ຈູຬສີລວຓ຺ຓນາ

໗. ໂກ ອນຸສນ຺ຘີຕິ ປຸຈ຺ຉາ ‘‘ນນຸ ເອຕ຺ຕເກເນວ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ອວຓ຺ຓວຓ຺ເຓຫິ ສມ຺ພນ຺ຘາ ເທສນາມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຸໂຍຄສມ຺ຠວໂຕ ກຕາ. ວຓ຺ເຓນ ຈ ອວຓ຺ເຓນ ຈາຕິ ຕທຸຠຍປເທນ. ອຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ ວິຍ ຫິ ສທ຺ທນິທ຺ເທໂສປີຕິ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ. ອຖ ວາ ຕຖາຠາສນສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ, ໂກຏ຺ຐາສຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ປເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຓ຺ເຓນ ຈ ວຓ຺ເຓນ ຈາຕິ ປນ ອຄຸຓຄຸຓວເສນ, ນິນ຺ທາປສໍສາວເສນ ຈ ສຣູປທສ຺ສນໍ. ‘‘ນິວຕ຺ໂຕ ອມູລກຕາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕາຠາວໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗) ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ເທສນາຍ ໂພເຘຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລາຠາວໂຕ ເອຕ຺ຕກາວ ສາ ຍຸຕ຺ຕຣູປາຕິ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ອເທສນາຠາເວນ ນິວຕ຺ໂຕ, ຍຖາ ຕໍ ວຓ຺ຓຠູມິຍໍ ຕຕິຍວາໂຣຕິປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ໂພເຘຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລສມ຺ຠເວນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຕາຍ ອຘິຄຕຠາວໂຕ ອນຸວຕ຺ຕຕິເຍວ. ອິຕິເປຕໍ ຠູຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ ຕທຸປຣິປິ ອນຸວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ, ເຕນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອິຘ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຍໍ ວຓ຺ຓານຸສນ຺ຘີຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທຸວິເຘສຸ ປນ ເຕສຸ ວຓ຺ເຓສຸ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓານຸສນ຺ຘີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸປຣິ ສຸຎ຺ຎຕາປກາສເນ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໘).

ເອວໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນາມຸເຂນ ສມຸທາຍຕ຺ຖຕໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອວຍວຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ. ອປ຺ປເມວ ປຣິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ຂຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ຕໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ມຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປມາຓໍ ມີຍເຕ ປຣິມີຍເຕຕິ ກຕ຺ວາ. ສມາສນ຺ຕກກາເຣນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ຍຖາ ‘‘ພຫຸປຸຕ຺ຕໂກ’’ຕິ, ເອວໍ ໂອຣມຕ຺ຕເກປິ. ເອເຕເນວ ‘‘ອປ຺ປາ ມຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ, ສາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ມຕ຺ຕກສທ຺ທສ຺ສ ອນຕ຺ຖກຠາວໂຕ ສີລເມວ ສີລມຕ຺ຕກໍ. ອນຕ຺ຖກຠາໂວຕິ ຈ ສກຕ຺ຖຕາ ປຸຣິມປທຕ຺ເຖເຍວ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ຫິ ສທ຺ທາ ເກວລໍ ອນຕ຺ຖກາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ. ນນຸ ຈ ຠຄວໂຕ ປາຣມິຕານຸຠາເວນ ນິຣຕ຺ຖກເມກກ຺ຂຣມ຺ປິ ມຸຂວຣໍ ນາໂຣຫຕິ, ສກລຎ຺ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິສາສນໍ ປເທ ປເທ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖກຕາ ສມ຺ຠວຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕມ຺ປິ ປທນ຺ຕຣາຠິຫິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິເສສນວເສນ ຕທຠິຫິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ ເອວ, ໂສ ປນ ອຕ຺ໂຖ ວິນາປິ ເຕນ ປທນ຺ຕເຣເນວ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖກມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫ ‘‘ອນຕ຺ຖກຠາໂວ…ເປ… ປວຕ຺ຕນໂຕ’’ຕິ. ອປິຈ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປວເສນ ຠຄວໂຕ ເທສນາ ປວຕ຺ຕຕິ, ວິເນຍ຺ຍາ ຈ ອນາທິມຕິສໍສາເຣ ໂລກິເຍສຸເຍວ ສທ຺ເທສຸ ປຣິຠາວິຕຈິຕ຺ຕາ, ໂລເກ ຈ ອສຕິປິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣາວໂພເຘ ວາຈາສິລິຏ຺ຐຕາທິວເສນ ສທ຺ທປໂຍໂຄ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ລພ຺ຠຕິ ປລພ຺ຠຕິ, ຂຎ຺ຊຕິ ນິຂຎ຺ຊຕິ, ອາຄຈ຺ຉຕິ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິນາ. ຕຖາປຣິຈິຕານຎ຺ຈ ຕຖາວິເຘເນວ ສທ຺ທປໂຍເຄນ ອຕ຺ຖາວຄໂມ ສຸໂຂ ໂຫຕີຕິ ອນຕ຺ຖກສທ຺ທປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ປທນ຺ຕຣວຈນີຍ-ສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ວິເສສນາຍ;

ໂພຘນາຍ ວິເນຍ຺ຍານໍ, ຕຖານຕ຺ຖປທໍ ວເທ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ສີລມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ) ມໂນມຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ມໂນຘາຕູ’’ຕິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໔໙໙) ຈ ອາທີສຸ ວິຍ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂອຣມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສີລມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ຈ ສີລໍ ເອວ ສີລມຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ສີລມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີລເມວ ສີລມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາມຸຕ຺ຕໂກ ນໂຍ – ໂອຣມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອຣນ຺ຕິ ອປາຣຠາໂຄ ‘‘ໂອຣໂຕ ໂຠຄໍ (ມຫາວ. ໖໖) ໂອຣໍ ປາຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຖ ວາ ເຫຏ຺ຐາອຕ຺ໂຖ ໂອຣສທ຺ໂທ ໂອຣໍ ອາຄມນາຍ ເຍ ປຈ຺ຈຍາ, ເຕ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີຕິອາທີສຸ ວິຍ. ສີລຎ຺ຫິ ສມາຘິປຎ຺ຎາໂຍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອປາຣຠາເຄ, ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ຈ ໂຫຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ‘‘ໂອເຣ ປວຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສີລມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ອມຫຕ຺ຖວາຈໂກ ‘‘ເຠສຊ຺ຊມຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຖ ວາ ສີເລປິ ຕເທກເທສສ຺ເສວ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອມຫຕ຺ຖວາຈໂກ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລານິ ອິຘ ເທສນໍ ອນາຣຸຬ຺ຫານິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ຍສ຺ມາ ຕານິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລານິ ວິຍ ນ ສພ຺ພປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ປາກຏານີຕິ. ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ເຖ ນປຸໍສກລິງ຺ຄໍ. ປມາຓປ຺ປກຕ຺ເຖສຸ ປນ ‘‘ມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ນປຸໍສກິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ.

‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຫ ໂຍຊນາຍ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຍນ ສີເລນ ວເທຍ຺ຍ, ເອຕໍ ສີລມຕ຺ຕກໍ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວຓ຺ຓໍ ວທາມີຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາປີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ວຓ຺ຓໍ ວທມາໂນ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິວຣຓໍ. ເອເຕນ ຫິ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໐) ວິຍ ມານສທ຺ທສ຺ສ ສາມຕ຺ຖິຍຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸສ຺ສາຫໍ ກຸຣຸມາໂນ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວຈນໍ ຕ຺ວາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕປທານມິວ ມານນ຺ຕປຈ຺ຈຍນ຺ຕປທານມ຺ປິ ປຣກິຣິຍາເປກ຺ຂເມວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ສິຍາ’’ຕິອາທິນາ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕມຕ຺ຖໍ ອຊານິຕ຺ວາ ນີຕຕ຺ຖເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣວິໂຣຘິຕໍ ມຎ຺ຎມານສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອີທິສີ ໂຈທນາ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນ (ທີ. ນິ. ໑.໗). ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວເນ ຍຸຎ຺ຊຕິ ສີເລນາຕິ ໂຍຄີ, ຕສ຺ສ.

ອລງ຺ກຣຓໍ ວິຠູສນໍ ອລງ຺ກາໂຣ, ປສາຘນກິຣິຍາ. ອລໍ ກໂຣຕິ ເອເຕເນວາຕິ ວາ ອລງ຺ກາໂຣ, ກຸຓ຺ຑລາທິປສາຘນໍ. ມຓ຺ຑີຍເຕ ມຓ຺ຑນໍ, ອູນຏ຺ຐານປູຣຓໍ. ມຓ຺ຑີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ມຓ຺ຑນໍ, ມຸຂຈຸຓ຺ຓາທິອູນປູຣໂຓປກຣຓໍ. ອິຘ ປນ ສທິສໂວຫາເຣນ, ຕທ຺ຘິຕວເສນ ວາ ສີລເມວ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຓ຺ຑເນຕິ ມຓ຺ຑນເຫຕຸ, ມຓ຺ຑນກິຣິຍານິມິຕ຺ຕໍ ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ມຓ຺ຑຕິ ສີເລນາຕິ ມຓ຺ຑໂນ, ມຓ຺ຑນຊາຕິໂກ ປຸຣິໂສ. ພຫຸມ຺ຫິ ເຈຕໍ ຊາຕ຺ຍາເປກ຺ຂາຍ ເອກວຈນໍ. ອຸພ຺ພາຫນຕ຺ເຖປິ ຫິ ເອກວຈນມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເກຈິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ສທ຺ທສຕ຺ເຖ ອນາຄຕຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາວໂຕ. ກຖຎ຺ຫິ ເອກວຈນນິທ຺ທິຏ຺ຐໂຕ ອຸພ຺ພາຫນກຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ເຍວຕ຺ເຖ ອຸພ຺ພາຫິຕພ຺ພສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ວິປລ຺ລາສວເສນ ພຫ຺ວຕ຺ເຖ ອິທໍ ເອກວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ມຓ຺ຑນສີເລສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນປິ ຫິ ອຍເມວິຘ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗) ວຸຕ຺ໂຕ. ອຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມຠາວໍ.

ອສ຺ສໍ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ປຣິປູຣກາຣີຕິ ເຈຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ເຕນ ສກລມ຺ປິ ສີລໂຖມນສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ກິກີວ ອຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຕທຕ຺ເຖນ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ –

‘‘ກິກີວ ອຓ຺ຑໍ ຈມຣີວ ວາລຘິໍ,

ປິຍໍວ ປຸຕ຺ຕໍ ນຍນໍວ ເອກກໍ;

ຕເຖວ ສີລໍ ອນຸຣກ຺ຂມານາ,

ສຸເປສລາ ໂຫຖ ສທາ ສຄາຣວາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໙); –

ຄາຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເທກເທເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຈນ຺ທນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈນ຺ທນໍ ຕຄຣໍ ມລ຺ລິກາຕິ ຫິ ຕໍສຫຈຣຓໂຕ ເຕສໍ ຄນ຺ໂຘວ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘຕິ ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ຕທວເສໂສ ຄນ຺ໂຘ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຄຣມລ຺ລິກາຫິ ວາ ອວສິຏ຺ໂຐ ‘‘ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຕຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລເມວ ສທິສໂວຫາເຣນ ວາ ຕທ຺ຘິຕວເສນ ວາ ຄນ຺ໂຘ. ສີລນິພນ຺ຘໂນ ວາ ຖຸຕິໂຆໂສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສີລຎ຺ຫິ ກິຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ສີລວໂຕ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໐; ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ມຫາວ. ໗໘໕; ອຸທາ. ໗໖). ສປ຺ປຸຣິໂສ ປວາຍຕິ ປກາເຣຫິ ຄນ຺ຘຕິ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘູປຄຣຸກ຺ຂປຏິຠາຄຕ຺ຕາ.

ວສ຺ສິກີຕິ ສຸມນປຸປ຺ຜໍ, ‘‘ວສ຺ສິກ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕທຕ຺ໂຖວ. ຄນ຺ຘາ ເອວ ຄນ຺ຘຊາຕາ, ຄນ຺ຘປ຺ປກາຣາ ວາ. ຍ຺ວາຍນ຺ຕິ ຍທິທໍ, ອຸຕ຺ຕໂມ ຄນ຺ໂຘ ວາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ອຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ, ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ວາ ວິມຸຕ຺ຕານໍ. ມຄ຺ຄໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ກາຣຓໍ ນ ລຠຕິ, ນ ຊານາຕິ ວາ.

‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ຄາຖາຍ ປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍ ສປຎ຺ໂຎ ອາຕາປີ ວີຣິຍວາ ປາຣິຫາຣິກປຎ຺ຎາຍ ນິປໂກ ນຣສງ຺ຂາໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕປ຺ປຘາເນນ ວຸຕ຺ຕໍ ສມາຘິໍ ຠາວຍໍ ຠາວຍນ຺ໂຕ ຠາວນາເຫຕຸ ຕຖາ ປຎ຺ຎໍ ວິປສ຺ສນຎ຺ຈ ອິມໍ ອນ຺ໂຕຊຏາພຫິຊຏາສງ຺ຂາຕໍ ຊຏໍ ວິຊຏເຍ ວິຊເຏຍ຺ຍ ວິຊຏິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖຍ຺ຍາຕິ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ປຖວິໍ ຣສຄ຺ຄຫຓວເສນ ນິສ຺ສາຍ, ສີລສ຺ມິໍ ປນ ປຣິປູຣຓວເສນ ນິສ຺ສາຍ ປຕິຏ຺ຐານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອປ຺ປກມຫນ຺ຕຕາຍ ປາຣາປາຣາທິ ວິຍ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຘາຍ ອາຫາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ອຸປຣິ ຄຸເຓ ອຸປນິຘາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລຎ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ໂຖ, ເຕນິທໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ສີລໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຕິຏ຺ຐາຠາເວນ ສມາຘິສ຺ສ ພຫູປກາຣໍ, ປຠາວາທິຄຸຓວິເສເສ ປນສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ ກລມ຺ປິ ຠາຄໍ ນ ອຸເປຕິ, ຕຖາ ສມາຘິ ຈ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ຄຸຓສມຠາເວນ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ນ ສເມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປຣິມນ຺ຕິ ສມາຘິປຎ຺ຎໍ. ອຸປນິຘາຍາຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ກຕ຺ວາ. ຕຎ຺ຫິ ຕາທິສາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕິ ສີລສມາຘິທ຺ວຍໍ.

‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວິຕ຺ຖາຣວຈນໍ. ກຓ຺ຑມ຺ພມູລິກປາຏິຫາຣິຍກຖນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາກຖຎ຺ຈິປິ ສີລສ຺ສ ສມາຘິມປາປຸຓຕາສິທ຺ຘິເຍວິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ປາກຏຕຣປາຏິຫາຣິຍຠາເວນ, ນິທສ຺ສນນເຍນ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອຠິ…ເປ… ຕິຕ຺ຖິຍມທ຺ທນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ຕສ຺ສ ຍມກປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ສຸປາກຏຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ໂພຘິມູເລ ຎາຕິສມາຄມາທີສຸ ຈ ກຕປາຏິຫາຣິເຍຫິ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ໂພຘິໂຕ ຫິ ອຏ຺ຐເມປິ ທິວເສ ເທວຕານໍ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນກງ຺ຂາວິຘມນຕ຺ຖໍ ອາກາເສ ຣຕນຈງ຺ກມໍ ມາເປຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ, ຕໂຕ ທຸຕິຍສໍວຈ຺ຉເຣ ກຸລນຄຣຄໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸເຣ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ຎາຕີນໍ ສມາຄເມປິ ເຕສໍ ມານມທປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕຕິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນກາລໂຕ. ສາວຕ຺ຖິນຄຣທ຺ວາເຣຕິ ສາວຕ຺ຖິນຄຣສ຺ສ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ. ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ກຓ຺ເຑນ ນາມ ປເສນທິຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍານປາເລນ ໂຣປິຕຕ຺ຕາ ກຓ຺ຑມ຺ພນາມກສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ. ຍມກປາຏິຫາຣິຍກຣຓຕ຺ຖາຍ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຐານໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຣຕນມຓ຺ຑປາທິ ສກ຺ເກນ ເທວຣຎ຺ຎາ ອາຓຕ຺ເຕນ ວິສ຺ສກມ຺ມຸນາ ກຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ເກຈິ. ຠຄວຕາ ນິມ຺ມິຕນ຺ຕິ ອປເຣ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອເນກາສຸ ‘‘ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຓາປິເຕນ ວິສ຺ສກມ຺ມເທວປຸຕ຺ເຕນ ມຓ຺ຑໂປ ກໂຕ, ຈງ຺ກໂມ ປນ ຠຄວຕາ ນິມ຺ມິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ເທວຕາຫິ ຘາຣິຍມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ອຎ຺ເຎສມສມ຺ຠວໂຕ. ‘‘ທ຺ວາທສໂຍຊນາຍ ປຣິສາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນໍ ມນຸສ຺ສປຣິສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາ ກິຣ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໂຕ ຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ເທວພ຺ຣຫ຺ມາໂນປິ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ໂຍ ໂກຈິ ເອວຣູປໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ເຈ, ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕູຕິ ໂຈທນາສທິສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕາທານປຣິທີປນ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕາທານຎ຺ຫິ ອນຸໂຍໂຄ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຕສ຺ສ ອາທານໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕິຕ຺ຖິຍມທ຺ທນນ຺ຕິ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຸຫາຍນວເສນ ປຸພ຺ເພ ອຸຏ຺ຐິຕານໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ມທ຺ທນໍ, ຕຎ຺ຈ ຕຖາ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາສມ຺ປາທນເມວ. ຕເທຕໍ ປທທ຺ວຍໍ ‘‘ຍມກປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ຈນ຺ທນຆຏິກຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພເມວ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອຸປຣິມກາຍໂຕຕິອາທິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖) ອາຄຕນຍທສ຺ສນໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປາຬິເສໂສ –

‘‘ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິ, ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ ອຸທກໍ. ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິ, ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓອກ຺ຂິໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມອກ຺ຂິໂຕ ອຸທກໍ. ວາມອກ຺ຂິໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓອກ຺ຂິໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສຕໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມກຓ຺ຓໂສຕໂຕ ອຸທກໍ. ວາມກຓ຺ຓໂສຕໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສຕໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓນາສິກາໂສຕໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມນາສິກາໂສຕໂຕ ອຸທກໍ. ວາມນາສິກາໂສຕໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓນາສິກາໂສຕໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓອໍສກູຏໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມອໍສກູຏໂຕ ອຸທກໍ. ວາມອໍສກູຏໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓອໍສກູຏໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມຫຕ຺ຖໂຕ ອຸທກໍ. ວາມຫຕ຺ຖໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມປສ຺ສໂຕ ອຸທກໍ. ວາມປສ຺ສໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ ອຸທກໍ. ທກ຺ຂິຓປາທໂຕ ອຄ຺ຄິ, ວາມປາທໂຕ ອຸທກໍ. ວາມປາທໂຕ ອຄ຺ຄິ, ທກ຺ຂິຓປາທໂຕ ອຸທກໍ. ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸເລຫິ ອຄ຺ຄິ, ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ ອຸທກໍ. ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ ອຄ຺ຄິ, ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸເລຫິ ອຸທກໍ. ເອເກກໂລມໂຕ ອຄ຺ຄິ, ເອເກກໂລມໂຕ ອຸທກໍ. ໂລມກູປໂຕ ໂລມກູປໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂລມກູປໂຕ ໂລມກູປໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອເກກໂລມກູປໂຕ’’ ອິຈ຺ເຈວ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໑໖) ອາຄຕໍ.

ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນີລານໍ ປີຕການໍ ໂລຫິຕການໍ ໂອທາຕານໍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐານໍ ປຠສ຺ສຣານນ຺ຕິ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ປາຬິເສໂສ ເປຍ຺ຍາລນເຍນ, ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈ ທສ຺ສິໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ອຸພ຺ພາຫນຠູຕານໍ ຍມກາ ຍມກາ ວຓ຺ຓາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປາຐເສເສນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເຕນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ທຸຕິຍາ ທຸຕິຍາ ຣສ຺ມິໂຍ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕາສໍ ຍມກໍ ຍມກໍ ປວຕ຺ຕນາກາເຣນ ສຫ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມາຘິຏ຺ຐານານໍ ວິສຸໍ ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸທກຘາຣາ’’ຕິ ປຸຣິເມຫິ ປເທຫິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘອຸທກຘາຣານໍ ອຕ຺ຖາຍ ເຕໂຊກສິຓວາໂຍກສິຓານໍ ສມາປຊ຺ຊນສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ. ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ຕຸວເສນ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຍຖາ ‘‘ເອກສ຺ສ ເຈປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ປຏິຠາເສຍ຺ຍ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອປສາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໕໕໘). ກຕ຺ຕຸກມ຺ເມສຸ ຫິ ພຫຸລາ ສາມິວຈນໍ ອາຂ຺ຍາຕປໂຍເຄປິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເນຣຸຕ຺ຕິກາ.

ເອວໍ ປາຬິນເຍນ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ອຏ຺ຐກຖານເຍນ ວິວຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານ’’ນ຺ຕິ ປທເມວ ປຐມໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ. ‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ’’ຕິ ອິທໍ ຕາສໍ ປີຕາຠານໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຉພ຺ພຓ຺ຓາຫິ ຣສ຺ມີຫິ ອລງ຺ກຣຓກາໂລ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາປິ ຫິ ຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມາຫຈ຺ຈ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິເມວ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເອກຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ວງ຺ກໂຄປານສິກໍ ວິຍ ໂພຘິຆຣໍ ອໂຫສິ ເອກາໂລກໍ. ທຸຕິຍາ ທຸຕິຍາ ຣສ຺ມິໂຍຕິ ປຸຣິມປຸຣິມໂຕ ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຣສ຺ມິໂຍ. ກສ຺ມາ ສທິສາກາຣວເສນ ‘‘ວິຍາ’’ຕິ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕານໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຍຫິ ຕາ ເອວໍ ສິຍຸໍ, ຕຖາປິ ອິມິນາ ກາຣຓທ຺ວເຍນ ເອວເມວ ຂາຍນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠວງ຺ຄປຣິວາສສ຺ສາຕິ ຠວງ຺ຄວເສນ ປຣິວສນສ຺ສ, ຠວງ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣິວສນສ຺ສ ວາ, ຠວງ຺ຄປຕນສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຈິຓ຺ຓວສິຕາຍາຕິ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນາທີຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ສມາຈິຓ຺ຓປຣິຈຍຕາຍ. ນນຸ ຈ ເອກສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ ທ຺ເວ ກິສ຺ໂສ ຣສ຺ມິໂຍປິ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄມປເນຕິ ‘‘ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ປນ ຣສ຺ມິຍາ’’ຕິອາທິນາ. ຈິຕ຺ຕວາຣນານຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕານິ, ກສິຓນານຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕວາຣານິປິ ວິສຸໍ ວິສຸໍເຍວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອາວຊ຺ຊນາວສາເນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕຊວນານິ ປຣິກມ຺ມນາເມເນວ ອິຘ ວຸຕ຺ຕານິ.

ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນີລຣສ຺ມິອຕ຺ຖາຍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ມຎ຺ຊິຏ຺ຐຣສ຺ມິອຕ຺ຖາຍ ໂລຫິຕກສິຓໍ, ປຠສ຺ສຣຣສ຺ມິອຕ຺ຖາຍ ປີຕກສິຓ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ໂລຫິຕປີຕຣສ຺ມີນໍ ກາຣເຓເຍວ ວຸຕ຺ເຕ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສເມວ ຫິ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐປຠສ຺ສຣຣສ຺ມິໂຍ ວິເສສປເຠທຠູຕາຕິ. ‘‘ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອຸປຣິມກາຍໂຕ’’ຕິອາທີນໍ ວິວຣຓໍ. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘອຸທກກ຺ຂນ຺ຘາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອສມ຺ມິສ຺ສາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ປຕິໍສຸ, ຕໍ ທິວສໍ ປນ ສຕ຺ຖາ ໂຍ ໂຍ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ຈ ປາຏິຫາຣິເຍ ຈ ປສນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ກເຖສິ, ປາຏິຫາຣິຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສສິ, ເອວໍ ຘມ຺ເມ ຠາສິຍມາເນ, ປາຏິຫາຣິເຍ ຈ ກຣິຍມາເນ ມຫາຊໂນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມາຄເມ ອຕ຺ຕໂນ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ອທິສ຺ວາ ນິມ຺ມິຕໍ ພຸທ຺ຘໍ ມາເປສິ, ເຕນ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ສຕ຺ຖາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ໂສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ສຕ຺ຖຸ ຈງ຺ກມນກາເລ ນິມ຺ມິໂຕ ຐານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກປ຺ເປສິ, ຕສ຺ສ ຈງ຺ກມນກາເລ ສຕ຺ຖາ ຐານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກປ຺ເປສີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຈງ຺ກມຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິມ຺ມິໂຕ ຈງ຺ກມຕິ ວາ ນິສີທຕິ ວາ ເສຍ຺ຍໍ ວາ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖) ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອເກກມູລກາ ສຕ຺ຖຸປກ຺ເຂ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນິມ຺ມິຕປກ຺ເຂ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ສພ຺ເພ ອຏ຺ຐ ວາຣາ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ມາ ສີລໍ ສມາຘິສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາມຕ຺ຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕຕິ, ສມາຘິເຍວ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ປາຏິຫາຣິຍກິຈ຺ຈໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕເທຕໍ ສມາຘິກິຈ຺ຈເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ເອກມ຺ປີ’’ຕິອາທິ.

‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ສມາຘິສ຺ສ ປຎ຺ຎມປາປຸຓຕາ ວິຠາວິຕາ, ຍໍ ປນ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ອິທໍ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອນຸກ຺ກມໂຕ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີ’’ຕິ ອິທໍ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ກຕປຐມາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ຍຕ຺ຕເກນ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາວກໂພຘິໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕກໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣໍ ສມຸປຈິນີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕເຍວ ຫິ ‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ພຸ. ວໍ. ໕໙) ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐຘມ຺ເມສຸ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕາ ອໂຫສິ. ເກຈິ ປນ ມໂນປຓິຘານວຈີປຓິຘານວເສນ ອເນກຘາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ສງ຺ຄຫາຣຸຬ຺ຫາສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕຖາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕາສຸ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຐມາຠິນີຫາຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕາເຍວ ທສ຺ສິຕາ. ເອກູນຕິໍສວສ຺ສກາເລ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈກ຺ກຣຕນາຣຫປຸຎ຺ຎວນ຺ຕຕາຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຕສ຺ສ ນິວາສຠວນໍ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິນິວາສຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວນາຕິ ຣມ຺ມສຸຣມ຺ມສຸຠສງ຺ຂາຕາ ນິເກຕນາ. ປຘານໂຍຄນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາຍ ອຸຕ຺ຕມວີຣິຍານຸໂຍຄໍ.

ອຸຣຸເວລາຍໍ ກິຣ ເສນານິຄເມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຘີຕາ ສຸຊາຕາ ນາມ ທາຣິກາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ປຕ຺ຖນມກາສິ ‘‘ສຈາຫໍ ສມຊາຕິກໍ ກຸລຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມຄພ຺ເຠ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ຂີຣປາຍາເສນ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ, (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໘໔; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣ ນິທານກຖາ) ຕສ຺ສາ ສາ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິ. ສາ ສຕ຺ຕ ເຘນຸໂຍ ລຏ຺ຐິວເນ ຂາທາເປຕ຺ວາ ຕາສມ຺ປິ ຘີຕໂຣ ຄາວິໂຍ ລທ຺ຘາ ຕເຖວ ຂາທາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຕາສມ຺ປິ ຘີຕໂຣ ຕເຖວາຕິ ສຕ຺ຕປຸຕ຺ຕິນຕ຺ຕິປນຕ຺ຕິປຣມ຺ປຣາຄຕາຫິ ເຘນູຫິ ຂີຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂີຣປາຍາສໍ ປຈິຕຸມາຣຠິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຕິໂຍຊນິກໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອຸປຣິ ຘາເຣສິ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລສິ, ສກລໂລເກ ວິຊ຺ຊມານຣສໍ ເທວຕາ ປກ຺ຂິປິໍສຸ, ປາຍາສໍ ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈຕິ, ຕໍ ສາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຍ ສເຫວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ນາມ ຕິຕ຺ເຖ ເອກຕາລຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓ ເອກູນປຎ຺ຎາສປິຓ຺ເຑ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິສາຂາປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອຸຣຸເວລຄາເມ ສຸຊາຕາຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕທິພ຺ໂພຊໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຊາຕາຍາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸຠູຕາຍ ປຈ຺ຉາ ສຣຓຄມນຏ຺ຐາເນ ເອຕທຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາຍ ສຸຊາຕາຍ ນາມ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາຍ. ອງ຺ຄມງ຺ຄານຸສາຣິໂນ ຣສສ຺ສ ສາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠພລກໂຣ ຠູຕນິສ຺ສິໂຕ ເອໂກ ວິເສໂສ ໂອຊາ ນາມ, ສາ ທິວິ ຠວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖາຕິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕທິພ຺ໂພໂຊ, ຕໍ. ປາຕພ຺ໂພ ຈ ໂສ ອສິຕພ຺ໂພ ຈາຕິ ປາຍາໂສ, ຣສໍ ກຕ຺ວາ ປິວິຕຸໍ, ອາໂລປໍ ກຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຠຊນວິເສໂສ, ມຘຸນາ ສິຕ຺ໂຕ ປາຍາໂສ ມຘຸປາຍາໂສ, ຕໍ.

ຕໂຕ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ມຫາສາລວເນ ນານາສມາປຕ຺ຕີຫິ ທິວາວິຫາຣສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ສາຍນ຺ຫສມເຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕເຣນາຕິ ທິວາວິຫາຣໂຕ ໂພຘິຍາ ປວິສນມຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ອຸຊຸກໍ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣຄເຕນ ເທວຕາຫິ ອລງ຺ກເຕນ ມຄ຺ເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມ຺ປິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕເຣນາຕິ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມຸຕ຺ຕເຣນ ອາທິອວສານຄຫເຓນ ມຊ຺ຌິມສ຺ສາປິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ລຸຕ຺ຕປໂຍຄສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ‘ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄນ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ) ຊາຕກນິທາເນ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ສເມຕີ’’ຕິ. ທກ຺ຂິຓທິສໂຕ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາໂຄ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕໂຣ, ເຕນ ປວິສິຕ຺ວາຕິ ອປເຣ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ມຄ຺ຄວາຈໂກ. ຍທິ ຫິ ທິສາວາຈໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ‘ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣາຍາ’ຕິ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ, ຕໍ ນ ‘‘ອຸຕ຺ຕເຣນ ນທີ ສີທາ, ຄມ຺ຠີຣາ ທຸຣຕິກ຺ກມາ’’ຕິອາທິນາ ທິສາວາຈກສ຺ສາປິ ເອນໂຍຄສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ, ອຸຕ຺ຕຣສທ຺ທສ຺ສ ຈ ມຄ຺ຄວາຈກສ຺ສ ອນາຄຕຕ຺ຕາ. ອປິຈ ທິສາຠາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິສາຠາໂຄປິ ຫິ ທິສາ ເອວາຕິ. ອຖ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂສຕ຺ຖິເຍນ ນາມ ຕິຓຫາຣກພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ກຸສຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສິຕຎ຺ຈນຄິຣິສງ຺ກາສໍ ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານມສ຺ສາສຊນນຏ຺ຐາເນ ສມາວິຣຸຬ຺ຫໍ ໂພຘິຍາ ມຓ຺ຑນຠູຕໍ ໂພຘິມຓ຺ຑມຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄ ອຏ຺ຐາສິ, ໂສ ປນ ປເທໂສ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ປກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຕໂຕ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາຄໍ, ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາຄຎ຺ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕປິ ມຫາປຸຣິເສ ຕເຖວ ເຕ ອກມ຺ປິໍສຸ, ຕໂຕ ‘‘ນາຍໍ ສພ຺ໂພປິ ປເທໂສ ມມ ຄຸຓໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາຄມຄມາສິ, ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກປ຺ປມາຓໍ ນິຈ຺ຈລມໂຫສິ, ຕສ຺ເສວ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ໂພຘິມຓ຺ຑສມຎ຺ຎາ, ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ອິທໍ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ຐິໂຕ ຕຕ຺ຖ ອກມ຺ປນປ຺ປເທເສ ຕານິ ຕິຓານິ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຈາເລສິ, ຕາວເທວ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ໂຖ ປລ຺ລງ຺ໂກ ອໂຫສິ, ຕານິປິ ຕິຓານິ ວິຈິຕ຺ຕາກາເຣນ ຕູລິກາຍ ເລຂາ ຄຫິຕານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຕິສນ຺ຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄິກໍ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ, ຕມຕ຺ຖໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ປວິສິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ, ສາ ມຓ຺ຑຕິ ຖາມຄຕຕາຍ ປສີທຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂພຘິມຓ຺ໂຑ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເທໂສ, ປຣິຍາເຍນ ປນ ອິຘ ທຸມຣາຊາ. ຕຖາ ຫິ ອາຈຣິຍານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂພຘິມຓ຺ຑສທ຺ໂທປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຏ຺ຐາເນ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂພຘິຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິ, ຕໍ.

ມາຣວິຊຍສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິລາຠາທີຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອສ຺ສາເສຕີຕິ ອສ຺ສຕ຺ໂຖ. ອາປຸພ຺ພຎ຺ຫິ ສາສສທ຺ທໍ ອນຸສິຏ຺ຐິໂຕສເນສຸ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໍ ຕຸ ໂລເກ ‘‘ຈລທໂລ, ກຸຎ຺ຊຣາສໂນ’’ ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຠາເວນ, ອເຊຍ຺ຍຠູມິສີສຄຕຠາເວນ, ສກລສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓປຏິລາຠຏ຺ຐານວິຣຸຬ຺ຫຠາເວນ ຈ ທຸມານໍ ຣາຊາຕິ ທຸມຣາຊາ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ຈ ໂສ ທຸມຣາຊາ ຈາຕິ ອສ຺ສຕ຺ຖທຸມຣາຊາ ຕໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອູຣຸຊາຓຸສນ຺ຘີນໍ, ອູຣຸມູລກຏິສນ຺ຘິສ຺ສ ຈ ວເສນ ຕໂຍ ສນ຺ຘໂຍ, ສຓ຺ຐານວເສນ ວາ ຕໂຍ ໂກຓາ ຍສ຺ສາຕິ ຕິສນ຺ຘິ, ສ຺ເວວ ປລ຺ລງ຺ໂກ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ອງ຺ກນໍ ອາສນນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖນ ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາຣໍ, ທ຺ວິຠາວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ, ຕີຫິ ວາ ສນ຺ຘີຫິ ລກ຺ຂິໂຕ ປລ຺ລງ຺ໂກ ຕິສນ຺ຘິປລ຺ລງ຺ໂກ, ຕໍ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ອຸໂຠ ປາເທ ສມຎ຺ຉິເຕ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໖) ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕາ, ມິຕ຺ໂຕ, ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ, ເວຣີຕິ ຈຕູສຸປິ ສມປ຺ປວຕ຺ຕນວເສນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ‘‘ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ –

ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕຸ, ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ສຣີເຣ ມໍສໂລຫິຕໍ, ຍໍ ຕໍ ປຸຣິສຖາເມນ ປຸຣິສວີຣິເຍນ ປຸຣິສປຣກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ວີຣິຍສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ສໍ. ນິ. ໑.໒໖໖; ອ. ນິ. ໓.໕໑; ອ. ນິ. ໘.໑໓; ມຫານິ. ໑໗, ໑໙໖) –

ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕເມວ.

ຈຸທ຺ທສ ຫຕ຺ຖາ ວິຕ຺ຖຕປ຺ປມາຓຠາເວນ ຍສ຺ສາຕິ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ໂຖ. ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ອງ຺ກີຍເຕ ລກ຺ຂີຍເຕ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ປລ຺ລງ຺ໂກ ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາຣໍ, ຕສ຺ສ ຈ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ອປິຈ ‘‘ອິທໍ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຈນໂຕ ປລ຺ລໍ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນໍ ກໂຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປລ຺ລງ຺ໂກ ນິຄ຺ຄຫິຕາຄມວເສນ, ອລຸຕ຺ຕສມາສວເສນ ວາ, ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ໂຖ ຈ ໂສ ປລ຺ລງ຺ໂກ ຈ, ສ຺ເວວ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຕ຺ຖນີຍຏ຺ເຐນ ຈ ວໂຣຕິ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ຖປລ຺ລງ຺ກວໂຣ, ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ຕຖາ. ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ຖຕາ ເຈຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣວເສນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຕານິເຍວ ຫິ ຕິຓານິ ອປຣິມິຕປຸຎ຺ຎານຸຠາວໂຕ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖຕປລ຺ລງ຺ກຠາເວນ ປວຕ຺ຕານິ, ນ ຈ ຕານິ ອຏ຺ຐມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓານິ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ຖອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕານິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຕໂຕເຍວ ຈ ອິຘ ‘‘ຕິຓສນ຺ຖຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມປທຏ຺ຐກຖາທີສຸ ຈ ‘‘ຕິຓານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ…ເປ… ປຸຣຕ຺ຖິມາຠິມຸໂຂ ນິສີທິຕ຺ວາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສາຣິປຸຕ຺ເຖຣວຓ຺ຓນາ; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑.ນິທານກຖາ). ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຕິຓາສເນ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ຖສມ຺ມເຕ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຠາເວເນວ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຍຖາ ຕຖາ ປຣິກປ຺ປນາວເສນ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ, ສາຘເກນ ຈ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ກາມຎ຺ຈ ມໂນຣຖປູຣຓິຍາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸຕ຺ຕຣວຓ຺ຓນາຍ ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂພຘິໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພເຘ ຐາເນ ຕິຓສນ຺ຖຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໓໓) ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ອຸພ຺ເພຘສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣວາຈໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍຖາ ‘‘ຕິຣິຍໍ ໂສຬສຸພ຺ເພໂຘ, ອຸທ຺ຘມາຫຸ ສຫສ຺ສຘາ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໓.໔໐) ມຫາປນາທຊາຕເກ. ຕຖາ ຫິ ຕທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິຣິຍໍ ໂສຬສຸພ຺ເພໂຘຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ໂສຬສກຓ຺ຑປາຕວິຕ຺ຖາໂຣ ອໂຫສີ’’ຕິ (ຊາຕກ ອຏ຺ຐ. ໒-໓໐໒ ປິຏ຺ເຐ). ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອາກາເສເຍວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິຓສນ຺ຖຣຓໍ ກຕໍ, ນ ອຈລປເທເສຕິ ອຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ສນ຺ຖຣຓກິຣິຍາຘາຣຠາວໂຕ ຕສ຺ສ, ໂສ ຈຕ຺ໂຖ ອນຘິປ຺ເປໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນາຄຕຕ຺ຕາຕິ.

ຣຊຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ວິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມປພ຺ພຕໍ. ມາຣພລນ຺ຕິ ມາຣໍ, ມາຣພລຎ຺ຈ, ມາຣສ຺ສ ວາ ສາມຕ຺ຖິຍໍ. ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘໍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ. ‘‘ກິຈ຺ຉໍ ວຕາຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໕໗; ສໍ. ນິ. ໒.໔) ຊຣາມຣຓມຸເຂນ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ. ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ພຸທ຺ຘານມາຈິຓ຺ຓເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາທກໍ ກຕ຺ວາຕິ ກາຣຓໍ, ປຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ກຕ຺ວາ. ‘‘ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ຉຕ຺ຕິໍສໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສງ຺ຂາຕມຫາວຊິຣຎາຓຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາປນວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕ຺ວາ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄມາຍ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາວເສນ ອເນກາກາຣໂວກາເຣ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສໂຕ ຉຕ຺ຕິໍສໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ປວຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓມ຺ປິ ຫິ ‘‘ມຫາວຊິຣຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາຍ ເທວສິກໍ ວຬຎ຺ຊນກສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຸເຣຈຣານຸຈຣຎາຓມ຺ປິ. ອິຘ ປນ ມຄ຺ຄຎາຓເມວ, ວິເສສໂຕ ຈ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘຄຸເຓຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາທິນິຣວເສສພຸທ຺ຘຄຸເຓ. ຕສ຺ສາ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສມາຘິ ນິວຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທມສ຺ສ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຫຕ຺ເຖ’’ຕິອາທິນາ ອຸປມາຍ ປາກຏີກຣຓໍ. ຫຕ຺ເຖຕິ ຫຕ຺ຖປສເຕ, ກຣປຸເຏ ວາ. ປາຕິຍນ຺ຕິ ສຣາວເກ. ຆເຏຕິ ອຸທກຫຣຓຆເຏ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສໂທຓຄຓ຺ຫນປ຺ປມາຓໍ ກຸຓ຺ຑໍ ໂກລມ຺ໂພ. ຕໂຕ ມຫຕຣາ ຈາຏິ. ຕໂຕປິ ມຫຕີ ມຫາກຸມ຺ຠີ. ໂສຓ຺ຑີ ກຸໂສພ຺ໂຠ. ນທີຠາໂຄ ກນ຺ທໂຣ. ຈກ຺ກວາຬປາເທສຸ ສມຸທ຺ໂທ ຈກ຺ກວາຬມຫາສມຸທ຺ໂທ.ສິເນຣຸປາທເກ ມຫາສມຸທ຺ເທຕິ ສີທນ຺ຕຣສມຸທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ‘‘ປາຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາປິ ຕເທວຕ຺ຖໍ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ວິຠາເວຕິ. ປຣິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຍຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ຍາ ສໍວຓ຺ຓນາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເທວ ຕສ຺ສາ ຄຸຓຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕນາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິອາທິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ລພ຺ຠມານວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ມູລປຣິຍາຍສໍວຓ຺ຓນາທີສຸ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒) ວິຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນວິເສສນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖໍ ນິຣວເສສປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ສພ຺ໂພປິ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠຄວໂຕ ອຸປຣິຄຸເຓ ວິຠາເວຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ອຣິຍສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອວິສຍາ ເອວ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗). ໂຄຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘຕາຍ ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ສູຣິຍເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພນ຺ຘູຕິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ນິທ຺ເທເສ –

‘‘ອາທິຈ຺ໂຈ ວຸຈ຺ຈຕິ ສູຣິໂຍ. ສູຣິໂຍ ໂຄຕໂມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ຠຄວາປິ ໂຄຕໂມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ຠຄວາ ສູຣິຍສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕຎາຕໂກ ໂຄຕ຺ຕພນ຺ຘຸ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘູ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໕໐; ຈູຬນິ. ໙໙).

ສທ຺ທວິທູ ປນ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ’’ຕິ ປາຐມິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ພນ຺ຘຸນາ ໂຄຕ຺ເຕນ ສມາໂນ ໂຄຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ພນ຺ຘຸ ຍສ຺ສ, ພຸທ຺ໂຘ ຈ ໂສ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ ຈາຕິ ກຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຂນ຺ຘກຖາທິໂກສລ຺ເລນາປິ ອຸປກ຺ກິເລສານຸປກ຺ກິເລສານໍ ຊານນເຫຕຸຠູຕໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ, ຍຖາຫ –

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ ຠນ຺ເຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕີຕິ? ຍໂຕ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຂນ຺ຘກຸສໂລ ໂຫຕິ. ຘາຕຸ…ເປ… ອາຍຕນ…ເປ… ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສໂລ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ມາ ‘‘ຍສ຺ສ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນາທີສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ຍາວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິປຸຈ຺ຉນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ອຏ຺ຐກຖາວເສນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂສຕທ຺ວາຣປຏິພທ຺ຘຕາກຣຓໍ ສວນໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖານໍ ສຸນິກ຺ເຂປສຸນຍເນນ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຫຣຓໍ ຘາຣຓໍ. ເອວໍ ສຸຕຘາຕປຣິຈິຕານໍ ວິຕກ຺ກນໍ ມນສານຸເປກ຺ຂນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ.

ເອວໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຈນຕ຺ຖມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ທຸວິໂຘ’’ຕິອາທິນາ. ປຸຖູນນ຺ຕິ ອເນກວິຘານໍ ກິເລສາທີນໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິ ພຫູນໍ ຊນານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສມວໂຣຘຠາວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຖຸຈາຍໍ ຊໂນຕິ ປຸຖຸ ເອວ ວິສຸໍເຍວ ອຍໍ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄໂຕ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ຄາຖາພນ຺ເຘນ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ສິຕມຕ຺ຖໍ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວິວຣຕິ. ‘‘ນານປ຺ປກາຣານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຸຖຸ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ພຫ຺ວຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕມຕ຺ຖໍ, ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສາຘກໍ ອມ຺ພເສຈນຄຣຸສິນານນເຍນ ນິທ຺ເທສປາຬິຍາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອວິຫຕາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໂຍ, ປຸຖຸ ພຫຸກາ ຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸອວິຫຕສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິກາ, ເອເຕນ ອວິຫຕຕ຺ຕາ ປຸຖຸ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໂຍ ຊເນນ຺ຕິ, ປຸຖູຫິ ວາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐີຫິ ຊນິຕາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອວິຫຕຕ຺ຖເມວ ວາ ຊນສທ຺ໂທ ວທຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຖຸ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໂຍ ຊເນນ຺ຕິ ນ ວິຫນນ຺ຕິ, ຊນາ ວາ ອວິຫຕາ ປຸຖຸ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ, ວິເສສນປຣນິປາຕນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຍຖາ ‘‘ອຄ຺ຍາຫິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາ’’ຕິ ເອເຕນ ປຸຖຸ ພຫໂວ ຊນາ ສຕ຺ຖາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ປຸຖຸ ສພ຺ພຄຕີຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ຊເນຕພ຺ພາ, ຊາຍນ຺ຕິ ວາ ສຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊນາ, ຄຕິໂຍ, ປຸຖຸ ສພ຺ພາ ເອວ ຊນາ ຄຕິໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຸຖຸ ນານາຠິສງ຺ຂາເຣ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ຈ ຊາຍນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ສຕ຺ຕາຕິ ຊນາ, ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທໂຍ, ປຸຖຸ ນານາວິຘາ ຊນາ ສງ຺ຂາຣາ ເອເຕສໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸຖຸ ວາ ນານາຠິສງ຺ຂາເຣ ຊເນນ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ‘‘ປຸຖຸ ນານາໂອເຆຫິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິອຕ຺ຖຕ຺ຕຍໍ ຊເນນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ສຕ຺ຕາຕິ ຊນາ, ກາໂມຆາທໂຍ, ຣາຄສນ຺ຕາປາທໂຍ, ຣາຄປຣິຬາຫາທໂຍ ຈ, ສພ຺ເພປິ ວາ ກິເລສປຣິຬາຫາ. ປຸຖຸ ນານປ຺ປກາຣາ ເຕ ເອເຕສໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວາ ຊເນນ຺ຕິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ສນ຺ຕາເປນ຺ຕິ, ປຣິຑຫນ຺ຕິ ຈາຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ’’ຕິອາທິ ປຣິຍາຍວຈນໍ.

ອປິ ຈ ຣຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຣງ຺ຄຊາເຕນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຣິຓາມກເຣນ ຉນ຺ທຣາເຄນ ຣຕ຺ຕາ. ຄິທ຺ຘາຕິ ອຠິກງ຺ຂນສຠາເວນ ອຠິຄິຊ຺ຌເນນ ຄິທ຺ຘາ. ຄຖິຕາຕິ ຄນ຺ຖິຕາ ວິຍ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘາ. ມຸຈ຺ຉິຕາຕິ ກິເລສາວິສນວເສນ ວິສຎ຺ຎີຠູຕາ ວິຍ ອນຎ຺ຎກິຈ຺ຈໂມຫໍ ສມາປນ຺ນາ. ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາຕິ ອນຎ຺ຎາສາຘາຣເຓ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຐິຕາ. ລຄ຺ຄາຕິ ຄາໂວ ກຓ຺ຏເກ ວິຍ ອາສຕ຺ຕາ, ມຫາປລິເປ ວາ ປຕເນນ ນາສິກຄ຺ຄປລິປນ຺ນປຸຣິໂສ ວິຍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ ນິມຸຄ຺ຄາ. ລຄ຺ຄິຕາຕິ ມກ຺ກຏາເລເປນ ວິຍ ມກ຺ກໂຏ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ ອາສງ຺ຄິຕາ, ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ສມ຺ພທ຺ຘາ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏີກາຍໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໑) ວຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕນ ຊາຍຕີຕິ ຊໂນ, ‘‘ຣາໂຄ ເຄໂຘ’’ຕິ ເອວມາທິໂກ, ປຸຖຸ ນານາວິໂຘ ຊໂນ ຣາຄາທິໂກ ເອເຕສໍ, ປຸຖູສຸ ວາ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຊນາ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ…ເປ… ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ອາວຸຕາ’’ຕິອາທິປິ ປຣິຍາຍວຈນເມວ. ອປິຈ ‘‘ອາວຸຕາຕິ ອາວຣິຕາ. ນິວຸຕາຕິ ນິວາຣິຕາ. ໂອຜຸຕາຕິ ປລິຄຸຓ຺ຐິຕາ, ປຣິໂຍນທ຺ຘາ ວາ. ປິຫິຕາຕິ ປິທຫິຕາ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ຉາທິຕາ. ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຊເນນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຊນາ, ນີວຣຓາ, ປຸຖຸ ນານາວິຘາ ຊນາ ນີວຣຓາ ເອເຕສໍ, ປຸຖູຫິ ວາ ນີວຣເຓຫິ ຊນາ ອາວຸຕາ…ເປ… ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຖູສຸ ນີຈຘມ຺ມສມາຈາເຣສຸ ຊາຍຕິ, ປຸຖູນໍ ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊໂນ ອນ຺ໂຕຄໂຘ, ປຸຖຸ ວາ ພຫຸໂກ ຊໂນຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຸຖູນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ເອເຕນ ຈ ຕຕິຍປາທໍ ວິວຣຕິ, ສມຕ຺ເຖຕິ ວາ. ‘‘ປຸຖຸວາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖປາທໍ. ປຸຖຸ ວິສໍສຏ຺ໂຐ ເອວ ຊໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ.

ເຍຫິ ຄຸຓວິເສເສຫິ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕຫິ ຠຄວຕິ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ອຍໍ ສມຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕາ, ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອໂກປິ ຫິ ສທ຺ໂທ ອເນກປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕມຘິກິຈ຺ຈ ອເນກຘາ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສໂກ, ຠຄວໂຕ ຈ ສພ຺ເພປິ ນາມສທ຺ທາ ອເນກຄຸຓເນມິຕ຺ຕິກາເຍວ. ຍຖາຫ –

‘‘ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ນາມານິ, ສຄຸເຓນ ມເຫສິໂນ;

ຄຸເຓນ ນາມມຸທ຺ເຘຍ຺ຍໍ, ອປິ ນາມສຫສ຺ສໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ໑໓໑໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໗; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗໖; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໑໓);

ການິ ປນ ຕານີຕິ ອນຸໂຍເຄ ສຕິ ປຐມໍ ຕສ຺ສຣູປໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນິທ຺ທິສຕິ. ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາຣນິຍມນວເສນ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ໂຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສສາວຏ຺ຐານໂຕ, ວິເສສຕ຺ຖິນາ ຈ ສາມຎ຺ຎສທ຺ທສ຺ສາປິ ວິເສສຕ຺ເຖເຍວ ອນຸປຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຏິປທາຄມນຕ຺ໂຖ ອາຄຕ ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ຎາຓຄມນຕ຺ໂຖ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໗໘; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໓; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໓໘; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໗; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໒; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔) ວິຍ, ນາປິ ກາຍຄມນາທິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ອາຄໂຕ ໂຂ ມຫາສມໂຓ, ມາຄຘານໍ ຄິຣິພ຺ພຊ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໕໓) ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອາກາຣສ຺ສ ນິຍມນວເສນ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ໂຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ, ຕທາກາຣໍ ກຣຸຓາປຘານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ມຫາກຣຸຓາມຸເຂນ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ອາຄມນປຏິປທາຍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ສພ຺ພໂລເກ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍໍຕໍ-ສທ຺ທານໍ ເອກນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘຠາວໂຕ ເຈຕ຺ຖ ຕຖາ-ສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖທສ຺ສເນ ຍຖາ-ສທ຺ເທນ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕ. ຕເທວ ວິຕ຺ຖາເຣຕິ ‘‘ຍຖາ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ, ວິປສ຺ສີອາທີນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຉນ຺ນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ມຫາປທານສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໔) ສມ຺ປຫຸລນິທ຺ເທເສນ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.ສມ຺ພຫຸລປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ) ສຸປາກຏຕ຺ຕາ, ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ເຕສໍ ວເສນ ຕໍ ປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາຄໂຕ ຍຖາ, ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ສພ຺ພຕ຺ຣ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາປິ ຕເທວ ປຏິນິທ຺ທິສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນາຕິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິອຘິກາຣຉນ຺ທານໍ ວເສນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ມຫາປຓິຘາເນນ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ປຐມປຓິຘານໍ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ສມິຊ຺ຌຕິ. ອຠິນີຫາໂຣຕິ ເຈຕ຺ຖ ມູລປຓິຘານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ມຫາຠິນີຫາຣວເສນ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປາຣມີປູຣຓວເສນປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ມຫາໂພຘິຍານປຏິປທາຍ ໂກສລ຺ລຊນນຕ຺ຖໍ ປາຣມີສຸ ອຍໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ’’ຕິອາທິນາ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗) ຍາ ປາຣມີສຸ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ກິຎ຺ຈາປິ ສາ ອມ຺ເຫຫິ ອິຘ ວຸຈ຺ຈມານາ ຄນ຺ຖວິຕ຺ຖາຣກຣາ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ເອຕິສ຺ສໍ ປຈ຺ຉາ ປມາທເລຂວິໂສຘນວເສນ, ຕທວເສສຕ຺ຖປຣິຍາທານວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາປິ ປາຣມີກຖາ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ພາເຍວາຕິ ຕໂຕ ເຈວ ຈຣິຍາປິຏກຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາຣຫໍ ຄາຖາພນ຺ເຘຫິ ສມລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ວິໂສຘຍມານາ ຠວິສ຺ສຕິ. ກຖໍ?

ກາ ປເນຕາ ປາຣມິໂຍ, ເກນຏ຺ເຐນ ກຕີວິຘາ;

ໂກ ຈ ຕາສໍ ກໂມ ການິ, ລກ຺ຂຓາທີນິ ສພ຺ພຖາ.

ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ສໍກິເລໂສ, ໂວທານໍ ປຏິປກ຺ຂໂກ;

ປຏິປຕ຺ຕິວິຠາໂຄ ຈ, ສງ຺ຄໂຫ ສມ຺ປທາ ຕຖາ.

ກິຕ຺ຕເກນ ສມ຺ປາທນໍ, ອານິສໍໂສ ຈ ກິໍ ຜລໍ;

ປຎ຺ຫເມຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ຠວິສ຺ສຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ –

ກາ ປເນຕາ ປາຣມິໂຍຕິ –

ຕຓ຺ຫາມານາທິມຎ຺ຎຕ຺ຣ, ອຸປາຍກຸສເລນ ຍາ;

ຎາເຓນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ປາຣມີ ສາ ວິຠາວິຕາ.

ຕຓ຺ຫາມານາທິນາ ຫິ ອນຸປຫຕາ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ທານາທໂຍ ຄຸຓສງ຺ຂາຕາ ເອຕາ ກິຣິຍາ ‘‘ປາຣມີ’’ຕິ ວິຠາວິຕາ.

ເກນຏ຺ເຐນ ປາຣມິໂຍຕິ –

ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ, ຕສ຺ສາຍໍ ປາຣມີ ຕຖາ;

ກມ຺ມໍ ຠາໂວຕິ ທານາທິ, ຕທ຺ຘິຕໂຕ ຕິຘາ ມຕາ.

ປູເຣຕິ ມວຕິ ປເຣ, ປຣໍ ມຊ຺ຊຕິ ມຍຕິ;

ມຸນາຕິ ມິໂນຕິ ຕຖາ, ມິນາຕີຕິ ວາ ປຣໂມ.

ປາເຣ ມຊ຺ຊຕິ ໂສເຘຕິ, ມວຕິ ມຍຕີຕິ ວາ;

ມາເຍຕິ ຕໍ ວາ ມຸນາຕິ, ມິໂນຕິ ມິນາຕິ ຕຖາ.

ປາຣມີຕິ ມຫາສຕ຺ໂຕ, ວຸຕ຺ຕານຸສາຣໂຕ ປນ;

ຕທ຺ຘິຕຕ຺ຖຕ຺ຕເຍເນວ, ປາຣມີຕິ ອຍໍ ມຕາ.

ທານສີລາທິຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ ຫິ ສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຕາຍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຣໂມ, ຕສ຺ສ ອຍໍ, ຠາໂວ, ກມ຺ມນ຺ຕິ ວາ ປາຣມີ, ທານາທິກິຣິຍາ. ອຖ ວາ ປຣຕິ ປູເຣຕີຕິ ປຣໂມ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ, ທານາທິຄຸຓານໍ ປູຣໂກ, ປາລໂກ ຈ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ປຣມສ຺ສ ອຍໍ, ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ປາຣມີ. ອປິຈ ປເຣ ສຕ຺ເຕ ມວຕິ ອຕ຺ຕນິ ພນ຺ຘຕິ ຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ, ປຣໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ມຊ຺ຊຕິ ສໍກິເລສມລໂຕ, ປຣໍ ວາ ເສຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ວິເສເສນ ມຍຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຣໍ ວາ ໂລກໍ ປມາຓຠູເຕນ ຎາຓວິເສເສນ ອິຘໂລກມິວ ມຸນາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ປຣໍ ວາ ອຕິວິຍ ສີລາທິຄຸຓຄຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ມິໂນຕິ ປກ຺ຂິປຕິ, ປຣໍ ວາ ອຕ຺ຕຠູຕໂຕ ຘມ຺ມກາຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ, ປຏິປກ຺ຂໍ ວາ ຕທນຕ຺ຖກຣໍ ກິເລສໂຈຣຄຓໍ ມິນາຕິ ຫິໍສຕີຕິ ປຣໂມ, ມຫາສຕ຺ໂຕ, ‘‘ປຣມສ຺ສ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປາຣມີ. ປາເຣ ວາ ນິພ຺ພາເນ ມຊ຺ຊຕິ ສຸຊ຺ຌຕິ, ສຕ຺ເຕ ຈ ໂສເຘຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ສຕ຺ເຕ ມວຕິ ພນ຺ຘຕິ ໂຍເຊຕິ, ຕໍ ວາ ມຍຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຕ຺ເຕ ຈ ມາເຍຕິ ຄເມຕິ, ຕໍ ວາ ຍາຖາວໂຕ ມຸນາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ສຕ຺ເຕ ມິໂນຕິ ປກ຺ຂິປຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສາຣິໍ ມິນາຕິ ຫິໍສຕີຕິ ປາຣມີ, ມຫາສຕ຺ໂຕ, ‘‘ຕສ຺ສ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທານາທິກິຣິຍາວ ປາຣມີຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ປາຣມີນໍ ວຈນຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຕິວິຘາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສວິຘາ, ຕາ ປນ ພຸທ຺ຘວໍສປາຬິຍໍ (ພຸ. ວໍ. ໑.໗໖) ສຣູປໂຕ ອາຄຕາເຍວ. ຍຖາຫ ‘‘ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕທາທກ຺ຂິໍ, ປຐມໍ ທານປາຣມິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໑໖). ຍຖາ ຈາຫ –

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ຠນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາຕິ? ທສ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາ, ກຕເມ ທສ? ທານໍ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ພຸທ຺ຘກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ, ສີລໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ປຎ຺ຎາ ວີຣິຍໍ ຂນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເມຕ຺ຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ພຸທ຺ຘກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ, ອິເມ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ທສ ພຸທ຺ຘກາຣກາ ຘມ຺ມາຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘ທານໍ ສີລຎ຺ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ປຎ຺ຎາວີຣິເຍນ ປຎ຺ຈມໍ;

ຂນ຺ຕິສຈ຺ຈມຘິຏ຺ຐານໍ, ເມຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຕິ ເຕ ທສາ’ຕິ’’. (ພຸ. ວໍ. ໑.໗໖);

ເກຈິ ປນ ‘‘ຉພ຺ພິຘາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເອຕາສໍ ສງ຺ຄຫວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ປນ ສງ຺ຄໂຫ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ໂກ ຈ ຕາສໍ ກໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ກໂມ ນາມ ເທສນາກ຺ກໂມ, ໂສ ຈ ປຐມສມາທານເຫຕຸໂກ, ສມາທານໍ ປວິຈຍເຫຕຸກໍ, ອິຕິ ຍຖາ ອາທິມ຺ຫິ ປຐມາຠິນີຫາຣກາເລ ປວິຈິຕາ, ສມາທິນ຺ນາ ຈ, ຕຖາ ເທສິຕາ. ຍຖາຫ ‘‘ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕທາທກ຺ຂິໍ, ປຐມໍ ທານປາຣມິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໑໖) ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ປຐມໍ ສມາທານຕາ-ວເສນາຍໍ ກໂມ ຣຸໂຕ;

ອຖ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ, ພຫູປກາຣໂຕປິ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິ ທານໍ ສີລສ຺ສ ພຫູປກາຣໍ, ສຸກຣຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທານໍ ປນ ສີລປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສນ຺ຕິ ທານານນ຺ຕຣໍ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລໍ ເນກ຺ຂມ຺ມປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ…ເປ… ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາ ວີຣິຍປຣິຄ຺ຄຫິຕາ…ເປ… ວີຣິຍໍ ຂນ຺ຕິປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ…ເປ… ຂນ຺ຕິ ສຈ຺ຈປຣິຄ຺ຄຫິຕາ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ…ເປ… ອຘິຏ຺ຐານໍ ເມຕ຺ຕາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ…ເປ… ເມຕ຺ຕາ ອຸເປກ຺ຂາປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາຕິ ເມຕ຺ຕານນ຺ຕຣໍ ອຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ກຣຸຓາປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ກຣຸຓາ ຈ ອຸເປກ຺ຂາປຣິຄ຺ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ ປນ ມຫາກາຣຸຓິກາ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ອຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກສຸ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ອຸເປກ຺ຂກາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ສພ຺ພທາ ຈາຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ປນ ນ ຈ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂກາ, ສຕ຺ຕກເຕສຸ ປນ ວິປ຺ປກາເຣສຸ ອຸເປກ຺ຂກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ, ອິທເມເວຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ອປໂຣ ນໂຍ –

ສພ຺ພສາຘາຣຓຕາທິ-ກາຣເຓຫິປິ ອີຣິຕໍ;

ທານໍ ອາທິມ຺ຫິ ເສສາ ຕຸ, ປຸຣິເມປິ ອເປກ຺ຂກາ.

ປຈຸຣຊເນສຸປິ ຫິ ປວຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຜລຕ຺ຕາ, ສຸກຣຕ຺ຕາ ຈ ທານໍ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີເລນ ທາຍກປຏິຄ຺ຄາຫກສຸທ຺ຘິໂຕ ປຣານຸຄ຺ຄຫໍ ວຕ຺ວາ ປຣປີຬານິວຕ຺ຕິວຈນໂຕ, ກິຣິຍຘມ຺ມໍ ວຕ຺ວາ ອກິຣິຍຘມ຺ມວຈນໂຕ, ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໍ ວຕ຺ວາ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸວຈນໂຕ ຈ ທານສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໂຕ, ກາຍວຈີສຸຈຣິຕໍ ວຕ຺ວາ ມໂນສຸຈຣິຕວຈນໂຕ, ວິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ສຸເຂເນວ ຌານສມິຊ຺ຌນໂຕ, ກມ຺ມາປຣາຘປ຺ປຫາເນນ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິໍ ວຕ຺ວາ ກິເລສາປຣາຘປ຺ປຫາເນນ ອາສຍສຸທ຺ຘິວຈນໂຕ, ວີຕິກ຺ກມປ຺ປຫາເນ ຐິຕສ຺ສ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານວຈນໂຕ ຈ ສີລສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສ ສິທ຺ຘິປຣິສຸທ຺ຘິໂຕ, ຌານາຠາເວ ປຎ຺ຎາຠາວວຈນໂຕ. ສມາຘິປທຏ຺ຐານາ ຫິ ປຎ຺ຎາ, ປຎ຺ຎາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ຈ ສມາຘິ. ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕວຈນໂຕ, ປຣຫິຕຊ຺ຌາເນນ ປຣຫິຕກຣຓູປາຍໂກສລ຺ລວຈນໂຕ ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິໂຕ, ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຫິຕາຍ ອາຣມ຺ຠສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍຕາວຈນໂຕ, ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕວຈນໂຕ, ນິສມ຺ມກາຣິຕໍ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐານວຈນໂຕ ຈ. ນິສມ຺ມກາຣິໂນ ຫິ ອຸຏ຺ຐານໍ ຜລວິເສສມາວຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍານນ຺ຕຣໍ ວີຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວີຣິເຍນ ຕິຕິກ຺ຂາສິທ຺ຘິໂຕ. ວີຣິຍວາ ຫິ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣຫິ ອຸປນີຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣຕິ. ວີຣິຍສ຺ສ ຕິຕິກ຺ຂາລງ຺ກາຣຠາວໂຕ. ວີຣິຍວໂຕ ຫິ ຕິຕິກ຺ຂາ ໂສຠຕິ. ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ສມຖນິມິຕ຺ຕວຈນໂຕ, ອຈ຺ຈາຣມ຺ເຠນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໂທສປ຺ປຫານວຈນໂຕ. ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ຫິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໂທໂສ ປຫີຍຕິ. ວີຣິຍວໂຕ ສາຕຈ຺ຈກຣຓວຈນໂຕ. ຂນ຺ຕິພຫຸໂລ ຫິ ອນຸທ຺ຘໂຕ ສາຕຈ຺ຈກາຣີ ໂຫຕິ. ອປ຺ປມາທວໂຕ ປຣຫິຕກິຣິຍາຣມ຺ເຠ ປຈ຺ຈຸປກາຣຕຓ຺ຫາຠາວວຈນໂຕ. ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌາເນ ຫິ ສຕິ ຕຓ຺ຫາ ນ ໂຫຕິ. ປຣຫິຕາຣມ຺ເຠ ປຣເມປິ ປຣກຕທຸກ຺ຂສຫນຕາວຈນໂຕ ຈ ວີຣິຍສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສຈ຺ເຈນ ຂນ຺ຕິຍາ ຈິຣາຘິຏ຺ຐານໂຕ, ອປກາຣິໂນ ອປກາຣຂນ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ຕທຸປກາຣກຣເຓ ອວິສໍວາທວຈນໂຕ, ຂນ຺ຕິຍາ ອປວາທວາຈາວິກມ຺ປເນນ ຠູຕວາທິຕາຍ ອວິຊຫນວຈນໂຕ, ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຘມ຺ມ-ນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ຕທຸປພ຺ຣູຫິຕຎາຓສຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນໂຕ ຈ ຂນ຺ຕິຍານນ຺ຕຣໍ ສຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິຏ຺ຐາເນນ ສຈ຺ຈສິທ຺ຘິໂຕ. ອຈລາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ຫິ ວິຣຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ອວິສໍວາທິຕໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຈລຠາວວຈນໂຕ. ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ ຫິ ທານາທີສຸ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ນິຈ຺ຈໂລ ປວຕ຺ຕຕິ. ຎາຓສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ວາ ສມ຺ຠາເຣສຸ ປວຕ຺ຕິນິຏ຺ຐາປນວຈນໂຕ. ຍຖາຠູຕຎາຓວາ ຫິ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ເຕ ຈ ນິຏ຺ຐາເປຕິ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກມ຺ປິຍຠາວໂຕ ຈ ສຈ຺ຈສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເມຕ຺ຕາຍ ປຣຫິຕກຣຓສມາທານາຘິຏ຺ຐານສິທ຺ຘິໂຕ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ວຕ຺ວາ ຫິຕູປສໍຫາຣວຈນໂຕ. ໂພຘິສມ຺ຠາເຣ ຫິ ອຘິຕິຏ຺ຐມາໂນ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ໂຫຕິ. ອຈລາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ສມາທານາວິໂກປເນນ ສມາທານສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ເມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸເປກ຺ຂາຍ ເມຕ຺ຕາວິສຸທ຺ຘິໂຕ, ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕູປສໍຫາຣໍ ວຕ຺ວາ ຕທປຣາເຘສຸ ອຸທາສີນຕາວຈນໂຕ, ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ວຕ຺ວາ ຕນ຺ນິສ຺ສນ຺ທຠາວນາວຈນໂຕ, ‘‘ຫິຕກາມສຕ຺ເຕປິ ອຸເປກ຺ຂໂກ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຄຸຓຕາວຈນໂຕ ຈ ເມຕ຺ຕາຍານນ຺ຕຣໍ ອຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອວເມຕາສໍ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ການິ ລກ຺ຂຓາທີນິ ສພ຺ພຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອວິເສເສນ –

ປເຣສມນຸຄ຺ຄຫຓໍ, ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ;

ອຸປກາໂຣ ອກມ຺ໂປ ຈ, ຣໂສ ຫິເຕສິຕາປິ ຈ.

ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ທຍາ ຎາຓໍ ປວຸຈ຺ຈຕິ;

ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕາສນ຺ຕຸ, ປຈ຺ເຈກໍ ຕານິ ເຠທໂຕ.

ສພ຺ພາປິ ຫິ ປາຣມິໂຍ ປຣານຸຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓາ, ປເຣສໍ ອຸປກາຣກຣຓຣສາ, ອວິກມ຺ປນຣສາ ວາ, ຫິເຕສິຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ, ມຫາກຣຸຓາປທຏ຺ຐານາ, ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປທຏ຺ຐານາ ວາ.

ວິເສເສນ ປນ ຍສ຺ມາ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ອຕ຺ຕຸປກຣຓປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາ ທານປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາຍວຈີສຸຈຣິຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອກຕ຺ຕພ຺ພວິຣຕິ, ກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓເຈຕນາທໂຍ ຈ ສີລປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ອາທີນວທສ຺ສນປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ກາມຠເວຫິ ນິກ຺ຂມນຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ຘມ຺ມານໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສລກ຺ຂຓາວໂພໂຘ ປຎ຺ຎາປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ປຣຫິຕາຣມ຺ໂຠ ວີຣິຍປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາປຣາຘສຫນສງ຺ຂາໂຕ ອໂທສປ຺ປຘາໂນ ຕທາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຂນ຺ຕິປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິຣຕິເຈຕນາທິເຠທໍ ອວິສໍວາທນໍ ສຈ຺ຈປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ອຈລສມາທານາຘິຏ຺ຐານສງ຺ຂາໂຕ ຕທາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ໂລກສ຺ສ ຫິຕສຸຂູປສໍຫາໂຣ ອຕ຺ຖໂຕ ອພ຺ຍາປາໂທ ເມຕ຺ຕາປາຣມີ. ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ອນຸນຍປຏິຆວິທ຺ຘໍສນສງ຺ຂາຕາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ສມປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີ.

ຕສ຺ມາ ປຣິຈ຺ຈາຄລກ຺ຂຓໍ ທານໍ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ໂລຠວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ອນາສຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຠວວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ວາ, ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານໍ. ສີລນລກ຺ຂຓໍ ສີລໍ, ສມາຘານລກ຺ຂຓໍ, ປຕິຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ອນວຊ຺ຊຣສໍ ວາ, ໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປປທຏ຺ຐານໍ. ກາມໂຕ, ຠວໂຕ ຈ ນິກ຺ຂມນລກ຺ຂຓໍ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ຕທາທີນວວິຠາວນຣສໍ, ຕໂຕເຍວ ວິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ສໍເວຄປທຏ຺ຐານໍ. ຍຖາສຠາວປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ, ອກ຺ຂລິຕປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ວາ ກຸສລິສ຺ສາສຂິຕ຺ຕອຸສຸປຏິເວໂຘ ວິຍ, ວິສໂຍຠາສນຣສາ ປທີໂປ ວິຍ, ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ອຣຎ຺ຎຄຕສຸເທສໂກ ວິຍ, ສມາຘິປທຏ຺ຐານາ, ຈຕຸສຈ຺ຈປທຏ຺ຐານາ ວາ. ອຸສ຺ສາຫລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຣສໍ, ອສໍສີທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານໍ, ສໍເວຄປທຏ຺ຐານໍ ວາ.

ຂມນລກ຺ຂຓາ ຂນ຺ຕິ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐສຫນຣສາ, ອຘິວາສນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອວິໂຣຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ, ຍຖາຠູຕທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ອວິສໍວາທນລກ຺ຂຓໍ ສຈ຺ຈໍ, ຍາຖາວວິຠາວນຣສໍ, ສາຘຸຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂສຣຈ຺ຈປທຏ຺ຐານໍ. ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ອຘິຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂາຠິຠວນຣສໍ, ຕຕ຺ຖ ອຈລຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂພຘິສມ຺ຠາຣປທຏ຺ຐານໍ. ຫິຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ເມຕ຺ຕາ, ຫິຕູປສໍຫາຣຣສາ, ອາຆາຕວິນຍນຣສາ ວາ, ໂສມ຺ມຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຕ຺ຕານໍ ມນາປຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ອຸເປກ຺ຂາ, ສມຠາວທສ຺ສນຣສາ, ປຏິຆານຸນຍວູປສມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປທຏ຺ຐານາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາ ທານາທີນໍ ປຣິຈ຺ຈາຄາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ວິເສສນຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຍໂຕ ຕານິ ປາຣມີສງ຺ຂ຺ຍໍ ລຠນ຺ຕິ. ນ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາທິປຕ຺ຖນມຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ວຏ຺ຏຄາມີນິ ທານາທີນິ ປາຣມີສງ຺ຂ຺ຍໍ ລຠນ຺ຕີຕິ.

ໂກ ປຈ຺ຈໂຍຕິ –

ອຠິນີຫາໂຣ ຈ ຕາສໍ, ທຍາ ຎາຓຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ;

ອຸສ຺ສາຫຸມ຺ມງ຺ຄວຕ຺ຖານໍ, ຫິຕາຈາຣາທໂຍ ຕຖາ.

ອຠິນີຫາໂຣ ຕາວ ປາຣມີນໍ ສພ຺ພາສມ຺ປິ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂຍ ຫິ ອຍໍ ‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານສມ຺ປາທິໂຕ ‘‘ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣຍ຺ຍໍ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈຍ຺ຍໍ, ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘຍ຺ຍໍ ສຸທ຺ໂຘ ໂສເຘຍ຺ຍໍ, ທນ຺ໂຕ ທເມຍ຺ຍໍ, ສນ຺ໂຕ ສເມຍ຺ຍໍ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາເສຍ຺ຍໍ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຣິນິພ຺ພາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ໂຕ ອຠິນີຫາໂຣ, ໂສ ອວິເສເສນ ສພ຺ພປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຫິ ອຸທ຺ຘໍ ປາຣມີນໍ ປວິຈຍຸປຏ຺ຐານສມາທານາຘິຏ຺ຐານນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ ມຫາປຸຣິສານໍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຠິນີຫາໂຣ ຈ ນາເມສ ອຕ຺ຖໂຕ ເຠສມຏ຺ຐງ຺ຄານໍ ສໂມຘາເນນ ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ, ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂໍ ນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິປຕ຺ຖນາສງ຺ຂາໂຕ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘຠູມິໍ, ອປຣິມາຓໍ ໂລກຫິຕຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘກາຣກຘມ຺ມມູລຠູໂຕ ປຣມຠທ຺ທໂກ ປຣມກລ຺ຍາໂຓ ອປຣິເມຍ຺ຍປ຺ປຠາໂວ ປຸຎ຺ຎວິເສໂສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສເຫວ ມຫາປຸຣິໂສ ມຫາໂພຘິຍານປຏິປຕ຺ຕິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ນາມ ໂຫຕິ, ນິຍຕຠາວສມຘິຄມນໂຕ, ຕໂຕ ຈ ອນິວຕ຺ຕນສຠາວໂຕ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສມຎ຺ຎໍ ລຠຕິ, ສພ຺ພຠາເຄນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍໍ ສມ຺ມາສຕ຺ຕມານສຕາ, ໂພຘິສມ຺ຠາເຣ ສິກ຺ຂາສມຕ຺ຖຕາ ຈສ຺ສ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາຠິນີຫາຣສມິຊ຺ຌເນນ ຫິ ມຫາປຸຣິສາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄມນປຸພ຺ພລິງ຺ເຄນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ສມ຺ມເທວ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ສມາທາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕໍ ກຕມຫາຠິນີຫາໂຣ ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ຫນ຺ທ ພຸທ຺ຘກເຣ ຘມ຺ເມ, ວິຈິນາມິ ອິໂຕ ຈິໂຕ;

ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ທສ ທິສາ, ຍາວຕາ ຘມ຺ມຘາຕຸຍາ;

ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕທາ ທກ຺ຂິໍ, ປຐມໍ ທານປາຣມິ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໑໕, ໑໑໖); –

ວິຕ຺ຖາໂຣ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປເນສ ສມ຺ມເທວ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິປຓິຘານລກ຺ຂໂຓ, ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂໍ ນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິປຕ຺ຖນາຣໂສ, ໂພຘິສມ຺ຠາຣເຫຕຸຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ມຫາກຣຸຓາປທຏ຺ຐາໂນ, ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິປທຏ຺ຐາໂນ ວາ.

ຕສ຺ສ ປນ ອຠິນີຫາຣສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫຕູ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ພລານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ? ອິຘ ມຫາປຸຣິໂສ ປສ຺ສຕິ ຕຖາຄຕໍ ມຫຕາ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ‘‘ມຫານຸຠາວາ ວຕາຍໍ ຘມ຺ມຘາຕຸ, ຍສ຺ສາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຠຄວາ ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ໂມ, ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາໂວ ຈາ’’ຕິ, ໂສ ຕເມວ ມຫານຸຠາວທສ຺ສນໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ໂພຘິຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ອຍໍ ປຐໂມ ປຈ຺ຈໂຍ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ.

ນ ເຫວ ໂຂ ປສ຺ສຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ມຫານຸຠາວຕໍ, ອປິຈ ໂຂ ສຸຓາຕິ ‘‘ເອທິໂສ ຈ ເອທິໂສ ຈ ຠຄວາ’’ຕິ, ໂສ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ໂພຘິຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ.

ນ ເຫວ ໂຂ ປສ຺ສຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ມຫານຸຠາວຕໍ, ນາປິ ຕໍ ປຣໂຕ ສຸຓາຕິ, ອປິຈ ໂຂ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໑) ພຸທ຺ຘານຸຠາວປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ໂສ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ…ເປ… ອຍໍ ຕຕິໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ.

ນ ເຫວ ໂຂ ປສ຺ສຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ມຫານຸຠາວຕໍ, ນາປິ ຕໍ ປຣໂຕ ສຸຓາຕິ, ນາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອປິຈ ໂຂ ອຸຬາຣຊ຺ຌາສໂຍ ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິໂກ ‘‘ອຫເມຕໍ ພຸທ຺ຘວໍສໍ ພຸທ຺ຘຕນ຺ຕິໍ ພຸທ຺ຘປເວຓິໍ ພຸທ຺ທຘມ຺ມຕໍ ປຣິປາເລສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາວເທວ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມາເນນ຺ໂຕ ປູເຊນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈຍມາໂນ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ…ເປ… ຐເປຕິ, ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈໂຍ ມຫາຠິນີຫາຣາຍາຕິ.

ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫຕູ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ? ອິຘ ມຫາປຸຣິໂສ ປກຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຸຣິມເກສຸ ພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ, ອຍໍ ປຐໂມ ເຫຕຸ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ ມຫາປຸຣິໂສ ປກຕິຍາປິ ກຣຸຓາຊ຺ຌາສໂຍ ໂຫຕິ ກຣຸຓາຘິມຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂໍ ອປເນຕຸກາໂມ, ອປິຈ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍຎ຺ຈ ຊີວິຕຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຈຊິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ເຫຕຸ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ ມຫາປຸຣິໂສ ສກລໂຕປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ສຕ຺ຕຫິຕາຍ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໂຕ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອນິພ຺ພິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອນຸຕ຺ຣາສີ, ຍາວ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ເຫຕຸ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ ມຫາປຸຣິໂສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ໂຍ ອຫິຕໂຕ ນໍ ນິວາເຣຕິ, ຫິເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ເຫຕຸ ມຫາຠິນີຫາຣາຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທາ – ເອກນ຺ເຕເນວສ຺ສ ຍຖາ ອຊ຺ຌາສໂຍ ສມ຺ໂພຘິນິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສມ຺ໂພຘິໂປໂຓ ສມ຺ໂພຘິປພ຺ຠາໂຣ, ຕຖາ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕຈຣິຍາຍ, ຍໂຕ ອເນນ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ສມ຺ໂພຘິຍາ ປຓິຘານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ມນສາ, ວາຈາຍ ຈ ‘‘ອຫມ຺ປິ ເອທິໂສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ມເທວ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂໍ ນິປ຺ຜາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ສມ຺ປນ຺ນູປນິສ຺ສຍສ຺ສ ປນສ຺ສ ອິມານິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລິງ຺ຄານິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສາວກໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ, ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ຈ ມຫາວິເສໂສ ມຫນ຺ຕໍ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ, ປຏິປຕ຺ຕິໂຕ, ໂກສລ຺ລໂຕ ຈ. ອິຘ ຫິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ມຫາປຸຣິໂສ ຍຖາ ວິສທິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ໂຫຕິ ວິສທຎາໂຓ, ນ ຕຖາ ອິຕເຣ. ປຣຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ຍຖາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປຏິປຊ຺ຊິ, ນ ຕຖາ ອິຕເຣ, ຕຕ຺ຖ ຈ ໂກສລ຺ລໍ ອາວຫຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠາເນນ, ຐານາຐານກຸສລຕາຍ ຈ.

ຕຖາ ມຫາປຸຣິໂສ ປກຕິຍາ ທານຊ຺ຌາສໂຍ ໂຫຕິ ທານາຠິຣໂຕ, ສຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ເທຕິເຍວ, ນ ທານໂຕ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສຕຕໍ ສມິຕໍ ສໍວິຠາຄສີໂລ ໂຫຕິ, ປມຸທິໂຕວ ເທຕິ ອາທຣຊາໂຕ, ນ ອຸທາສີນຈິຕ຺ໂຕ, ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເນວ ທາເນນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ປເຄວ ອປ຺ປໍ. ປເຣສຎ຺ຈ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ທາເນ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ທານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎ ຈ ປເຣສໍ ເທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ຠຍຏ຺ຐາເນສຸ ຈ ປເຣສໍ ອຠຍໍ ເທຕີຕິ ເອວມາທີນິ ທານຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທານປາຣມິຍາ ລິງ຺ຄານິ.

ຕຖາ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ປາປຘມ຺ເມຫິ ຫິຣີຍຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ອວິເຫຐນຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ໂສຣໂຕ ສຸຂສີໂລ ອສໂຐ ອມາຍາວີ ອຸຊຸຊາຕິໂກ ສຸພ຺ພໂຈ ໂສວຈສ຺ສກຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມຸທຸຊາຕິໂກ ອຖທ຺ໂຘ ອນຕິມານີ, ປຣສນ຺ຕກໍ ນາທິຍຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓສລາກມຸປາທາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອິຓໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣໍ ນ ວິສໍວາເທຕິ, ປຣສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກ ພ຺ຍາມູຬ຺ເຫ, ວິສ຺ສຣິເຕ ວາ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຏິປາເທຕິ ຍຖາ ຕໍ ນ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ໂຫຕິ, ອໂລລຸປ຺ໂປ ໂຫຕິ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ປາປກໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອິຕ຺ຖິພ຺ຍສນາທີນິ ທູຣໂຕ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສຈ຺ຈວາທີ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ ຠິນ຺ນານໍ ສນ຺ຘາຕາ ສຫິຕານໍ ອນຸປ຺ປທາຕາ ປິຍວາທີ ມິຫິຕປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ປຸພ຺ພຠາສີ ອຕ຺ຖວາທີ ຘມ຺ມວາທີ ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອວິປຣີຕທສ຺ສໂນ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາເຓນ, ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາເຓນ ຈ, ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທີ ວຸຑ຺ຒາປຈາຍີ ສຸວິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ຘມ຺ມກາໂມ, ປເຣສມ຺ປິ ຘມ຺ເມ ສມາທເປຕາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອກິຈ຺ຈໂຕ ສຕ຺ເຕ ນິວາເຣຕາ ກິຈ຺ເຈສຸ ປຕິຏ຺ຐເປຕາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ຕຕ຺ຖ ກິຈ຺ເຈ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ກຕ຺ວາ ວາ ປນ ສຍໍ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສີຆຎ຺ເຎວ ຕໂຕ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທີນິ ສີລຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສີລປາຣມິຍາ ລິງ຺ຄານິ.

ຕຖາ ມນ຺ທກິເລໂສ ໂຫຕິ ມນ຺ທນີວຣໂຓ ປວິເວກຊ຺ຌາສໂຍ ອວິກ຺ເຂປພຫຸໂລ, ນ ຕສ຺ສ ປາປກາ ວິຕກ຺ກາ ຈິຕ຺ຕມນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕິ, ວິເວກຄຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ອມິຕ຺ຕປກ຺ເຂປິ ຕຸວຏໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ປເຄວ ອິຕຣສ຺ມິໍ, ສຕິມາ ຈ ໂຫຕິ ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຸສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ, ເມຘາວີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນິປໂກ ຈ ໂຫຕິ ຕາສຸ ຕາສຸ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາສຸ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕກິຣິຍາສຸ, ຂນ຺ຕິພລສມນ຺ນາຄໂຕ ຈ ໂຫຕິ ສພ຺ພສໂຫ, ອຈລາຘິຏ຺ຐາໂນ ຈ ໂຫຕິ ທຬ຺ຫສມາທາໂນ, ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ໂຫຕິ ອຸເປກ຺ຂາຐານີເຍສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ເອວມາທີນິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສຍາທີນໍ ວເສນ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຍາທີນໍ ລິງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເອວເມເຕຫິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣລິງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາຠິນີຫາຣາຍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ເຫຕູ’’ຕິ, ຕຕ຺ຣິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ – ອິຘ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຈາຄວີຣິຍສຕິສມາຘິປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ ກມ຺ມໍ, ກມ຺ມຜລຎ຺ຈ, ເຕນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ເຫຕຸຠູຕໍ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິເຕສິຕໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ ໂຈທໂກ ປາປຄຣຫິໂກ ວຕ຺ຕາ ວຈນກ຺ຂໂມ. ສຸຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຈາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ສມາຫິໂຕ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ. ວີຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ສຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີ ໂຫຕິ ອນວຊ຺ເຊສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ສມາຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວິປຣີຕໍ ປຊານາຕິ. ໂສ ສຕິຍາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມາໂນ ປຎ຺ຎາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕາຫິຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ສມາຘິນາ ຕຕ຺ຖ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວີຣິເຍນ ອຫິຕາ ສຕ຺ເຕ ນິເສເຘຕ຺ວາ ຫິເຕ ນິໂຍເຊຕິ. ເຕນາຫ –

‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ, ວຕ຺ຕາ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ;

ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ, ໂນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໓໗; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓);

ເອວໍ ຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍວ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ມຫາປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມເທວ ປຣິໂຍທເປຕິ. ສຸວິສຸທ຺ຘາສຍປໂຍໂຄວ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນຈິເຣເນວ ອຏ຺ຐງ຺ເຄ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ມຫາຠິນີຫາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕຠາເວ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

ຕສ຺ສິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພລໍ ຍາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍໍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສຍາ ຘມ຺ມຄາຣເວນ ອຠິຣຸຈິ ເອກນ຺ຕນິນ຺ນຊ຺ຌາສຍຕາ, ຍາຍ ມຫາປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕາຘິປຕິລຊ຺ຊາສນ຺ນິສ຺ສໂຍ, ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓາຕິ. ພາຫິຣພລໍ ຍາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍໍ ປຣສນ຺ນິສ຺ສຍາ ອຠິຣຸຈິ ເອກນ຺ຕນິນ຺ນຊ຺ຌາສຍຕາ, ຍາຍ ມຫາປຸຣິໂສ ໂລກາຘິປຕິໂອຕ຺ຕປ຺ປນສນ຺ນິສ຺ສໂຍ, ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຸປນິສ຺ສຍພລໍ ຍາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຣຸຈິ ເອກນ຺ຕນິນ຺ນຊ຺ຌາສຍຕາ, ຍາຍ ມຫາປຸຣິໂສ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິໂຍ, ວິສທຘາຕຸໂກ, ສຕິສນ຺ນິສ຺ສໂຍ, ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓາຕິ. ປໂຍຄພລໍ ຍາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ຕຊ຺ຊາ ປໂຍຄສມ຺ປທາ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາ ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕາ, ຍາຍ ມຫາປຸຣິໂສ ວິສຸທ຺ຘປໂຍໂຄ, ນິຣນ຺ຕຣກາຣີ, ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອວມຍໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ, ຈຕູຫິ ເຫຕູຫິ, ຈຕູຫິ ຈ ພເລຫິ ສມ຺ປນ຺ນສມຸທາຄໂມ ອຏ຺ຐງ຺ຄສໂມຘານສມ຺ປາທິໂຕ ອຠິນີຫາໂຣ ປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ມູລກາຣຓຠາວໂຕ.

ຍສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິຍາ ມຫາປຸຣິເສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂອຣສປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ປິຍຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ຈສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸນ ສໍກິເລສວເສນ ສໍກິລິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂາວໂຫ ຈສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ປໂຍໂຄ ຈ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ພຸທ຺ຘກາຣກຘມ຺ມາ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕິ ຈ, ຍໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ ອຸຬາຣຕເຣນ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ເທນ ກຸສລາຠິສນ຺ເທນ ປວຑ຺ຒິຍາ [ປວຕ຺ຕິຍາ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາ)] ປຈ຺ຈເຍນ ສຸຂສ຺ສາຫາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຄາຣວຏ຺ຐານໍ, ອສທິສໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ເອວມເນກຄຸໂຓ ອເນການິສໍໂສ ມຫາຠິນີຫາໂຣ ປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ມຫາຠິນີຫາໂຣ, ເອວໍ ມຫາກຣຸຓາ, ອຸປາຍໂກສລ຺ລຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ນາມ ທານາທີນໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠາວສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠູຕາ ປຎ຺ຎາ, ຍາຫິ ມຫາກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລຕາຫິ ມຫາປຸຣິສານໍ ອຕ຺ຕສຸຂນິຣເປກ຺ຂຕາ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຣສຸຂກຣຓປສຸຕຕາ, ສຸທຸກ຺ກເຣຫິ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕຈຣິເຕຫິ ວິສາທາຠາໂວ, ປສາທສໍວຸທ຺ຘິທສ຺ສນສວນານຸສ຺ສຣຓາວຕ຺ຖາສຸປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂປຏິລາຠເຫຕຸຠາໂວ ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ພຸທ຺ຘຠາວສິທ຺ຘິ, ກຣຸຓາຍ ພຸທ຺ຘກມ຺ມສິທ຺ຘິ. ປຎ຺ຎາຍ ສຍໍ ຕຣຕິ, ກຣຸຓາຍ ປເຣ ຕາເຣຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາຕິ, ກຣຸຓາຍ ປຣທຸກ຺ຂປຏິກາຣໍ ອາຣຠຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ທຸກ຺ຂໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ກຣຸຓາຍ ທຸກ຺ຂໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ນິພ຺ພານາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ, ກຣຸຓາຍ ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ຕຖາ ກຣຸຓາຍ ສໍສາຣາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຣ ນາຠິຣມຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ກຣຸຓານຸຄຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ນ ສພ຺ເພສມນຸຄ຺ຄຫາຍ ປວຕ຺ໂຕ, ກຣຸຓາຍ ສພ຺ເພປິ ອນຸກມ຺ປຕິ, ປຎ຺ຎານຸຄຕຕ຺ຕາ ນ ຈ ນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎາຍ ອຫໍກາຣມມໍກາຣາຠາໂວ, ກຣຸຓາຍ ອາລສິຍທີນຕາຠາໂວ.

ຕຖາ ປຎ຺ຎາກຣຸຓາຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຕ຺ຕນາຖປຣນາຖຕາ, ຘີຣວີຣຠາໂວ, ອນຕ຺ຕນ຺ຕປາປຣນ຺ຕປຕາ, ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ນິພ຺ຠຍາຠີສນກຠາໂວ, ຘມ຺ມາຘິປຕິໂລກາຘິປຕິຕາ, ກຕຎ຺ຎຸປຸພ຺ພກາຣິຠາໂວ, ໂມຫຕຓ຺ຫາວິຄໂມ, ວິຊ຺ຊາຈຣຓສິທ຺ຘິ, ພລເວສາຣຊ຺ຊນິປ຺ຜຕ຺ຕີຕິ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ປາຣມິຕາຜລສ຺ສ ວິເສເສນ ອຸປາຍຠາວໂຕ ປຎ຺ຎາ ກຣຸຓາ ປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ອິທໍ ປນ ທ຺ວຍໍ ປາຣມີນໍ ວິຍ ປຓິຘານສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈໂຍ.

ຕຖາ ອຸສ຺ສາຫອຸມ຺ມງ຺ຄອວຕ຺ຖານຫິຕຈຣິຍາ ຈ ປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍາ ຈ ພຸທ຺ຘຠາວສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາໂຫ ນາມ ໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສາຫນວີຣິຍໍ. ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ ນາມ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣສຸ ອຸປາຍໂກສລ຺ລຠູຕາ ປຎ຺ຎາ. ອວຕ຺ຖານໍ ນາມ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ອຈລາຘິຏ຺ຐານຕາ. ຫິຕຈຣິຍາ ນາມ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ, ກຣຸຓາຠາວນາ ຈ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຕິ ປນ ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍຕິ? ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ. ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ? ອຸສ຺ສາໂຫ ຈ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ, ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ ຈ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາຠາວນາ, ອວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຫິຕຈຣິຍາ ຈ ໂຫຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ. ອິມາ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈຕສ຺ໂສ ພຸທ຺ຘຠູມິໂຍ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໔).

ຕຖາ ເນກ຺ຂມ຺ມປວິເວກອໂລຠາໂທສາໂມຫນິສ຺ສຣຓປ຺ປເຠທາ ຈ ຉ ອຊ຺ຌາສຍາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສຍາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ, ຆຣາວາເສ ຈ ໂທສທສ຺ສາວິໂນ, ປວິເວກຊ຺ຌາສຍາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຓິກາຍ ໂທສທສ຺ສາວິໂນ. ອໂລຠ…ເປ… ໂລເຠ…ເປ… ອໂທສ…ເປ… ໂທເສ…ເປ… ອໂມຫ…ເປ… ໂມເຫ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓ…ເປ… ສພ຺ພຠເວສຸ ໂທສທສ຺ສາວິໂນ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໔; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໙).

ຕສ຺ມາ ເອເຕ ຈ ຉ ອຊ຺ຌາສຍາປິ ປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ໂລຠາທີສຸ ອາທີນວທສ຺ສເນນ, ອໂລຠາທີນໍ ອຘິກຠາເວນ ຈ ວິນາ ທານາທິປາຣມິໂຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ອໂລຠາທີນຎ຺ຫິ ອຘິກຠາເວນ ປຣິຈ຺ຈາຄາທິນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ, ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາທິຕາ ຈາຕິ, ຍຖາ ເຈເຕ, ເອວໍ ທານຊ຺ຌາສຍຕາທໂຍປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຕິ ປນ ຠນ຺ເຕ ໂພຘາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາຕິ? ທສ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂພຘາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາ. ກຕເມ ທສ? ທານຊ຺ຌາສຍາ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂພຘິສຕ຺ຕາ ມຈ຺ເຉເຣ ໂທສທສ຺ສາວິໂນ. ສີລ…ເປ… ອສໍວເຣ…ເປ… ເນກ຺ຂມ຺ມ…ເປ… ກາເມສຸ…ເປ… ຍຖາຠູຕຎາຓ…ເປ… ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ.…ເປ… ວີຣິຍ …ເປ… ໂກສຊ຺ເຊ…ເປ… ຂນ຺ຕິ…ເປ… ອກ຺ຂນ຺ຕິຍໍ…ເປ… ສຈ຺ຈ…ເປ… ວິສໍວາທເນ…ເປ… ອຘິຏ຺ຐານ…ເປ… ອນຘິຏ຺ຐາເນ…ເປ… ເມຕ຺ຕາ…ເປ… ພ຺ຍາປາເທ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ…ເປ… ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ອາທີນວທສ຺ສາວິໂນ’’ຕິ.

ເອເຕສຸ ຫິ ມຈ຺ເຉຣອສໍວຣກາມວິຈິກິຈ຺ຉາໂກສຊ຺ຊອກ຺ຂນ຺ຕິວິສໍວາທນອນຘິຏ຺ຐານ- ພ຺ຍາປາທສຸຂທຸກ຺ຂສງ຺ຂາເຕສຸ ອາທີນວທສ຺ສນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ທານາທິນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາຕາ ທານຊ຺ຌາສຍຕາທໂຍ ທານາທິປາຣມີນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕຖາ ອປຣິຈ຺ຈາຄປຣິຈ຺ຈາຄາທີສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາທີນວານິສໍສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມ຺ປິ ທານາທິປາຣມີນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວິຘິ – ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໂຄມຫິໍ ສທາສີທາສປຸຕ຺ຕທາຣາທິປຣິຄ຺ຄຫພ຺ຍາສຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ເຂຕ຺ຕາທີນໍ ວຕ຺ຖຸກາມຠາເວນ ພຫຸປຕ຺ຖນີຍຠາວໂຕ, ຣາຊໂຈຣາທິສາຘາຣຓຠາວໂຕ, ວິວາທາຘິຏ຺ຐານໂຕ, ສປຕ຺ຕກຣຓໂຕ, ນິສ຺ສາຣໂຕ, ປຏິລາຠປຣິປາລເນສຸ ປຣວິເຫຐນເຫຕຸຠາວໂຕ, ວິນາສນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈໂສກາທິອເນກວິຫິຕພ຺ຍສນາວຫໂຕ ຕທາສຕ຺ຕິນິທານຎ຺ຈ ມຈ຺ເຉຣມລປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕານໍ ອປາຍູປປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕຕິ ເອວໍ ວິວິຘວິປຸລານຕ຺ຖາວຫານິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຖູນິ ນາມ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາໂຄເຍເວໂກ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວຕິ ປຣິຈ຺ຈາເຄ ອປ຺ປມາໂທ ກຣຓີໂຍ.

ອປິຈ ‘‘ຍາຈໂກ ຍາຈມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຍ຺ຫສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນໂຕ ມຍ຺ຫໍ ວິສ຺ສາສິໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຫາຍ ຄມນີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ຍາຫີຕິອຸປທິສນໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອຸປເທສໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ອາທິຕ຺ເຕ ວິຍ ອຄາເຣ ມຣຓຄ຺ຄິນາ ອາທິຕ຺ເຕ ໂລເກ ຕໂຕ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກສ຺ສ ອປຫຣຓໂຕ ອປວາຫກສຫາໂຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປວາຫິຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ອຊ຺ຌາປນນິກ຺ເຂປຏ຺ຐານຠູໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ທານສງ຺ຂາເຕ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມສ຺ມິໍ ສຫາຍຠາວໂຕ, ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຠູຕາຍ ປຣມທຸລ຺ລຠາຍ ພຸທ຺ຘຠູມິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ຈ ປຣໂມ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ‘‘ອຸຬາເຣ ກມ຺ມນິ ອເນນາຫໍ ສມ຺ຠາວິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສາ ສມ຺ຠາວນາ ອວິຕຖາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ‘‘ເອກນ຺ຕເຠທິຕາຍ ຊີວິຕສ຺ສ ອາຍາຈິເຕນາປິ ມຍາ ທາຕພ຺ພໍ, ປເຄວ ຍາຈິເຕນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຸຬາຣຊ຺ຌາສເຍຫິ ຄເວສິຕ຺ວາປິ ທາຕພ຺ໂພ, [ທາຕພ຺ພໂຕ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ)] ສຍເມວາຄໂຕ ມມ ປຸຎ຺ເຎນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍາຈກສ຺ສ ທານາປເທເສນ ມຍ຺ຫເມວາຍມນຸຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຫໍ ວິຍ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ໂລໂກ ມຍາ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອສຕິ ຍາຈເກ ກຖໍ ມຍ຺ຫໍ ທານປາຣມີ ປູເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍາຈການເມວຕ຺ຖາຍ ມຍາ ສພ຺ໂພປິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຍາຈິຕ຺ວາປິ ມໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ຍາຈກາ ກທາ ສຍເມວ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ກຖມຫໍ ຍາຈການໍ ປິໂຍ ຈສ຺ສໍ ມນາໂປ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ປິຍາ ຈສ຺ສຸ ມນາປາ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາຫໍ ທທມາໂນ ທຕ຺ວາປິ ຈ ອຕ຺ຕມໂນ ອສ຺ສໍ ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາ ເມ ຍາຈກາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ອຸຬາໂຣ ຈ ທານຊ຺ຌາສໂຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖໍ ວາຫມຍາຈິໂຕ ເອວ ຍາຈການໍ ຫທຍມຎ຺ຎາຍ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ‘‘ສຕິ ຘເນ, ຍາຈເກ ຈ ອປຣິຈ຺ຈາໂຄ ມຫຕີ ມຍ຺ຫໍ ວຎ຺ຈນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຖມຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄານິ, ຊີວິຕຎ຺ຈາປິ ປຣິຈ຺ຈເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ຈາຄນິນ຺ນຕາ ອຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພາ.

ອປິຈ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ນາມາຍໍ ນິຣເປກ຺ຂໍ ທາຍກມນຸຄຈ຺ຉຕິ ຍຖາ ຕໍ ນິຣເປກ຺ຂໍ ເຂປກໍ ກິຏໂກ’’ຕິ ອຕ຺ເຖ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ຍາຈມາໂນ ປນ ຍທິ ປິຍປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕິ ‘‘ປິໂຍ ມໍ ຍາຈຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ອຖ ອຸທາສີນປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕິ ‘‘ອຍໍ ມໍ ຍາຈມາໂນ ອທ຺ຘາ ອິມິນາ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ທທນ຺ໂຕ ຫິ ຍາຈການໍ ປິໂຍ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ປນ ເວຣີປຸຄ຺ຄໂລ ຍາຈຕິ, ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ມໍ ຍາຈຕິ, ອຍໍ ມໍ ຍາຈມາໂນ ອທ຺ຘາ ອິມິນາ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ເວຣີປິ ປິໂຍ ມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິເສສໂຕ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປິຍປຸຄ຺ຄເລ ວິຍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣີປຸຄ຺ຄເລສຸປິ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຣຸຓໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ປນສ຺ສ ຈິຣກາລໍ ປຣິຠາວິຕຕ຺ຕາ ໂລຠສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວິສຍາ ໂລຠຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕນ ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິຎ຺ເຎນ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ນນຸ ຕຍາ ສປ຺ປຸຣິສ ສມ຺ໂພຘາຍ ອຠິນີຫາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ສພ຺ພສຕ຺ຕານມຸປກາຣາຍ ອຍໍ ກາໂຍ ນິສ຺ສຏ຺ໂຐ, ຕປ຺ປຣິຈ຺ຈາຄມຍຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕຕ຺ຖ ນາມ ເຕ ພາຫິເຣປິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຠິສງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິສິນານສທິສີ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຍາ ນ ກຕ຺ຖຈິ ອຠິສງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ມຫໂຕ ເຠສຊ຺ຊຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ມູລໍ ມູລຕ຺ຖິກາ ຫຣນ຺ຕິ, ປປຏິກໍ, ຕຈໍ, ຂນ຺ຘໍ, ວິຏປໍ, ສາຂໍ, ປລາສໍ, ປຸປ຺ຜໍ, ຜລໍ ຜລຕ຺ຖິກາ ຫຣນ຺ຕິ, ນ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ເອເຕ ຫຣນ຺ຕີ’ຕິ ວິຕກ຺ກສມຸທາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ສພ຺ພໂລກຫິຕາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ມຍາ ມຫາທຸກ຺ເຂ ອກຕຎ຺ຎຸເກ ນິຈ຺ຈາສຸຈິມ຺ຫິ ກາເຍ ປເຣສໍ ອຸປກາຣາຍ ວິນິຍຸຊ຺ຊມາເນ ອຓຸມຕ຺ໂຕປິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ໂກ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ໂກ ວາ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ເອກນ຺ຕເຠທນວິກິຣຓວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ເມສຸ. ເກວລໍ ປນ ສມ຺ໂມຫວິຊມ຺ຠິຕເມຕໍ, ຍທິທໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ອຠິນິເວໂສ, ຕສ຺ມາ ພາຫິເຣສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ວິຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸປິ ກຣຈຣຓນຍນາທີສຸ, ມໍສາທີສຸ ຈ ອນເປກ຺ເຂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘ຕໍ ຕທຕ຺ຖິກາ ຫຣນ຺ຕູ’ຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕ ຈສ຺ສ ສມ຺ໂພຘາຍ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍຊີວິເຕສຸ ນິຣເປກ຺ຂສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມານິ ສຸວິສຸທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນກມ຺ມນ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ຎາຍປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ອາຍາປາຍຸປາຍໂກສລ຺ລສມນ຺ນາຄເມນ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາເຄນ, ອຠຍທານສທ຺ຘມ຺ມທາເນຫິ ຈ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຕາວ ທານປາຣມິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານໂຍ.

ສີລປາຣມິຍໍ ປນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘‘ອິທຎ຺ຫິ ສີລໍ ນາມ ຄງ຺ໂຄທກາທີຫິ ວິໂສເຘຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສ຺ສ ໂທສມລສ຺ສ ວິກ຺ຂາລນຊລໍ, ຫຣິຈນ຺ທນາທີຫິ ວິເນຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍສ຺ສ ຣາຄາທິປຣິຬາຫສ຺ສ ວິນຍນໍ, ມຸຕ຺ຕາຫາຣມກຸຏກຸຓ຺ຑລາທີຫິ ປຈຸຣຊນາລງ຺ກາເຣຫິ ອສາຘາຣໂຓ ສາຘູນມລງ຺ກາຣວິເສໂສ, ສພ຺ພທິສາວາຍນໂກ ອຕິກິຕ຺ຕິໂມ [ສພ຺ພທິສາວາຍນໂຕ ອກິຕ຺ຕິໂມ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗)] ສພ຺ພກາລານຸຣູໂປ ຈ ສຸຣຠິຄນ຺ໂຘ, ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທີຫິ, ເທວຕາຫິ ຈ ວນ຺ທນີຍາທິຠາວາວຫນໂຕ ປຣໂມ ວສີກຣຓມນ຺ໂຕ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິເທວໂລກາໂຣຫຓໂສປານປນ຺ຕິ, ຌານາຠິຎ຺ຎານໍ ອຘິຄມູປາໂຍ, ນິພ຺ພານມຫານຄຣສ຺ສ ສມ຺ປາປກມຄ຺ໂຄ, ສາວກໂພຘິປຈ຺ເຈກໂພຘິສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີນໍ ປຕິຏ຺ຐານຠູມິ, ຍໍ ຍໍ ວາ ປນິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສມິຊ຺ຌນູປາຍຠາວໂຕ ຈິນ຺ຕາມຓິກປ຺ປຣຸກ຺ຂາທິເກ ຈ ອຕິເສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອິຊ຺ຌຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວໂຕ ເຈໂຕປຓິຘິ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໔.໓໕໒; ອ. ນິ. ໘.໓໕). ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ອສ຺ສໍ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕). ຕຖາ ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານິ ໂຂ ອານນ຺ທ ກຸສລານິ ສີລານີ’’ຕິ, (ອ. ນິ. ໑໐.໑; ໑໑.໑) ‘‘ປຎ຺ຈິເມ ຄຫປຕໂຍ, ອານິສໍສາ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໐; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ອຸທາ. ໗໖; ມຫາວ. ໓໘໕) ວເສນ ສີລຄຸຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ອ. ນິ. ໗.໗໒) ວເສນ ສີລວິຣເຫ ອາທີນວາ.

ອປິຈ ປີຕິໂສມນສ຺ສນິມິຕ຺ຕໂຕ, ອຕ຺ຕານຸວາທປຣານຸວາທທຓ຺ຑທຸຄ຺ຄຕິຠຍາຠາວໂຕ, ວິຎ຺ຎູຫິ ປາສໍສຠາວໂຕ, ອວິປ຺ປຏິສາຣເຫຕຸໂຕ, ປຣມໂສຕ຺ຖິຏ຺ຐານໂຕ, ກຸລສາປເຕຍ຺ຍາຘິປເຕຍ຺ຍຊີວິຕຣູປຏ຺ຐານພນ຺ຘຸມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຕິສຍນໂຕ ຈ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສີລວໂຕ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລສມ຺ປທາເຫຕຸ ມຫນ຺ຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ‘‘ກຕໍ ວຕ ມຍາ ກຸສລໍ, ກຕໍ ກລ຺ຍາຓໍ, ກຕໍ ຠີຣຸຕ຺ຕາຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕຖາ ສີລວໂຕ ອຕ຺ຕາ ນ ອຸປວທຕິ, ນ ຈ ປເຣ ວິຎ຺ຎູ, ທຓ຺ຑທຸຄ຺ຄຕິຠຍານຎ຺ຈ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ສີລວາ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາສໍໂສ ຈ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສີລວໂຕ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ກຕໍ ວຕ ມຍາ ປາປໍ, ກຕໍ ລຸທ຺ທໍ, ກຕໍ ກິພ຺ພິສ’’ນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ນ ໂຫຕິ. ສີລຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ອປ຺ປມາທາຘິຏ຺ຐານໂຕ, ໂຠຄພ຺ຍສນາທິປຣິຫາຣມຸເຂນ ມຫໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນໂຕ, ມງ຺ຄລຠາວໂຕ, ປຣມໍ ໂສຕ຺ຖິຏ຺ຐານໍ. ນິຫີນຊຈ຺ໂຈປິ ສີລວາ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທີນໍ ປູຊນີໂຍ ໂຫຕີຕິ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຕິເສຕິ ສີລສມ຺ປທາ, ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ມຫາຣາຊ, ອິຘ ເຕ ອສ຺ສ ທາໂສ ກມ຺ມກໂຣ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໘໓) ວກ຺ຂມານສາມຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ, ໂຈຣາທີຫິ ອສາຘາຣຓໂຕ, ປຣໂລການຸຄມນໂຕ, ມຫປ຺ຜລຠາວໂຕ, ສມຖາທິຄຸຓາຘິຏ຺ຐານໂຕ ຈ ພາຫິຣຘນໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອຕິເສຕິ ສີລໍ. ປຣມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ຂຕ຺ຕິຍາທີນມິສ຺ສຣິຍໍ ອຕິເສຕິ ສີລໍ. ສີລນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕໍຕໍສຕ຺ຕນິກາເຍສຸ ສຕ຺ຕານມິສ຺ສຣິຍໍ, ວສ຺ສສຕາທິທີຆປ຺ປມາຓໂຕ ຈ ຊີວິຕໂຕ ເອກາຫມ຺ປິ ສີລວໂຕ ຊີວິຕສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຕາວຈນໂຕ, ສຕິປິ ຊີວິເຕ ສິກ຺ຂານິກ຺ຂິປນສ຺ສ ມຣຓຕາວຈນໂຕ ຈ ສີລໍ ຊີວິຕໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕຣໍ. ເວຣີນມ຺ປິ ມນຸຎ຺ຎຠາວາວຫນໂຕ, ຊຣາໂຣຄວິປຕ຺ຕີຫິ ອນຠິຠວນີຍໂຕ ຈ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຕິເສຕິ ສີລໍ. ປາສາທຫມ຺ມິຍາທິຏ຺ຐານປ຺ປເຠເທ ຣາຊຍຸວຣາຊເສນາປຕິອາທິຐານວິເສເສ ຈ ສຸຂວິເສສາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ອຕິເສຕິ ສີລໍ. ສຠາວສິນິທ຺ເຘ ສນ຺ຕິກາວຈເຣປິ ພນ຺ຘຸຊເນ, ມິຕ຺ຕຊເນ ຈ ເອກນ຺ຕຫິຕສມ຺ປາທນໂຕ, ປຣໂລການຸຄມນໂຕ ຈ ອຕິເສຕິ ສີລໍ. ‘‘ນ ຕໍ ມາຕາ ປິຕາ ກຍິຣາ’’ຕິອາທິ (ຘ. ປ. ໔໓) ວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ຕຖາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖປຕ຺ຕິພລກາເຍຫິ, ມນ຺ຕາຄທໂສຕ຺ຖານປໂຍເຄຫິ ຈ ທຸຣາຣກ຺ຂານມນາຖານໍ ອຕ຺ຕາຘີນໂຕ, ອນປຣາຘີນໂຕ, ມຫາວິສຍໂຕ ຈ ອາຣກ຺ຂຠາເວນ ສີລເມວ ວິສິຏ຺ຐຕຣໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒). ເອວມເນກຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍ ສີລນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ ເຈວ ສີລສມ຺ປທາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘາ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ.

ສເຈ ປນສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຈເຍນ ສີລປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມາ ໂທສາທໂຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕນ ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິຎ຺ເຎນ ເອວໍ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ນນຸ ຕຍາ ໂພຘາຍ ປຓິຘານໍ ກຕໍ, ສີລເວກລ຺ເລນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ນ ຈ ສຸກຣາ ໂລກິຍາປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ປເຄວ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ. ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີນມຄ຺ຄຠູຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕນ ສີເລນ ປຣມຸກ຺ກໍສຄເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກິກີວ ອຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ມເທວ ສີລໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ສຸຏ຺ຐຸ ຕຍາ ເປສເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຕຍາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຍານຕ຺ຕເຍ ສຕ຺ຕານມວຕາຣຓປຣິປາຈນານິ ກາຕພ຺ພານິ, ສີລເວກລ຺ລສ຺ສ ຈ ວຈນໍ ນ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອສປ຺ປາຍາຫາຣວິຈາຣສ຺ສ ວິຍ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຖາຫໍ ສທ຺ເຘຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານມວຕາຣຓປຣິປາຈນານິ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສຠາວປຣິສຸທ຺ຘສີເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈ ຌານາທິຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ ເມ ສຕ຺ຕານມຸປກາຣກຣຓສມຕ຺ຖຕາ, ປຎ຺ຎາປາຣມີອາທິປຣິປູຣຓຎ຺ຈ ຌານາທໂຍ ຄຸຓາ ຈ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ວິນາ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມເທວ ສີລໍ ໂສເຘຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ‘‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣໂຊປໂຖ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໑໑; ມ. ນິ. ໑.໒໙໑, ໓໗໑; ໒.໑໐; ໓.໑໓, ໒໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔; ໕.໑໐໐໒; ອ. ນິ. ໑໐.໙໙; ເນຕ຺ຕິ. ໙໔) ຆຣາວາເສ, ‘‘ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔; ໒.໔໒; ປາຈິ. ໔໑໗; ຈູຬນິ. ໑໔໗) ‘‘ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໘) ຈ ກາເມສຸ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸຣິໂສ ອິຓໍ ອາທາຍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໔໒໖) ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີສຸ ອາທີນວທສ຺ສນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ‘‘ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໑, ໓໙໘; ມ. ນິ. ໑.໒໙໑, ໓໗໑; ໒.໑໐; ໓.໑໓, ໒໑໘; ສໍ. ນິ. ໑.໒໙໑; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໐໒; ອ. ນິ. ໑໐.໙໙; ເນຕ຺ຕິ. ໙໘) ປພ຺ພຊ຺ຊາທີສຸ ອານິສໍສາປຏິສງ຺ຂາວເສນ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ກາຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘອາສິວິໂສປມສຸຕ຺ຕາທິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໓, ໑໗໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຖາ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ວິນາ ທານາທໂຍ ຘມ຺ມາ ນ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຍຖາສກໍ ພ຺ຍາປາຣສມຕ຺ຖາ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຄຸຓາ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ. ຍເຖວ ຫິ ຊີວິເຕນ ວິນາ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ນ ໂສຠຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກິຣິຍາສຸ ປຏິປຕ຺ຕິສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິນາ ຍຖາສກໍ ວິສເຍສຸ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຎາຍ ວິນາ ສກກິຈ຺ຈປຏິປຕ຺ຕິຍມສມຕ຺ຖານີຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄາທິປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຎາ ປຘານກາຣຓໍ. ອຸມ຺ມີລິຕປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸກາ ຫິ ມຫາສຕ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິປິ ທຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສກາ, ອປຣວມ຺ຠກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເຠສຊ຺ຊຣຸກ຺ຂາ ວິຍ ວິກປ຺ປຣຫິຕາ ກາລຕ຺ຕເຍປິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ. ປຎ຺ຎາວເສນ ຫິ ອຸປາຍໂກສລ຺ລໂຍຄໂຕ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປຣຫິຕປວຕ຺ຕິຍາ ທານປາຣມິຠາວໍ ອຸເປຕິ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖຎ຺ຫິ ທານໍ ມຸທ຺ຘສທິສໍ [ວຸທ຺ຘິສທິສໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໗)] ໂຫຕິ.

ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສາວິໂຍຄໂຕ ສີລສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິເຍວ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ກຸໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓາຘິຏ຺ຐານຠາໂວ. ປຎ຺ຎວາ ເອວ ຈ ຆຣາວາເສ ກາມຄຸເຓສຸ ສໍສາເຣ ຈ ອາທີນວໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຌານສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ອານິສໍສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິພ຺ພານນິນ຺ໂນ, ປເຣ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐເປຕິ.

ວີຣິຍຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຣຫິຕໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘຕິ ທຸຣາຣມ຺ຠຠາວໂຕ. ອນາຣມ຺ໂຠເຍວ ຫິ ທຸຣາຣມ຺ຠໂຕ ເສຍ຺ໂຍ, ປຎ຺ຎາສຫິເຕນ ປນ ວີຣິເຍນ ນ ກິຎ຺ຈິ ທຸຣຘິຄມໍ ອຸປາຍປຏິປຕ຺ຕິໂຕ. ຕຖາ ປຎ຺ຎວາ ເອວ ປຣາປກາຣາທີນມຘິວາສກຊາຕິໂຍ ໂຫຕິ, ນ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ປຎ຺ຎາວິຣຫິຕສ຺ສ ຈ ປເຣຫິ ອຸປນີຕາ ອປກາຣາ ຂນ຺ຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂເມວ ອນຸພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎວໂຕ ປນ ເຕ ຂນ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸພ຺ຣູຫນວເສນ ອສ຺ສາ ຖິຣຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎວາ ເອວ ຕີຓິປິ ສຈ຺ຈານິ ເຕສໍ ກາຣຓານິ ປຏິປກ຺ເຂ ຈ ຍຖາຠູຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ອວິສໍວາທໂກ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາພເລນ ອຕ຺ຕານມຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ຘິຕິສມ຺ປທາຍ ສພ຺ພປາຣມີສຸ ອຈລສມາທານາຘິຏ຺ຐາໂນ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຎວາ ເອວ ຈ ປິຍມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣິວິຠາຄມກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຫິຕູປສໍຫາຣກຸສໂລ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາວເສນ ລາຠາລາຠາທິໂລກຘມ຺ມສນ຺ນິປາເຕ ນິພ຺ພິກາຣຕາຍ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພາສໍ ປາຣມີນໍ ປຎ຺ຎາວ ປາຣິສຸທ຺ຘິເຫຕູຕິ ປຎ຺ຎາຄຸຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ອປິຈ ປຎ຺ຎາຍ ວິນາ ນ ທສ຺ສນສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອນ຺ຕເຣນ ຈ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທໍ ນ ສີລສມ຺ປທາ, ສີລທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຣຫິຕສ຺ສ ຈ ນ ສມາຘິສມ຺ປທາ, ອສມາຫິເຕນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ອຕ຺ຕຫິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາເຘຕຸໍ, ປເຄວ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ປຣຫິຕນ຺ຕິ. ‘‘ນນຸ ຕຍາ ປຣຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ເນນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎາປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ອາໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕາ ໂອວທິຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຎານຸຠາເວນ ຫິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣຘິຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐິໂຕ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຕ ນິຍ຺ຍານມຄ຺ເຄ ອວຕາເຣຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ເນສໍ ປຣິປາເຈຕິ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາພເລນ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ ປວິຈຍພຫຸໂລ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິໂຍ ຍາຖາວໂຕ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ທານາທໂຍ ຄຸຓວິເສເສ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຠາວໍ ນຍນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທິນາ ອເນກາກາຣໂວກາເຣ ປຎ຺ຎາຄຸເຓ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປາຣມີ ອນຸພ຺ຣູເຫຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ທິສ຺ສມານປາຣານິປິ ໂລກິຍານິ ກມ຺ມານິ ນິຫີນວີຣິເຍນ ປາປຸຓິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານິ, ອຄຓິຕເຂເທນ ປນ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນ ທຸຣຘິຄມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນິຫີນວີຣິໂຍ ຫິ ‘‘ສໍສາຣມໂຫຆໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ສນ຺ຕາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຣຠິຕຸເມວ ນ ສກ຺ກຸໂຓຕິ. ມຊ຺ຌິໂມ ປນ ອາຣຠິຕ຺ວານ ອນ຺ຕຣາໂວສານມາປຊ຺ຊຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐວີຣິໂຍ ປນ ອຕ຺ຕສຸຂນິຣເປກ຺ໂຂ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປາຣມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ວີຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ອປິຈ ‘‘ຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ສໍສາຣປງ຺ກໂຕ ສມຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖມາຣມ຺ໂຠ, ຕສ຺ສາປິ ວີຣິຍສ຺ສ ສິຖິລຠາເວນ ມໂນຣຖານໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ສມ຺ຠາເວຕຸໍ, ປເຄວ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖໍ ກຕາຠິນີຫາເຣນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຣາຄາທີນໍ ໂທສຄຓານໍ ມຕ຺ຕມຫານາຄານມິວ ທຸນ຺ນິວາຣຓຠາວໂຕ, ຕນ຺ນິທານານຎ຺ຈ ກມ຺ມສມາທານານໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກວຘກສທິສຠາວໂຕ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ທຸຄ຺ຄຕີນໍ ສພ຺ພທາ ວິວຏມຸຂຠາວໂຕ, ຕຕ຺ຖ ນິໂຍຊການຎ຺ຈ ປາປມິຕ຺ຕານໍ ສທາ ສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ, ຕໂທວາທກາຣິຕາຍ ຈ ວສລສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ສຕິ ສມ຺ຠເວ ຍຸຕ຺ຕໍ ສຍເມວ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ວີຣິຍານຸຠາເວນ ທູຣີ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍທິ ປນ ສມ຺ໂພຘິໍ ອຕ຺ຕາຘີເນນ ວີຣິເຍນ ສກ຺ກາ ສມຘິຄນ຺ຕຸໍ, ກິເມຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ວີຣິຍຄຸຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ‘‘ຂນ຺ຕິ ນາມາຍໍ ນິຣວເສສຄຸຓປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ໂກຘສ຺ສ ວິຘມນໂຕ ຄຸຓສມ຺ປາທເນ ສາຘູນໍ ອປ຺ປຏິຫຕມາຍຸຘໍ, ປຣາຠິຠວເນ ສມຕ຺ຖານມລງ຺ກາໂຣ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ພລສມ຺ປທາ, ໂກຘຄ຺ຄິວິນຍນາ ອຸທກຘາຣາ, ກລ຺ຍາຓກິຕ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ, ປາປປຸຄ຺ຄລານໍ ວຈີວິສວູປສມກໂຣ ມນ຺ຕາຄໂທ, ສໍວເຣ ຐິຕານໍ ປຣມາ ຘີຣປກຕິ, ຄມ຺ຠີຣາສຍຕາຍ ສາຄໂຣ, ໂທສມຫາສາຄຣສ຺ສ ເວລາ, ອປາຍທ຺ວາຣສ຺ສ ປິຘານກວາຏໍ ເທວພ຺ຣຫ຺ມໂລການໍ ອາໂຣຫຓໂສປານໍ, ສພ຺ພຄຸຓານມຘິວາສຠູມິ, ອຸຕ຺ຕມາ ກາຍວຈີມໂນວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ‘‘ເອເຕ ສຕ຺ຕາ ຂນ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ອິຘໂລເກ ຕປນ຺ຕິ, ປຣໂລເກ ຈ ຕປນີຍຘມ຺ມານຸໂຍຄໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍທິປິ ປຣາປກາຣນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຂຕ຺ຕຠູໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ພີຊຠູຕຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ມຍາວ ອຠິສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອາຓຓ຺ຍກຣຓເມຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອປກາຣເກ ອສຕິ ກຖໍ ມຍ຺ຫໍ ຂນ຺ຕິສມ຺ປທາ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍທິປາຍໍ ເອຕຣຫິ ອປກາຣໂກ, ອຍໍ ນາມ ປຸພ຺ເພ ອເນນ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາໂຣ ກໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປກາໂຣ ເອວ ວາ ຂນ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອຸປກາໂຣ’’ຕິ ຈ ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ສຕ຺ຕາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສທິສາ, ປຸຕ຺ຕກຕາປຣາເຘສຸ ຈ ໂກ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຍນ ໂກຘຠູຕາເວເສນ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ອປຣຊ຺ຌຕິ, ສ຺ວາຍໍ ໂກຘຠູຕາເວໂສ ມຍາ ວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ເຍນ ອປກາເຣນ ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ອຫມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອປກາໂຣ ກໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຈ ກໂຕ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ນິຣຸທ຺ຘາ, ກສ຺ສິທານິ ເກນ ໂກໂປ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອນຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ໂກ ກສ຺ສ ອປຣຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕນ ຂນ຺ຕິສມ຺ປທາ ພ຺ຣູເຫຕພ຺ພາ.

ຍທິ ປນສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິຈເຍນ ປຣາປກາຣນິມິຕ຺ຕໂກ ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເຕນ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ຂນ຺ຕິ ນາເມສາ ປຣາປກາຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂປຏິປຕ຺ຕີນໍ ປຈ຺ຈຸປກາຣກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອປກາໂຣ ຈ ມຍ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທເນນ ທຸກ຺ຂຸປນິສາຍ ສທ຺ຘາຍ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍປກຕິເຣສາ, ຍທິທໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິສຍສມາໂຍໂຄ, ຕຕ຺ຖ ອນິຏ຺ຐວິສຍສມາໂຍໂຄ ມຍ຺ຫໍ ນ ສິຍາຕິ ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກຘວສິໂກ ສຕ຺ໂຕ ໂກເຘນ ອຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ປຈ຺ຈປກາເຣນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ສຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາ ວິຍ ປຣິປາລິຕາ, ຕສ຺ມາ ນ ຕຕ຺ຖ ມຍາ ຈິຕ຺ຕໂກໂປ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປຣາຘເກ ຈ ສຕິ ຄຸເຓ ຄຸຓວຕິ ມຍາ ໂກໂປ ນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ອສຕິ ຄຸເຓ ກສ຺ສຈິປິ ຄຸຓສ຺ສາຠາວໂຕ ວິເສເສນ ກຣຸຓາຍິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກເປນ ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓຍສາ ນິຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຸຊ຺ຌເນນ ມຍ຺ຫໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາທໂຍ ສປຕ຺ຕກນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກໂຘ ຈ ນາມາຍໍ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາຫິຕກາຣໂກ ສພ຺ພສຸຂຫິຕວິນາສໂກ ພລວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ສຕິ ຈ ຂນ຺ຕິຍາ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປຣາຘເກນ ອປຣາຘນິມິຕ຺ຕໍ ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ອາຍຕິໍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ, ສຕິ ຈ ຂນ຺ຕິຍາ ມຍ຺ຫໍ ຕທຠາໂວ’’ຕິ ຈ ‘‘ຈິນ຺ເຕນ຺ເຕນ, ກຸຊ຺ຌນ຺ເຕນ ຈ ມຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກເຍວ ອນຸວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກເຘ ຈ ມຍາ ຂນ຺ຕິຍາ ອຠິຠູເຕ ຕສ຺ສ ທາສຠູໂຕ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ສມ຺ມເທວ ອຠິຠູໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂກຘນິມິຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຕິຄຸຓປຣິຈ຺ຈາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ‘‘ສຕິ ຈ ໂກເຘ ຄຸຓວິໂຣຘປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ກຖໍ ເມ ສີລາທິຘມ຺ມາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອສຕິ ຈ ເຕສຸ ກຖາຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປກາຣພຫຸໂລ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ‘‘ຂນ຺ຕິຍາ ຈ ສຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ສມາຫິຕສ຺ສ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພານໍ ອສງ຺ຂຕາມຕສນ຺ຕປຓີຕຕາທິຠາວໂຕ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ, ‘ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ຈ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິເມຍ຺ຍປ຺ປຠວາ’ຕິ’’, ຕໂຕ ຈ ‘‘ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ‘ເກວລາ ອິເມ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຠາວຣຫິຕາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕາ ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ກຸໂຕຈິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ນ ເຈຕ຺ຖ ໂກຈິ ກສ຺ສຈິ ພ຺ຍາປາໂຣ’ຕິ ອຫໍກາຣມມໍກາຣານຘິຏ຺ຐານຕາ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມຕິ, ເຍນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂພຘິຍາ ນິຍໂຕ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ຂນ຺ຕິປາຣມິຍາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ວິນາ ສີລາທີນມສມ຺ຠວໂຕ, ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ, ສຈ຺ຈຘມ຺ມາຕິກ຺ກເມ ຈ ສພ຺ພປາປຘມ຺ມານໍ ສໂມສຣຓຠາວໂຕ, ອສຈ຺ຈສນ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປຈ຺ຈຍິກຠາວໂຕ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ອນາເທຍ຺ຍວຈນຕາວຫນໂຕ, ສມ຺ປນ຺ນສຈ຺ຈສ຺ສ ສພ຺ພຄຸຓາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐາເນນ ສພ຺ພສມ຺ໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິປາຣິປູຣິສມນ຺ວາຍໂຕ, ສຠາວຘມ຺ມາວິສໍວາທເນນ ສພ຺ພໂພຘິສມ຺ຠາຣກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ, ໂພຘິສຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣິນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສຈ຺ຈປາຣມິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.

ຕຖາ ‘‘ທານາທີສຸ ທຬ຺ຫສມາທານໍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂສນ຺ນິປາເຕ ຈ ເນສໍ ອຈລາຘິຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຘີຣວີຣຠາວໍ ວິນາ ນ ທານາທິສມ຺ຠາຣາ ສມ຺ໂພຘິນິມິຕ຺ຕາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຘິຏ຺ຐານຄຸຓາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ.