໑. ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕໙. ສມິຕາວິນາຕິ ສມິຕປາເປນ. ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍຕິ ໂຄຕມຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕີຕິ ຠຄວຕາ ຄຫປຕິຈີວເຣ ອນຸຎ຺ຎາເຕ ພຫູນິ ຈີວຣານິ ລຠິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ສີເສປິ ຂນ຺ເຘປິ ກຏິຍາປິ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ຈີວເຣ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນ ຕິຈີວຣໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນ ປນ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ. ນຫາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນຫານໍ, ນຫານຕິຕ຺ຖໍ.

໔໖໐. ເອໂກ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ພຸທ຺ຘຣຕນສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆຣຕນສ຺ສ ຈ ປູຊາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມຣຕນໍ ປູຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ອາຫ ‘‘ສເຈປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຘມ຺ມຣຕນໍ ປູເຊຕຸກາໂມ, ເອກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ປູເຊຫີ’’ຕິ. ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຠນ຺ເຕ ອາຈິກ຺ຂຖາຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຠນ຺ເຕ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຖຣໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກນ ຈີວເຣນ ປູເຊສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິລາຠວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ໂທ ນິປ຺ຜນ຺ນປຣິຍາໂຍປິ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ. ປຐມເມວ ຫິ ຕໍ ຕນ຺ຕວາຍກມ຺ເມນ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ.

ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ຕເຖວ ກໂຣຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອກເມເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາປິຕານິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອເຫສຸໍ. ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຕິວິຍ ມມາຍຕີຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ມມາຍຕຸ ອຂີຓາສວຠາວໂຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກຖນ຺ຕິ? ນ ອິທໍ ມມາຍນໍ ເຄຫສ຺ສິຕເປມວເສນ, ອຖ ໂຂ ຄຸຓສມ຺ຠາວນາວເສນາຕິ ນາຍໍ ໂທໂສ. ນວມໍ ວາ ທິວສໍ ທສມໍ ວາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ນວເມ ວາ ທສເມ ວາ ທິວເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ສເຈ ກສ຺ສຈິ ເອວໍ ສິຍາ. ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຸຕ຺ຕທິວສເມວາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໔໖໒-໔໖໓. ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມວຈນສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ, ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາສປຏ຺ຏຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປຣິໂຍສານໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສູຈິຍາ ປຏິສາມນນ຺ຕິ ອິທໍ ສູຈິກມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ມາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສູຈິກມ຺ມນິຏ຺ຐານເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເອເຕສມ຺ປີຕິ ວິນຏ຺ຐາທິໍ ປຣາມສຕິ.

ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍສ຺ສ ປລິໂພຘສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອາວາສປລິໂພຘສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປລິໂພຘານໍ ອຠາວທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ປຎ຺ຈມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍາວ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ອາວາສປລິໂພໂຘ ຈ ນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ທສາຫໂຕ ປຣມ຺ປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຫິ ຍາວ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ ອສມາທານຈາໂຣ ຍາວທຕ຺ຖຈີວຣໍ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈານິສໍສາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປກ຺ກມນໍ ອນ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ. ເອວໍ ເສສາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ໂຂມນ຺ຕິ ໂຂມສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ໂຂມປຏຈີວຣໍ, ຕຖາ ເສສານິ. ສາຓນ຺ຕິ ສາຓວາກສຸຕ຺ເຕຫິ ກຕຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄມ຺ປິ ວາກມຍເມວາຕິ ເກຈິ. ທຸກູລໍ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ ໂສມາຣປຏໍ ຈີນປຏໍ ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມານິ ປນ ຉ ຈີວຣານິ ເອເຕສໍເຍວ ອນຸໂລມານີຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ທຸກູລຎ຺ຫິ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓເທເສ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ. ‘‘ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໂກເສຍ຺ຍວິເສໂສ’’ຕິ ຫິ ອຠິຘານໂກເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມາຣເທເສ ຈີນເທເສ ຈ ຊາຕວຕ຺ຖານິ ໂສມາຣຈີນປຏານິ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕໍ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ເອວ ອນຸໂລມໍ. ເທວຕາຫິ ທິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ເທວທິນ຺ນໍ, ຕໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຊາລິນິຍາ ເທວກຎ຺ຎາຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ຖສທິສໍ, ຕມ຺ປິ ໂຂມາທີນໍເຍວ ອນຸໂລມໍ ໂຫຕິ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາວໂຕ.

ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວິທຕ຺ຖິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ທີຆໂຕ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາຓໍ ວິກປ຺ປນຸປຄນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ນາມ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໘-໓໔໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ທ຺ວາທສງ຺ຄຸລໍ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຄຕເມວາຕິ.

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຈີວຣໍ ກາລໍ ວາ ປຣາມສຕິ. ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓຕິ ຕສ຺ສ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຣຸໂຓ. ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕອຣຸເຓນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິວສສທ຺ເທນ ຫິ ຕໍທິວສນິສ຺ສິໂຕ ອຣຸໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຣຊ຺ຊຸອາທີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ເວເຐຕ຺ວາຕິ ວຕ຺ຖາທີຕິ ເວເຐຕ຺ວາ.

ວຈນີໂຍຕິ ສງ຺ຆໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ປທປຏິປາຏິຍາ ອວຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ. ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຸນ ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນມາຫ ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາຕິ ທ຺ວີສຸ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາ ອາປຕ຺ຕີສຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຈນເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຎຕ຺ຕິຍໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ວາ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈີວຣທາເນປີຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ທາເນປິ. ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ຈີວຣຄຓນາຍ. ຄຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ປາຬິເຍເວຕ຺ຖ ປາຬີຕິ ທ຺ວີສຸ ອິມາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີຕິ ວຈເນ ວິເສສາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ…ເປ… ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອິໂຕ ຄຣຸກຕຣານີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອິໂຕຕິ ອິໂຕ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທານໂຕ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໂຕ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ຄຣຸກຕຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິໂຕ ຄຣຸກຕຣານີ’’ຕິ. ອິມາຫໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ.

໔໖໘. ນ ອິຘ ສຎ຺ຎາ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອິທໍ ເວມຕິກໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ, ຕສ຺ສປີຕິ ນ ເກວລໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິສ຺ສ, ອຖ ໂຂ ເວມຕິກສ຺ສ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິສ຺ສປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ອິຘ ສຎ຺ຎາ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ເສສຕ຺ຕິເກປິ ອຕິທິສຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເອສ ນໂຍ ອວິນຏ຺ຐາທີສຸປີຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ຈີວເຣສຸ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂາຍິເຕສຸ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຈີວຣໍ ຂາຍິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນຏ຺ຐໂຕ ອວິລຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສມາຫ ‘‘ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນາ’’ຕິ. ເຖຍ຺ຍາວຫາຣວເສນ ຄຫິຕຎ຺ຫິ ນຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນ ຄຫິຕໍ ວິລຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ເຍນ ຫິ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຣສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອປຣສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິສ຺ສ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວ ທຸກ຺ກຏໍ, ນ ປນ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖໙. ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ນ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕສ຺ມາ ຕິຈີວຣາທີນິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ຕິຈີວຣໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎໍ ວາ, ຍທິ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕິ, ອວິກປ຺ປິຕໍ ໂຫຕິ, ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ‘‘ຈຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄາມິສໍວຈ຺ຉເຣ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ, ຕາວ ຐເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຎ຺ຈ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ ຕໂຕ ປຣໍ ວສ຺ສິກສາຏິກາທິນາມສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນປິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ວິກປ຺ປິຕໍ ອຎ຺ຎນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີຕິ ຐເປມິ, ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີຕິ ເອວມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ສເມຕິ. ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ປຣາມສນ຺ເຕນ ວາ ຈາເລນ຺ເຕນ ວາ. ທຸວິຘນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂປຣມ຺ມຸຂເຠເທສຸ ທຸວິຘໍ. ຫຕ຺ຖປາເສຕິ ອິທໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕໍ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປເນຕ຺ຖ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ຫຕ຺ຖປາໂສ’’ຕິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວິເສສວິກປ຺ປນາຍ ກາຣຓໍ ຄເວສິຕພ຺ພໍ. ສາມນ຺ຕວິຫາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ‘‘ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ’’ຕິ ອິທໍ ເທສນາສີສມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ຈ ອິທໍ ຐປິຕຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓໍ ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈີວຣສລ຺ລກ຺ຂຓເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ.

ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ. ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ສງ຺ຆາຏິອາທິໂວຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ສ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ປນ ອຘິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິມໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີຕິ ອິທຎ຺ຈ ສງ຺ຆາຏິອາທິຈີວຣນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມເນວ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຸພ຺ເພກຕອຘິຏ຺ຐານເມວ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸທານກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິຕິຈີວຣປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ພທ຺ຘສີມາຍໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິສພ຺ຠາວໂຕ ຈີວຣວິປ຺ປວາເສປິ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປຣິຫາຣຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣ’’ນ຺ຕິ.

ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາຕິ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທີຆໂສ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ຕິຣິຍໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວິທຕ຺ຖິຎ຺ຈ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕປ຺ປມາຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານາຕິກ຺ກເມນ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິ ຫິ ອຘິຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ເອຕ຺ຖ ຕາວ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ປນ ວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ກຖິນມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ກຖິນມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ເອວມຍໍ ວສ຺ສິກສາຏິກາປິ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວເສ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ປທໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກຖິນມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ອວສານທິວເສ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ກຖິນມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ນ ເຕນ ສທິສາຕິ ວສ຺ສານາຕິກ຺ກເມ ກຖໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ໂຫຕິ. ອນຘິຏ຺ຐິຕອວິກປ຺ປິຕເມວ ຫິ ຕໍຕໍກາລາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຫມນ຺ເຕປິ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ທສາຫໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວ. ເອວໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິປິ ອາພາຘວູປສເມນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຣໍ ທສາຫໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ທສາຫໍ ປນ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານເຠທລກ຺ຂເຓ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາເຘ ວູປສນ຺ເຕປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ປນ ສເມຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຄິມ຺ເຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ປາຏິປທທິວເສ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສນ຺ໂຕ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໓).

ຕຕ຺ຖ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິວາສນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ. ຕສ຺ມາ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍຎ຺ຫິ ‘‘ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຍທິ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ ນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ອວິຊຫິຕາຘິຏ຺ຐານາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ເຫມນ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ວິກປ຺ປນກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐານສພ຺ຠາວໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ຊເນຕິ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ ເອວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນຫານຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຘິຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສເຈ ວສ຺ສາເນ ອປຣາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ປຸຣິມວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຈ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປມາຓຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທີຆໂສ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທິຍຑ຺ຒາ, ທສາ ວິທຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ປມາເຓນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປມາຓິກາຕິ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທີຆໂສ ຈຕສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຣິຍໍ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ, ປຸນ ນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣີຍຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ເອກວຈເນນປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອິຘ ວຈເນ ອປຸພ຺ພໍ ປໂຍຊນໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິມິນາ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປສ຺ສາມິ, ອິທໍ ມາຕຸຍາ ທສ຺ສາມີຕິ ຐເປນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ, ອິທໍ ມາຕຸຍາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສກສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມຈິເຕ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນິວາເສຕ຺ວາ ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ເກວລໍ ມຎ຺ຈປີເຐສຸເຍວ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ອນຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນ ວິຍ ຈີວເຣ ນິຣາລຍຠາເວເນວ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນາ’’ຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປນ ວິພ຺ຠມນ຺ໂຕປິ ຍາວ ສິກ຺ຂໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕາວ ຠິກ຺ຂຸເຍວາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫິ ຄິຫິຠາວູປຄມເນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສາ ວິພ຺ຠມເນເນວ ອສ຺ສມຓີຠາວໂຕ. ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນາຕິ ປນ ອິທໍ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸລິງ຺ເຄ ຐິໂຕວ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍລຄ຺ຄມ຺ປິ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂວເສນາຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ. ປມາຓຈີວຣສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປເວສນຕ຺ຖາຍ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສ. ສງ຺ຆຣິຕຏ຺ຐາເນຕິ ທ຺ວີສຸປິ ອນ຺ເຕສຸ ສງ຺ຆຣິຕຏ຺ຐາເນ. ເອສ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ມຫນ຺ເຕສຸ ປນ ຕໂຕ ປເຣນ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ສພ຺ເພສູຕິ ຕິຈີວຣາທິເຠເທສຸ ສພ຺ພຈີວເຣສຸ.

ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕໍ ອຕິກ຺ກມຍໂຕ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕໍ ນ ສເມຕີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ສ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ຕິຈີວຣາທີນໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຠທໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອສ ນໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໍ ນ ສເມຕິ ຕາທິສສ຺ສ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ສເມຕີຕິ ອິມິນາວ ປຏິກ຺ເຂເປນ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ນໂຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕິຈີວຣຎ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ເສສຈີວເຣສຸ ຉິທ຺ເທນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ເສສຈີວເຣສຸ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ເນສຸປິ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ຕາທິສໍ ໂຫຕິ, ອຈີວຣຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຂຸທ຺ທກໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຠທປ຺ປມາຓໂຕ ອນູນເມວ ຂຸທ຺ທກຈີວຣໍ. ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມຸເຂນ ວິກປ຺ປນາ ປຣມ຺ມຸເຂນ ວິກປ຺ປນາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວນ຺ຕິ ອາສນ຺ນທູຣຠາວໍ. ອາສນ຺ນທູຣຠາໂວ ຈ ອຘິຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສປິ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສເຈ ສງ຺ຆາຏິອາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ນ ກາຕພ຺ພໍ, ວິກປ຺ປນເມວ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ມິຕ຺ໂຕຕິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐມິຕ຺ໂຕ ນາຕິທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ວິກປ຺ປິຕວິກປ຺ປນາ ນາເມສາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາທິໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຎ຺ຈ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ພຈີວຣານໍ ອວິເສເສນ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນາຕິ ຕິຈີວຣນີຫາເຣນ, ສງ຺ຆາຏິອາທິອຘິຏ຺ຐານວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມີຕິອາທີສຸ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ນ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມປິ ສເຈ ນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປຸນ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສາຕິ ປຣມ຺ມຸເຂ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສຸທິນ຺ນໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາ ປຣໂຕ ‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທຸທ຺ທິນ຺ນມ຺ປິ ‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ວຈເນນ ‘ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸທິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ‘ສຸທິນ຺ນເມວາ’’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ຈ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຄຫຓສ຺ສ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຕາກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທາ ຄຓ຺ຫາມີຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອນຸປ຺ປາທິເຕ ປຈ຺ຉາ ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ວິນຍກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ປໂຣ ສຈ຺ຈໂຕເຍວ ວິສ຺ສາສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຸນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປນ ຈີວຣໍ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ‘‘ມາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານໍ ອກຕຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍວາຈາໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຊາຕິປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕຕາ, ຉິນ຺ນປລິໂພຘຠາໂວ, ອຕິເຣກຈີວຣຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.