ມຫາສີລວຓ຺ຓນາ

໒໑. ອງ຺ຄານິ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອງ຺ຄສຫຈຣິຕໍ ສຕ຺ຖໍ ‘‘ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ວາ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເຕນາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖປາທາທີສູ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອງ຺ຄວິກາຣໍ ປເຣສໍ ອງ຺ຄວິກາຣທສ຺ສເນນາປິ ລາຠາລາຠາທິວິຊານນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕສຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຊານນປ຺ປກາຣທີປກໍ ສຕ຺ຖໍ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸນາ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ປຓ຺ຑຸຣາຊາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຓ຺ຑຸຣາຊາຕິ ຈ ‘‘ທກ຺ຂິຓາຣາມາຘິປຕິ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີຫຬທີເປ ທກ຺ຂິຓາຣາມນາມກສ຺ສ ສງ຺ຆາຣາມສ຺ສ ກາຣໂກຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ທກ຺ຂິຓມຘຸຣາຘິປຕີ’’ຕິ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ລິຂິຕໍ, ທກ຺ຂິຓມຘຸຣນຄຣສ຺ສ ອຘິປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸຕ຺ຕາໂຍຕິ ມຸຕ຺ຕິກາ. ມຸຏ຺ຐິຍາຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ. ຆຣໂຄລິກາຍາຕິ ສຣພຸນາ. ໂສ ‘‘ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎານິມິຕ຺ເຕນາຫ, ສງ຺ຂ຺ຍານິມິຕ຺ເຕນ ປນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ.

‘‘ມຫນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ອປ຺ປກໍ ນິມິຕ຺ຕເມວ, ມຫນ຺ຕໍ ປນ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕນໍ. ສຸຠາສຸຠຜລໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸປ຺ປາໂທ, ອຸປ຺ປາໂຕປິ, ສຸຠາສຸຠສູຈິກາ ຠູຕວິກຕິ. ໂສ ຫິ ຘູໂມ ວິຍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ກມ຺ມຜລສ຺ສ ປກາສນມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕິ, ນ ຕຸ ຕມຸປ຺ປາເທຕີຕິ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ນາມ ຜລໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ນາມ ອາກາເຣນ. ອາທິສນ຺ຕີຕິ ນິທ຺ທິສນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍຕິ ກາລວເສນ. ອິທໍ ນາມາຕິ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວທຕິ. ໂຍ ວສຠໍ, ກຸຎ຺ຊຣໍ, ປາສາທໍ, ປພ຺ພຕໍ ວາ ອາຣຸຬ຺ຫມຕ຺ຕານໍ ສຸປິເນ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຜລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຫິ ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນໍ ໂຫຕິ. ສຸປິນກນ຺ຕິ ສຸປິນສຕ຺ຖໍ. ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິທສ຺ສນມຕ຺ເຕນ ປຸພ຺ເພ ‘‘ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ມຫານຸຠາວຕາທິນິປ຺ຜາທກລກ຺ຂຓວິເສສທສ຺ສເນນ ‘‘ລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ, ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິອາທິ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຫິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄສຸ ທິສ຺ສມານາກາຣວິເສສໍ ສຕ຺ຕິສິຣິວຈ຺ຉຄທາປາສາທາທິກມຘິປ຺ເປຕໍ ຕໍ ຕໍ ຜລໍ ລກ຺ຂີຍຕິ ອເນນາຕິ ກຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖໍ ປນ ຕປ຺ປກາສນໂຕ ລກ຺ຂຓໍ. ອາຫເຕຕິ ປຸຣາເຓ. ອນາຫເຕຕິ ນເວ. ອຫເຕຕິ ປນ ປາເຐ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ເທວຣກ຺ຂສມນຸສ຺ສາທິເຠເທນ ຍຖາຜລໍ ປຣິກປ຺ປິເຕນ ວິວິຘວຕ຺ຖຠາເຄ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ສຎ຺ຉິນ຺ເນ ອິທໍ ນາມ ໂຠຄາທິຜລໍ ໂຫຕິ. ເອວຣູເປນ ທາຣຸນາຕິ ປລາສສິຣິຜລາທິທາຣຸນາ, ຕຖາ ທພ຺ພິຍາ. ຍທິ ທພ຺ພິໂຫມາທີນິປິ ອຄ຺ຄິໂຫມາເນວ, ອຖ ກສ຺ມາ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວຣູປາຍາ’’ຕິອາທິ. ທພ຺ພິໂຫມາທີນິ ໂຫໂມປກຣຓາທິວິເສເສຫິ ຜລວິເສສທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ອຄ຺ຄິໂຫມໍ ປນ ວຸຕ຺ຕາວເສສສາຘນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ທພ຺ພິໂຫມາທີນີ’’ຕິອາທິ.

ກຸຓ຺ຑໂກຕິ ຕຓ຺ຑຸລຂຓ຺ຑໍ, ຕິລສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ເຕລໍ, ສມາສຕທ຺ຘິຕປທານິ ປສິທ຺ເຘສຸ ສາມຎ຺ຎຠູຕານີຕິ ວິເສສກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ຕິລເຕລາທິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກ຺ຂິປນນ຺ຕິ ປກ຺ຂິປນຕ຺ຖໍ. ‘‘ປກ຺ຂິປນວິຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ປກ຺ຂິປນເຫຕຸຠູຕໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທກ຺ຂິຓກ຺ຂກຊຓ຺ຓຸໂລຫິຕາທີຫີຕິ ທກ຺ຂິຓກ຺ຂກໂລຫິຕທກ຺ຂິຓຊຓ຺ຓຸໂລຫິຕາທີຫິ. ‘‘ປຸພ຺ເພ’’ຕິອາທິນາ ອງ຺ຄອງ຺ຄວິຊ຺ຊານໍ ວິເສສທສ຺ສເນນ ປຸນຣຸຕ຺ຕຠາວມປເນຕິ. ອງ຺ຄຸລຏ຺ຐິໍ ທິສ຺ວາຕິ ອງ຺ຄຸລິຠູຕໍ, ອງ຺ຄຸລິຍາ ວາ ຊາຕໍ ອຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ, ອງ຺ຄຸລິຈ຺ຉວິມຕ຺ຕໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕທຏ຺ຐິວິປສ຺ສນວເສເນວ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອງ຺ຄລຏ຺ຐິນ຺ຕິ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑) ປນ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ວິຣຸຫນຠາເວນ ລຏ຺ຐິສທິສຕ຺ຕາ ສຣີຣເມວ ອງ຺ຄລຏ຺ຐີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ກຸລປຸຕ຺ໂຕຕິ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕ, ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຈ. ທິສ຺ວາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ໂທ ອທິສ຺ວາປີຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ອພ຺ຠິໂນ ສຕ຺ຖໍ ອພ຺ເຠຍ຺ຍໍ. ມາສຸຣກ຺ເຂນ ກໂຕ ຄນ຺ໂຖ ມາສຸຣກ຺ໂຂ. ຣາຊູຫິ ປຣິຠູຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖໍ ຣາຊສຕ຺ຖໍ. ສພ຺ພານິເປຕານິ ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊາປກຣຓານິ. ສິວ-ສທ຺ໂທ ສນ຺ຕິອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕິກຣຓວິຊ຺ຊາ’’ຕິ, ອຸປສຄ຺ຄູປສມນວິຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິວາ-ສທ຺ທເມວ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ເອວມຫາຕິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສິງ຺ຄາລຣຸຕວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສິງ຺ຄາລານໍ ຣຸເຕ ສຸຠາສຸຠສຎ຺ຊານນວິຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠູຕເວຊ຺ຊມນ຺ໂຕຕິ ຠູຕວສີກຣຓມນ຺ໂຕ. ຠູຣິຆເຣຕິ ອນ຺ໂຕປຖວິຍໍ ກຕຆເຣ, ມຕ຺ຕິກາມຍຆເຣ ວາ. ‘‘ຠູຣິວິຊ຺ຊາ ສສ຺ສພຸທ຺ຘິກຣຓວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ສາຣສມາເສ. ສປ຺ປາວ຺ຫາຍນວິຊ຺ຊາຕິ ສປ຺ປາຄມນວິຊ຺ຊາ. ວິສວນ຺ຕເມວ ວາຕິ ວິສວມານເມວ ວາ. ຠາວນິທ຺ເທສສ຺ສ ຫິ ມານ-ສທ຺ທສ຺ສ ອນ຺ຕພ຺ຍປ຺ປເທໂສ. ຍາຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສາ ວິສວິຊ຺ຊາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວິສຕນ຺ຕ຺ຣເມວ ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເອວໍ ສຕິ ສຣູປທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ວິສວິຈາຣຓຄນ຺ໂຖເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕ຺ຣນ຺ຕິ ຫິ ຄນ຺ຖສ຺ສ ປຣສມຎ຺ຎາ. ສປກ຺ຂກອປກ຺ຂກທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທານນ຺ຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາທິສປກ຺ຂກຆຣໂຄລິກາທິອປກ຺ຂກເທວມນຸສ຺ສຈງ຺ໂຄຣາທິທ຺ວິປທ- ກຓ຺ຏສສຊມ຺ພຸກາທິຈຕຸປ຺ປທານໍ. ຣຸຕໍ ວສ຺ສິຕໍ. ຄຕໍ ຄມນໍ, ເອເຕນ ‘‘ສກຸຓວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອິຘ ມິຄສທ຺ທສ຺ສ ໂລປໍ, ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ. ສກຸຓຎາຓນ຺ຕິ ສກຸຓວເສນ ສຸຠາສຸຠຜລສ຺ສ ຊານນໍ. ນນຸ ສກຸຓວິຊ຺ຊາຍ ເອວ ວາຍສວິຊ຺ຊາປວິຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ວິສຸຎ຺ເຎວ ສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຕໍຕໍປກາສກສຕ຺ຖານຸຣູປວເສນ ຫິ ອິຘ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຣິປກ຺ກຄຕຠາໂວ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ, ຊີວິຕກາລສ຺ສ ຈ ວເສນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອິທານີ’’ຕິອາທິນາ. ອາທິຏ຺ຐຎານນ຺ຕິ ອາທິສິຕພ຺ພສ຺ສ ຎາຓໍ. ສຣຣກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສຣໂຕ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕໂຕ ວາ ສຣສ຺ສ ຣກ຺ຂຓໍ. ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມິຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພສກຸຓຈຕຸປ຺ປເທສຸ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ເອກເສສນິທ຺ເທໂສ ວາ ເອສ ຈຕຸປ຺ປເທສ຺ເວວ ມິຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສກຸຓຈຕຸປ຺ປທານໍ ຣຸຕຊານນສຕ຺ຖສ຺ສ ມິຄຈກ຺ກສມຎ຺ຎາ, ຍຖາ ຕໍ ສຸຠາສຸຠຊານນປ຺ປກາເຣ ສພ຺ພໂຕ ຠທ຺ຣໍ ຈກ຺ກາທິສມຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໒໒. ‘‘ສາມິໂນ’’ຕິອາທິ ປສຏ຺ຐາປສຏ຺ຐກາຣຓວຈນໍ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເຕສໍ ລກ຺ຂຓປ຺ປກາສກສຕ຺ຖໍ. ປາຣິເສສນເຍນ ອວເສສໍ ອາວຸຘໍ. ‘‘ຍມ຺ຫິ ກຸເລ’’ຕິອາທິນາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕຖາຊານນເຫຕຸ ເອວ ເສສໍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ‘‘ລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓໂຕ ວິເສໂສ. ຕທຕ຺ຖາວິກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ອິທຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ຘມມານນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ມຸຂວາເຕນ ຊາເລນ຺ຕໍ. ມກ຺ເຂສີຕິ ວິນາເສຕິ. ປິຬນ຺ຘນກຓ຺ຓິກາຍາຕິ ກຓ຺ຓາລງ຺ກາຣສ຺ສ. ເຄຫກຓ຺ຓິກາຍາຕິ ເຄຫກູຏສ຺ສ, ເອເຕນ ເອກເສສນຍໍ, ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທສໍ ວາ ອຸເປຕໍ. ກຈ຺ຉປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກຸມ຺ມລກ຺ຂຓໍ. ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານນ຺ຕິ ມິຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈຕຸປ຺ປທວາຈກຕ຺ຕມາຫ.

໒໓. ອສຸກທິວເສຕິ ທຸຕິຍາຕຕິຍາທິຕິຖິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຸກນກ຺ຂຕ຺ເຕນາຕິ ອສ຺ສຍຸຊຠຣຓີກຕ຺ຕິກາໂຣຫຓີອາທິນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄວເສນ. ວິປ຺ປວຸຕ຺ຖານນ຺ຕິ ວິປ຺ປວສິຕານໍ ສເທສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕານໍ. ອຸປສງ຺ກມນໍ ອຸປຍານໍ. ອປຍານໍ ປຏິກ຺ກມນໍ. ທຸຕິຍປເທປີຕິ ‘‘ພາຫິຣານໍ ຣຎ຺ຎໍ…ເປ… ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທຸຕິຍວາກ຺ເຍປິ. ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣຎ຺ຎໍ ຊໂຍ’’ຕິອາທີຫິ ທ຺ວີຫິ ວາກ຺ເຍຫິ ວຸຕ຺ຕາ ຊຍປຣາຊຍາ ປາກຏາເຍວ.

໒໔. ຣາຫູຕິ ຣາຫຸ ນາມ ອສຸຣິສ຺ສໂຣ ອສຸຣຣາຊາ. ຕຖາ ຫິ ມຫາສມຍສຸຕ຺ເຕ ອສຸຣນິກາເຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຕຎ຺ຈ ພລິປຸຕ຺ຕານໍ, ສພ຺ເພ ເວໂຣຈນາມກາ;

ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ພລິເສນໍ, ຣາຫຸຠທ຺ທມຸປາຄມຸ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໙);

ຕສ຺ສ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ຄຫຓໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາເຍ ຈນ຺ທິມສຸຕ຺ຕສູຣິຍສຸຕ຺ເຕຫິ ທີເປຕພ຺ພໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອາທິອຕ຺ໂຖ ‘‘ຈນ຺ທຄ຺ຄາຫາທໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເຕນ ສູຣິຍຄ຺ຄາຫນກ຺ຂຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານມິວ ນກ຺ຂຕ຺ຕານມ຺ປິ ຣາຫຸນາ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ນກ຺ຂຕ຺ຕຄາເຫ ທຸຕິຍນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອງ຺ຄາຣກາທິຄາຫສມາໂຍໂຄປີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ອງ຺ຄາຣກສສິປຸຕ຺ຕສູຣຄຣຸສຸກ຺ກຣວິສຸຕເກຕຸສງ຺ຂາຕານໍ ຄາຫານໍ ສມາໂຍໂຄ ອປິ ນກ຺ຂຕ຺ຕຄາໂຫເຍວ ສຫ ປໂຍເຄນ ຄຫຓໂຕ. ສຫປໂຍໂຄປິ ຫິ ເວທສມເຍນ ຄຫຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸກ຺ການໍ ປຕນນ຺ຕິ ອຸກ຺ໂກຠາສານໍ ປຕນໍ. ວາຕສງ຺ຆາເຕສຸ ຫິ ເວເຄນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ເຕສຸ ທີປິໂກຠາໂສ ວິຍ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ປຕຕິ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸກ຺ກາປາຕໂວຫາໂຣ. ໂຊຕິສຕ຺ເຖປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ມຫາສິຂາ ຈ ສຸກ຺ຂຄ຺ຄາ-ຣຕ຺ຕານິລສິໂຂຊ຺ຊລາ;

ໂປຣິສີ ຈ ປມາເຓນ, ອຸກ຺ກາ ນານາວິຘາ ມຕາ’’ຕິ.

ທິສາກາລຸສິຍນ຺ຕິ ທິສາສຸ ໂຂຠນໍ, ຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຄ຺ຄິສິຂຘູມສິຂາທີຫິ ອາກຸລຠາໂວ ວິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ, ອຄ຺ຄິສິຂຘູມສິຂາທີນໍ ພຫຸຘາ ປາຕຸຠາໂວ ເອວ ທິສາທາໂຫ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕເທວ ‘‘ຘູມເກຕູ’’ຕິ ໂລກິຍາ ວທນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຊຕິສຕ຺ເຖ –

‘‘ເກຕຸ ວິຍ ສິຂາວຕີ, ໂຊຕິ ອຸປ຺ປາຕຣູປິນີ’’ຕິ.

ສຸກ຺ຂວລາຫກຄຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐິມນ຺ຕເຣນ ວາຍຸເວຄຈລິຕສ຺ສ ວລາຫກສ຺ສ ນທນໍ. ຍໍ ໂລກິຍາ ‘‘ນິຆາໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຊຕິສຕ຺ເຖ –

‘‘ຍທານ຺ຕລິກ຺ເຂ ພລວາ, ມາຣຸໂຕ ມາຣຸຕາຫໂຕ;

ປຕຕ຺ຍໂຘ ສ ນີຆາໂຕ, ຊາຍເຕ ວາຍຸສມ຺ຠໂວ’’ຕິ.

ອຸທຍນນ຺ຕິ ລຄ຺ຄນມາຍູຫນໍ.

‘‘ຍໂທເທຕິ ຕທາ ລຄນໍ, ຣາສີນມນ຺ວຍໍ ກມາ’’ຕິ –

ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖງ຺ຄມນມ຺ປິ ຕໂຕ ສຕ຺ຕມຣາສິປ຺ປມາຓວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອພ຺ຠາ ຘູໂມ ຣໂຊ ຣາຫູຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອວິສຸທ຺ຘຕາ. ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕຕາ ໂວທານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອພ຺ຠາ ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍນ…ເປ… ຘູໂມ…ເປ… ຣໂຊ…ເປ… ຣາຫຸ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອິເມ ໂຂ…ເປ… ນ ວິໂຣຈນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໕໐).

໒໕. ເທວສ຺ສາຕິ ເມຆສ຺ສ. ຘາຣານຸປ຺ປເວຈ຺ຉນໍ ວສ຺ສນໍ. ອວຄ຺ຄາໂຫຕິ ຘາຣາຍ ອວຄ຺ຄຫຓໍ ທຸຄ຺ຄຫຓໍ, ເຕນາຫ ‘‘ວສ຺ສວິພນ຺ໂຘ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ອຘິປ຺ເປຕວິຎ຺ຎາປນໍ, ຕໍ ປນ ອງ຺ຄຸລິສງ຺ໂກຈເນນ ຄຓນາເຍວາຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຈຣິຍສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ປນ ‘‘ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາ ນາມ ອງ຺ຄຸລິປພ຺ເພສຸ ສຎ຺ຎໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຓນາ’’ຕິ ທສ຺ສິຕາ. ຄຓນາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຈ຺ຉິທ຺ທກຄຓນາ ປຣິເສສຎາເຍນ, ສາ ປນ ປາທສິກມິລກ຺ຂກາທໂຍ ວິຍ ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ’’ຕິອາທິນາ ນວນ຺ຕວິຘິນາ ນິຣນ຺ຕຣຄຓນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມູຫນໍ ສງ຺ກລນໍ ວິສຸໍ ອຸປ຺ປາທນໍ ອປນຍນໍ ປຏຸປ຺ປາທນໍ [ສຏຸປ຺ປາທນໍ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ)] ‘‘ສທຸປ຺ປາທນ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ສມ຺ມາ ອຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂວກລນຠາຄຫາຣາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂວກລນໍ ວິສຸໍ ສມູຫກຣຓໍ, ໂວມິສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາຄກຣຓໍ ຠາໂຄ. ຠຸຎ຺ຊນໍ ວິຠຊນໍ ຫາໂຣ. ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ປິຓ຺ຑຄຓນາ ທິສ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕນ ຄເຓຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ປຏິຠານກວີຕິ ເອຕ຺ຖ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາຄເມ (ອ. ນິ. ໔.໒໓໑) ວຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເສໂສ, ກວີນໍ ກພ຺ຍກຣຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເອເຕນ ກວີຫິ ກຕໍ, ກວີນໍ ວາ ອິທໍ ກາເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈິນ຺ຕາວເສນາ’’ຕິອາທິ ເຕສໍ ສຠາວທສ຺ສນໍ. ຕຖາ ຫິ ວຕ຺ຖຸໍ, ອນຸສນ຺ຘິຎ຺ຈ ສຍເມວ ຈິເຣນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຣຓວເສນ ຈິນ຺ຕາກວິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິຎ຺ຈິ ສຸຕ຺ວາ ສຸເຕນ ອສຸຕໍ ອນຸສນ຺ເຘຕ຺ວາ ກຣຓວເສນ ສຸຕກວິ, ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂິປນວິຕ຺ຖາຣຓາທິວເສນ ອຕ຺ຖກວິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປເຣນ ກຕໍ ກພ຺ພໍ ວາ ນາຏກໍ ວາ ທິສ຺ວາ ຕໍສທິສເມວ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠາເນນ ກຣຓວເສນ ປຏິຠານກວີຕິ. ນ຺ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ. ຕປ຺ປຏິຠາຄນ຺ຕິ ເຕນ ທິຏ຺ເຐນ ສທິສໍ. ‘‘ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສສນໍ, ‘‘ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ ຠາວນປຸໍສກໍ. ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠານວເສນາຕິ ກາຣຓານຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕນກຎາຓວເສນ. ຊີວິກຕ຺ຖາຍາຕິ ປກຣຓາຘິຄຕວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກວີນໍ ອິທນ຺ຕິ ກພ຺ຍໍ, ຍໍ ‘‘ຄີຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໖. ປຣິຄ຺ຄຫຠາເວນ ທາຣິກາຍ ຄຓ຺ຫນໍ ອາວາຫນໍ. ຕຖາ ທານໍ ວິວາຫນໍ. ອິຘ ປນ ຕຖາກຣຓສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສ, ເຫຕຸຄພ຺ຠວເສນ ວາ, ເຕນາຫ ‘‘ອິມສ຺ສ ທາຣກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອິຕີຕິ ເອວໍໂຫນ຺ເຕສຸ, ເອວໍຠາວໂຕ ວາ. ອຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕາທິໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນມາຍໍ. ອິຓນ຺ຕິ ຘນວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ປຣສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ປຣິຍຸທຎ຺ຈນໍ. ປຸພ຺ເພ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລ ອສມ຺ປຕ຺ເຕປິ ອຸທ຺ຘຣິຕມິຓໍ ອຸຏ຺ຐານໍ, ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລ ປນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອິຓນ຺ຕິ ເກຈິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ອິຓຄຫເຓເນວ ສິຊ຺ຌນໂຕ. ປເຣສໍ ທິນ຺ນໍ ອິຓໍ ວາ ຘນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຖາວຣນ຺ຕິ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ. ເທສນ຺ຕເຣ ທິຄຸຓຕິຄຸຓາທິຄຫຓວເສນ ຠຓ຺ຑປ຺ປໂຍຊນໍ ປໂຍໂຄ. ຕຕ຺ຖ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາ ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ວຑ຺ຒິຄຫຓວເສນ ປໂຍຊນໍ ອຸທ຺ຘາໂຣ. ‘‘ຠຓ຺ຑມູລຣຫິຕານໍ ວາຓິຊໍ ກຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕເກນ ອຸທເຍນ ສຫ ມູລໍ ເທຖາ’ຕິ ຘນທານໍ ປໂຍໂຄ, ຕາວກາລິກທານໍ ອຸທ຺ຘາໂຣ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຊ຺ຊ ປໂຍຊິຕໍ ທິຄຸຓໍ ຈຕຸຄຸຓໍ ໂຫຕີຕິ ຍທິ ອຊ຺ຊ ປໂຍຊິຕໍ ຠຓ຺ຑໍ, ເອວໍ ອປຣຊ຺ຊ ທິຄຸຓໍ, ອຊ຺ຊ ຈຕຸຄຸຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຠສ຺ສ, ສຸເຠນ ວາ ຄມນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ສຸຠໂຄ, ຕສ຺ສ ກຣຓໍ ສຸຠຄກຣຓໍ, ຕໍ ປນ ປິຍມນາປສ຺ສ, ສສ຺ສິຣີກສ຺ສ ວາ ກຣຓເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປິຍມນາປກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສສ຺ສິຣີກກຣຓນ຺ຕິ ສຣີຣໂສຠຄ຺ຄກຣຓໍ. ວິລີນສ຺ສາຕິ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ປຣິປກ຺ກມປາປຸຓິຕ຺ວາ ວິໂລປສ຺ສ. ຕຖາ ປຣິປກ຺ກຠາເວນ ອຏ຺ຐິຕສ຺ສ. ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ ປທຈຕຸກ຺ກໍ. ເຠສຊ຺ຊທານນ຺ຕິ ຄພ຺ຠສຓ຺ຐາປນເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ທານໍ. ຕີຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ວາເຕນ, ປາຓເກຫິ ວາ ຄພ຺ເຠ ວິນສ຺ສນ຺ເຕ ນ ປຸຣິມກມ຺ມຸນາ ໂອກາໂສ ກໂຕ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ, ສຍເມວ ປນ ກມ຺ມຸນາ ໂອກາເສ ກເຕ ນ ເອກນ຺ເຕນ ວາຕາ, ປາຓກາ ວາ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິສຸໍ ກາຣຓຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໕) ປນ ວາເຕນ ປາຓເກຫິ ວາ ຄພ຺ໂຠ ວິນສ຺ສນ຺ໂຕ ກມ຺ມໍ ວິນາ ນ ວິນສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕມຎ຺ຎາຕ຺ຣ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພາປນີຍນ຺ຕິ ອຸປສມກຣໍ. ປຏິກມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖາ ເຕ ນ ຂາທນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຏິກຣຓໍ.

ພນ຺ຘກຣຓນ຺ຕິ ຍຖາ ຊິໍ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ອນາໂລຬິຕກຣຓໍ. ປຣິວຕ຺ຕນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາວຸຘາທິນາ ສຫ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຫຕ຺ຖານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຣິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ, ອຕ຺ຕນາ ໂຄປິຕຏ຺ຐາເນ ອຂິເປຕ຺ວາ ປຣຕ຺ຖ ຂິປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຂິປຕີຕິ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຂິປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນຕິ ອຑ຺ຑວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ. ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສ຺ສ ເທວຕາຍ ກຓ຺ເຓ ກຖນວເສນ ຊປ຺ປນໍ ກຓ຺ຓຊປ຺ປນນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ເທວຕໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ມນ຺ຕຊປ຺ປເນນ ເທວຕາຍ ໂອຕາຣຓໍ. ຊີວິກຕ຺ຖາຍາຕິ ຍຖາ ປາຣິຈຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິກຣຓຕ຺ຖາຍ. ອາທິຈ຺ຈປາຣິຈຣິຍາຕິ ກຣມາລາຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ສກລທິວສໍ ອາທິຈ຺ຈາຠິມຸຂາວຏ຺ຐາເນນ ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິຈຣຓໍ. ‘‘ຕເຖວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຊີວິກຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ປທມາກຑ຺ຒຕິ. ສິຣິວ຺ຫາຍນນ຺ຕິ ອີ-ກາຣໂຕ ອ-ກາຣໂລເປນ ສນ຺ຘິນິທ຺ເທໂສ, ເຕນາຫ ‘‘ສິຣິຍາ ອວ຺ຫາຍນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສິເຣນາ’’ຕິ ປນ ຐານວເສນ ອວ຺ຫາຍນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຍ ຕຸ ອ-ກາຣໂຕ ອ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສິຣວ຺ຫາຍນ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປາເຐ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ມນ຺ຕໍ ຊປ຺ເປຕ຺ວາ ສິຣສາ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວ຺ຫາຍນ’’ນ຺ຕິ.

໒໗. ເທວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເທວາຍຕນໍ. ອຸປຫາຣນ຺ຕິ ປູຊໍ. ສມິທ຺ຘິກາເລຕິ ອາຍາຈິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘກາເລ. ສນ຺ຕິປຏິສ຺ສວກມ຺ມນ຺ຕິ ເທວຕາຍາຈນາຍ ຍາ ສນ຺ຕິ ປຏິກຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສາ ປຏິສ຺ສວກຣຓໍ. ສນ຺ຕີຕິ ເຈຕ຺ຖ ມນ຺ຕຊປ຺ປເນນ ປູຊາກຣຓໍ, ຕາຍ ສນ຺ຕິຍາ ອາຍາຈນປ຺ປໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຍໍ ‘‘ສເຈ ເມ ອິທໍ ນາມ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຏິສ຺ສວຜລຠູເຕ ຍຖາຠິປຕ຺ຖິຕກມ຺ມສ຺ມິໍ. ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ‘‘ປຓິຘີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສວສ຺ສ. ຍຖາປຏິສ຺ສວຎ຺ຫິ ອຸປຫາເຣ ກເຕ ປຓິຘິອາຍາຈນາ ກຕາ ນິຍ຺ຍາຕິຕາ ໂຫຕີຕິ. ຄຫິຕມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸຄ຺ຄຫິຕມນ຺ຕສ຺ສ. ປໂຍຄກຣຓນ຺ຕິ ອຸປຈາຣກມ຺ມກຣຓໍ. ອິຕີຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເຕນ ວສ຺ສໂວສ຺ສ-ສທ຺ທານໍ ປຸຣິສປຓ຺ຑເກສຸ ປວຕ຺ຕິໍ ກາຣຓຠາເວນ ທສ຺ເສຕິ, ປຓ຺ຑກໂຕ ວິເສເສນ ອສຕິ ຠວຕີຕິ ວສ຺ໂສ. ປຸຣິສລິງ຺ຄໂຕ ວິຣເຫນ ອວອສຕິ ຫີຬິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠວຕີຕິ ໂວສ຺ໂສ. ວິເສໂສ ຣາຄສ຺ສໂວ ຍສ຺ສາຕິ ວສ຺ໂສ. ວິຄໂຕ ຣາຄສ຺ສໂວ ຍສ຺ສາຕິ ໂວສ຺ໂສຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປທສິທ຺ຘີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ວສ຺ສກຣຓໍ ຕທນຸຣູປເຠສຊ຺ເຊນ. ໂວສ຺ສກຣຓໍ ປນ ອຸທ຺ຘຕພີຊຕາທິນາປິ, ເຕເນວ ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂວສ຺ສວຣາຕິ ອຸທ຺ຘຕພີຊາ ໂອໂຣຘປາລກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຈ຺ຉນ຺ທິກຠາວມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ອກາມຠາວມຕ຺ຕໍ. ລິງ຺ຄນ຺ຕິ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ.

ວຕ຺ຖຸພລິກມ຺ມກຣຓນ຺ຕິ ຆຣວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ພລິກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ, ຕໍ ປນ ອຸປທ຺ທວປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ, ວຑ຺ຒນຕ຺ຖຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ມນ຺ຕຊປ຺ປເນນ ອຕ຺ຕໂນ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ມຸຂສຸທ຺ຘິກຣຓໍ.ເຕສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ. ໂຍຄນ຺ຕິ ເຠສຊ຺ຊປໂຍຄໍ. ວມນນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິນ຺ທນໍ. ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນນ຺ຕິ ວມນເຠທເມວ ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ໂທສານໍ ນີຫຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວິເຣຈນນ຺ຕິ ປກຕິວິເຣຈນເມວ. ອໂຘວິເຣຈນນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖິກສາວວຕ຺ຖິອາທິວຕ຺ຖິກິຣິຍາ ‘‘ອໂຘ ໂທສານໍ ນີຫຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອໂຖ ວມນໍ ອຸຄ຺ຄິຣຓເມວ, ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນໍ ໂທສນີຫຣຓໍ. ຕຖາ ວິເຣຈນໍ ວິເຣໂກວ, ອໂຘວິເຣຈນໍ ໂທສນີຫຣຓນ຺ຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ໂທສານນ຺ຕິ ຈ ປິຕ຺ຕາທິໂທສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສມ຺ຫນີຫຣຓາທິ ສິໂຣວິເຣຈນໍ.ກຓ຺ຓພນ຺ຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຉິນ຺ນກຓ຺ຓານໍ ສງ຺ຆຏນຕ຺ຖໍ. ວຓຫຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຣຸປນຍນຕ຺ຖໍ. ອກ຺ຂິຕປ຺ປນເຕລນ຺ຕິ ອກ຺ຂີສຸ ອຸສຸມສ຺ສ ນີຫຣຓເຕລໍ. ເຍນ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອຎ຺ຊິເຕ ອຸຓ຺ຫໍ ອຸສຸມໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ຍໍ ນາສິກາຍ ຄຓ຺ຫີຍຕິ, ຕໍ ນຕ຺ຖຸ.ປຏລານີຕິ ອກ຺ຂິປຏລານິ. ນີຫຣຓສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອປນຍນສມຕ຺ຖໍ. ຂາຣຎ຺ຊນນ຺ຕິ ຂາຣກມຎ຺ຊນໍ. ສີຕເມວ ສຈ຺ຈໍ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ, ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຎ຺ຊນໍ ສຈ຺ຈຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີຕລເຠສຊ຺ຊຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ສລາກເວຊ຺ຊກມ຺ມນ຺ຕິ ອກ຺ຂິໂຣຄເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ. ສລາກສທິສຕ຺ຕາ ສລາກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອກ຺ຂິໂຣຄສ຺ສ ເວຊ຺ຊກມ຺ມນ຺ຕິ ຫິ ສາລາກິຍໍ. ອິທໍ ປນ ວຸຕ຺ຕາວເສສສ຺ສ ອກ຺ຂິໂຣຄປຏິກມ຺ມສ຺ສ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕປ຺ປນາທໂຍປິ ຫິ ສາລາກິຍາເນວາ’’ຕິ. ປຏິວິທ຺ຘສ຺ສ ສລາກສ຺ສ ນິກ຺ຂມນຕ຺ຖໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ສລາກເວຊ຺ຊກມ຺ມນ຺ຕິ ເກຈິ, ຕໍ ປນ ສລ຺ລກຕ຺ຕິຍປເທເນວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສລ຺ລສ຺ສ ປຏິວິທ຺ຘສ຺ສ ກຕ຺ຕນໍ ອຸພ຺ພາຫນໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ. ກຸມາຣໍ ຠຣຕີຕິ ກຸມາຣຠໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂກມາຣຠຈ຺ຈໍ, ກຸມາໂຣ ເອວ ວາ ໂກມາໂຣ, ຠຕນໍ ຠຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ຠຈ຺ຈໍ ຕຖາ, ຕທຠິນິປ຺ຜາທກໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມູລານິ ປຘານານິ ໂຣຄູປສມເນ ສມຕ຺ຖານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ມູລເຠສຊ຺ຊານິ, ມູລານໍ ວາ ພ຺ຍາຘີນໍ ເຠສຊ຺ຊານິ ຕຖາ. ມູລານຸພນ຺ຘວເສນ ຫິ ທຸວິໂຘ ພ຺ຍາຘິ. ຕຕ຺ຣ ມູລພ຺ຍາຘິມ຺ຫິ ຕິກິຈ຺ຉິເຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິຕຣໍ ວູປສມຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ກາຍຕິກິຈ຺ຉຕໍທສ຺ເສຕີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍຕິກິຈ຺ຉຕນ຺ຕິ ມູລຠາວໂຕ ສຣີຣຠູເຕຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ, ສຣີຣຠູຕານໍ ວາ ໂຣຄານໍ ຕິກິຈ຺ຉກຠາວໍ. ຂາຣາທີນີຕິ ຂາໂຣທກາທີນິ. ຕທນຸຣູເປ ວເຓຕິ ວູປສມິຕສ຺ສ ມູລພ຺ຍາຘິໂນ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ອຣຸມ຺ຫິ. ເຕສນ຺ຕິ ມູລເຠສຊ຺ຊານໍ. ອປນຍນໍ ອປຫຣຓໍ, ເຕຫິ ອຕິກິຈ຺ຉນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສລ຺ລກຕ຺ຕສາລາກິຍາທິວິເສສຠູຕານໍ ຕນ຺ຕີນໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຣິເສສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທວເສສາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ອິຘ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ສພ຺ພານິ ເຈຕານິ ອາຊີວເຫຕຸການິເຍວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕານິ ‘‘ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ‘‘ອິຕິ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕີ-ຕິ ປກາຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ວາ-ຕິ ວິກປ຺ປນຕ຺ເຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິມິນາ ປກາເຣນ, ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວາຕິ. ເຕນ ຍານິ ອິໂຕ ພາຫິຣກປພ຺ພຊິຕາ ສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານາທີນິ ຊີວິໂກປາຍຠູຕານິ ອາຊີວິກປກຕາ ອຸປຊີວນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມຫາສີລວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.