ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທວຓ຺ຓນາ

໙໓. ຎາເຓນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ທິຏ຺ໂຐ, ທິຏ຺ໂຐ ຈ ໂສ ສຠາວຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ, ທສ຺ສນຠູເຕນ ຎາເຓນ ອຸປລທ຺ຘສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ອກ຺ຂານມິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຠິມຸຂີຠູໂຕ ວິສໂຍເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍວິສໂຍ, ໂສປິ ສຸປາກຏຠາເວນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິສໂຍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕຠາວສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ຍຖາກມ຺ມໍ ປຏິລຠິຕພ຺ພຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ວາຈກໍ ປທໍ, ນາມນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂວູປສມນເມວ, ນ ອຄ຺ຄຜລໍ, ນ ຈ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ເຕສມວິສຍຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂວູປສມນ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພາເນ ປວຕ຺ໂຕ ວາໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໙໔. ກາມນີຍຕ຺ຕາ ກາມາ ຈ ເຕ ອເນກາວຍວານໍ ສມູຫຠາວໂຕ ສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ພນ຺ຘນໂຕ ຄຸຓາ ຈາຕິ ກາມຄຸຓາຕິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມນາປິຍຣູປາທີຫີ’’ຕິອາທິ. ຍາວ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ອປ຺ປິໂຕຕິ ສມ຺ມາ ຐປິໂຕ. ຐປນາ ເຈຕ຺ຖ ອລ຺ລີຍນາຕິ ອາຫ ‘‘ອລ຺ລີໂນ’’ຕິ. ປຣິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກາມຄຸເຓສຸ ຍຖາສກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈາເຣຕິ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫາເປຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸປເນຕີ’’ຕິ. ປຣິ-ສທ຺ທວິສິຏ຺ໂຐ ວາ ອິຘ ຈຣ-ສທ຺ໂທ ກີຬາຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປລຬຕີ’’ຕິອາທິ [ລຬຕິ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ)]. ປລຬຕີຕິ ຫິ ປກາເຣນ ລຬຕິ, ວິລາສໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ອຸຕ຺ຕມກາມຄຸຓິການເມວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມນ຺ຘາຕຸມຫາຣາຊວສວຕ຺ຕີເທວຣາຊກາມຄຸຓາ ຫິ ອຸຕ຺ຕມຕາຍ ນິທສ຺ສິຕາ, ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວຣູເປ’’ຕິອາທິ.

໙໕. ອຎ຺ຎຖາຠາວາຕິ ກາຣເຓ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ ເທສິຕນເຍນ, ເອເຕນ ໂສກາທີນມຸປ຺ປຊ຺ຊນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຎາຕິໂຠຄໂຣຄສີລທິຏ຺ຐິພ຺ຍສເນຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເຈຕໂສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ນິຊ຺ຌາຍນໍ ໂສຈນໍ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌາຍນໍ, ຕເທວ ລກ຺ຂຓເມຕສ຺ສາຕິ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌາຍນລກ຺ຂໂຓ. ຕສ຺ມິໍ ໂສເກ ສມຸຏ຺ຐານເຫຕຸຠູເຕ ນິສ຺ສິຕໍ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ຠຸສໍ ວິລປນໍ ລາລປ຺ປນໍ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕເມວ ລາລປ຺ປນໍ, ຕເທວ ລກ຺ຂຓມສ຺ສາຕິ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕລາລປ຺ປນລກ຺ຂໂຓ. ປສາທສງ຺ຂາເຕ ກາເຍ ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຫຄຕກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິປີຬນໍ ກາຍປຏິປີຬນໍ, ສສມ຺ຠາຣກຖນໍ ວາ ເອຕໍ ຍຖາ ‘‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຕທຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ວາ ອນິຏ຺ຐຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຣູປກາຍສ຺ສ ປຏິປີຬນ’’ນ຺ຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ມນໂສ ວິເຫສນໍ ມໂນວິຆາຕໍ. ຕເທວ ລກ຺ຂຓມສ຺ສາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນາ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ປຣິເທວນາຍປິ ອສກ຺ກຸຓນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄຕໂສກສມຸຏ຺ຐິໂຕ ຠຸໂສ ອາຍາໂສ ອຸປາຍາໂສ. ໂສ ປນ ເຈຕໂສ ອປ຺ປສນ຺ນາກາໂຣ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ວິສາທລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. ສາທນໍ ປສາທນໍ ສາໂທ, ປສນ຺ນຕາ. ອນຸປສຄ຺ໂຄປິ ຫິ ສທ຺ໂທ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ວິຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂພຘໂກ ຍຖາ ‘‘ໂຄຕ຺ຣຠູ’’ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕໂຕ ວິຄມນໍ ວິສາໂທ, ອປ຺ປສນ຺ນຠາໂວ.

໙໖. ວິຕກ຺ກນໍ ວິຕກ຺ກິຕໍ, ຕໍ ປນຕ຺ຖໂຕ ວິຕກ຺ໂກວ, ຕຖາ ວິຈາຣິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠິນິໂຣປນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ’’ຕິອາທິ. ເອເຕນາຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣ ປຣາມສິຕ຺ວາ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ, ເຫຕຸນິທ຺ເທໂສ ວາ. ເຕເນຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ ‘‘ໂຂຠກຣສຠາວຕ຺ຕາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ຕໍສຫິຕມ຺ປິ ຌານໍ ເຕຫິ ສອຸປ຺ປີຬນໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ສກຓ຺ຏກໍ [ຠກຓ຺ຑກໍ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ)] ວິຍ ຂາຍຕີ’’ຕິ. ໂອຬາຣິກຠາໂວ ຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສງ຺ຂາເຕນ ກຓ຺ຏເກນ ສຫ ປວຕ຺ຕກຖາ. ກຓ຺ຏກສຫິຕຠາໂວ ຈ ສອຸປ຺ປີຬນຕາ ເອວ, ໂລເກ ຫິ ສກຓ຺ຏກໍ ຜຣຸສກໍ ໂອຬາຣິກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໙໗. ປີຕິຄຕໍ ປີຕິເຍວ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໓໘໑; ມຫານິ. ໑໒) ວິຍ ຄຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຕພ຺ຠາວວຸຕ຺ຕິໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ສໍວຓ຺ຓການໍ ປກຕິ, ຍທິທໍ ອນຕ຺ຖກປທໍ, ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓປທຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ. ຕຖາ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ໂຍປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ, (ປາຣາ. ໔໕) ນິພ຺ພານຘາຕູຕິ ນິພ຺ພາຍນມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິ. ຍາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕາຍ ອຸພ຺ພິລາວນປີຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸພ຺ພິລາວິຕໍ ນາມ, ສາເຍວ ອຸພ຺ພິລາວິຕຕ຺ຕໍ ຠາວວາຈກສ຺ສ ນິມິຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອິຕິ ປີຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເອວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸພ຺ພິລາວນໂຕ ຕສ຺ສ ອຸພ຺ພິລາວິຕຠາໂວ ປີຕິຍາ ກໂຕ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸພ຺ພິລຠາວກຣຓ’’ນ຺ຕິ.

໙໘. ອາຠຸຊນໍ ມນສິກຣຓໍ ອາໂຠໂຄ. ສມ຺ມາ ອນຸກ຺ກເມນ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອາຫາໂຣ ສມນ຺ນາຫາໂຣ. ອຍໍ ປນ ຏີກາຍໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໙໘) ວຸຕ຺ຕນໂຍ – ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຠຸຄ຺ຄຠາໂວ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິນຕຠາໂວ ອາໂຠໂຄ. ສຸເຂນ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິນຕໍ ໂຫຕິ, ນ ທຸກ຺ເຂນ ວິຍ ອປນຕໍ, ນາປິ ອທຸກ຺ຂມສຸເຂນ ວິຍ ອນຠິນຕໍ, ອນປນຕຎ຺ຈາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ມນຸຎ຺ຎໂຠຊນາທີສຸ ຂຸປ຺ປິປາສາທິອຠິຠູຕສ຺ສ ວິຍ ກາເມຫິ ວິເວຈິຍມານສ຺ສ ອຸປາທາຣມ຺ມຓປຕ຺ຖນາວິເສສໂຕ ອຠິວຑ຺ຒຕິ, ມນຸຎ຺ຎໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໂນ ວິຍ ປນ ອຸຬາຣກາມຣສສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ນິຈິຕສ຺ສ ສຫິຕສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕກາມຕາຍ ກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕາ ນ ໂຫຕິ, ວິສຍານຠິຄິທ຺ຘນໂຕ ວິສເຍຫິ ທຸມ຺ໂມຈິເຍຫິ ຊລູກາ ວິຍ ສຍເມວ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຈ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກາມຄຸຓສນ຺ຕປ຺ປິຕຕາຍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂວູປສມໍ ພ຺ຍາກາສິ ປຐມວາທີ. ກາມາທີນໍ ອາທີນວທສ຺ສິຕາຍ, ປຐມາທິຌານສຸຂສ຺ສ ສນ຺ຕຠາວທສ຺ສິຕາຍ ຈ ປຐມາທິຌານສຸຂຕິຕ຺ຕິຍາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂຸປຈ຺ເຉທໍ ພ຺ຍາກໍສຸ ທຸຕິຍາທິວາທິໂນ. ອິຘາປິ ອຸຈ຺ເຉທວາເທວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ວິຈາໂຣ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຎ຺ຈ ວາທາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປຐມວາເທ ຍທິ ກາມຄຸຓສມປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາ, ເອວໍ ໂສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ. ທຸຕິຍາທິວາເທສຸ ຍທິ ປຐມວາທສງ຺ຄຫິໂຕ ໂສເຍວ ອຕ຺ຕາ ປຐມຊ຺ຌານາທິສມງ຺ຄີ, ເອວໍ ສຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອຸຈ຺ເຉທວາເທ ວິຍ ອິຘ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຎ຺ຎຄ຺ຄຫຓໍ ນ ກຕໍ. ກຖໍ ປນ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິພ຺ພານປຎ຺ຎາປກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທສ຺ສ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ສງ຺ຄໂຫ, ນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາຕິ? ຕໍຕໍສຸຂວິເສສສມງ຺ຄິຕາປຏິລທ຺ເຘນ ພນ຺ຘວິໂມກ຺ເຂນ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສກຣູເປເນວ ອວຏ຺ຐານທີປນໂຕ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕຖາປຏິລທ຺ເຘນ ກມ຺ມພນ຺ຘວິໂມກ຺ເຂນ ສຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາ ສກຣູເປເນວ ອວຏ຺ຐາສີຕິ ລທ຺ຘິ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ໂຠ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ປຣມທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ສສ຺ສຕຠາວຎາປກຈ຺ຉາຍາຍ ເອວ ເຕສໍ ວາທທສ຺ສນໍ ກຕນ຺ຕິ.

‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິຍຕ຺ຖສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອນິຍມນິທ຺ເທສວຈນໍ. ຕສ຺ສ ອິມາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ກຖິຕາຕິ ນິຍມນໍ, ນິຍຕານເປກ຺ຂວຈນໍ ວາ ເອຕໍ ‘‘ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິຍ. ເສສາຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ຕາສຸ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກວາທາທີນໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສງ຺ຄຫຠາໂວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປກາສິໂຕເຍວ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕາ ເອວ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສສ຺ສ ວິສຍຠາເວນ ທສ຺ສິຕາ, ນ ປນ ຕທຸຠຍເມກຊ຺ຌນ຺ຕິ? ອສມ຺ຠໂວ ເອເວຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ນ ຫິ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕສຸ ວິຍ ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ເຕ ມຊ຺ຌນ຺ເຕ ທິຏ຺ຐິກປ຺ປນາ ສມ຺ຠວຕິ ຕທຸຠຍນ຺ຕຣມຕ຺ເຕນ ອິຕ຺ຕຣກາລຕ຺ຕາ. ອຖ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕຠາໂວ ຕທຸຠຍເວມຊ຺ຌໍ, ເອວໍ ສຕິ ທິຏ຺ຐິກປ຺ປນາກ຺ຂໂມ ຕສ຺ສ ອຸຠຍສຠາໂວ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕສຸເຍວ ອນ຺ໂຕຄໂຘຕິ ກຖໍ ຕທຸຠຍເມກຊ຺ຌໍ ອທສ຺ສິຕໍ ສິຍາ. ອຖ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ມຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສປິ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ ຈ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ ຈ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ ຈາ’’ຕິ ອຸປຣິ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕຫິ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ສພ຺ເພປິ ເຕ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕກປ຺ປິເກ’’ຕິ ເອເຕນ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ, ເອກເສເສນ ວາ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ນິຣວເສສສງ຺ກຑ຺ຒນາຠາວໂຕ ອນຕ຺ຖກຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ເກ ປນ ເຕ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາຕິ? ເຍ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິ ເອວມາທິນາ ອຸຠຍສມ຺ພນ຺ຘາຠິນິເວສິໂນ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໐໐-໑໐໔. ‘‘ອິທານີ’’ຕິອາທິນາ ອປ຺ປນາວຈນທ຺ວຍສ຺ສ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຊ຺ຌນ຺ຕິ ຣາສິກຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອກຘາ ກໂຣຕີຕິ ເອກຊ຺ຌນ຺ຕິປິ ເນຣຸຕ຺ຕິກາ, ຠາວນປຸໍສກຎ຺ເຈຕໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອິທມຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ປກາເຣນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ທິຏ຺ຐິຊ຺ຌາສຍໍ. ຕທຸຠຍວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສປກ຺ເຂ ທຸວິໂຘ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ຈ, ຂນ຺ຕິ ເຈວານຸໂລມິກາ;

ຍຖາຠູຕຎ຺ຈ ຍໍ ຎາຓໍ, ເອຕໍ ອາສຍສທ຺ທິຕ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໑.໑໓໖; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ, ເວຣຊ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ; ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາປິ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ);

ຕຎ຺ຈ ຠຄວາ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອປຣິມາເຓ ເອວ ເຎຍ຺ຍວິເສເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນມ຺ປິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ສສ຺ສຕວາທາ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ປເຠເທຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປມາຓຠູຕາຍ ຕຸລາຍ ຘາຣຍມາໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸລາຍ ຕຸລຍນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕຊາລີກຕາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໖) ‘‘ສິເນຣຸປາທໂຕ ວາລຸກໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິ ປນ ເອເຕນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ ປຣມຄມ຺ຠີຣຕາວຈນໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມເຫວ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ວຕ຺ຖູຫິ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ, ນຕ຺ຖິ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາທິຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ກສ຺ສຈິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຍານິ ຕານິ ສາມຎ຺ຎຜລາທິສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານິ ອກິຣິຍາເຫຕຸກນຕ຺ຖິກວາທາທີນິ, ຍານິ ຈ ອິສ຺ສຣປກຕິປຊາປຕິປຸຣິສກາລສຠາວນິຍຕິຍທິຈ຺ຉາວາທາທິປ຺ປເຠທານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໖໐-໑໖໒; ວິຠ. ອນຸຏີ. ໒.໑໙໔-໑໙໕ ວາກ຺ຍຂນ຺ເຘສຸ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ) ພຫິທ຺ຘາປິ ທິສ຺ສມານານິ, ເຕສໍ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໂຕ ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ອກິຣິຍວາໂທ ຕາວ ‘‘ວຎ຺ໂຌ ກູຏຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິນາ ກິຣິຍາຠາວທີປນໂຕ ສສ຺ສຕວາເທ ອນ຺ໂຕຄໂຘ, ຕຖາ ‘‘ສຕ຺ຕິເມ ກາຍາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໔) ນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ປກຸຘວາໂທ, ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໘) ນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ອເຫຕຸກວາໂທ ຈ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນວາເທ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑) ນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິກວາໂທ ອຸຈ຺ເຉທວາເທ. ຕຖາ ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໘໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐເມນ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນິຄຓ຺ຐວາທາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ຍທິປິ ປາຬິຍໍ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໗) ນາຏປຸຕ຺ຕວາທຠາເວນ ຈາຕຸຍາມສໍວໂຣ ອາຄໂຕ, ຕຖາປິ ສຕ຺ຕວຕາຕິກ຺ກເມນ ວິກ຺ເຂປວາທິຕາຍ ນາຏປຸຕ຺ຕວາໂທປິ ສຎ຺ຈຍວາໂທ ວິຍ ອມຣາວິກ຺ເຂປວາເທສຸ ອນ຺ໂຕຄໂຘ. ‘‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໗໗; ມ. ນິ. ໒.໑໒໒; ສໍ. ນິ. ໒.໓໕) ເອວໍປກາຣາ ວາທາ ປນ ‘‘ຣູປີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິອາທິວາເທສຸ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ເອວໍປກາຣາ ສສ຺ສຕວາເທ. ‘‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ເອວໍປກາຣາ ອຸຈ຺ເຉທວາເທ. ‘‘ໂຫຕິ ຈ ນ ໂຫຕິ ຈ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຕ຺ຖິ ຈ ນຕ຺ຖິ ຈ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ເອວໍປກາຣາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາເທ. ‘‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຕ຺ຖິ ນ ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ເອວໍປກາຣາ ອມຣາວິກ຺ເຂປວາເທ. ອິສ຺ສຣປກຕິປຊາປຕິປຸຣິສກາລວາທາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາເທ. ກຓາທວາໂທ, ສຠາວນິຍຕິຍທິຈ຺ຉາວາທາ ຈ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນວາເທ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສມເຍ ທິສ຺ສມານານໍ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ອິມາສຸເຍວ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐີສຸ ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ປນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຄຕນເຍນ ວຸຈ຺ຈມານາ ຄນ຺ຖວິຕ຺ຖາຣກຣາ, ອຕິຕ຺ເຖ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນມິວ ໂຫຕີຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິມ຺ຫ. ອິຘ ປາຬິຍໍ ອຕ຺ຖວິຈາຣຓາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖປກາສນເມວ ຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຠາໂຣຕິ.

‘‘ເອວມຍໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິວເສນ ເທສນາ ອາຄຕາ’’ຕິ ວຈນປ຺ປສງ຺ເຄນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສານຸສນ຺ຘໂຍ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຕ຺ຖນ຺ຕຣນິເສຘນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ວິເສສນິທ຺ຘາຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘນໍ ອນຸສນ຺ຘິ, ສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ຕໍ, ຍໍ ເທສນາຍ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ‘‘ສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຈ຺ຉາທໂຍ ຫິ ເທສນາຍ ພາຫິຣກາຣຓໍ ຕທນຸຣູເປນ ເທສນາປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕໍສມ຺ພນ຺ໂຘປິ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ກາຣຓເມວ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣກາຣຓໍ ປນ ມຫາກຣຸຓາເທສນາຎາຓາທໂຍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ອຸປຣິ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຸຈ຺ຉາຍ ກໂຕ ອນຸສນ຺ຘິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິ, ປຸຈ຺ຉໍ ອນຸສນ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປຸຈ຺ຉາຍ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ປຸຈ຺ຉາສງ຺ຂາໂຕ ອນຸສນ຺ຘິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘີຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຸຈ຺ຉານິສ຺ສິເຕນ ຫິ ອນຸສນ຺ຘິນາ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕາ ປຸຈ຺ຉາປິ ຄຫິຕາຕິ. ອຖ ວາ ອນຸສນ຺ຘຫຕີຕິ ອນຸສນ຺ຘິ, ປຸຈ຺ຉາສງ຺ຂາໂຕ ອນຸສນ຺ຘິ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິ, ຕໍຕໍສຸຕ຺ຕປເທໂສ. ປຸຈ຺ຉາຍ ວາ ອນຸສນ຺ຘີຍຕີຕິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິ, ປຸຈ຺ຉໍ ວຈນສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ເທສິໂຕ ຕໍສມຸຏ຺ຐານິໂກ ຕໍຕໍສຸຕ຺ຕປເທໂສວ. ອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນຸສນ຺ຘີຍຕີຕິ ອນຸສນ຺ຘິ, ໂຍ ໂຍ ອນຸສນ຺ຘິ, ອນຸສນ຺ຘິໂນ ອນຸຣູປໍ ວາ ຍຖານຸສນ຺ຘິ.

ປຸຈ຺ຉາຍ, ອຊ຺ຌາສເຍນ ຈ ອນນຸສນ຺ຘິໂກ ອາທິມ຺ຫິ ເທສິຕຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປຘມ຺ມວເສນ ວາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມວເສນ ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອຸປຣິສຸຕ຺ຕປເທໂສ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ‘‘ເຍນ ປນ ຘມ຺ເມນ…ເປ… ກກຈູປມາ ອາຄຕາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໐-໑໐໔) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຍຖາປາຬິມຍໍ ວິຠາໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ນນ຺ໂທ ໂຄປາລໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕຖາ ອຠາວໂຕ. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ນນ຺ທໂຄປາລກສຸຕ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ປນ ປຐິຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ອິທຎ຺ຫິ ສໍຍຸຕ຺ຕາຄມວເຣ ສຬາຍຕນວຄ຺ເຄ ສງ຺ຄີຕສຸຕ຺ຕໍ. ຄງ຺ຄາຍ ວຸຍ຺ຫມານໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ເທສິເຕ ນນ຺ໂທ ໂຄປາລໂກ ‘‘ອຫມິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນນ຺ທໂຄປາລກສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທີນິ ປນ ອຎ຺ຎຕໂຣເຍວ ຠິກ຺ຂຸ ອໂວຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠນ຺ເຕ, ໂອຣິມໍ ຕີຣ’ນ຺ຕິອາທິ’’.

ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ໂຖ – ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ‘‘ສເຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ນ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິນາ ຄງ຺ຄາຍ ວຸຍ຺ຫມານໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ເທສິເຕ. ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ອນຸສນ຺ຘິກຸສລຕາຍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນມໂວຈ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ‘‘ອິມິສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ອນຸສນ຺ຘິ ກຸສໂລ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ໂອຣິມໍ ຕີຣນ຺ຕິ ໂອຣິມຠູຕໍ ຕີຣໍ. ຕຖາ ປາຣິມໍ ຕີຣນ຺ຕິ. ມຊ຺ເຌ ສໍສີໂທຕິ ເວມຊ຺ເຌ ສໍສີທນໍ ນິມ຺ມຸຊ຺ຊນໍ. ຖເລ ອຸສ຺ສາໂທຕິ ຊລມຊ຺ເຌ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຖລສ຺ມິໍ ອຸສ຺ສາຣິໂຕ ອາຣຸຬ຺ໂຫ. ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ສມ຺ພນ຺ຘີຠູຕານໍ, ມນຸສ຺ເສຫິ ວາ ຄຫຓໍ. ຕຖາ ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫຕິ ອາວຏ຺ຏຄ຺ຄາໂຫຕິ ອຸທກາວຏ຺ເຏນ ຄຫຓໍ. ອນ຺ໂຕປູຕີຕິ ວກ຺ກຫທຍາທີສຸ ອປູຕິກສ຺ສາປິ ຄຸຓານໍ ປູຕິຠາເວນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍປູຕີຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິອາທິ ມຊ຺ຌິມາຄມວເຣ ອຸປຣິປຓ຺ຓາສເກ ມຫາປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໘໘-໙໐) ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ໂຖ – ອິຕິ ກິຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິຍໍ, ເຕນ ຠຄວໂຕ ຍຖາເທສິຕາຍ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈິຍຠາວໍ ທີເປຕິ. ໂຠຕິ ຘມ຺ມາລປນໍ, ອມ຺ໂຠ ສຠາວຘມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສຕີຕິ ສປາຐເສສໂຍຊນາ. ອນຕ຺ຕກຕານີຕິ ອຕ຺ຕນາ ນ ກຕານິ, ອນຕ຺ຕຠູເຕຫິ ວາ ຂນ຺ເຘຫິ ກຕານິ. ກມຕ຺ຕານໍ ຜຸສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກີທິສມຕ຺ຕຠາວໍ ຜຸສິສ຺ສນ຺ຕິ. ອສຕິ ອຕ຺ຕນິ ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ຂຓິກຕ຺ຕາ ຕານິ ກມ຺ມານິ ກໍ ນາມ ອຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜເລນ ຜຸສິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂກ ກມ຺ມຜລໍ ປຏິສໍເວທິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຈຕສາ ເຈໂຕ – ປຣິຍຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ວາ ອຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອວິທ຺ວາຕິ ສຸຕາທິວິຣເຫນ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທຕາຍ ອປຓ຺ຑິໂຕ. ວິທ຺ວາຕິ ຫິ ປຓ຺ຑິຕາຘິວຈນໍ ວິທຕິ ຊານາຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປຄໂຕ, ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີຕຕາຍ ອປ຺ປຫີນາວິຊ຺ໂຊຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຓ຺ຫາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ເຈຕສາຕິ ‘‘ຍທິ ອຫໍ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ສຕິ ມຍາ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ໂກ ປຏິສໍເວເທຕິ, ສຕິ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສິຍາ ກມ຺ມຜລູປໂຠໂຄ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາຘິປຕິໂຕ ອາຄເຕນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານສຫຄເຕນ ເຈຕສາ. ອຕິຘາວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຘາວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຂຓິກຕ຺ເຕປິ ສງ຺ຂາຣານໍ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຜລູປປຕ຺ຕິໂຕ ຘມ຺ມປຸຎ຺ຊມຕ຺ຕສ຺ເສວ ສິທ຺ເຘ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ເຘ ເອກຕ຺ຕນຍໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ກາຣກເວທກຠູເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ກມ຺ມກມ຺ມຜລານມສມ຺ພນ຺ໂຘ ສິຍາຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍສຸຎ຺ຎຕາປກາສນໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ. ອິທານິ ອນຕິຘາວິຕພ຺ພຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຸປຣິ ເທສນາຕິ ເທສນາສມຸຏ຺ຐານຘມ຺ມທີປິກາຍ ເຫຏ຺ຐິມເທສນາຍ ອຸປຣິ ປວຕ຺ຕິຕາ ເທສນາ. ເທສນາສມຸຏ຺ຐານຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມປ຺ປກາສນວເສນ ທຸວິເຘສຸ ຍຖານຸສນ຺ຘີສຸ ອນຸຣູປຘມ຺ມປ຺ປກາສນວເສນ ຍຖານຸສນ຺ຘິທສ຺ສນເມຕໍ ‘‘ອຸປຣິ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ອາຄຕາ’’ຕິ. ຕທວເສສໍ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມປ຺ປກາສນວເສນ. ມຊ຺ຌິມາຄມວເຣ ມູລປຓ຺ຓາສເກເຍວ ເຈຕານິ ສຸຕ຺ຕານິ. ກິເລເສນາຕິ ‘‘ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’’ຕິອາທິນາ ກິເລສວເສນ. ຠຓ຺ຑເນນາຕິ ວິວາເທນ. ອກ຺ຂນ຺ຕິຍາຕິ ໂກເປນ. ກກຈູປມາຕິ ຂຣປນ຺ຕິອຸປມາ. ອິມສ຺ມິມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ອເປກ຺ຂາຍໍ ‘‘ອຍມ຺ປິ ປາຣາຊິໂກ’’ຕິອາທີສຸ (ວິ. ໑.໗໒-໗໓, ໑໖໗, ໑໗໑, ໑໙໕, ໑໙໗) ວິຍ, ສມ຺ປິຓ຺ຑເນ ວາ, ເຕນ ຍຖາ ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕາທີສຸ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມປ຺ປກາສນວເສນ ຍຖານຸສນ຺ຘິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລຕິ ອເປກ຺ຂນໍ, ສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ ວາ ກໂຣຕິ. ຕຖາ ຫິ ນິຈ຺ຈສາຣາທິປຎ຺ຎາປການໍ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ວເສນ ອຸຏ຺ຐິຕາຍໍ ເທສນາ ນິຈ຺ຈສາຣາທິສຸຎ຺ຎຕາປກາສເນນ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາຍ ຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕິ.