິຍ ຈ ອເນກຘມ຺ມາວໂພຘກາເລ ອນິຣູປິຕຣູເປນ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຄເຫຕພ຺ພໍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວຕາຍ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ’’ຕິ, (ອ. ນິ. ໔.໗໗) ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ – ສພ຺ພາກາເຣນ ສພ຺ພຘມ຺ມາວໂພຘນສມຕ຺ຖສ຺ສ ອາກງ຺ຂາປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິໂນ ອນາວຣຓຎາຓສ຺ສ ປຏິລາເຠນ ຠຄວາ ສນ຺ຕາເນນ ສພ຺ພຘມ຺ມປຏິເວຘສມຕ຺ໂຖ ອໂຫສິ ສພ຺ພເນຍ຺ຍາວຣຓສ຺ສ ປຫານໂຕ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ນ ສກິໍເຍວ ສພ຺ພຘມ຺ມາວໂພຘໂຕ ຍຖາສນ຺ຕາເນນ ສພ຺ພສ຺ສ ອິນ຺ຘນສ຺ສ ທຫນສມຕ຺ຖຕາຍ ປາວໂກ ‘‘ສພ຺ພຠູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ກາມຎ຺ຈາຍມຕ຺ໂຖ ປຸພ຺ເພ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ, ປກາຣນ຺ຕເຣນ ປນ ໂສຕຸຊນານຸຄ຺ຄຫກາມຕາຍ, ອິມິສ຺ສາ ຈ ໂປຣາຓສໍວຓ຺ຓນາວິໂສຘນວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ວິຠາວິໂຕຕິ ນ ເຈຕ຺ຖ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ, ເອວມີທິເສສຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ຠຄວໂຕ ທສພລາທິຎາຓານິປິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓານິ, ສພ຺ພເທສວິສຍຕ຺ຕາ ປນ ເຕສໍ ຎາຓານໍ ນ ເຕຫິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ອຫາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປນ ນິປ຺ປເທສວິສຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຄຫິເຕ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ຄຫິຕາ ເອວ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິອຕ຺ຖານຸສາເຣນ ຕເທວ ຎາຓໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ‘‘ເຍຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ຈໍ ວຓ຺ຓໍ ສມ຺ມາ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຕເມວ ປກາສິຕໍ ຕມນ຺ຕເຣນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິປ຺ປເທສວິສຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ນິປ຺ປເທສວິສເຍເນວ ຈ ຍຖາຠຸຈ຺ຈໍ ສມ຺ມາ ວທນສມ຺ຠວໂຕຕິ.

ອຎ຺ເຎວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ໂທ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປນຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ເຎວາຕິ ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖາປນວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວວຕ຺ຖາປນວຈນນ຺ຕິ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປນວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປນຎ຺ຈ ອວຘາຣຓເມວ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ນ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິອາທໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຍຎ຺ຈ ເອວ-ສທ຺ໂທ ອນິຍຕເທສຕາຍ ຈ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ຍຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ອຸປຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີຣາວາ’’ຕິອາທິ. ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ຈ ອາທິອຕ຺ເຖນ ທຸທ຺ທສາວ ນ ສຸທສາ, ທຸຣນຸໂພຘາວ ນ ສຸຣນຸໂພຘາ, ສນ຺ຕາວ ນ ທຣຖາ, ປຓີຕາວ ນ ຫີນາ, ອຕກ຺ກາວຈຣາວ ນ ຕກ຺ກາວຈຣາ, ນິປຸຓາວ ນ ລູຂາ, ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍາວ ນ ພາລເວທນີຍາຕິ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພປເທຫີຕິ ຍາວ ‘‘ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍາ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ, ຕາວ ສພ຺ພປເທຫິ.

ເອວໍ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຕໍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ທຬ຺ຫີກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ສາວກປາຣມິຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາວກປາຣມິຎາຓນ຺ຕິ ສາວການໍ ທານາທິປາຣມິປາຣິປູຣິຍາ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍຉຬຠິຎ຺ຎາຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາເຠທໍ ຎາຓໍ, ຕຖາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ. ຕໂຕຕິ ສາວກປາຣມິຎາຓໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສາວກປາຣມິຎາເຓ. ຕໂຕປີຕິ ອນນ຺ຕຣນິທ຺ທິຏ຺ຐໂຕ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໂຕປິ. ອປິ-ສທ຺ເທນ, ປິ-ສທ຺ເທນ ວາ ໂກ ປນ ວາໂທ ສາວກປາຣມິຎາຓໂຕຕິ ສມ຺ຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖາປີຕິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາເຓປິ. ອິໂຕ ປນາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໂຕ ປນ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ວວຕ຺ຖານໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄມ຺ຠີເຣສຸ ວິເສສາ, ຄມ຺ຠີຣານໍ ວາ ວິເສເສນ ຄມ຺ຠີຣາ. ອຍຎ຺ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ ອຍຎ຺ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ ອິເມ ອິເມສໍ ວິເສເສນ ຄມ຺ຠີຣາຕິ ວາ ຄມ຺ຠີຣຕຣາ. ຕຣສທ຺ເທເນເວຕ຺ຖ ພ຺ຍວຈ຺ເຉທນໍ ສິທ຺ຘໍ.

ເອຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ກິຎ຺ຈາປິ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ເສກ຺ຂຎາຓໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນຎາຓຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ຄມ຺ຠີຣໍ, ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ປນ ອຸປາທາຍ ນ ຕຖາ ຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິ ‘‘ຄມ຺ຠີຣເມວາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ພ຺ຍວຈ຺ຉິຊ຺ຊິຕຸໍ, ຕຖາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓມ຺ປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຎາຓມຸປາທາຍ ຄມ຺ຠີຣໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ອຸປາທາຍ ນ ເອວໍ ຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິ ‘‘ຄມ຺ຠີຣເມວາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ພ຺ຍວຈ຺ຉິຊ຺ຊິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖານໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຘມ຺ມາ ປນ ສາວກປາຣມິຎາຓາທີນມິວ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາທາຍ ຄມ຺ຠີຣາຠາວາຠາວໂຕ ‘‘ຄມ຺ຠີຣາ ເອວາ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ລພ຺ຠຕີຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເອວໍ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ທຸທ຺ທສໍ. ‘‘ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ປນ ຕໂຕ ທຸທ຺ທສຕຣນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ວວຕ຺ຖານໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ວວຕ຺ຖານສມ຺ຠໂວ ເນຕພ຺ໂພ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຖາ ທຸທ຺ທສາວ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວຈນໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐີນໍ ວິຠຊນາກາເຣນ. ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຠວຕຸ ຕາວ ນິຣວເສສພຸທ຺ຘຄຸຓວິຠາວນຸປາຍຠາວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ເອກມ຺ປິ ປຸຖຸນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓຎາຓກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໘) ພຫຸວຈເນນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ສ ປນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສຈ຺ຈປຈ຺ຈຍາກາຣາທິວິສຍວິເສສວເສນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ວິຠຊນນເຍນ ອນາຣຠິຕ຺ວາ ສນິສ຺ສຍານໍ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ວິຠຊນນເຍນ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ? ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສຈ຺ຈປຈ຺ຈຍາກາຣາທີນໍ ວິຠຊນໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ວິສໂຍ, ເອວໍ ນິຣວເສສທິຏ຺ຐິຄຕວິຠຊນມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕຕ຺ຖ ຐານານີຕິ ກາຣຓານິ. ຄຊ຺ຊິຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເທເສຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອເນກວິຘຕາຍ, ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ຈ ນານານເຍຫິ ປວຕ຺ຕມານໍ ເທສນາຄຊ຺ຊິຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ວິປຸລໍ, ພຫຸປ຺ປເຠທຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ຎາຓໍ ອນຸປວິສຕີຕິ ຕໂຕ ເອວ ຈ ເທສນາຎາຓໍ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ເມ ວິຠາຄໂສ ກຸຣຸມານໍ ອນຸປວິສຕິ, ເຕ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເອວໍວິຘສ຺ສ ນາມ ຘມ຺ມສ຺ສ ເທສກໍ, ປຏິເວຘກຎ຺ຈາຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາຎາຓສ຺ສ, ປຏິເວຘຎາຓສ຺ສ ຈ ອຸຬາຣຠາໂວ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເທສນາ ຄມ຺ຠີຣາ ໂຫຕີຕິ ສຠາເວນ ຄມ຺ຠີຣານໍ ເຕສໍ ຈຕຸພ຺ພິຘານມ຺ປິ ເທສນາ ເທເສຕພ຺ພວເສນ ຄມ຺ຠີຣາວ ໂຫຕິ, ສາ ປນ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ສພ຺ພທາ ຈ ຍານຕ຺ຕຍມຸເຂເນວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິລກ຺ຂຓາຫຕາ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຕີຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ອາຫຕາ, ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍໂຕ ສຸຎ຺ຎຠາວປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ສພ຺ພໍ ວຈີກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໖໙, ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໕) ວຈນໂຕ ສພ຺ພາປິ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ຎາຓຣຫິຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສມສມປຣກ຺ກມນວເສນ ສີຫສມານວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມານຸສ຺ສາຫປ຺ປວຕ຺ຕິ, ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມວເສນ ປນ ເທສນາ ວິເສສໂຕ ຎາເຓນ ອນຸປວິຏ຺ຐາ, ຄມ຺ຠີຣຕຣາ ຈ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຖໍ ປນ ວິນຍປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ເທສນາ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕາ, ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ, ນນຸ ຕຕ຺ຖ ວິນຍປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ? ນ ຕຕ຺ຖ ວິນຍປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ສນ຺ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕມານາ ເທສນາ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິວິຠາວິນີ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຕາ, ສຸຎ຺ຎຠາວປ຺ປກາສິນີ ຈ ໂຫຕິ, ເຕເນວາຫ ‘‘ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ວິນຍສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນໍ. ຎ຺ຎ-ກາຣສ຺ສ ປນ ຓ຺ຓ-ກາເຣ ກເຕ ວິນຍປຓ຺ຓຕ຺ຕິນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຠູມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຘມ຺ມານໍ ອວຕ຺ຖາວິເສສຎ຺ຈ ຐານວິເສສຎ຺ຈ. ຠວນ຺ຕິ ຘມ຺ມາ ເອຕ຺ຖາຕິ ຠູມີຕິ ຫິ ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ, ຐານຎ຺ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ ສຕິອາທິຘມ຺ມານໍ ສຕິປຏ຺ຐານິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທິເຠໂທ ‘‘ວຈ຺ໂຉ, ທມ຺ໂມ, ພລີພທ຺ໂທ’’ຕິ ອາທໂຍ ວິຍ. ຐານວິເສໂສ ກາມາວຈຣາທິເຠໂທ. ປຈ຺ຈຍາກາຣ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ສມຍນ຺ຕຣນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິເສສໍ, ນານາວິຫິຕາ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ຎສມຍໍ ວາ, ພາຫິຣກສມຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຄຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຄຊ຺ຊິຕໍ ມຫນ຺ຕໍ…ເປ… ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ. ເຉຊ຺ຊຄາມິນີຕິ ອເຕກິຈ຺ຉຄາມິນີ.

ເອວໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ລຫຸກຄຣຸກາທິວເສນ ຕທນຸຣູເປ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂອຕຣນ຺ເຕ. ຍໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຖາໂມຕິ ຎາຓສາມຕ຺ຖິຍໍ. ພລນ຺ຕິ ອກມ຺ປນສງ຺ຂາໂຕ ວີຣຠາໂວ. ຖາໂມ ພລນ຺ຕິ ວາ ສາມຕ຺ຖິຍວຈນເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາເທສນາຎາຓວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມຎ຺ຫິ ເທສນາຎາຓໍ. ເອສາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນເມວ ວຸຈ຺ຈມານປທມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄນ ນິທ຺ທິສຕິ, ເອໂສ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນສງ຺ຂາໂຕ ວິສໂຍ ອຎ຺ເຎສໍ ອວິສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕີຕິ ຕຖາວິສຍາວິສຍຠາວສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນ ປຏິນິທ຺ເທສວຈນໍ, ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ວາ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ, ເຕນ ‘‘ອິທໍ ລຫຸກໍ, ອິທໍ ຄຣຸກ’’ນ຺ຕິອາທິນຍໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ເອວມປຣຕ຺ຖາປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ.

ຍທິປິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໔; ມ. ນິ. ໑.໑໐໗) ວິຠຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍາທິວເສນ ອຠິຘມ຺ເມເຍວ ເຕ ວິເສສໂຕ ວິຠຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ…ເປ… ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ຜສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ‘‘ສຕ຺ຕ ເວທນາ’’ຕິອາທິປິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕໍ ຘມ຺ມານໍ ວິຠຊິຕພ຺ພາກາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຈຕຸວີສຕິສມນ຺ຕປຏ຺ຐານານິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸວີສຕິສມນ຺ຕປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສ. ‘‘ອຠິຘມ຺ມປິຏກ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ຫິ ອິທໍ ວິເສສນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຍນຍໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມວເສເນວ ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານສ຺ສ ຈຕຸວີສຕິວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕິກຎ຺ຈ ປຏ຺ຐານວຣໍ ທຸກຸຕ຺ຕມໍ,

ທຸກຕິກຎ຺ເຈວ ຕິກທຸກຎ຺ຈ;

ຕິກຕິກຎ຺ເຈວ ທຸກທຸກຎ຺ຈ,

ຉ ອນຸໂລມມ຺ຫິ ນຍາ ສຸຄມ຺ຠີຣາ…ເປ…

ຉ ປຈ຺ຈນີຍມ຺ຫິ…ເປ… ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີຍມ຺ຫິ…ເປ…

ປຈ຺ຈນີຍານຸໂລມມ຺ຫິ ນຍາ ສຸຄມ຺ຠີຣາ’’ຕິ. [ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑(ກ), ໔໔(ຂ), ໔໘(ຄ), ໕໒(ຆ)];

ເອວໍ ຘມ຺ມວເສນ ຈຕຸວີສຕິເຠເທສຸ ຕິກປຏ຺ຐານາທີສຸ ເອເກກໍ ປຈ຺ຈຍນເຍນ ອນຸໂລມາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕີຕິ ຉນ຺ນວຸຕິສມນ຺ຕປຏ຺ຐານານິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຘມ຺ມານຸໂລເມ ຕິກປຏ຺ຐາເນ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ປຈ຺ຈຍານຸໂລເມ ເຫຕຸມູລເກ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍວເສນ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຸຈ຺ຉານຍາ ສຕ຺ຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນຍາຕິອາທິນາ ທສ຺ສິຍມານາ ອນນ຺ຕເຠທາ ນຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອນນ຺ຕນຍ’’ນ຺ຕິ.

ນວຫາກາເຣຫີຕິ ອຸປ຺ປາທາທີຫິ ນວຫິ ປຈ຺ຈຍາກາເຣຫິ. ຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາໂທ, ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາໂວ. ສຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນາສຕິ. ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕຕິ ຘຣຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຜລນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕໍ. ນິມີຍຕິ ຜລເມຕສ຺ມິນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ. (ນິທທາຕິ ຜລໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ເອເຕນາຕິ ນິທານໍ.) (ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ) ອາຍູຫຕິ ຜລໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຆເຏຕິ ເອເຕນາຕິ ອາຍູຫນໍ. ສໍຍຸຊ຺ຊຕິ ຜລໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນນ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສໍໂຍໂຄ. ຍຕ຺ຖ ສຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປລິພຸທ຺ຘຕິ ຜລເມເຕນາຕິ ປລິໂພໂຘ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ສຕິ ຜລມຸທຍຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸທໂຍ. ຫິໂນຕິ ກາຣຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຫຕຸ. ອວິຊ຺ຊາຍ ຫິ ສຕິ ສງ຺ຂາຣາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຘຣນ຺ຕິ ຈ, ເຕ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ (ນິທທນ຺ຕິ) (ປຏິ. ມ. ໑.໔໕; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໘ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ) ຠວາທີສຸ ຂິປນ຺ຕິ, ອາຍູຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຆເຏນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຜເລນ ສໍຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕໍ ປລິພຸທ຺ຘນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ອຸທຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຫິໂນຕິ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ກາຣຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປວຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ກາຣຓຠາວູປຄມນວິເສສາ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕມຕ຺ຖໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິຍາ ສາເຘນ຺ເຕນ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອເຕນາຕິ ຐິຕິ, ປຈ຺ຈໂຍ, ອຸປ຺ປາໂທ ເອວ ຐິຕິ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາສວາວ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸໂຠເປເຕ ຘມ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ, ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສງ຺ຂາຣາ ຈ ອຸໂຠເປເຕ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເອວ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ, ນ ວິນາ ປຈ຺ຈເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ, ອວິຊ຺ຊາຍ ຈ ອຸປ຺ປາທາທິເກ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິສງ຺ຂາເຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ. ‘‘ທ຺ວາທສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຫິ ທ຺ວາທສ ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອຕີຕານາຄເຕສຸປິ, ນ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ເອວ ສງ຺ຂາເຣສຸ, ອຖ ໂຂ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ສ ວິຠຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ ປາຬິມາຫຣິ. ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑) ປນ ທສ຺ສິຕາ ເຫຕາທິປຈ຺ຈຍາເອເວຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທາທິປຈ຺ຈຍາກາເຣຫິ ຄຫິຕາຕິ ເຕປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ປນ ນ ໂຍຊຍິມ຺ຫ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາທິໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໙໔) ຄເຫຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມສ຺ສ. ຕຖາ ຕຖາ ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ອຸປ຺ປາທາທິເຫຕາທິປຈ຺ຈຍສຕ຺ຕິຍາ. ກມ຺ມກິເລສວິປາກວເສນ ຕີຓິ ວຏ຺ຏານິ ຍສ຺ສາຕິ ຕິວຏ຺ຏໍ. ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕວເສນ ຕໂຍ ອທ຺ຘາ ກາລາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕິຍທ຺ຘໍ. ເຫຕຸຜລຜລເຫຕຸເຫຕຸຜລວເສນ ຕໂຍ ສນ຺ຘໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕິສນ຺ຘິ. ສງ຺ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ, ວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຈາຕິ ສງ຺ເຂປາ, ເຫຕຸ, ວິປາໂກ ຈ. ອຖ ວາ ເຫຕຸ ວິປາໂກຕິ ສງ຺ຂິປ຺ປນ຺ຕີຕິ ສງ຺ເຂປາ. ອວິຊ຺ຊາທໂຍ, ວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຈ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຍາໂຍ ວາ ສງ຺ເຂປສທ຺ໂທ. ອຕີຕເຫຕຸສງ຺ເຂປາທິວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສງ຺ເຂປາ ຍສ຺ສາຕິ ຈຕຸສງ຺ເຂປໍ. ສຣູປໂຕ ອວຸຕ຺ຕາປິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ເຂເປ ອາກິຣີຍນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາທິຄ຺ຄຫເຓຫິ ປກາສີຍນ຺ຕີຕິ ອາກາຣາ, ອຕີຕເຫຕຸອາທີນໍ ປກາຣາ. ເຕ ສງ຺ເຂເປ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວີສຕິ ອາກາຣາ ເອຕສ຺ສາຕິ ວີສຕາກາຣໍ.

ຂຕ຺ຕິຍາທິເຠເທນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນາປິ ສສ຺ສຕວາທິໂນ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສານຸສ຺ສຣຓາທິກສ຺ສ ອຠິນິເວສເຫຕຸໂນ ວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ, ອໂຘ ວາຕິ ສສ຺ສຕວາທີນໍ ປຣິມາຓປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນຎ຺ຎວິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນສມູຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສາປິ ອເນກປ຺ປເຠທໂຕ. ເຕຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວາທິໂນ. ອິທໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ສມ຺ມາ ອຄ຺ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຈ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ຘານໍ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕິຆນສ຺ສ ອເຠທິຕຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ເຠທນິພນ຺ຘນໍ ນານຕ຺ຕນຍໍ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ນິສ຺ສາຍ. ອິທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສສ຺ສຕຄ຺ຄຫຓໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ອິມິນາ ນເຍນ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທາທໂຍປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອາຕປ຺ປມນ຺ວາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວິຠຊິຕ຺ວາ, ‘‘ຕຍິທໍ ຠິກ຺ຂເວ ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໓໖) ວາ ວິຘມິຕ຺ວາ. ນິຊ຺ຊຏນ຺ຕິ ອໂນນທ຺ຘໍ. ນິຄຸມ຺ພນ຺ຕິ ອນາວຸຏໍ. ອປິຈ ເວຬຸອາທີນໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນ ຊຏາ. ກຸສາທີນໍ ໂອວຣຓຏ຺ເຐນ ຄຸມ຺ໂພ. ຕສ຺ສທິສຕາຍ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ພ຺ຍາກຸລາ ປາກຏຕາ ‘‘ຊຏາ, ຄຸມ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທິຏ຺ຐິຊຏາວິຊຏເນນ, ທິຏ຺ຐິຄຸມ຺ພວິວຣເຓນ ຈ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ເທສນາຍ ສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເທສນາກຸສໂລ ຠຄວາ ສມຍນ຺ຕຣໍ ວິຄ຺ຄຫຓວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໙. ອຕ຺ຖິ ປຣິຍາໂຍ ສນ຺ຕິ-ສທ຺ໂທ, ໂສ ຈ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິປຣິຍາໂຍ, ສໍວິຊ຺ຊມານຕາ ຈ ຎາເຓນ ອຸປລພ຺ຠມານຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ສໍວິຊ຺ຊມານປຣິທີປເນນ ປນ ‘‘ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ວິຊ຺ຊມານຕາຍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນຕໍ, ຕໂຕ ຈ ເນສໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫໂຕ ສິຖິລກຣຓວິເວຈເນຫິ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາຍ ກິຈ຺ຈກາຣິຕໍ, ອວິຕຖຕຎ຺ຈ ທີເປຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ອຕ຺ຖີຕິ ຈ ສນ຺ຕິປເທນ ສມານຕ຺ໂຖ ປຸຖຸວຈນວິສໂຍ ເອໂກ ນິປາໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ເກສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໗; ມ. ນິ. ໑.໑໑໐; ໓.໑໕໔; ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໗) ວິຍ. ອາລປນວຈນນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາລປນວຈນໍ. ຠຄວາເຍວ ຫິ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຈ ອາລປຕິ, ນ ສາວກາ. ສາວກາ ປນ ‘‘ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິສມ຺ພນ຺ຘເນເນວ. ‘‘ເອເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກຈ຺ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອວ ສງ຺ຂ຺ຍາວາຈກສ຺ສ ເອກ-ສທ຺ທສ຺ສ ນິຍເຕກວຈນຕ຺ຕາ, ນ ສມິຕພຫິຕປາປຕາຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ອາຫ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄຕຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຎ຺ຎຖາ ວາ, ສມ຺ມຸຕິມຕ຺ເຕເນວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ໂລເກນາ’’ຕິອາທິນາ. ສສ຺ສຕາທິວເສນ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ປຸຣິມສິທ຺ເຘຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກປ຺ເປຫິ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ອາເສວນພລວຕາຍ, ວິຈິຕ຺ຣວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອປຣຠາຄສິທ຺ເຘຫິ ອຠິນິເວສຠູເຕຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄາເຫຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ປຣາມສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ປຸຣິມຠາຄປຈ຺ຉິມຠາຄສິທ຺ຘານໍ ວາ ຕຓ຺ຫາອຸປາທານານໍ ວເສນ ຍຖາກ຺ກມໍ ກປ຺ປນຄຫຓານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ຫິ ອຸປາທານໍ ສມ຺ຠວຕິ. ປຫຸຕປສໍສານິນ຺ທາຕິສຍສໍສຄ຺ຄນິຈ຺ຈໂຍຄາທິວິສເຍສຸ ອິຘ ນິຈ຺ຈໂຍຄວເສນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕ ກປ຺ໂປ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ປຫຸເຕ ຈ ປສໍສາຍໍ, ນິນ຺ທາຍຎ຺ຈາຕິສຍເນ;

ນິຈ຺ຈໂຍເຄ ຈ ສໍສຄ຺ເຄ, ໂຫນ຺ຕິເມ ມນ຺ຕຸອາທໂຍ’’ຕິ.

ໂກຏ຺ຐາເສສູຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາສາທີສູຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ ອາທິ-ສທ຺ທໂລເປນ, ນິທສ຺ສນນເຍນ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປທປູຣຓສມີປອຸມ຺ມຄ຺ຄາທີສຸປິ ຫິ ອນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອິງ຺ຆ ຕາວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວາ ຄາຖາໂຍ ວາ ອຠິຘມ຺ມໍ ວາ ປຣິຍາປຸຓສ຺ສຸ (ປາຈິ. ໔໔໒), ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ໂອກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໑໒໒໑) ຈ ປທປູຣເຓ ອນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ, ‘‘ຄາມນ຺ຕເສນາສນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໑) ສມີເປ, ‘‘ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖີຕິ ໂຂ ກຈ຺ຈານ ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໘; ສໍ. ນິ. ໒.໑໑໐) ຈ ອຸມ຺ມຄ຺ເຄຕິ.

ອນ຺ຕປູໂຣຕິ ມຫາອນ຺ຕອນ຺ຕຄຸເຓຫິ ປູໂຣ. ‘‘ສາ ຫຣິຕນ຺ຕໍ ວາ ປນ຺ຖນ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໔) ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິ. ຕຕ຺ຖ ສາຕິ ເຕໂຊຘາຕຸ. ຫຣິຕນ຺ຕນ຺ຕິ ຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂມຣິຍາທໍ. ປນ຺ຖນ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄມຣິຍາທໍ. ອາຄມ຺ມ ອນາຫາຣາ ນິພ຺ພາຍຕີຕິ ເສໂສ. ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການໍ ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໐; ອິຕິວຸ. ໙໑) ປິຓ຺ຑິຍາໂລປສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິ. ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑໍ ອຸລຕິ ຄເວສຕີຕິ ປິຓ຺ໂຑໂລ, ປິຓ຺ຑາຈາຣິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ, ປິຓ຺ຑຈຣເຓນ ຊີວິກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວາຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍສງ຺ຂຍຠູໂຕ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ເອວ, ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍສງ຺ຂຍນໂຕ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ ສງ຺ຂຕຠູຕສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣຠາຄໍ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ປຣຠາໂຄວ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສກ຺ກາໂຍຕິ ສກ຺ກາຍຄາໂຫ.

ກປ຺ໂປຕິ ເລໂສ. ກປ຺ປກເຕນາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓກຣຓານໍ ອຎ຺ຎຕຣທຸພ຺ພຓ຺ຓກເຕນ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ມຫາກປ຺ປສມນ຺ຕຠາວກິເລສກາມວິຕກ຺ກກາລປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສຠາວາທີສຸປິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໕໖) ມຫາກປ຺ເປ ວຕ຺ຕຕິ, ‘‘ເກວລກປ຺ປໍ ເວຬຸວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໔) ສມນ຺ຕຠາເວ, ‘‘ສງ຺ກປ຺ໂປ ກາໂມ ຣາໂຄ ກາໂມ ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ກາໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໑; ຈູຬນິ. ໘) ກິເລສກາເມ, ‘‘ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ ວິຕກ຺ເກ, ‘‘ເຍນ ສຸທໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗) ກາເລ, ‘‘ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໐໑໘) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ສຕ຺ຖຸກປ຺ເປນ ວຕ ກິຣ ໂຠ ສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ນ ຊານິມ຺ຫາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໖໐) ສທິສຠາເວຕິ.

ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີສຸ ປວຕ຺ຕິໍ ມຫານິທ຺ເທສປາຬິຍາ (ມຫານິ. ໒໘) ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ທານໂຕຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ຄຸຓວຈນໍ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍສຫຊາຕຠູຕາຍ ອຠິນນ຺ທນສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ເຈວ ສສ຺ສຕາທິອາກາເຣນ ອຠິນິວິສນ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຄາຫສ຺ສ ຈ ວເສນ. ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມວິສຍາຍ ກປ຺ປນາຍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອຕີຕກາລວາຈໂກເຍວ ປຸພ຺ພ-ສທ຺ໂທ, ນ ປນ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປຘານາທິວາຈໂກ, ຣູປາທິຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກປ຺ປນວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວາ ອນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ຈ ໂກຏ຺ຐາສວາຈໂກ, ນ ປນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາທິວາຈໂກຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕີຕໍ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ຈ ຕສ຺ມິໍ ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາຍນາຠິນິເວສນານໍ ສມຕ຺ຖນໍ ປຣິນິຏ຺ຐາປນມາຫ. ຐິຕາຕິ ຕສ຺ສາ ລທ຺ຘິຍາ ອວິຊຫນໍ, ປຸພ຺ພນ຺ຕເມວ ອນຸຄຕາ ທິຏ຺ຐິ ເຕສມຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ອຕ຺ຖິຕາ, ອນຸຄຕຕາ ຈ ນາມ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ. ‘‘ເຕ ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠາ’’ຕິອາທິປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ສໍວຓ຺ເຓຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ. ວິສໂຍ ຫິ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຸພ຺ພນ຺ໂຕ. ວິສຍຠາວໂຕ ເຫສ ຕສ຺ສາ ອາຄມນຏ຺ຐານໍ, ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຄມ຺ມ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ຕເທຕໍ ອຎ຺ເຎສໍ ປຕິຏ຺ຐາປນທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຊນໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ’’ຕິ.

ອຘິວຈນປຖານີຕິ [ອຘິວຈນປອທານິ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ)] ຣຸຬ຺ຫິມຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖານິ. ທາສາທີສຸ ຫິ ສິຣິວຑ຺ຒກາທິສທ຺ທາ ວິຍ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕຖາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິເຍວ ອຘິວຈນໍ, ສາ ຈ ໂວຫາຣສ຺ສ ປໂຖຕິ. ອຖ ວາ ອຘິ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິຠາເຄ, ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຈນໍ. ອຘິ ອຸປຣິຠາເຄ ວຈນໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸປາທານິຍຠູຕານໍ ຣູປາທີນໍ [ອຸປາທາຠູຕຣູປາທີນໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໙)] ອຸປຣິ ປຎ຺ຎາປິຍມານາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິທີປກປຖານີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍທິທໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ, ໂລໂກ’’ຕິ ຈ, ນ ຣູປເວທນາທໂຍ ວິຍ ປຣມຕ຺ໂຖຕິ. ອຘິມຸຕ຺ຕິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອຘິວຈນ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິປໂຖ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໐໗ ທຸກມາຕິກາ) ວິຍ ອຸຕ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ ວຈນປຣິຍາຍຕ຺ຕາ. ‘‘ຠູຕໍ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ຠູຕສຠາວໂຕ ອຕິເຣກໍ. ຕມຕິຘາວິຕ຺ວາ ວາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕິໂຍ, ຕາສໍ ປຖານິ ຕທ຺ທີປກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຘິກໍ ວາ ສສ຺ສຕາທິກໍ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕິໂຍ. ອຘິກຎ຺ຫິ ສສ຺ສຕາທິໍ, ປກຕິອາທິໍ, ທພ຺ພາທິໍ, ຊີວາທິໍ, ກາຍາທິຎ຺ຈ ອຠູຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສຠາວຘມ຺ເມສຸ ອຊ຺ຌາໂຣເປຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໓໐. ອຠິວທນ຺ຕີຕິ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຍເມວ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ອຠິຠວິຕ຺ວາປິ ວທນ຺ຕິ. ອຠິວທນກິຣິຍາຍ ອຊ຺ຊາປິ ອວິຈ຺ເຉທຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປາຬິວຓ຺ຓນາ. ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ເຫຕຸຠູຕາຍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ທິຏ຺ຐິ, ທິຏ຺ຐິ ເອວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ‘‘ມຸຕ຺ຕຄຕໍ, (ອ. ນິ. ໙.໑໑) ສງ຺ຂາຣຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໔໑) ວິຍ ຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຕພ຺ຠາວວຸຕ຺ຕິໂຕ, ຄນ຺ຕພ຺ພາຠາວໂຕ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫຓມຕ຺ຕເມວ, ນຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ອວຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທິຏ຺ຐິປກາໂຣ ວາ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ໂລກິຍາ ຫິ ວິຘຍຸຕ຺ຕຄຕປກາຣສທ຺ເທ ສມານຕ຺ເຖ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຂນ຺ເຘ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ຄຫຓວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາປນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຈ ໂລໂກຕິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ. ອມຣໍ ນິຈ຺ຈໍ ຘຸວນ຺ຕິ ສສ຺ສຕເວວຈນານິ, ມຣຓາຠາເວນ ວາ ອມຣໍ. ອຸປ຺ປາທາຠາເວນ ສພ຺ພທາປິ ອຕ຺ຖິຕາຍ ນິຈ຺ຈໍ. ຖິຣຏ຺ເຐນ ວິກາຣາຠາເວນ ຘຸວໍ.‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິນາ ມຫານິທ຺ເທສ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬີຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສເສນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ – ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນໍ, ສຎ຺ຎໍ, ສງ຺ຂາເຣ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປຎ຺ຈວິຘາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ປນ ປຎ຺ຈທສວິຘາຍປິ ຕທວເສສາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕທຎ຺ໂຎ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠເຕວ. ຕຖາ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປໂຠຄຠູໂຕ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ຈ. ສສນ຺ຕຕິປຕິເຕ ຂນ຺ເຘ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕທຎ຺ໂຎ ປຣສນ຺ຕຕິປຕິໂຕ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ວາໂທ ເອເຕສ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເຕສໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ສສ຺ສໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ວາໂທຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ສສ຺ສຕສຫຈຣິຕຕາຍ ປນ ວາໂທປິ ສສ຺ສໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ‘‘ກຸນ຺ຕາ ປຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ, ສສ຺ສໂຕ ອິຕິ ວາໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາ ຕຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສສ຺ສຕໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣນ຺ຕີຕິ ສສ຺ສຕວາທາ ຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໓໑. ອາຕາປນຠາເວນາຕິ ວິພາຘນສ຺ສ ຠາເວນ, ວິພາຘນຏ຺ເຐນ ວາ. ປຫານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວິພາຘນໍ. ປທຫນວເສນາຕິ ສມາທຫນວເສນ. ສມາທຫນໍ ປນ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ປຕິຕຸມທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫນໍ. ຍຖາ ສມາຘິ ວິເສສຠາຄິຍຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ວີຣິຍສ຺ສ ພຫຸລີກຣຓໍ ອນຸໂຍໂຄ. ອິຕິ ປທຕ຺ຕເຍນ ວີຣິຍເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຕິປ຺ປເຠທໍ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາກ຺ກມຎ຺ຫິຫ ຕີຫິ ປເທຫິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາຈິຕ຺ຕປຣິທມນວີຣິຍານິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ປມຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ອປ຺ປມາໂທ, ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາໂສ. ໂສ ປນ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ເອວ. ສມ຺ມາ ອຸປາເຍນ ມນສິ ກໂຣຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານເມເຕນາຕິ ສມ຺ມາມນສິກາໂຣ, ໂສ ປນ ຎາຓເມວ, ນ ອາຣມ຺ມຓວີຖິຊວນປຏິປາທກາ, ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ປຖມນສິກາໂຣຕິ ກາຣຓມນສິກາໂຣ. ຕເທວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ ‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ມນສິກາເຣຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກຣຓູປາຍຠູເຕ ຎາຓສງ຺ຂາເຕ ມນສິກາເຣ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ’’ຕິ ອິມິນາ ສທ຺ທນ຺ຕຣສມ຺ປໂຍຄາທິນາ ວິຍ ປກຣຓວເສນາປິ ສທ຺ໂທ ວິເສສວິສໂຍຕິ ທີເປຕິ. ວີຣິຍຎ຺ຈາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕິປ຺ປເຠທໍ ວີຣິຍຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອາຕປ຺ປ…ເປ… ມນສິກາຣມນ຺ວາຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາເຐ, ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ອຘິຄມນປຏິປທາ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ສາ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໐໑) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕຖາຊາຕິກນ຺ຕິ ຕຖາສຠາວໍ, ເອເຕນ ຈຸທ຺ທສວິເຘຫິ ຈິຕ຺ຕປຣິທມເນຫິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ປຄຸຓຕາປາທເນນ ທມິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຈຕໂສ ສມາຘິ ເຈໂຕສມາຘິ, ໂສ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ເສວ ສມາຘິ. ຍຖາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ເຍນາ’’ຕິ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ສມາຘິນາ’’ຕິ.

ວິຊມ຺ຠນຠູເຕຫິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຕຫິ ຌານານຸຠາເວຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຌານານຸຠາວສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ເອວໍ ວທຕີຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ, ຕຖາວທນສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທຠາເວນ ສພ຺ພກາລິກຕາທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນິຍມິເຕ ຫິ ກາລວິເສເສ ວິປ຺ປກຕກາລວຈນນ຺ຕິ. ວນຕິ ຍາຈຕິ ປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຎ຺ຌາ ຌ-ປຈ຺ຈຍໍ, ນ-ກາຣສ຺ສ ຈ ນິຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ, ວຘຕິ ປຸຕ຺ຕໍ, ຜລໍ ວາ ຫນຕີຕິປິ ວຎ຺ຌາ ສປຈ຺ຈຍຆ຺ຍ-ກາຣສ຺ສ ຌ-ກາຣໍ, ນິຄ຺ຄຫິຕາຄມຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ. ສາ ວິຍ ກສ຺ສຈິ ຜລສ຺ສ ອຊເນນາຕິ ວຎ຺ໂຌ, ເຕນາຫ ‘‘ວຎ຺ຌປສູ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ປທຕ຺ຖວຕາ ອິມິນາ ກີທິສໍ ສາມຕ຺ຖິຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນ຺ໂຕລີນໂຈທນໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຌານລາຠິສ຺ສ ວິເສເສນ ຌານຘມ຺ມາ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕມ຺ມຸເຂນ ປນ ເສສຘມ຺ມາປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຌານາທີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາທິຊນກຠາວນ຺ຕິ ຣູປາທີນໍ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍໍ. ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ‘‘ນຍິເມ ກິຎ຺ຈິ ຊເນນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ສຕິ ຫິ ຊນກຠາເວ ຣູປາທິຘມ຺ມານໍ ວິຍ, ສຸຂາທິຘມ຺ມານໍ ວິຍ ຈ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຸປ຺ປາທວນ຺ຕຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອຸປ຺ປາເທ ຈ ສຕິ ອວສ຺ສໍຠາວີ ນິໂຣໂຘຕິ ອນວກາສາວ ນິຈ຺ຈຕາ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ.

ຐິໂຕຕິ ນິຈ຺ຈລໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ກູຏຏ຺ຐ-ສທ຺ໂທເຍວ ວາ ໂລເກ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິຈ຺ເຈ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຐາຍີ, ເອສິກາ ຈ ສາ ຐາຍີ ຈາຕິ ເອສິກຏ຺ຐາຍີ, ວິເສສນປຣນິປາໂຕ ເຈສ, ຕສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣເນໂມ ນິຈ຺ຈລຏ຺ຐິຕິໂກ ອິນ຺ທຂີໂລ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ກູຏຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອິມິນາ ເຈຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈຕາຠາວມາຫ. ‘‘ເອສິກຏ຺ຐາຍີ ຐິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ຍຖາ ເອສິກາ ວາຕປ຺ປຫາຣາທີຫິ ນ ຈລຕິ, ເອວໍ ນ ເກນຈິ ວິກາຣມາປຊ຺ຊຕີຕິ ວິກາຣາຠາວໍ, ວິກາໂຣປິ ອຕ຺ຖໂຕ ວິນາໂສເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠເຍນາປິ ໂລກສ຺ສ ວິນາສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ.

ເອວມຏ຺ຐກຖາວາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເກຈິວາທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກຈິ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຎ຺ຊໂຕຕິ [ມຸຎ຺ເຊ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ)] ມຸຎ຺ຊຕິຓໂຕ. ອີສິກາຕິ ກຬີໂຣ. ຍທິທໍ ອຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ຊາຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສຕ຺ຕິຣູປວເສນ ປຸພ຺ເພ ວິຊ຺ຊມານເມວ ພ຺ຍຕ຺ຕິຣູປວເສນ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິຊ຺ຊມານເມວາ’’ຕິ ຫິ ເອເຕນ ກາຣເຓ ຜລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວທສ຺ສເນນ ພ຺ຍຕ຺ຕິຣູປວເສນ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິວາທໍ ທສ຺ເສຕິ. ສາລິຄພ຺ເຠ ສໍວິຊ຺ຊມານໍ ສາລິສີສໍ ວິຍ ຫິ ສຕ຺ຕິຣູປໍ, ຕທຠິນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ ພ຺ຍຕ຺ຕິຣູປນ຺ຕິ. ກຖໍ ປນ ສຕ຺ຕິຣູປວເສນ ວິຊ຺ຊມາໂນເຍວ ປຸພ຺ເພ ອນຠິພ຺ຍຕ຺ໂຕ ພ຺ຍຕ຺ຕິຣູປວເສນ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ? ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຆໂຏ ອາໂລເກນ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວມຍມ຺ປີຕິ.

ອິທເມຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາໂລໂກ ຆຏໍ ປກາເສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍທິ ຆຏວິສຍໍ ພຸທ຺ຘິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປກາເສຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເອວ ພຸທ຺ຘິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທີປນໂຕ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິວາໂທ ຫາຍຕິ. ອຖ ຆຏວິສຍາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ອາວຣຓຠູຕໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມນ຺ໂຕ ປກາເສຕິ, ເອວມ຺ປິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິວາໂທ ຫາຍເຕວ. ສຕິ ຫິ ຆຏວິສຍາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ກຖໍ ອນ຺ຘກາໂຣ ຕສ຺ສາ ອາວຣຓໍ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາ ຈ ຆຏສ຺ສ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນປິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ຍທິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິສຍາທິສນ຺ນິປາເຕນ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເອວ ພຸທ຺ຘິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈເນເນວ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິວາໂທ ຫາຍຕິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິມຕ຺ຕມຕິກ຺ກມ຺ມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເອວ ພຸທ຺ຘິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທີປນໂຕ. ຕຖາ ສສ຺ສຕວາໂທປິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ. ອຖ ພຸທ຺ຘິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອາວຣຓຠູຕສ຺ສ ອນ຺ຘກາຣຏ຺ຐານິຍສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ວິຘມເນນ ພຸທ຺ຘິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວມ຺ປິ ສຕິ ອຕ຺ຖວິສຍາຍ ພຸທ຺ຘິຍາ ກຖໍ ໂມໂຫ ຕສ຺ສາ ອາວຣຓໍ ໂຫຕີຕິ, ຫາຍເຕວ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິວາໂທ, ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ເຠທສພ຺ຠາວໂຕປິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິວາໂທ ຫາຍຕິ. ນ ຫິ ອຠິພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍມຓິປທີປາທີນໍ ເຠເທນ ອຠິພ຺ຍຎ຺ຊິຕພ຺ພານໍ ຆຏາທີນໍ ເຠໂທ ໂຫຕິ, ໂຫຕິ ຈ ວິສຍເຠເທນ ພຸທ຺ຘິເຠໂທ ຍຖາວິສຍໍ ພຸທ຺ຘິຍາ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ, ນ ເຈຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານຕາຠິພ຺ຍຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕິກປ຺ປນາ ຍຸຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊມານຕາຠິພ຺ຍຕ຺ຕິກິຣິຍາສງ຺ຂາຕາຍ ວຸຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕິມໂຕ ຈ ອນຎ຺ຎຖານຸຊານນໂຕ. ອນຎ຺ຎາເຍວ ຫິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ກິຣິຍາ ຕພ຺ພນ຺ຕວຕ຺ຖຸໂຕ, ຍຖາ ຜສ຺ສາທີຫິ ຜຸສນາທິຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕິມໂຕ ອນຎ຺ຎາຍ ເອວ ວິຊ຺ຊມານຕາຠິພ຺ຍຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາຍ ວຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິກປ຺ປິໂຕ ເກສຎ຺ຈິ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິວາໂທ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ອີສິກຏ຺ຐາຍີ ຐິໂຕ’’ຕິ ປຐິຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖມິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຕທິທໍ ກາຣຓຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ຈ ສຕ຺ຕາ ສນ຺ຘາວນ຺ຕິ ສໍສຣນ຺ຕິ ຈວນ຺ຕິ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທຫິ ອຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍມິວ ອສມ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕ ຈ ສຕ຺ຕາ ສນ຺ຘາວນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ອິຘ ມນຸສ຺ສຠາເວນ ອວຏ຺ຐິຕາ, ເຕເຍວ ເທວຠາວາທິອຸປຄມເນນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິນາໂສ, ອກຕສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠາຄໂມ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອປຣາປຣນ຺ຕິ ອປຣສ຺ມາ ຠວາ ອປຣໍ ຠວໍ, ອປຣມປຣໍ ວາ, ປຸນປ຺ປຸນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈວນ຺ຕີ’’ຕິ ປທມຸລ຺ລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຕຖາຄຫິຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈສຠາວຕ຺ຕາ ນ ຈຸຕູປປຕ຺ຕິໂຍ. ສພ຺ພພ຺ຍາປິຕາຍ ນາປິ ສນ຺ຘາວນສໍສຣຓານິ, ຘມ຺ມານໍເຍວ ປນ ປວຕ຺ຕິວິເສເສນ ເອວໍ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອວໍ ໂວຫຣີຍນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕນ ‘‘ອວຏ຺ຐິຕສຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ, ຘມ຺ມິໂນ ຈ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ວິນສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ອິມໍ ວິປຣິຓາມວາທໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອິມິສ຺ສໍ ສສ຺ສຕວາທວິຈາຣຓາຍເມວ ‘‘ເອວໍຄຕິກາ’’ຕິ ປທຕ຺ຖວິຠາວເນ ວກ຺ຂາມ. ອິທານິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຘາວນ຺ຕີຕິອາທິນາ ວຈເນນ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ຠິນ຺ທຕິ ວິນາເສຕິ ສນ຺ຘາວນາທິວຈນສິທ຺ຘາຍ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ປຏິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ສສ຺ສຕວາທສ຺ສ ວິຣຸທ຺ຘຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ຕທຕ຺ຖສມຕ຺ຖນໍ. ນ ນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ນ ຖິຣໍ. ‘‘ສນ຺ຘາວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິວຈນໍ, ສສ຺ສຕວາທຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸນ຺ທຣມ຺ປິ ອສຸນ຺ທຣມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພທາ ສຣນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສສ຺ສຕິໂຍ ຣ-ກາຣສ຺ສ ສ-ກາຣໍ, ທ຺ວິຠາວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ, ປຖວີສິເນຣຸຈນ຺ທິມສູຣິຍາ, ສສ຺ສຕີຫິ ສມໍ ສທິສໍ ຕຖາ, ຠາວນປຸໍສກວຈນຎ຺ເຈຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ຫິ ກຕ຺ຕຸອຘິກາໂຣ. ສສ຺ສຕິສມນ຺ຕິ ວາ ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ. ສສ຺ສຕິສໂມ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ອຕ຺ຖິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ. ເອວ-ສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ເອ-ກາເຣ ປເຣ ອິຕິ-ສທ຺ເທ ອິ-ກາຣສ຺ສ ວ-ກາຣມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູ. ສສ຺ສຕິສມນ຺ຕິ ສສ຺ສຕໍ ຖາວຣໍ ນິຈ຺ຈກາລນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ, ສສ຺ສຕິສມ-ສທ຺ທສ຺ສ ສສ຺ສຕປເທນ ສມານຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໑) ວຸຕ຺ໂຕ.

ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ເຍສໍ ‘‘ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປຕິ, ເຕສໍ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ສາເຘຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ປຈ຺ຈກ຺ຂກເຕນ ອຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ຍຖານິຈ຺ຉິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປເຣປິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ອນິຈ຺ຉິຕໍ, ອິທໍ ປນ ເຫຕຸທສ຺ສນໍ ເອເຕສຸ ອເນເກສຸ ຊາຕິສຕສຫສ຺ເສສຸ ເອໂກວາຍໍ ເມ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ອນຸສ຺ສຣຓສມ຺ຠວໂຕ. ໂຍ ຫິ ຍມຕ຺ຖໍ ອນຸຠວຕິ, ໂສ ເອວ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ. ນ ຫິ ອຎ຺ເຎນ ອນຸຠູຕມຕ຺ຖໍ ອຎ຺ໂຎ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ຍຖາ ຕໍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິເຕນ ອນຸຠູຕໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ. ຍຖາ ເຈຕາສຸ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຸຣິມຕຣາສຸປິ ຊາຕີສຸ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ເມ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ຍຖາ ຈ ເມ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ສຕ຺ຕານໍ ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ສສ຺ສຕວເສນ ທິຏ຺ຐິຄຫຓໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ປເຣປິ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐເປຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິມຸຕ຺ຕິປຖານິ ອຠິວທນ຺ຕິ, ໂສ ເອວມາຫາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຣານຸຄາຫາປນວເສນ ອິຘ ເຫຕຸທສ຺ສນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ໂລກສ຺ສ ຈ ສສ຺ສຕຠາວໍ. ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນທສ຺ສນໍ. ຐານ-ສທ຺ໂທ ກາຣເຓ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອິຘ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກາຣຓຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ຕິວິຘໍ ສມ຺ປາປກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ຎາປກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສມ຺ປາປກກາຣຓໍ, ພີຊໍ ອງ຺ກຸຣສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກກາຣຓໍ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາທໂຍ ອນິຈ຺ຈຕາທີນໍ ຎາປກກາຣຓໍ, ອິຘາປິ ຎາປກກາຣຓເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຎາປໂກ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ຎາເປຕພ຺ພຕ຺ຖວິສຍສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ກາຣຓໍ. ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຕໍ ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຐານໍ, ວສຕິ ຕໍ ຎາຓເມຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວຕາ ວຕ຺ຖຸ-ສທ຺ເທນ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ຐານ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

໓໒-໓໓. ທຸຕິຍຕຕິຍວາຣານໍ ປຐມວາຣໂຕ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ ຐເປຕ຺ວາ ກາລເຠທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິ ວາຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ຕເທຕໍ ກາລເຠທໍ ຍຖາປາຬິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກວລຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣນ ທຸຕິຍຕຕິຍວາຣາ ຍາວ ທສສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ປາ, ຍາວ ຈຕ຺ຕາລີສສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ປາ ຈ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍເທວໍ ກສ຺ມາ ສສ຺ສຕວາໂທ ຈຕຸຘາ ວິຠຕ຺ໂຕ, ນນຸ ຕິຘາ ກາລເຠທມກຕ຺ວາ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິກວາໂທ ວິຍ ທຸວິເຘເນວ ວິຠຊິຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘຕຸໍ ‘‘ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ມນ຺ທປຎ຺ຎາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓລາຠີນໍ ວເສນ ຕິຘາ ກາລເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຕກ຺ກເນນ ສຫ ຈຕຸຘາ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ຈ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ຕກ຺ກິການໍ ວິຍ ມນ຺ທປຎ຺ຎາທີນມ຺ປິ ວິເສສລາຠີນໍ ຫີນາທິວເສນ ອເນກເຠທສມ຺ຠວໂຕ ພຫຸຘາ ເຠໂທ ສິຍາ, ອຖ ກສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ວິເສສລາຠິໂນ ຕໂຍ ເອວ ຣາສີ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ທສ຺ເສຕຸກາມຕ຺ຕາ. ຕີສຸ ຫິ ຣາສີສຸ ເຍ ຫີນມຊ຺ຌິມປຎ຺ຎາ, ເຕ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ອູນກເມວ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຎ຺ຎາ, ເຕ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນານຸສ຺ສຣນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ທສ຺ເສຕຸກາມໂຕ ອເນກຊາຕິສຕສຫສ຺ສທສຈຕ຺ຕາຣີສສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏານຸສ຺ສຣຓວເສນ ຕໂຍ ເອວ ຣາສີ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ນ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລຕ຺ຕຍໂຕ, ຈຕ຺ຕາຣີສສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ປໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘໍ ນານຸສ຺ສຣຕິ, ກສ຺ມາ? ທຸພ຺ພລປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທວິຣຫໂຕ ທຸພ຺ພລາ ປຎ຺ຎາ ໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໔. ຕປ຺ປກຕິຍຕ຺ໂຕປິ ກຕ຺ຕຸຕ຺ໂຖເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕກ຺ກຍຕີ’’ຕິ. ຕປ຺ປກຕິຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ຫິ ທຸຕິຍນໂຍປິ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕກ຺ກຍຕີຕິ ອູຫຍຕິ, ສສ຺ສຕາທິອາກາເຣນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣປຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕກ຺ໂກຕິ ອາໂກຏນລກ຺ຂໂຓ, ວິນິຈ຺ຉຍລກ຺ຂໂຓ ວາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານຠູໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ເຕນ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ຕກ຺ກນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ຖວຈນມຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພຈນໍ ປນ ຕກ຺ກິປເທ ວິຍ ທ຺ວິຘາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວີມໍສາ ນາມ ວິຈາຣຓາ, ສາ ຈ ທຸວິຘາ ປຎ຺ຎາ ເຈວ ປຎ຺ຎາປຕິຣູປິກາ ຈ. ອິຘ ປນ ປຎ຺ຎາປຕິຣູປິກາວ, ສາ ຈຕ຺ຖໂຕ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ, ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສສງ຺ຂາໂຕ ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນຠູຕໍ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ, ຕເທຕມຕ຺ຖຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຸລນາ ຣຸຈ຺ຈນາ ຂມນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕຸລຍິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸປິ ຍຖາກ຺ກມໍ ‘‘ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນາ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສມນ຺ຕໂຕ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວາ ອາຫນນໍ ປຣິຍາຫຕໍ, ຕໍ ປນ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ອູຫນເມວ, ຠາວນປຸໍສກຎ຺ເຈຕໍ ປທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເຕນ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ຈ ກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍາຕິ ຕິຘາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທາຍ. ອນຸວິຈຣິຕນ຺ຕິ ອນຸປວຕ຺ຕິຕໍ, ວີມໍສານຸຄເຕນ ວາ ວິຈາເຣນ ອນຸມຊ຺ຊິຕໍ. ຕທນຸຄຕຘມ຺ມກິຈ຺ຈມ຺ປິ ຫິ ປຘານຘມ຺ເມ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິຠາຕິ ທິສ຺ສຕີຕິ ປຏິຠານໍ, ຍຖາສມາຫິຕາກາຣວິເສສວິຠາວໂກ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ, ຕໂຕ ຊາຕນ຺ຕິ ປຏິຠານໍ, ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍນໍ, ສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠານໍ ສຍໍປຏິຠານໍ, ເຕເນວາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠານມຕ຺ຕສຎ຺ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ວິເສສາຘິຄມາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອນາມຏ຺ຐກາລວຈເນ ວຕ຺ຕມານວເສເນວ ອຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ ອຸປປນ຺ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ຕກ຺ກີ ໂຫຕິ ວີມໍສີ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ, ເອກເສເສນ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຕກ຺ກີເຠທໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ’’ຕິອາທິມາຫ. ປເຣຫິ ປຸນ ສວນໍ ອນຸສ຺ສຸຕິ, ສາ ຍສ຺ສາຍໍ ອນຸສ຺ສຸຕິໂກ. ປຸຣິມໍ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ຊາຕິໍ ສຣຕີຕິ ຊາຕິສ຺ສໂຣ. ລພ຺ຠເຕຕິ ລາໂຠ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘໍ ຣູປາທິ, ສຸຂາທິ ຈ, ນ ປນ ຌານາທິວິເສໂສ, ເຕເນວາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ໂສ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ວີມໍສານຸວິຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ ເອວມາຫາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠານມຕ຺ຕສຎ຺ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖໂຣປິ ວທຕິ ‘‘ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ວິເສສາຘິຄມາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໔) ໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ລາຠີ. ສຸທ຺ເຘນ ປຸຣິເມຫິ ອສມ຺ມິສ຺ເສນ, ສຸທ຺ຘໍ ວາ ຕກ຺ກນໍ ສຸທ຺ຘຕກ຺ໂກ, ໂສ ຍສ຺ສາຍໍ ສຸທ຺ຘຕກ຺ກິໂກ. ເຕນ ຫີຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເຕນ ຕຖາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຣຎ຺ໂຎວ ຠຄວຕິ ສມາເນຕິ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ. ລາຠິຕາຍາຕິ ຣູປາທິສຸຂາທິລາຠີຠາວໂຕ. ‘‘ອນາຄເຕປິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິທໍ ລາຠີຕກ຺ກິໂນ ເອວມ຺ປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ສມ຺ຠວທສ຺ສນວເສນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ຕກ຺ກນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນາຄຕໍສຕກ຺ກເນເນວ ຫິ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາຫີ ຠວຕິ. ‘‘ອຕີເຕປິ ເອວໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອນາຄຕໍສຕກ຺ກນສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ‘‘ຍຖາ ເມ ອິທານິ ອຕ຺ຕາ ສຸຂີ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຕີເຕປີຕິ ປຐມໍ ອຕີຕໍສານຸຕກ຺ກນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອນາຄເຕປິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕກ຺ກຍນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ເອວໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອນິຈ຺ເຈສຸ ຠາເວສຸ ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ກຕສ຺ສ ວິນາໂສ ອກຕສ຺ສ ຈ ອຊ຺ຌາຄໂມ ສິຍາ. ນິຈ຺ເຈສຸ ປນ ຠາເວສຸ ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ໂທໂສ ນາປຊ຺ຊຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ກຕສ຺ສ ອວິນາໂສ, ອກຕສ຺ສ ຈ ອນຊ຺ຌາຄໂມ ສິຍາຕິ ຕກ຺ກິກສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕກ຺ກມຕ຺ເຕເນວາຕິ ສຸທ຺ຘຕກ຺ກເນເນວ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ຫິ ອາຄມາທີນໍ, ອນຸສ຺ສວາທີນຎ຺ຈ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ນນຸ ຈ ວິເສສລາຠິໂນປິ ສສ຺ສຕວາທິໂນ ວິເສສາຘິຄມເຫຕຸ ອເນເກສຸ ຊາຕິສຕສຫສ຺ເສສຸ, ທສສຸ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ, ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ຈ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ ຍຖານຸຠູຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໍ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຊາຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ, ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຸຣິມຕຣາສຸປິ ຊາຕີສຸ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕານຸວິຕກ຺ກນມຸເຂນ ອນາຄເຕປິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠວິສ຺ສມານານຸຕກ຺ກນໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຕ຺ຕານໍ ຕຖາຠາວານຸຕກ຺ກນຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສສ຺ສຕາຠິນິເວສິໂນ ຊາຕາ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ສພ຺ໂພປິ ສສ຺ສຕວາທີ ອນຸສ຺ສຸຕິກຊາຕິສ຺ສຣລາຠີຕກ຺ກິກາ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປລທ຺ຘວຕ຺ຖຸນິມິຕ຺ເຕນ ຕກ຺ກເນນ ປວຕ຺ຕວາທຕ຺ຕາ ຕກ຺ກີປກ຺ເຂເຍວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ວິເສສເຠທຣຫິຕຕ຺ຕາ ເອໂກວາຍໍ ສສ຺ສຕວາໂທ ວວຕ຺ຖິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ອວສ຺ສຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຕກ຺ກນມິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ວິເສສລາຠີ ສສ຺ສຕວາທີ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກປກ຺ຂໍ, ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກປກ຺ຂໍ ວາ ຠເຊຍ຺ຍາຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິເສສລາຠີນຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ທີຆທີຆຕຣໍ ທີຆຕມກາລານຸສ຺ສຣຓໍ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ອສາຘາຣຓກາຣຓໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ອິມິນາມຫໍ ເອຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣຓເມວ ປຘານກາຣຓຠາເວນ ທສ຺ສິຕໍ. ຍໍ ປນ ຕສ຺ສ ‘‘ອິມິນາມຫໍ ເອຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ຕກ຺ກນໍ, ນ ຕໍ ອິຘ ປຘານໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕສ຺ສ ອປຘານຠາວໂຕ, ປຘານກາຣເຓນ ຈ ອສາຘາຣເຓນ ນິທ຺ເທໂສ ສາສເນ, ໂລເກປິ ຈ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຍຖາ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຍວງ຺ກຸໂຣ’’ຕິອາທິ.

ເອວໍ ປນາຍໍ ເທສນາ ປຘານກາຣຓວິຠາວິນີ, ຕສ຺ມາ ສຕິປິ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ, ຕກ຺ກິການໍ ຫີນາທິວເສນ ຈ ມນ຺ທປຎ຺ຎາທີນໍ ວິເສສລາຠີນໍ ພຫຸຘາ ເຠເທ ອຎ຺ຎຕຣເຠທສງ຺ຄຫວເສນ ຠຄວຕາ ຈຕ຺ຕາຣິຏ຺ຐານານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖິຕາ ສສ຺ສຕວາທານໍ ຈຕຸພ຺ພິຘຕາ. ນ ຫິ, ອິຘ ສາວເສສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຘມ຺ມຣາຊາຕິ. ຍເທວໍ ອນຸສ຺ສຸຕິກາທີສຸປິ ອນຸສ຺ສວາທີນໍ ປຘານຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎາຍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠາເວນ ຕກ຺ກປຘານຕ຺ຕາ, ‘‘ປຘານກາຣເຓນ ຈ ອສາຘາຣເຓນ ນິທ຺ເທໂສ ສາສເນ, ໂລເກປິ ຈ ນິຣຸຬ຺ໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ. ອຖ ວາ ວິເສສາຘິຄມນິມິຕ຺ຕຣຫິຕສ຺ສ ຕກ຺ກນສ຺ສ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາເຫ ວິສຸໍ ກາຣຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິເສສາຘິຄໂມ ວິສຸໍ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາຫກາຣຓຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ມນ຺ທມຊ຺ຌິມຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາວເສນ ຕິວິໂຘຕິ ຕິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ, ສພ຺ພຕກ຺ກິໂນ ຈ ຕກ຺ກີຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ ເອວ ວວຕ຺ຖາປິໂຕ ສສ຺ສຕວາໂທ ຠຄວຕາຕິ.

໓໕. ‘‘ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐານປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ວາ-ສທ຺ທສ຺ສ ອນິຍມຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ’’ຕິ, ເຕນ ຈຕູສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ຍຖາຣຫເມກຈ຺ຈໍ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຎ຺ຎາປເນ ສຫກາຣີກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ພາຫ຺ຍຕ຺ຖວາຈໂກ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ນິປາໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ກິໍ ປເນຕານິ ວຕ຺ຖູນິ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນິເວສສ຺ສ ເຫຕຸ, ອຸທາຫຸ ປເຣສໍ ປຕິຏ຺ຐາປນສ຺ສາຕິ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ, ຍທິ ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນິເວສສ຺ສ ເຫຕຸ, ອຖ ກສ຺ມາ ອນຸສ຺ສຣຓຕກ຺ກນານິເຍວ ຄຫິຕານິ, ນ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສາທໂຍ. ຕຖາ ຫິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎາອໂຍນິໂສມນສິກາຣອສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍອສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາທີນິປິ ທິຏ຺ຐິຍາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ. ອຖ ປນ ປເຣສໍ ປຕິຏ຺ຐາປນສ຺ສ ເຫຕຸ, ອນຸສ຺ສຣຓເຫຕຸຠູໂຕ ອຘິຄໂມ ວິຍ, ຕກ຺ກນປຣິເຍຏ຺ຐິຠູຕາ ຍຸຕ຺ຕິ ວິຍ ຈ ອາຄໂມປິ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຸຠຍຖາປິ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອວເສສກາຣຓສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໍ ນ ຍຸຊ຺ຊເຕວາຕິ? ໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ມາ? ອຠິນິເວສປກ຺ເຂ ຕາວ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ອສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍອສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວເນຫິ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປລ຺ລາສສຎ຺ໂຎ ຣູປາທິຘມ຺ມານໍ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນສຠາວສ຺ສ ອນວໂພຘໂຕ ຘມ຺ມຍຸຕ຺ຕິໍ ອຕິຘາວນ຺ໂຕ ເອກຕ຺ຕນຍໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕານຸສ຺ສຣຓຕກ຺ກເນຫິ ຂນ຺ເຘສຸ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓໑) ອຠິນິເວສໍ ອຸປເນສິ, ອິຕິ ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ, ປຘານກາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຈ ອິຕເຣສມ຺ປິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສຣຓຕກ຺ກນານິເຍວ ອິຘ ຄຫິຕານິ. ປຕິຏ຺ຐາປນປກ຺ເຂ ປນ ອາຄໂມປິ ຍຸຕ຺ຕິຍເມວ ຐິໂຕ ວິເສເສນ ນິຣາຄມານໍ ພາຫິຣການໍ ຕກ຺ກຄ຺ຄາຫິຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ອນຸສ຺ສຣຓຕກ຺ກນານິເຍວ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ຄຫິຕານິ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ທຸວິຘໍ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ລກ຺ຂຓໍ ສຠາວລກ຺ຂຓໍ, ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສຠາວລກ຺ຂຓາວໂພໂຘ ປຈ຺ຈກ຺ຂຎາຓໍ, ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓາວໂພໂຘ ອນຸມານຎາຓໍ. ອາຄໂມ ຈ ສຸຕມຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສາຘນໂຕ ອນຸມານຎາຓເມວ ອາວຫຕິ, ສຸຕານໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກເນນ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ຈິນ຺ຕາມຍປຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຠາວນາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂຎາຓໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວໍ ອາຄໂມປິ ຕກ຺ກນວິສຍໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈສ ຕກ຺ກຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນຸສ຺ສຸຕິຕກ຺ກຄ຺ຄຫເຓນ ວິຠາວິໂຕ, ເອວໍ ອນຸສ຺ສຣຓຕກ຺ກເນຫິ ອສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ຍຸຕ຺ຕເມວິທໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິມຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙), ‘‘ສສ຺ສຕໍ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໐) ຈ ວຈນໂຕ ປນ ປຕິຏ຺ຐາປນວຕ຺ຖູນິເຍວ ອິຘ ເທສິຕານິ ຕໍເທສນາຍ ເອວ ອຠິນິເວສສ຺ສາປິ ສິຊ຺ຌນໂຕ. ອເນກເຠເທສຸ ຫິ ເທສິເຕສຸ ຍສ຺ມິໍ ເທສິເຕ ຕທຎ຺ເຎປິ ເທສິຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕເມວ ເທເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຠິນິເວສປຕິຏ຺ຐາປເນສຸ ຈ ອຠິນິເວເສ ເທສິເຕປິ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ ນ ສິຊ຺ຌຕິ ອຠິນິເວສສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປເນ ອນິຍມໂຕ. ອຠິນິເວສິໂນປິ ຫິ ເກຈິ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ເກຈິ ນ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ປຕິຏ຺ຐາປເນ ປນ ເທສິເຕ ອຠິນິເວໂສປິ ສິຊ຺ຌຕິ ປຕິຏ຺ຐາປນສ຺ສ ອຠິນິເວເສ ນິຍມໂຕ. ໂຍ ຫິ ຍຕ຺ຖ ປເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ໂສປິ ຕມຠິນິວິສຕີຕິ.

໓໖. ຕຍິທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ-ສທ຺ເທນ ‘‘ສສ຺ສຕໍ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປຣາມສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ອິທໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ປກາຣໂຕ ຊານນຕ຺ຕາ. ປຣມວຊ຺ຊຕາຍ ອເນກວິຫິຕານໍ ອນຕ຺ຖານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຐານາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາ. ຍຖາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມາຫໍ ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊໍ ວທາມີ’’ຕິ ຕເທວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທິຏ຺ຐິໂຍວ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐີນໍ ກາຣຓມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານເມວ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິຍາ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໔) ສາຘນໍ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ, (ສໍ. ນິ. ໓.໘໑) ອວິຊ຺ຊາປິ ອຸປນິສ຺ສຍາທິຠາເວນ. ຍຖາຫ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໒; ປຏິ. ມ. ໑.໑໓໑) ຜສ຺ໂສປິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຫຓູປາຍຏ຺ເຐນ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໑໘) ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໔໔) ສຎ຺ຎາປິ ອາກາຣມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຏ຺ເຐນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໘໐; ມຫາ. ນິ. ໑໐໙) ປຖວິໍ ປຖວິໂຕ ສຎ຺ຎຕ຺ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒) ຈ ອາທິ. ວິຕກ຺ໂກປິ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກນຏ຺ເຐນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕກ຺ກຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐີສຸ ປກປ຺ປຍິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈໍ ມຸສາຕິ ທ຺ວຍຘມ຺ມມາຫູ’’ຕິ, (ສຸ. ນິ. ໘໙໒; ມຫານິ. ໑໒໑) ‘‘ຕກ຺ກີ ໂຫຕິ ວີມໍສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໔) ຈ ອາທິ. ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣປິ ອກຸສລານໍ ສາຘາຣຓກາຣຓຏ຺ເຐນ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣໂຕ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ວາ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙) ປາປມິຕ຺ໂຕປິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິ ອາປຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ‘‘ພາຫິຣໍ ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກຣິຕ຺ວາ ນາຎ຺ຎໍ ເອກງ຺ຄມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ມຫໂຕ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຍຖຍິທໍ ຠິກ຺ຂເວ, ປາປມິຕ຺ຕຕາ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑.໑໑໐) ປຣໂຕໂຆໂສປິ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມສ຺ສວນຏ຺ເຐນ. ຕຖາ ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວເມ ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຍາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ປຣໂຕ ຈ ໂຆໂສ, ອໂຍນິໂສ ຈ ມນສິກາໂຣ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໒.໑໒໖) ປເຣຫິ ສຸຕາ, ເທສິຕາ ວາ ເທສນາ ປຣໂຕໂຆໂສ.

‘‘ຂນ຺ຘາ ເຫຕູ’’ຕິອາທິປາຬິ ຕທຕ຺ຖວິຠາວິນີ. ຕຕ຺ຖ ຊນກຏ຺ເຐນ ເຫຕຸ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຸປາທາຍາຕິ ອຸປາທິຍິຕ຺ວາ, ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປ຺ປາທາຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸຏ຺ຐາຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ຂນ຺ຘາທໂຍ ເອວ. ອິຘ ປນ ສມຸຏ຺ຐານຠາໂວເຍວ ສມຸຏ຺ຐານ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ ຠາວໂລປຕ຺ຕາ, ຠາວປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ຈ. ອາທິນ຺ນາ ສກສນ຺ຕາເນ. ປວຕ຺ຕິຕາ ສປຣສນ຺ຕາເນສຸ. ປຣ-ສທ຺ໂທ ອຠິຓ຺ຫຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິ. ປຣິນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ ‘‘ອິທເມວ ທສ຺ສນໍ ສຈ຺ຈໍ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ໂມຆໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ມຸສາ’’ຕິ ອຠິນິເວສສ຺ສ ປຣິໂຍສານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ອຏ຺ຐສຸ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນສຸ ຂນ຺ເຘ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປວຕ຺ຕນວເສນາຕິ ອວິຊ຺ຊາຜສ຺ສສຎ຺ຎາວິຕກ຺ກາໂຍນິໂສມນສິກາເຣ. ອາເສວນວເສນາຕິ ປາປມິຕ຺ຕປຣໂຕໂຆເສ. ຍທິປິ ສຣູປຕ຺ຖວເສນ ເວວຈນໍ, ສງ຺ເກຕຕ຺ຖວເສນ ປນ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍວິຘປຣໂລກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ເກນຈິ ຫິ ວິເສສເນເນວ ເວວຈນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ປຣໂລໂກ ຈ ກມ຺ມວເສນ ອຠິມຸໂຂ ສມ຺ປເຣຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອິຕິ ໂຂ ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຄ຺ຄາຍ ປເຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑໐.໒) ວິຍ ຫິ ຈຸຣາທິຄຓວເສນ ປຣ-ສທ຺ທໍ ຄຕິຍມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູ, ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ອປໂຣ ນໂຍ.

ເອວໍຄຕິກາຕິ ເອວໍຄມນາ ເອວໍນິຏ຺ຐາ, ເອວມນຸຍຸຎ຺ຊເນນ ຠິຊ຺ຊນນສ຺ສນປຣິໂຍສານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຕິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໘; ໒.໓໓, ໓໕; ໓.໑໙໙, ໒໐໐; ມ. ນິ. ໒.໓໘໔, ໓໙໗) ວິຍ ນິຏ຺ຐານຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາ ເອວໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ, ສສ຺ສຕຠາວຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌາໂຣເປຕ຺ວາ ຄຫິຕາ, ປຣາມຏ຺ຐາ ຈ ສມານາ ພາລລປນາເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ຍາວ ປຓ຺ຑິຕາ ນ ສມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຈ, ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານາ ປນ ອນວຏ຺ຐິຕວຕ຺ຖຸກາ ອວິມທ຺ທກ຺ຂມາ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູ ວິຍ, ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ຈ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ຈາຕິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊເນ ສງ຺ເຂປກຖາ – ຍທິ ຫິ ປເຣຫິ ກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາ ໂລໂກ ວາ ສສ຺ສໂຕ ສິຍາ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພິກາຣຕາຍ ປຸຣິມຣູປາວິຊຫນໂຕ ກສ຺ສຈິ ວິເສສາຘານສ຺ສ ກາຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຫິຕໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ, ຫິເຕ ຈ ປຏິປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອຸປເທໂສ ເອວ ສສ຺ສຕວາທິໂນ ນິປ຺ປໂຍຊໂນ ສິຍາ, ກຖໍ ວາ ເຕນ ໂສ ອຸປເທໂສ ປວຕ຺ຕີຍຕິ ວິກາຣາຠາວໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຊຏາກາສສ຺ສ ວິຍ ທານາທິກິຣິຍາ, ຫິໍສາທິກິຣິຍາ ຈ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ສຸຂສ຺ສ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອນຸຠວນນິພນ຺ໂຘ ເອວ ສສ຺ສຕວາທິໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ກມ຺ມພທ຺ຘາຠາວໂຕ. ຊາຕິອາທີນຎ຺ຈ ອສມ຺ຠວໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອຖ ປນ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ວິນສ຺ສຕິ ຈ, ຍສ຺ສ ວເສນາຍໍ ກິຣິຍາທິໂວຫາໂຣຕິ ວເທຍ຺ຍ, ເອວມ຺ປິ ປຸຣິມຣູປາວິຊຫເນນ ອວຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ສມ຺ຠາເວຕຸໍ, ເຕ ວາ ປນສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອວຕ຺ຖາຠູຕາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອຎ຺ເຎ ວາ ສິຍຸໍ ອນຎ຺ເຎ ວາ, ຍທິ ອຎ຺ເຎ, ນ ຕາຫິ ອວຕ຺ຖາຫິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາຫິປິ ໂກຈິ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ຍາຫິ ກໂຣຕິ ປຏິສໍເວເທຕິ ຈວຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈາຕິ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ເອວຎ຺ຈ ຘມ຺ມກປ຺ປນາປິ ນິຣຕ຺ຖກາ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕທວຕ຺ໂຖ ເອວ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທໂສ, ອຖານຎ຺ເຎ, ອຸປ຺ປາທວິນາສວນ຺ຕີຫິ ອວຕ຺ຖາຫິ ອນຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຕາສໍ ວິຍ ອຸປ຺ປາທວິນາສສພ຺ຠາວໂຕ ກຸໂຕ ຠເວຍ຺ຍ ນິຈ຺ຈຕາວກາໂສ, ຕາສມ຺ປິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ນິຈ຺ຈຕາປວຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ພນ຺ຘວິໂມກ຺ຂານໍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ ສສ຺ສຕວາໂທ, ນ ເຈຕ຺ຖ ໂກຈິ ວາທີ ຘມ຺ມານໍ ສສ຺ສຕຠາເວ ປຣິສຸທ຺ທໍ ຍຸຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຸຕ຺ຕິຣຫິຕຎ຺ຈ ວຈນໍ ນ ປຓ຺ຑິຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕິ, ເຕນາໂວຈຸມ຺ຫ ‘‘ຍາວ ປຓ຺ຑິຕາ ນ ສມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ.

ສກາຣຓໍ ສຄຕິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຫ-ສທ຺ໂທ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ໂຖ ‘‘ສໂລມໂກ ສປກ຺ຂໂກ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ນ ປນ ສມວາຍຕ຺ໂຖ ຈ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຕຍິທໍ ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕສ຺ສ ສມຸຈ຺ຈິນິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຕຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ກາຣຓຄຕີນເມວ ປຊານນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕຍິທໍ ຠິກ຺ຂເວ, ກາຣຓວນ຺ຕໍ ຄຕິວນ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ຕຖາຄໂຕ ປຊານາຕິ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕເທວ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ກາຣຓຄຕິສງ຺ຂາຕໍ ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ຕໂຕ…ເປ… ປຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວາກ຺ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສໍວຓ຺ເຓຕິ ‘‘ຕໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິນາ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສວິຘ ວິຠຊນນ຺ຕິ ປກຣຓານຸຣູປມຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ຕທຘິຏ຺ຐານໂຕ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ, ຕທວິນາຠາວໂຕ ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ທສພລາທິຎາຓໍ ຄຫິຕເມວາຕິປິ ຕເທວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍວິຘນ຺ຕິ ‘‘ສີລຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ເອວໍວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ. ປຊານນ຺ໂຕປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ, ອປິ-ສທ຺ເທນ ວາ ‘‘ຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕ ຈ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ຠາວນຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນ ຕໂຕ ທິຏ຺ຏິຄຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສາຣຠູຕໍ ສີລາທິຄຸຓວິເສສມ຺ປິ ຕຖາຄໂຕ ນາຠິນິວິສຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ວຏ຺ຏາມິເສຕິ ສມ຺ຠາເວຕິ. ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຏິມານວເສນ ປຣາມສນາກາຣທສ຺ສນໍ. ປຊານາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ປກາຣຕ຺ເຖນ, ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖນ ວາ. ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ປຣາມສນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານປຣາມາສວເສນາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານສງ຺ຂາຕປຣາມາສວເສນ. ຘມ຺ມສຠາວມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ປຣໂຕ ອຠູຕໂຕ ອາມສນໍ ປຣາມາໂສ, ຕຓ຺ຫາທໂຍ ເອວ. ນ ຫິ ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ຂນ຺ເຘສຸ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ອປຣາມສໂຕ ອປຣາມສນ຺ຕສ຺ສ ອສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ນິພ຺ພຸຕິ ວິທິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອປຣາມສໂຕ’’ຕິ ເຈທໍ ນິພ຺ພຸຕິປເວທນາຍ (ນິພ຺ພຸຕິເວທນສ຺ສ ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໖) ເຫຕຸຄພ຺ຠວິເສສນໍ. ‘‘ວິທິຕາ’’ຕິ ປທມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນໍ. ອປຣາມສໂຕ ປຣາມາສຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸ ອສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠູຕສ຺ສ ນິພ຺ພຸຕິ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ວິທິຕາ, ອຘິຄຕາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປຣາມສໂຕ’’ຕິ ເຫທໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ.

‘‘ອປຣາມາສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ປເວທນາຍ ກາຣຓທສ຺ສນໍ. ອສ຺ສາຕິ ກຕ຺ຕາຣໍ ວຕ຺ວາປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວາຕິ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຸນ ກຕ຺ຕຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຍເມວ ອຕ຺ຕນາເຍວາ’’ຕິ. ສຍໍ, ອຕ຺ຕນາຕິ ວາ ຠາວນປຸໍສກໍ. ນິປາຕປທຎ຺ເຫຕໍ. ‘‘ອປຣາມສໂຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຣາມາສານເມວ ນິພ຺ພຸຕິ ອິຘ ເທສິຕາ, ຕໍເທສນາຍ ເອວ ຕທຎ຺ເຎສມ຺ປິ ນິພ຺ພຸຕິຍາ ສິຊ຺ຌນໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເຕສໍ ປຣາມາສກິເລສານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ, ປຣາມາສສງ຺ຂາຕານໍ ກິເລສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ກາມໍ ‘‘ອປຣາມສໂຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຣາມາສານເມວ ນິພ຺ພຸຕິ ອິຘ ເທສິຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍເທສນາຍ ປນ ຕທວເສສານມ຺ປິ ກິເລສານໍ ນິພ຺ພຸຕິ ເທສິຕາ ນາມ ຠວຕິ ປຫາເນກຏ຺ຐຕາທິຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕສມ຺ປິ ນິພ຺ພຸຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕສໍ ປຣາມາສກິເລສານ’’ນ຺ຕິ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານສງ຺ຂາຕານໍ ປຣາມາສານໍ, ຕທຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ກິເລສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຄພລີພທ຺ທນໂຍ ເຫສ. ນິພ຺ພຸຕີຕິ ຈ ນິພ຺ພາຍນຠູຕາ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ, ຕຎ຺ຈ ຠຄວາ ໂພຘິມູເລເຍວ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ສາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ວິທິຕາຕິ.

ຍຖາປຏິປນ຺ເນນາຕິ ເຍນ ປຏິປນ຺ເນນ. ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕາສໍເຍວ…ເປ… ອາທິມາຫາ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິທສ຺ສນໍ. ກສ຺ມາ ປນ ເວທນານຎ຺ເຎວ ກມ຺ມຏ຺ຐານມາຈິກ຺ຂຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາສູ’’ຕິອາທິ, ອິມິນາ ເທສນາວິລາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ຠຄວາ ເທສນາກຸສໂລ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິວເສນ ອເນກວິຘາສຸ ຈຕຸສຈ຺ຈເທສນາສຸ ສມ຺ຠວນ຺ຕີສຸປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ເວທນາສຸ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐິຄຫນໍ ປກ຺ຂນ຺ທາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕຖາປກ຺ຂນ຺ທນມູລຠູຕາ ເວທນາເຍວ ປຣິຎ຺ຎາຠູມິຠາເວນ ອຸທ຺ຘຣຕີຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາເທ. ເອວໍ ເອຕ຺ຖາຕິປິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເວທນາຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ເວທນານໍ ສມຸທຍຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອຕ຺ຖງ຺ຄມນິສ຺ສຣຓປຣິຍາເຍຫິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ‘‘ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ‘‘ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓຕ຺ຖປທນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິຠຊ຺ຊ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສໂຕ ຫິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິລກ຺ຂຓານໍ ວເສນ ສມຸທຍາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ ຍຖາຣຫໍ ວິຠຊ຺ຊ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ອວິເສສໂຕ ປນ ເວທນາຍ ສມຸທຍາທີນິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ອາຣມ຺ມຓປຏິເວຘວເສນ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວຘວເສນ ຊານິຕ຺ວາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໑; ອຸທາ. ໑) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຸປ຺ປາເທນ ເຈວ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຄ຺ຆາເຏນ ຈ. ຍາວ ຫິ ມຄ຺ເຄນ ນ ສມຸຄ຺ຆາຏີຍຕິ, ຕາວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂຓໍ, ຊາຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ລກ຺ຂຓານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂຓເມວ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓມ຺ປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ສມຸທຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕສໍ ຍຖາຣຫໍ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ. ຕຖາ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຄ຺ຆາເຏນ ຈາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ອິທໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໖; ອຸທາ. ໓; ສໍ. ນິ. ໒.໔໑) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ນິໂຣເຘນ ເຈວ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາເຏນ ຈ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ນິໂຣຘລກ຺ຂຓໍ, ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຍນ຺ຕິ ນິໂຣຘໍ. ຍນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍຠາວສງ຺ຂາຕເຫຕຸໂຕ. ເວທນໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ເວທນໍ ລຠິຕ຺ວາ. ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສນ຺ຕິ ສຸຂຎ຺ເຈວ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ. ອຍນ຺ຕິ ປຸຣິມເວທນາຍ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຉິມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສຸຂໂສມນສ຺ສານໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ອສ຺ສາໂທ ນາມ ອສ຺ສາທິຕພ຺ໂພຕິ ກຕ຺ວາ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຍນ຺ຕິ ສຸຂໍ, ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ. ອຍນ຺ຕິ ຈ ນປຸໍສກລິງ຺ເຄນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ສຸຂໂສມນສ຺ສເມວ ອສ຺ສາທປທມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄນ ນິທ຺ທິສີຍຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວິກປ຺ເປ ສຸຂໂສມນສ຺ສານໍ ອຸປ຺ປາໂທເຍວ ເຕຫິ ອຸປ຺ປາທວນ຺ເຕຫິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ສຕ຺ຕິຍາ, ສຕ຺ຕິມໂຕ ຈ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ສຸຂໂສມນສ຺ສມນ຺ຕເຣນ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາໂທ ລພ຺ຠຕິ. ອິຕິ ປຸຣິມເວທນໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຂໂສມນສ຺ສຸປ຺ປາໂທປິ ປຸຣິມເວທນາຍ ອສ຺ສາໂທ ນາມ ອສ຺ສາທີຍເຕຕິ ກຕ຺ວາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ປຸຣິມມຸປ຺ປນ຺ນໍ ເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ໂສມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ໂຍ ປຸຣິມເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠາວສງ຺ຂາໂຕ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພາກາໂຣ, ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປາທສງ຺ຂາໂຕ ຕທສ຺ສາທນາກາໂຣ, ອຍໍ ປຸຣິມເວທນາຍ ອສ຺ສາໂທຕິ. ກຖໍ ປນ ເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນນຸ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ? ເຈຕສິກສຸຂສ຺ເສວ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍມຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ນາຍໍ ໂທໂສ. ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ວິເສສນເມວ ໂສມນສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ ໂສມນສ຺ສໍ ສຸຂນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ໂຂ ສີສປາ’’ຕິ ອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປນ ກາຍິກສຸຂມ຺ປິ ອສ຺ສາໂທເຍວ, ຍຖາລາຠກຖາ ວາ ເອສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ຍາ ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຕິມຕາ ສຕ຺ຕິ ນິທສ຺ສິຕາ. ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ໂຖ – ຍາ ເວທນາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ, ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂາ, ຊຣາຍ, ມຣເຓນ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ຕສ຺ສາ ເອວໍຠູຕາຍ ອຍໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມຠາໂວ ເວທນາຍ ສພ຺ພາຍປິອາທີນໂວຕິ. ອາທີນໍ ປຣມກາຣຸຎ຺ຎໍ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຫິ ອາທີນໂວ. ອປິຈອາທີນໍ ອຕິວິຍ ກປຓໍ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ກປຓມນຸສ຺ໂສ ອາທີນໂວ, ອຍມ຺ປິ ເອວໍສຠາໂວຕິ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຕ຺ຕິມຕາ ຫິ ສຕ຺ຕິ ອຠິນ຺ນາ ຕທວິນາຠາວໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາວເສນ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາຍ, ສພ຺ພາສຸ ວາ ເວທນາສຸອາທີນວມາຫ, ‘‘ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາວເສນທຸກ຺ຂເວທນາຍ, ‘‘ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາວເສນ ສຸຂເວທນາຍ. ອວິເສເສນ ວາ ຕີຓິປິ ປທານິ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ເວທນານໍ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍຕິ ຉນ຺ທສງ຺ຂາຕຣາຄວິນຍນໍ ວິນາໂສ. ‘‘ອຕ຺ຖວສາ ລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍໍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປຣິຍາຍວຈນເມວິທໍ ປທທ຺ວຍໍ. ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານວເສນ ວາ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍຊນາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເວທນາຍາຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ. ຍາວ ຫິ ເວທນາປຏິພທ຺ຘໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ນປ຺ປຊຫຕິ, ຕາວາຍໍ ປຸຣິໂສ ເວທນາຍ ອລ຺ລີໂນເຍວ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ຕໍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ຕທາຍໍ ປຸຣິໂສ ເວທນາຍ ນິສ຺ສໂຏ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ເວທນາຍ ນິສ຺ສຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ພຈເນນ ປນ ເວທນາສຫຊາຕນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິປິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ນິສ຺ສຣຓວຈນໍ ສິທ຺ຘເມວ. ເວທນາສີເສນ ຫິ ເທສນາ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ປນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ລກ຺ຂຓຫາຣວເສນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖເຣນ –

‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ເອກຘມ຺ເມ, ເຍ ຘມ຺ມາ ເອກລກ຺ຂຓາ ເກຈິ;

ວຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສພ຺ໂພ, ໂສ ຫາໂຣ ລກ຺ຂໂຓ ນາມາ’’ຕິ. (ເນຕ຺ຕິ. ໔໘໕);

ກາມຸປາທານມູລກຕ຺ຕາ ເສສຸປາທານານໍ ປຫີເນ ຈ ກາມຸປາທາເນ ອຸປາທານເສສາຠາວໂຕ ‘‘ວິຄຕຉນ຺ທຣາຄຕາຍ ອນຸປາທາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອເຕນ ‘‘ອນຸປາທາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖໍ ສງ຺ເຂເປນ ທສ຺ເສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ວິຄຕຉນ຺ທຣາຄຕາຍ ອນຸປາທາໂນ, ອນຸປາທານຕ຺ຕາ ຈ ອນຸປາທາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ, ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ວາ ‘‘ຍສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ອຸປາທາເນຕິ ເສສຸປາທານມູລຠູເຕ ກາມຸປາທາເນ. ຕສ຺ສາຕິ ກາມຸປາທານສ຺ສ. ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາຕິ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ອນາທິຍິຕ຺ວາ, ເອເຕນ ‘‘ອນຸປາທາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ຍ-ກາຣໂລເປນ ສມາສຠາວໍ, ພ຺ຍາສຠາວໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ.

໓໗. ‘‘ອິເມ ໂຂ’’ຕິອາທິ ຍຖາປຸຏ຺ຐສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຠາເວນ ນິຄມນວຈນໍ, ‘‘ປຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຊານນເມວ ຈ ອິມ-ສທ຺ເທນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຍ ເຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຘມ຺ເມ…ເປ… ອປຸຈ຺ຉິໍ, ເຍຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຘມ຺ເມຫິ…ເປ… ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຕຎ຺ຈ…ເປ… ປຊານາຕີຕິ ເອວໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ອິເມ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຘມ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ…ເປ… ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍາ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອນຸປາທາວິມຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ເວທນານໍ, ສມຸທຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຕຖາປິ ຍສ຺ສາ ຘມ຺ມຘາຕຸຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ອິມໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ສກາຣຓໍ ສຄຕິກໍ ປເຠທໂຕ ວິຠຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ປທຏ຺ຐາເນນ ເຈວ ສທ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິຍາ ຈ ຕເທວ ປາກຏຕຣໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ຘມ຺ມຣາຊາ ເອວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕເທວ ນິຍ຺ຍາຕິຕ’’ນ຺ຕິ, ນິຄມິຕໍ ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຘມ຺ມທສ຺ສນວຈນານມນ຺ຕຣາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ວິຠຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຊານນາກາຣທສ຺ສນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.