ຣູປາວຈຣກຸສລໍ

ຈຕຸກ຺ກນໂຍ

ປຐມຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໐. ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣູປຠໂວ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໘; ໓.໓໑໒; ຘ. ສ. ໒໔໘; ປຏິ. ມ. ໑.໒໐໙), ຣູປຣາໂຄ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໓໖໓) ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປໂຍຄສມ຺ປາທິຕສ຺ສ ຣູປຊ຺ຌານສ຺ສ ຣູປຠວາຕິກ຺ກມສ຺ສປິ ອຸປາຍຠາວໂຕ ຍຖາ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຍໍ ນິຍໂມ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣວິກລຕາທີຫິ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ອນຠິນິປ຺ຜາທກສ຺ສປິ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ໂຄ ເອວາຕິ ອຍມ຺ປິ ນິຍໂມ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຍເທວ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ນິປ຺ຜາທກໍ, ຕສ຺ເສວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປາວຈຣກຸສລຠາໂວ, ນ ອນຠິນິປ຺ຜາທກສ຺ສາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປນ຺ໂນຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ນ ສພ຺ພສ຺ສ ກຸສລຊ຺ຌານສ຺ສາຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎສທ຺ໂທປິ ອຘິກາຣວເສນ ວິເສສນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກຸສລຊ຺ຌານສ຺ສ ມຄ຺ຄຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣູປູປປຕ຺ຕິຊນກສຠາໂວ ຣູປຠວວິປຈ຺ຈນສຠາໂວຕິ ຕສ຺ສປິ ວິປາກຘມ຺ມຠາເວ ສຕິປິ ສພ຺ພກຸສລາກຸສລສາຘາຣຓໍ ວິປາກຘມ຺ມຠາວສາມຎ຺ຎໍ ‘‘ວິປາກຘມ຺ມຠາໂວ ວິຍາ’’ຕິ ອຸທາຫຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມຎ຺ຎມ຺ປິ ຫິ ວິເສສໂຕ ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ໂວຫຣີຍຕີຕິ. ສພ຺ພສມາໂນຕິ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ນິປ຺ຜາທກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣວິກລຕາທີຫິ ອນິປ຺ຜາທກສ຺ສ ຈ ສພ຺ພສ຺ສ ຍຖາຘິຄຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສາຘາຣໂຓ. ເອເຕນ ອຸຕ຺ຕຣປທາວຘາຣຓສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາປິ ສຊາຕິຍາ ສາຘາຣໂຓ ອຎ຺ຎຊາຕິວິນິວຕ຺ຕິຍາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ອິມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕເຣ ທ຺ເວ ສທ຺ຘາ ຫິຣີ ຈ. ຍທິ ປຏິປທາຍ ສາເຘຕພ຺ພໂຕ ປຸຄ຺ຄລປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ເທສນາຍ ຠາເວນ຺ເຕນ ສມຍວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ. ປຏິປທາຣຫິເຕສຸ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເກສຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເກສຎ຺ຈີຕິ ສມຖຠາວນາຍ ກຕາຘິກາຣານໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄາຘິຄມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຘິຄຕຊ຺ຌານານໍ ປຏິສມ຺ຠິທາທໂຍ ວິຍ ມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ຕານິ ສມິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎານີຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສິທ຺ຘິໂຕ ອຎ຺ຎານິ. ເຕສຸປີຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິປທາຣຫິເຕສຸປິ. ນນຸ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄສິທ຺ຘສ຺ສປິ ອາຄມນວເສນ ປຏິປທາ ອຸປລພ຺ຠຕິເຍວ. ອິຕຣຖາ ‘‘ນ ກາມາວຈຣໍ ວິຍ ວິນາ ປຏິປທາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ‘‘ພຫຸຕຣໍ ໂລກິຍຊ຺ຌານມ຺ປິ ນ ວິນາ ປຏິປທາຍ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຈ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ? ນ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄຫຓໂຕ ປຸຄ຺ຄລວິເສສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ. ອຣິຍມຄ຺ຄສມິຊ຺ຌນກຎ຺ຫິ ຌານໍ ກສ຺ສຈິເທວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຕຣໍ ພຫຸຕຣໍ ໂລກິຍຊ຺ຌານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ຈ ອກຕາຘິກາຣສ຺ສ ນ ວິນາ ປຏິປທາຍ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ເຕສໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍມຄ຺ຄສິທ຺ຘສ຺ສປິ ຌານສ຺ສ ວິປາການໍ ວິຍ ກຸສເລນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສທິສຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອຕພ຺ພິປາກຕ຺ຕາ ຈ ນ ມຄ຺ຄາຄມນວເສນ ປຏິປທາ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເອວມສ຺ສ ປຏິປທາວິຣໂຫ ສິທ຺ໂຘ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘິກນວກເທສນາປິ ສຸຏ຺ຐຸ ນີຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຖາຍໍ ‘‘ໂລກິຍຊ຺ຌານມ຺ປີ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໒໗໗).

ວຏ຺ຏາສຍສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຕນຸກຣຓວເສນ ວິວຏ຺ຏາສຍສ຺ສ ວຑ຺ຒນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສໂສຘເນນ ອາສຍໂປສນ’’ນ຺ຕິ. ອາສຍໂປສນນ຺ຕິ ຈ ຌານຠາວນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ປຸພ຺ພໂຍຄາທິວເສນ ສິທ຺ຘາ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປທາ. ສາ ປນ ຕຓ຺ຫຸປຕາປວິຄເມນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສໂສຘເນນາ’’ຕິ.

ຖິນມິທ຺ຘາທີນນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉານໍ. ປຫານນ຺ຕິ ປຫາຍກໍ.

ຕໍສທິເສສູຕິ ມຫຄ຺ຄຕຠາວາທິນາ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິສທິເສສຸ.

ປີຕິສຸຂວນ຺ຕໍ ຌານໍ ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ອຣິສໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປີຕິສຸຂ…ເປ… ອກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ມຄ຺ຄສ຺ສປິ ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໂຕ ຕຖລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອສມ຺ໂມສຘມ຺ມນ຺ຕິ ອວິນາສຠາວໍ.

ທຸຕິຍຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໑-໑໖໒. ທິຏ຺ຐາທີນວສ຺ສ ຕໍຕໍຌານກ຺ຂເຓ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາປາທນໍ ວູປສມນໍ ວິຣຊ຺ຊນໍ ປຫານຎ຺ຈາຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕວິຕກ຺ກາທໂຍເຍວ ຌານງ຺ຄຠູຕາ ຕຖາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສາທໂຍຕິ ວິຕກ຺ກາທີນໍເຍວ ວູປສມາທິວຈນໍ ຎາຍາຄຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ວິຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ເອເຕນ ເອຕໍ ໂອຬາຣິກນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐາທີນວາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ອວິເສເສນ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ຕໍສຫຊາຕານຎ຺ຈ ວູປສມາທິເກ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທີນໍເຍວ ວູປສມາທິກໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ‘‘ອຘິກວຈນມຎ຺ຎມຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ທີເປຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐິຕານິປິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສມຕິກ຺ກມວຈນາທີນິ ປເຫຍ຺ຍງ຺ຄນິທ຺ເທສຕາສາມຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນ ສມູຫໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອວຍເວນ ສມຸທາໂຍປລກ຺ຂຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສໍ…ເປ… ຕໍ ທີປກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ອວຍເວນ ສມຸທາໂຍປລກ຺ຂຓໍ ວິນາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈເນນ ປີຕິວິຣາຄາທິວຈນານໍ ສວິສເຍ ສມານພ຺ຍາປາຣຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕສ຺ມິໍ ທສ຺ສິເຕຕິ ‘‘ຍາ ສທ຺ຘາ ສທ຺ທຫນາ’’ຕິອາທິນາ ຌານວິຠງ຺ເຄ ສມ຺ປສາທເນ ທສ຺ສິເຕ. ສມານາຘິກຣຓນິທ຺ເທເສເນວາຕິ ຕຕ຺ເຖວ ວິຠງ຺ເຄ ອຸທ຺ເທສປທຸທ຺ຘາຣາທີສຸ ສທ຺ຘາຌານານໍ ‘‘ສມ຺ປສາທນ’’ນ຺ຕິ ເອກາຘິກຣຓຕາວຈເນເນວ.

ໂອຬາຣິກງ຺ຄມຸເຂນ ‘‘ຕທນຸຘມ຺ມຕາ ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ຕໍຕໍຌານນິກນ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈນາທີຫິ ປກາສິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາປ຺ປຫານໍ ເອເຕສໍ ວູປສມນ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໗໙໙). ຍໂຕ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣສຸ ວິຣຕ຺ຕຠາວທີປກໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມວຈນນ຺ຕິ ຕທຸຠຍາຠາວທີປນໍ ປຸນ ກຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕິຍຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໓. ວີຣິຍໍ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄເຫສຸ ພ຺ຍາປາຣາກຣເຓນ ອຸເປກ຺ຂິຍຕີ’’ຕິ. ຄຫເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ ສງ຺ຂາເຣ ອຸເປກ຺ຂຕີຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ, ຕຖາປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາ. ຕສ຺ສາ ປນ ວິສຍໂຕ ປເຠໂທ ‘‘ອຏ຺ຐ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໗) ຍສ຺ສໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ປາຬິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ປຸຣິມກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ. ອາຍູຫນນ຺ຕິ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິເຫຕຸຠູຕໍ ກມ຺ມໍ. ປຏິສນ຺ຘິນ຺ຕິ ອາຍຕິໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ. ຄຕິນ຺ຕິ ຍາຍ ຄຕິຍາ ສາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຂນ຺ຘານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ. ອຸປປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ‘‘ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິໍ. ຊາຕິນ຺ຕິ ຊຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິໍ. ຊຣາມຣຓາທໂຍ ປາກຏາ ເອວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ປຎ຺ເຈວ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓສ຺ສ ວິສຍວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ເສສາ ເຕສໍ ເວວຈນວເສນ. ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຊາຕີ’’ຕິ ອິທຎ຺ຫິ ທ຺ວຍໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ເຈວ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຈ ເວວຈນໍ. ‘‘ຄຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ. ຊຣາທໂຍ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ.

ຠູຕສ຺ສາຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສ຺ສ. ເອເຕຫີຕິ ຌານຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕຣູເປຫິ.

ຈຕຸກ຺ກນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈກນຍວຓ຺ຓນາ

໑໖໗. ອາກາຣເຠທນ຺ຕິ ອາກາຣວິເສສໍ. ອເນກາກາຣາ ຫິ ຘມ຺ມາ, ເຕ ຈ ນິຣວເສສໍ ຍາຖາວໂຕ ຠຄວຕາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ປຏິ. ໓.໕). ທຸຕິຍຊ຺ຌານປກ຺ຂິກໍ ນ ປຐມຊ຺ຌານປກ຺ຂິກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານເມວ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກນຍາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຸປ຺ປເວສິໂນ. ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ກິໍ ສວິຈາຣຕາຍ ປຐມຊ຺ຌານປກ຺ຂິກໍ ອຸທາຫຸ ອວິຕກ຺ກຕາຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານປກ຺ຂິກນ຺ຕິ ສິຍາ ອາສງ຺ກາຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາສຸ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານເມວ ຠຊນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈ-ສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ອິເຘວ, ອຖ ໂຂ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາສຸປີຕິ ເທສນນ຺ຕເຣປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊ຺ຌານສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານປກ຺ຂິກຕ຺ຕາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຠຊນມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິຕກ຺ກວູປສມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕປິ ປຎ຺ຈກນຍສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ນນຸ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາຣິເຍວ ຌານານິ ວິຠຕ຺ຕານີຕິ ປຎ຺ຈກນໂຍ ນຕ຺ຖິເຍວາຕິ? ນ, ‘‘ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ ສມາຘີ’’ຕິອາທິນາ ສມາຘິຕ຺ຕຍາປເທເສນ ປຎ຺ຈກນຍສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ຈຕຸກ຺ກນຍນິສ຺ສິໂຕ ປນ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກນໂຍ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ຕຕ຺ຖາປິ ປຎ຺ຈກນໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາຕິ ຫິ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ວິຈາຣສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານຎ຺ຈ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣານນ຺ຕິ ຈ ວິນາ ສຫ ຈ ວິຈາເຣນ ວິຕກ຺ກປ຺ປຫາເນນ ອວິຕກ຺ກໍ ສຫ ວິນາ ຈ ວິຕກ຺ເກນ ວິຈາຣປ຺ປຫາເນນ ອວິຈາຣນ຺ຕິ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣຎ຺ຈາຕິ ວາ ຕິວິຘມ຺ປິ ສກ຺ກາ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ.

ທຸຕິຍນ຺ຕິ ຈ ວິຕກ຺ກຣຫິເຕ ວິຕກ຺ກວິຈາຣທ຺ວຍຣຫິເຕ ຈ ຎາຍາຄຕາ ເທສນາ. ທຸຕິຍໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວິຈາຣມຕ຺ຕຣຫິເຕປິ ທ຺ວຍປ຺ປຫານາຘິຄຕສມານຘມ຺ມຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກນຍນິທ຺ເທເສ ທຸຕິເຍ ວູປສນ຺ໂຕປິ ວິຕກ຺ໂກ ຕໍສຫາຍວິຈາຣາວູປສເມນ ນ ສມ຺ມາວູປສນ຺ໂຕຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣທ຺ວຍຣຫິເຕ ວິຍ ວິຈາຣວູປສເມເນວ ຕທຸປສມໍ ເສສຘມ຺ມສມານຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ຕຕິຍໍ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທຸຕິເຍນ ນິພ຺ພິເສສໍ ວິຠຕ຺ຕໍ. ທຸວິຘສ຺ສປິ ສຫາຍວິຣເຫນ ອຎ຺ຎຖາ ຈ ວິຕກ຺ກປ຺ປຫາເນນ ອວິຕກ຺ກຕ຺ຕໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ສມານນ຺ຕິ ສມານຘມ຺ມຕ຺ຕາປິ ທຸຕິຍນ຺ຕິ ນິທ຺ເທໂສ. ວິຈາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣທ຺ວຍຣຫິຕໍ ວິຍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອວິຕກ຺ກໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕໍ. ປຐມຊ຺ຌາເນ ວາ ສຫຈາຣີສຸ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣສຸ ເອກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐເມວ ໂທສໂຕ ທິສ຺ວາ ອຸຠຍມ຺ປິ ສຫາຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈກນເຍ ຕຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຕິຍໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ປຐມໂຕ ອນນ຺ຕຣຠາເວນ ປນສ຺ສ ທຸຕິຍຠາໂວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສຣູປໂຕ ປຎ຺ຈກນໂຍ ນ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ? ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍໂຕ. ຍຖານຸໂລມເທສນາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຕິ.

ປຏິປທາຈຕຸກ຺ກາທິວຓ຺ຓນາ

໑໗໖-໑໘໐. ຕທນຸຣູປຕາຕິ ຕສ຺ສ ປຐມາທິຊ຺ຌານສ຺ສ ອນຸຣູປສຠາວາ. ຍຖາລທ຺ຘຊ຺ຌານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປຓີຕໂຕ ທິສ຺ວາ ອສ຺ສາທຍມານາ ນິກນ຺ຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ວາ ຕທາຣກ຺ຂຠູຕາ ສຕິເຍວ ວາ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກຕາຍ ‘‘ຕທນຸຘມ຺ມຕາ ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ກທາຈີຕິ ຍທາ ປຐມໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖານິສິນ຺ໂນເຍວ ວິນາ ປໂຍຄນ຺ຕຣໍ ທຸຕິຍາທີນິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ອີທິເສ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໖. ກຸສລຊ຺ຌານສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ເສກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ເຕ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ ນາມາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ກສິຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ອາຣຸປ຺ປປາທກຕາ ຈ ທສ຺ສິຕາ ວິນາ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອາຣຸປ຺ປປາທກຕາຍ ວິນາ ນິໂຣຘປາທກຕາ ອຕ຺ຖີຕິ. ນິມ຺ມິນິຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ນິມ຺ມານວເສນ ຂິປ຺ປໍ ນິສນ຺ຕິ ນິສາມນໍ ອາໂລຈນໍ ອຘິຄໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ. ຕພ຺ຠາໂວ ‘‘ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິຠາໂວ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ຂິປ຺ປທສ຺ສນໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາ’’ຕິ.

ກສິຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຠິຠາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໔. ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ກສິຓາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕໍ ອາຍຕນໍ ກາຣຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກສິຓາຍຕນໍ, ຌານໍ. ອຖ ວາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນວເສສຜຣຓຏ຺ເຐນ ກສິຓຎ຺ຈ ຕໍ ອາຍຕນຎ຺ຈ ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນຠາວໂຕ ຈາຕິ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຌານໍ ກສິຓາຍຕນໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຕິປິ ອຠິຠາຍຕນານໍ ກສິຓາຍຕນຕ຺ເຕ’’ຕິ. ຠາວນາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຠາວນານິມິຕ຺ຕໍ, ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓຕາ ສຸວິສຸທ຺ຘນີລາທິຕາ ຈ, ຕເທວ ນານຕ຺ຕໍ. ຠາວນາ ເອວ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄຠູຕາ ຠາວນານິມິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ນານຕ຺ຕໍ ຠາວນານິມິຕ຺ຕນານຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສເສ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສໂຕ ນານາສຠາວາຕິ. ກສິຓນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຠວນກຠາວນານິມິຕ຺ຕນານຕ຺ຕໍ ກສິຓ…ເປ… ນານຕ຺ຕໍ, ຕໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຠິຠາຍຕນານິ ຠູຕກສິຓາຣມ຺ມຓານິ, ຠູຕກສິເຓສຸ ຈ ຍໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓນ຺ຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິຕານິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ ວຓ຺ຓາໂຠຄຣຫິເຕນ ປວຕ຺ຕິຕານິ ປຐມຕຕິຍາຠິຠາຍຕນານີຕິ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖານິ ວຓ຺ຓກສິຓາຣມ຺ມຓານິ. ຍທິ ເອວໍ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ປຎ຺ຈມາທີນໍ ໂກ ວິເສໂສຕິ ‘‘ປຎ຺ຈມາທີນິ ວຓ຺ຓໂຕ ຣມຓີຍຕຣານິ, ນ ຕຖາ ອິຕຣານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຸຣິມານິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐ ກສິຓາຣມ຺ມຓາເນວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເນສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວິໂມກ຺ເຂສຸ ຈ ປຐມທຸຕິຍວິໂມກ຺ຂາ ອຏ຺ຐ ກສິຓາຣມ຺ມຓາ. ຕຕິໂຍ ວຓ຺ຓກສິຓາຣມ຺ມໂຓ. ປຐມທຸຕິຍາປິ ວາ ວຓ຺ຓກສິຓາຣມ຺ມຓາ ເອວ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ນີລກສິຓາທິຣູປານິ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມຓມນຸຎ຺ຎຕາຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອນິຄ຺ຄຕິຕຠາເວນ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕຕິຍສ຺ສ ອິຕເຣຫິ ໂກ ວິເສໂສຕິ? ສຸຠາກາຣາໂຠໂຄ. ຕຕິໂຍ ເອວ ຫິ ສຸຠນ຺ຕິ ອາຠຸຊນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອິຕເຣຕິ.

ຎາຓໍ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາ. ວິຊ຺ຊມາເນປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ອວິຊ຺ຊມາເນປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓຕາ ອຠິຠວນສ຺ສ ກາຣຓໍ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ອຠິຠາຍຕເນສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວຓ຺ຓາໂຠຄສຫິຕານິເຍວ ຄຫິຕານີຕິ? ນ ຄຫິຕານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາຄເມສຸ. ຕຖາ ອປ຺ປມາຓານີຕິ ວຓ຺ຓາໂຠຄຣຫິຕານິ ຈ ສພ຺ພານິ ອປ຺ປມາຓານິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ວິສິຏ຺ຐານໍ ວຓ຺ຓາໂຠເຄນ ຣຫິຕານໍ ສຫິຕານຎ຺ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ມນສິ ກໂຣຕິ? ນ ເອກຊ຺ຌໍ, ວິສຸໍເຍວ ປນ ເຕສຸ ມນສິກາໂຣ. ຍທິ ວິສຸໍ ກຖເມກນ຺ຕິ? ປຣິຕ຺ຕຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓໍ ອຕິຣິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ, ນາຕິຣິຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຫິ ເອໂສ ປຣິຍາໂຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍທິທໍ ວຓ຺ຓາໂຠຄຊນິຕໍ ວິເສສໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎນ ເອກຕ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຕ຺ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕທນ຺ໂຕຄຘຘມ຺ມປ຺ປເຠທໍ ວິເນຍ຺ຍວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕານິ ເຈ ກທາຈິ ວຓ຺ຓວເສນ ອາຠຸຊິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ວຓ຺ຓາໂຠຄຣຫິຕານິ ສຫິຕານິ ຈ ວິສຸໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ວຓ຺ຓາໂຠຄຣຫິຕປຣິຕ຺ຕາຠິຠວເນ ຕໍ ສຫິຕປຣິຕ຺ຕາຠິຠວເນ ຈ ປຣິຕ຺ຕາຠິຠວນສ຺ສ ສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕິ ວຈນໍ, ເອໂສ ປຣິຍາໂຍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອວໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມປາຐວິເສສໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິໂຣຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມປາຐານໍ ອວິໂຣຘໍ ອຘິປ຺ປາຍວິຠາວເນນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ອຠິຘມ຺ເມ ວຓ຺ຓາໂຠຄຣຫິຕານິ ສຫິຕານິ ຈ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປນ ‘‘ອຸຠຍານິ ເອກຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕເທຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອາຄຕສ຺ສາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອາຄຕສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ອວຈນໂຕຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ອວຈນໂຕ. ຍທິປິ ວິໂມກ຺ຂາ ວິສຸໍ ເທສິຕາ, ກສິຓາຍຕນຠາໂວ ວິຍ ປນ ອຠິຠາຍຕນານໍ ວິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈຕາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ອຠິຠາຍຕນວິໂມກ຺ຂານໍ ອິຘາປິ ສງ຺ກໂຣ ທຸນ຺ນິວາໂຣຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພວິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈສາຘາຣຓວຈນຠາວໂຕ’’ຕິ. ເຕນ ຍຖາ ອຠິຠາຍຕນເທສນາຍໍ ອຠິຠາຍຕນກິຈ຺ຈານິ ນິຣວເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອວໍ ວິໂມກ຺ຂເທສນາຍໍ ວິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈານີຕິ ອິຘ ເຕສໍ ອສງ຺ກໂຣເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເຍ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວວຕ຺ຖານໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມປາຐເຠເທ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ກິເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນນຸ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກສ຺ມາ ປນ ຍຖາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປານໍ ອນຠິຠວນີຍໂຕ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ຕໍ ຕສ຺ສ ກາຣຓວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ອິຘ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຈ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໖໕) ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິເຍວ ຫິ ອຠິຠວນີຍານີຕິ. ອຎ຺ຎເຫຕຸກນ຺ຕິ ເທສນາວິລາສໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຠິຠວນີຍເຫຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎເຫຕຸກໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕອຣູປສຎ຺ຎິຕາຍ ເອວ, ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວິຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປສຎ຺ຎິຕາຍ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຠູຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ຎາຓຸຕ຺ຕຣານໍ ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທເນນ ອປ຺ປນານິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຠິຠໂວ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠູຕຠາວມນ຺ຕເຣນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາຐທ຺ວຍວິເສສສ຺ສ ເທສນາວິລາໂສ ກາຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນາວິລາໂສ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕວວຕ຺ຖານວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເທສນາວິລາໂສ ຫິ ນາມ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ວິຊ຺ຊມານສ຺ເສວ ປຣິຍາຍສ຺ສ ວິຠາວນໍ ນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣວວຕ຺ຖານໍ ເທສນາວິລາສນິພນ຺ຘນມາຫ. ຕຖາ ເຈວ ຫິ ປຸຣໂຕ ເທສນາວິລາໂສ ວິຠາວິໂຕ.

ອຠິຠາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິໂມກ຺ຂກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔໘. ຕນ຺ຕິ ‘‘ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເກສາທິວຓ຺ຓມາຫ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຂລມຓ຺ຑລາທິ ວິຍ ປຣມ຺ປຣາຍ ຌານສ຺ສ ກາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຌານສ຺ສ ເຫຕຸຠາເວນາ’’ຕິ ອາຫ. ເຍນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣູປວິເສເສນ. ວິສິຏ຺ເຐນາຕິ ອຕິສຍປ຺ປຕ຺ເຕນ ‘‘ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໖໐ ອາທໂຍ; ວິຠ. ໖໒໕) ວິຍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ຣູປຌາເນນ. ‘‘ວິສິຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຫິ ອຕິສຍຣູປຍຸຕ຺ໂຕ ຣູປີຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ປຖວີກສິຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໔໙໙) ຌານານເມວ ກສິຓຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ. ສຸຕ຺ເຕ ອາຣມ຺ມຓານໍ ກສິຓຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ ‘‘ປຖວີກສິຓເມໂກ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໖໐; ອ. ນິ. ໑໐.໒໕).

ວິໂມກ຺ຂກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕໑. ອຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ວາ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາ, ອຸເປກ຺ຂາຕິ ອຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ, ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາຕິປິ ເອຕາສໍເຍວ ນາມນ຺ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໙໔໗) ຫິ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ວກ຺ຂຕີຕິ. ອປ຺ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຕປິ ເອກໍ ກຕິປເຍ ວາ ສຕ຺ເຕ ໂອທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປາທິອຸປາທານວິສເຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຖມປ຺ປມາຓໂຄຈຣາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວເສນາ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປິ ຍຖາ ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາຕິ ສຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕາຍປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປາທານວເສນ, ເອວໍ ສຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕານມ຺ປິ ເມຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕາປິ ສິຍາຕິ ເຈ? ນ, ອປຣາມສນວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ເມຕ຺ຕາທີນໍ ສອຸປາທານຄ຺ຄຫຓາສມ຺ຠວໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປຣາມາສາ’’ຕິອາທິ.

ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອສຸຠກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖໓. ‘‘ເອກາຫມຕໍ ວາ ທ຺ວີຫມຕໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໙; ມ. ນິ. ໑.໑໑໒) ວຸຕ຺ຕາສຸ ນວສຸ ສິວຖິກາສຸ ວຓ຺ຓວເສນ ປວຕ຺ຕຊ຺ຌານໍ ສິວຖິກາວຓ຺ຓຊ຺ຌານໍ. ນນຸ ເຈຕສ຺ສ ວຓ຺ຓກສິເຓຫິ ຄຫຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ອສຸເຠຫີຕິ? ນ, ສິວຖິກາວຓ຺ຓໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍ ປຏິກູລຕ຺ຕໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ວຓ຺ຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຏິກູລມນສິກາຣສາມຎ຺ເຎນາ’’ຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສິວຖິກາວຓ຺ຓຊ຺ຌານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຕມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອສຸຠກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປາວຈຣກຸສລວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຣູປາວຈຣກຸສລກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖໕. ຣູປນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣູປເຫຕຸ ຣູປາຘິກຣຓໍ. ຣູປາຣູປນິມິຕ຺ເຕສູຕິ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ຈ ປຖວີກສິຓາທິນິມິຕ຺ເຕສຸ ຈ. ຕທາຣມ຺ມຓຊ຺ຌາເນສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ ຣູປມ຺ປິ ວາ ຣູປຘມ຺ມາຣມ຺ມຓານມ຺ປິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ຣູປາທີສູຕິ ຣູປາຣູປນິມິຕ຺ຕຕທາຣມ຺ມຓຊ຺ຌາເນສຸ ຣູປປຏິພທ຺ຘຘມ຺ເມສຸ ຈ. ອນາວຊ຺ຊິຕຸກາມຕາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫານໍ…ເປ… ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ສມຕິກ຺ກໂມຕິ ເອເຕນ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພຕ຺ເຕນ ຣູປາວຈຣກຸສລານໍ ຣູປາວຈຣວິປາກກິຣິເຍຫິ ວິເສສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ ອນຘິຄຕຠາວໂຕ. ເຍສຎ຺ຫິ ຣູປສຎ຺ຎາທີນໍ ອຣູປຠາວນາຍ ສມຕິກ຺ກມາທິໂກ ລພ຺ຠຕິ, ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຣູປຠາວນາຍ ອຠາເວ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍາຕິ ເອກນ຺ຕຣູປນິສ຺ສິຕາ ອວສິຏ຺ຐປຣິຕ຺ຕວິປາກສຎ຺ຎາທໂຍ.

ອາເນຎ຺ຊສນ຺ຕສມາປຕ຺ຕິສຸຂານຸຠວນຠວວິເສສູປປຊ຺ຊນາທໂຍ ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປສຎ຺ຎາ…ເປ… ນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອິຘ ອຸຄ຺ຆາຏິຕກສິຓວເສນ ປຣິຕ຺ຕານນ຺ຕຕາ ໂຫຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕກສິຓຸຄ຺ຆາຏິເຕ ກຖມາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວຈນນ຺ຕິ? ຕຕ຺ຖາປິ ອນນ຺ຕຜຣຓສພ຺ຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນນ຺ຕຜຣຓຕາສພ຺ຠາເວ’’ຕິ. ຍທິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຜຣຓຕາ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມຍວວຕ຺ຖາປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ຌານຠາວນາກາຣມາຫ.

໒໖໖. ອຸຄ຺ຆາຏຠາໂວ ອຸຄ຺ຆາຏິມໍ. ຍຖາ ປາກິມໍ.

໒໖໘. ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕວິຎ຺ຎາຓາຕິກ຺ກມໂຕ ຕຕິຍາຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອາຄມໂຕ ຈ ຕທຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕທຕິກ຺ກມໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕີນໍ ອາຣມ຺ມຓາຕິກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວິເສສໂຕ ອາຣມ຺ມເຓ ໂທສທສ຺ສນໍ ຕເທວ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ຍຸຕ຺ຕິ, ອາຣມ຺ມເຓ ປນ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຌານມ຺ປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຠາວນາຍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິຄມນໍ ອປນຍນໍ ວິຠາວນາ. ປາຬິຍນ຺ຕິ ວິຠງ຺ເຄ. ນນຸ ຈ ປາຬິຍໍ ‘‘ຕຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ຕຎ຺ເຎວວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິເສສວຈເນນ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ອຣູປາວຈຣກຸສລກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຕຠູມກກຸສລວຓ຺ຓນາ

໒໖໙. ສຕ຺ຕຫິ ມຫາວາເຣຫີຕິ ປຏິຈ຺ຈສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິສ຺ສຍສໍສຏ຺ຐສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຎ຺ຫາວາເຣຫິ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີຍອນຸໂລມປຈ຺ຈນີຍປຈ຺ຈນີຍານຸໂລມາທິນຍາ ອນຸໂລມາທິນຍາ. ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕມາທໂຍ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ໂລເກ ໂຄຕ຺ຕານິ ມູລຠູຕານິ, ຕຖາ ກຏ຺ຐກລາປາທໂຍ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີເສວ ຈຣຓານີຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຕສນ຺ຕິ ຠພ຺ພາຠພ຺ພານໍ. ທ຺ວາຣສີເສນ ທ຺ວາຣວນ຺ຕານິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຕໍຕໍທ຺ວາຣານິ ວາ ກາຍາທີນີ’’ຕິ. ອຈິຕ຺ຕີກາເຣນ ວາ ກຕໍ ຫີນໍ, ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂເນນ ກຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈກຕໍ ປຓີຕໍ. ອາມິສກິຎ຺ຊກ຺ຂາທິເຫຕຸ ວາ ກຕໍ ຫີນໍ, ປຸຎ຺ຎຜລກາມຕາຍ ກຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພມິຈ຺ເຈວ ອຣິຍຠາເວ ຐິເຕນ ກຕໍ ປຓີຕໍ. ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິໂລເຠນ ວາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຫີນໍ, ອໂລຠຊ຺ຌາສເຍນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ, ປຣຫິຕາຍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ປຓີຕໍ. ປຣິຕ຺ຕກຕໍ ວາ ຫີນໍ, ມຕ຺ຕໂສ ກຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ, ອຘິມຕ຺ຕໂສ ກຕໍ ປຓີຕໍ. ມຫຄ຺ຄເຕສຸ ປນ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕໍ ຫີນໍ, ນາຕິສຸຠາວິຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ, ສຸຠາວິຕໍ ວສິປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຓີຕໍ. ອິເມສຸປິ ເອເກກສ຺ສ ຫີນາທິກສ຺ສ ອາຍູຫນນານຕ຺ຕາທິວເສນ ຫີນາທິເຠໂທ ລພ຺ຠຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວເສນາຕິ ໂຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປຠາວິໂຕ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍຠາໂວ, ໂສ ຕໍນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕຠູມກກຸສລວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລວຓ຺ຓນາ

໒໗໗. ‘‘ເກນຏ຺ເຐນ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ປຏິສມ຺ຠິທາວຈນໍ (ປຏິ. ມ. ໒.໔໓) ອຏ຺ຐກຖາຍ ອາຠຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕິວິໂຘປິ ອນຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ໂລກໍ ຕຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ຕໍ ຕີຫິ ປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລກໍ ຕຣຕີຕິ ເອເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອເກກສ຺ມິໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕຄມນາທິຕາຍ ມຄ຺ຄາທີສຸປິ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ມຄ຺ເຄເຍວ ວາ ຕິວິໂຘປິ ອຕ຺ໂຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນຕິວຕ຺ຕນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຕາ ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນໍ ອາເສວນາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຠາວນາວິເສເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈເຕ ຠາວນາວິເສສາ ສໍກິເລສໂວທາເນສຸ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ເຏສຸ ຈ ຕໍຕໍອາທີນວານິສໍສທສ຺ສນຠູຕາຍ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປາທິເຕນ ຎາຓວິເສເສນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ…ເປ… ວຑ຺ເຒຕີ’’ຕິ.

ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ສາຂາຍ ອາຘາຣຠາເວນ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລຎາຓຜລງ຺ຄານໍ ນິສ຺ສຍວຈນໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ຕໂຕເຍວ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ປຕິຏ຺ຐາຠາວໂຕ. ອຣິຍຜລສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ຫິ ອຣິຍາ ກຕກິຈ຺ຈາ ສຸຏ຺ຐຸ ນິພ຺ພິນ຺ນສພ຺ພຠວາປິ ຈິຣຕຣໍ ໂລເກ ປຣຫິຕາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກິເລສານໍ ໂອຘິໂສ ປຊຫນກາປິ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ອວິເສເສນ ສພ຺ພາກຸສລານໍ ສພ຺ພກຸສລປຏິປກ຺ຂຕາຍ ອຎ຺ຎມຄ຺ຄປ຺ປຫາຕພ຺ເພສຸປິ ເກນຈິ ປຫານາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຕໍ ປຫານາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕເຣສໍ ວິຊ຺ຊຸໂຕຠາເສນ ວິຍ ຕມສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ເຍນ ປາຬິຍໍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຎາຓານໍ ວິຊ຺ຊູປມຕາ ທສ຺ສິຕາ. ຍທິ ເອວໍ ອຸປຣິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ກິເລສາ ອິຕເຣຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ນ ເຕສໍ ສມຸຈ຺ເຉທວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ເພ ທສ຺ສນມຄ຺ໂຄ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ເອວ ເຕ ສິຍຸໍ. ອຖ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ເຍນ ‘‘ວິຊ຺ຊຸໂຕຠາເສນ ວິຍ ຕມສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາຍ ເອວ ສິທ຺ຘໍ ນ ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ຕທງ຺ຄວເສນ ກິເລເສ ປຊຫຕີຕິ. ວິກ຺ຂມ຺ຠເນປິ ເອເສວ ນໂຍ, ອນຸໂລມຎາເຓເນວ ຕສ຺ສ ສາຕິສຍໍ ສາຘິຕຕ຺ຕາ. ອຖ ປນ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ເອວ ກິເລສາ ອິຕເຣຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕສໍ ອິຕຣຠາໂວວ ນ ສິຍາ, ນ ຈ ອນປາຍຄມນີຍາ ນາມ ກິເລສາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ກິເລສາ ເຕນ ວິຊ຺ຊຸໂຕຠາເສນ ວິຍ ຕໂມ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພຍໍ ‘‘ອິຕເຣສໍ…ເປ… ສມຸຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ. ໂລກິຍຊ຺ຌານມ຺ປິ ນ ວິນາ ປຏິປທາຍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທໍ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ເນຕພ຺ພໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອກຕາຘິກາຣສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ຈ ສປ຺ປເທສຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນນຸ ຈ ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ສມິຊ຺ຌມານມ຺ປິ ຌານໍ ມຄ຺ຄປຏິປທາວເສນ ປຏິປທາສຫິຕເມວາຕິ. ນ ວິນາ ປຏິປທາຍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ເຕເນຕໍ ວຈນໍ ນິປ຺ປເທສເມວາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖຕາ ປາຬິໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕ…ເປ… ກຕາ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ໂກຈີຕິ ອວິເສສວຈນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອປວາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສກິໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາທິມາຫ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ປຣິຊານນໍ. ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນາທີນນ຺ຕິ ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓປຏິເວຘນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານານໍ. ກິຈ຺ຉສິທ຺ຘິໂຕຕິ ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນາທີນໍ ເກສຎ຺ຈິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາ ກິຈ຺ຉສິທ຺ຘິໂຕ. ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍວາຣາທີສຸປິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ. ສຸຂສິທ຺ຘິຍມ຺ປີຕິ ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນາທີນໍ ກິຈ຺ຉສິທ຺ຘິ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວທນ຺ຘຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠາເວ ອເນກນ຺ຕິກາ. ວິປສ຺ສນາສຫຄຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປນ ມນ຺ທຕາ ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອຕທນ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິປທາຍາຕິ ເອເຕນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຈິຣາຈິຣປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຂິປ຺ປທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິມານນ຺ຕິ ປຸຣິມວາຣານໍ, ລກ຺ຂຓປຏິເວຘາທີນໍເຍວ ວາ. ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠເນ ສຕິ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາຠາໂວ, ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາຕິ ນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວາຣຕາວເສນາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ສຸຂາປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ ອຸກ຺ກໍສວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ວິສໍວາທນເຠທນານິຏ຺ຐານຕ຺ຖນິໂຍຊນານໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສິເນຫວິຣເຫເນວ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ມຸສາວາທາທີນໍ ວິສໍວາທນາທິກິຈ຺ຈຕາຍ ລູຂຕາ ຈ ອປຣິຄ຺ຄຫຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວິຣຸທ຺ຘສຠາວຕ຺ຕາ ສມ຺ມາວາຈາຍ ສິນິທ຺ຘຠາວຕາ ປຣິຄ຺ຄາຫກສຠາວຕາ. ສທ຺ຘາວິເສສໂຍຄໂຕ ວາ ຕສ຺ສາ ສິນິທ຺ຘຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຊີວມາໂນ ວາ ສຕ຺ໂຕ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວາ ໂວທາຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ສຍໍ ວາ ໂວທາຍຕີຕິ ໂວທານໍ.

໒໘໕. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ປຕິຏ຺ຐານໍ. ອວເສສກິເລສາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ອາຍູຫນາ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ປຕິຏ຺ຐານໍ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ອາຍູຫນາ. ລີນວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນ ອາຍູຫນາ. ກາມສຸຂານຸໂຍຄວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ. ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄວເສນ ອາຍູຫນາ. ສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ປຕິຏ຺ຐານໍ. ສພ຺ພໂລກິຍກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອາຍູຫນາຕິ ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປກາຣນ຺ຕເຣສຸ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕານໍ ວເສນປິ ປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຖ ວາ ກິເລສຄ຺ຄຫເຓນ ຕຓ຺ຫາສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣາ ຄຫິຕາ ຕໍສຠາຄຕາຍ ຕເທກຏ຺ຐຕາຍ ຈ. ຕຖາ ອຠິສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓນ ອວເສສກິເລສອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສພ຺ພໂລກິຍກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣາ. ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈກາມສຸຂຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄານໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕຫິ ນ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ປຕິຏ຺ຐານາຍູຫເນ ວຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີນໍ ຕຕ຺ຖ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕໍ ທີເປຕຸໍ ຕທຸຠຍວເສນປິ ໂຍຊນາ ກຕາ. ນຍທສ຺ສນໍ ວາ ເອຕໍ ຕຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວມິຕເຣປິ ປກາຣາ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໔.໑໑໒, ໑໑໔) ອງ຺ຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຖຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໒໙໙. ມຸສາວາທາທີນິ ຠາສມາໂນ ກໂຣຕິ ນາມ ກິໍ ວກ຺ຂມານໍ ກິຣິຍໍ, ກາ ປນ ສາຕິ? ມຸສາວາທາທິກິຣິຍາຕິ ວິທິໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໓໐໑. ນິປ຺ຜາທິຕປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍານໍ. ກຸຫນວຕ຺ຖູນີຕິ ປາປິຈ຺ຉຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລູຂຈີວຣາທິເສວນວເສນ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ອຣຫາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໒໒໔) ອຕ຺ຕານໍ ອຣິຍຄຸຓສາມນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຓນວເສນ ວິເສສລາຠິໂນ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຫຣຓວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ປເຣສໍ ວິມ຺ຫາປນກາຣຓານິ ກຸຫນວຕ຺ຖູນິ.

໓໔໓. ສຕິປິ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕນາມລາເຠ ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິປສ຺ສນາ ອນິມິຕ຺ຕນາມິກາຕິ ອາຄມນໂຕ ມຄ຺ໂຄ ອນິມິຕ຺ຕນາມໍ ນ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ປນ ສຄຸຓາຣມ຺ມເຓຫິ…ເປ… ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາຄມນໂຕ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຄຸຓໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ຕໍນາມາຠາໂວ ນ ກທາຈິປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນາມຕ຺ຕຍປາຣິປູຣິເຫຕຸອາຄມນໂຕ ນາມລາໂຠຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓນາມສິທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ສພ຺ພວິໂມກ຺ຂມຸຂາຄຕານມ຺ປິ ມຄ຺ຄານໍ. ນາມຕ຺ຕຍໂຍໂຄຕິ ສຸຎ຺ຎຕາປຓິຫິຕານິມິຕ຺ຕນາມໂຍໂຄ. ວວຕ຺ຖານໍ ອສງ຺ກໂຣ.

໓໕໐. ນິມິຕ຺ຕຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ ເຕຫິ ສນິມິຕ຺ຕາ ສວິຄ຺ຄຫາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ອຠາວິຕຠາວນສ຺ສ ຠາວິຕຠາວນສ຺ສ ຈ ອຸປຏ຺ຐຫນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມູຫາທີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ຈ ‘‘ວິໂມກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໐) ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ວິໂມກ຺ເຂ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນໍ ອາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕຠາວາຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຈ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂຠາໂວ ປຣິຍາເຍນາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາຍ ຕສ຺ສາ ອນິມິຕ຺ຕຠາວາຠາໂວ ອຕ຺ຖິ ເອວ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕນາມທານາຠາໂວ’’ຕິ ຈ ນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ອນິມິຕ຺ເຕນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນາມໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ປຣິຍາຍສິທ຺ຘໍເຍວ ປນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ອນິມິຕ຺ຕຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໂສຘນວເສນາຍມນຸໂຍໂຄ ກໂຕ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອນິມິຕ຺ຕຠາວາຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕໍ…ເປ… ທີປິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕີຕິ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຸປໂມປມິຕພ຺ພານໍ ສມ຺ພນ຺ຘມາຫ. ນ ມຄ຺ຄາຘິປຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ ອຘິປຕິ ມຄ຺ຄາຘິປຕີຕິ ຉນ຺ທຈິຕ຺ຕານໍ ອຍໍ ສມຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ເຕຫິ ມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ຉນ຺ທຈິຕ຺ເຕຫິ ມຄ຺ໂຄ ອຘິປຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄາຘິປຕີຕິ ອຍໍ ສມຎ຺ຎາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍ ຉນ຺ທຈິຕ຺ຕານໍ ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາ.

ຌານສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມກຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລາທີນມ຺ປິ ມຄ຺ຄສມ຺ປໂຍຄໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມກຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຕິປິ ປຈ຺ຈນີກາມສເນ ນ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຕໍ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ຍຖາ ສຣສຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຣສປ຺ປຘາໂນ’’ຕິ. ທ຺ວີຫີຕິ ສຣສປຈ຺ຈນີເກຫິ. ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ເຂຫີຕິ ອາຄມນນິຣເປກ຺ເຂຫິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຣສໂຕວ ນາມລາເຠ ອວວຕ຺ຖານາປຕ຺ຕິ ສພ຺ພສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສພ຺ພນາມຠາວາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ອຕ຺ຕາຠິ…ເປ… ມຄ຺ຄາຕິ ເຕນ ອາຄມນໂຕ ນາມລາຠສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກໂຕ ນາມລາຠຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຣສນ຺ຕເຣຕິ ອນິມິຕ຺ຕຠາວາທິເກ. ປຈ຺ຈນີກສຫິເຕນ ສຣເສນາຕິ ສຸຎ຺ຎຕາປ຺ປຓິຫິຕຠາເວຫິ ຕທາຄມເນຫິ. ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓານິວາຣຓາຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ອນິເສຘນໂຕ. ສຸຎ຺ຎຕາປ຺ປຓິຫິຕສ຺ເສວ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອິຘ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຂາເຣຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ສິຍາ, ລກ຺ຂເຓຫິ ເອວ ວຸຏ຺ຐານໍ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ລກ຺ຂຓປຏິເວໂຘ ນ ສິຍາ ອຕທາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຫິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬນາວສວຕ຺ຕນາກາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓໂວຫາໂຣ.

ອາກາຣວນ຺ເຕສຸ ຄຫິເຕສຸ ຕທາກາໂຣປິ ຄຫິໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ລກ຺ຂຓານິປິ ປຏິວິທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ ຕທາກາຣສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫຓໂຕ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ‘‘ສງ຺ຂາເຣສູ’’ຕິອາທິນາວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຘິປ຺ປາເຍນ. ວິສຸນ຺ຕິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລໍ

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈຘາ ອຸທ຺ທິສຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອຊ຺ຌຕ຺ຕທຸກວເສນ ຣູປທຸກວເສນ ຈ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈ ນິມິຕ຺ຕວຈເນເນວ ອຸທ຺ທິສຕິ ປວຕ຺ຕສ຺ສປິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພຕາສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ. ເຕເນວ ອຸປາທິນ຺ນານຸປາທິນ຺ນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ‘‘ອຍໍ ຕາວ ນິມິຕ຺ເຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ນິມິຕ຺ຕວເສເນວ ນິຄເມຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ, ປວຕ຺ຕໍ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິວິເສສນ຺ຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ອສທິສຕໍ. ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາສງ຺ຂາຕາ ວິຕກ຺ກາທິວິຣາຄຠາວນາ ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາວິຣາຄຠາວນາ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ປາທກຊ຺ຌານາທິກສ຺ສ. ອຕພ຺ຠາວໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຣາຄຠາວນາຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ມຄ຺ຄາສນ຺ນາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕ຺ເຕ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມາທິຊ຺ຌານິກຕາ ຈ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກຕາ ເອວ ຈ ຕພ຺ພເສນ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ວິເສໂສຕິ ເຕສໍ ນິຍເມ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ປຘານກາຣຓຎ຺ຈ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ, ນ ເອວໍ ປາທກຊ຺ຌານາທໂຍຕິ.

ອິທານິ ອປາທກປຐມຊ຺ຌານປາທການໍ ປກິຓ຺ຓກສງ຺ຂາຣປຐມຊ຺ຌານານິ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕານຎ຺ຈ ມຄ຺ຄານໍ ເອກນ຺ເຕນ ປຐມຊ຺ຌານິກຠາວໂຕ ວິປສ຺ສນານິຍໂມເຍເວຕ຺ຖ ເອກນ຺ຕິໂກ ປຘານຎ຺ຈາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ວິປສ຺ສນານິຍເມເນວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຕເຣຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກາທິມຄ຺ຄາ. ປາທກຊ຺ຌານາຕິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອງ຺ຄານໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາວິຣາຄຠາວນາຠູຕາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕນ ປາທກຊ຺ຌາເນນ ອາຫິຕວິເສສາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຌານງ຺ຄາທິວິເສສນິຍາມິກາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປາທກຊ຺ຌານວິປສ຺ສນານິຍເມຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕນ ປາທກຊ຺ຌາເນນ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕນ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌາເນນ ອຸຠຍສພ຺ຠາເວ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ອາຫິຕວິເສສາ ວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ເສສວາເທສຸປິ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ປາທກຊ຺ຌານສງ຺ຂາເຣສູຕິ ປຐມຊ຺ຌານສງ຺ຂາເຣສຸ. ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍຕໍວິຣາຄາວິຣາຄຠາວນາຠາເວນາຕິ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິຣຊ຺ຊນາວິຣຊ຺ຊນຠາວນາຠາເວນ. ເຕນ ອາຣມ຺ມຓຊ຺ຌານສ຺ສປິ ວິປສ຺ສນາຍ ວິເສສາຘານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຕມາຫ.

ປາທກຊ຺ຌານສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານານິເຍວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິວິເສສານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ກາຣຓນ຺ຕິ ປາທກຊ຺ຌານສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານຸປນິສ຺ສໂຍ, ຕສ຺ສ ສພ຺ຠາເວ. ຕທຠາວາຠາວໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຠາວາຠາວໂຕ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣຸປ຺ເປ ອຣູປຊ຺ຌານເມວ ປາທກໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກວຊ຺ຊານ’’ນ຺ຕິ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ໂອຬາຣິກງ຺ຄາຕິກ຺ກມນູປນິສ຺ສຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ອຘິຏ຺ຐານາຣມ຺ມຓຠູຕາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທໂຍ. ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຌານງ຺ເຄຫິ. ‘‘ຕໍຕໍວາເທຫິ ປຎ຺ຎາປິຍມານານິ ປາທກຊ຺ຌານາທີນິ ວາທສຫຈາຣິຕາຍ ‘ວາທາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕໂຍເປເຕ ວາເທ’’ຕິ ອາຫ. ວທນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ວາ ວາທກຣຓຠູຕານິ ປາທກຊ຺ຌານາທີນິ ວາທາ.

ວິປາກສນ຺ຕານສ຺ສ…ເປ… ສຸສງ຺ຂຕຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ກມ຺ມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສາຘານໍ ກໂຣຕີຕິ ທີເປຕິ. ຍໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສນ຺ຕາເນ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຖ.

ປຸຣິມານຸໂລມໍ ວິຍ ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ໂຄຕ຺ຣຠຸຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸໂລມໂຕ ປຸຣິມອນຸໂລມຎາຓໍ ຕໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸໂລມໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ເອວໍ. ຕທປີຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸໂລມຎາຓມ຺ປິ ອຎ຺ຎໍ ອນຸໂລມຎາຓເມວ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສາ ຠູມີຕິ ສາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕາ ກິເລສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ຠູມິ. ເອໂກ ຠໂວຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເຕນ ສຕ຺ຕ ຠເວ ທ຺ເວ ຠເວຕິ ອິທມ຺ປິ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ເນຕພ຺ພຕ຺ຖໍ, ນ ຍຖາຣຸຕວເສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ເອກວາຣໍ ກາມາວຈຣເທເວສຸ ເອກວາຣໍ ມນຸສ຺ເສສູຕິ ເອວມ຺ປິ ມິສ຺ສິຕູປປຕ຺ຕິວເສນ ເຕສຸ ເອກິສ຺ສາ ເອວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຍໍ ປນ ‘‘ນ ເຕ ຠວໍ ອຏ຺ຐມມາທິຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໙; ສຸ. ນິ. ໒໓໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ກາມາວຈຣຠວໍເຍວ ສນ຺ຘາຍາຫ. ມຫຄ຺ຄຕຠວານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຠເວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກາມາວຈຣເທວມນຸສ຺ສຠວານໍ ມິສ຺ສກວເສເນວ, ຕສ຺ມາ ກາມຘາຕຸຍໍ ເຍ ທ຺ເວ ຠວາຕິ ກາມາວຈຣເທວມນຸສ຺ສວເສນ ເຍ ທ຺ເວ ຠວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມວິກປ຺ເປສຸ ປຸຄ຺ຄລເຠເທນ ປຏິປທາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ຈລຕີຕິ, ກສ຺ສຈິ ນ ຈລຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈລຕິ ເອວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓມນ຺ຕເຣນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໐ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລປກິຓ຺ຓກກຖາ) ‘‘ຍຖາ ຈ ປຏິປທາ, ເອວໍ ອຘິປຕິປິ ຈລຕິ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຏິປທາສຸ ອເຠເທນ ຄຫິຕາສຸ ເອກນ຺ເຕນ ຈລນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ‘‘ຈລຕິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນ ຈລຕີ’’ຕິ ຕຕິຍວິກປ຺ໂປ ຈລນາວຘາຣໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມມຄ຺ຄວີສຕິມຫານຍວຓ຺ຓນາ

໓໕໗. ຌານມຄ຺ຄາທິປຣິຍາເຍຫິ ກຖິເຕ ໂພຊ຺ຌນກາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ວິເສສໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ຌານໍ ຠາເວມິ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຍສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ’’ຕິອາທິມາຫ.

໓໕໘. ອຸປນິສ຺ສຍວເສນາຕິ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ປຸພ຺ພຠາຄາຠິສງ຺ຂາເຣນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕທນຸຣູປພລາຕິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍລາເຠນ ສຕ຺ຕິວິເສສໂຍຄມາຫ. ຍທິ ປຸພ຺ພຠາຄາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ຉນ຺ທາທີນໍ ອຘິປຕິຠາໂວ, ກິມຕ຺ຖເມເຕເຍວ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ, ນນຸ ສທ຺ຘາທີນມ຺ປິ ປຸພ຺ພຠາຄາຠິສງ຺ຂາໂຣ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເສສຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຕໍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ສາຕິສຍມນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພຠາວຣຫິຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສທ຺ຘາທໂຍປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ຕຍນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ປນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ສມຘຸເຣນ ອຎ຺ເຎນ ວິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຠາໂວ ນ ເຕສໍ ຍຖາ ຉນ຺ທາທີນນ຺ຕິ ເຕເຍວ ອຘິປຕິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຫຊາຕາຘິປຕິປຈ຺ຈຍານໍ ວິເສໂສ ປຣິພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ຈຕຸມຄ຺ຄນຍສຫສ຺ສວຓ຺ຓນາ

໓໖໒. ມານສ຺ສ ທິຏ຺ຐິສທິສາ ປວຕ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ອຘິປຕິ ວິຍ ອຎ຺ຎາຘິປຕິນາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ເອກເທສ…ເປ… ອຸປມາ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພສາມຎ຺ເຎນ, ອິຕຣຖາ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມເນ ອນ຺ຘກາຣາວຕ຺ຖຣຓໍ ວິຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຕິໂຣຘາເນ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທກຕມປ຺ປວຕ຺ຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎ ອຎ຺ເຎ. ‘‘ອານີຕໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິ ປຣິຓາເມຕພ຺ພາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ນ ອຸປມາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ນ ອຸປມາຍ ວຸຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ນເຍນ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປມາຍ ນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອວຍວາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍນ ເຕ ເຈຕສິ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອເຕຕິ ຈ ເຈຕສິກາຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ປນ ‘‘ຜສ຺ສິກາ’’ຕິອາທິນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຸສລກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.