ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍປິຏເກ

ສາຣຕ຺ຖທີປນີ-ຏີກາ (ປຐໂມ ຠາໂຄ)

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ມຫາກາຣຸຓິກໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິມລໍ ວຣໍ;

ວນ຺ເທ ອຣິຍສງ຺ຆຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ນິຣງ຺ຄຓໍ.

ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎເຕເຊນ, ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຸວິມທ຺ທນໍ;

ປຕ຺ຕຣຊ຺ຊາຠິເສເກນ, ສາສນຸຊ຺ໂຊຕນຕ຺ຖິນາ.

ນິສ຺ສາຍ ສີຫຬິນ຺ເທນ, ຍໍ ປຣກ຺ກມພາຫຸນາ;

ກຕ຺ວາ ນິກາຍສາມຄ຺ຄິໍ, ສາສນໍ ສຸວິໂສຘິຕໍ.

ກສ຺ສປໍ ຕໍ ມຫາເຖຣໍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓາຍກໍ;

ທີປສ຺ມິໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິມ຺ຫິ, ສາສໂນທຍກາຣກໍ.

ປຏິປຕ຺ຕິປຣາຘີນໍ, ສທາຣຎ຺ຎນິວາສິນໍ;

ປາກຏໍ ຄຄເນ ຈນ຺ທ-ມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ສາສເນ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ປິຕຣໍ ວນ຺ເທ, ວິນເຍ ສຸວິສາຣທໍ;

ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ໂຕຫໍ, ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ສາສເນ.

ອນຸເຖຣໍ ມຫາປຸຎ຺ຎໍ, ສຸເມຘໍ ສຸຕິວິສ຺ສຸຕໍ;

ອວິຂຓ຺ຑິຕສີລາທິ-ປຣິສຸທ຺ຘຄຸໂຓທຍໍ.

ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ສຕິມນ຺ຕໍ, ທນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ;

ນມາມິ ສິຣສາ ຘີຣໍ, ຄຣຸໍ ເມ ຄຓວາຈກໍ.

ອາຄຕາຄມຕກ຺ເກສຸ, ສທ຺ທສຕ຺ຖນຍຎ຺ຎຸສຸ;

ຍສ຺ສນ຺ເຕວາສິຠິກ຺ຂູສຸ, ສາສນໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ.

ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍາຫໍ, ລີນສາຣຕ຺ຖທີປນິໍ;

ກຣິສ຺ສາມິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓມນາກຸລໍ.

ໂປຣາເຓຫິ ກຕໍ ຍໍ ຕຸ, ລີນຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສນໍ;

ນ ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນໍ, ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ ສພ຺ພໂສ.

ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວາຍ, ສີຫຬາຍ ນິຣຸຕ຺ຕິຍາ;

ຄຓ຺ຐິປເທສ຺ວເນເກສຸ, ລິຂິຕໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຖຈິ.

ມາຄຘິກາຍ ຠາສາຍ, ອາຣຠິຕ຺ວາປິ ເກນຈິ;

ຠາສນ຺ຕເຣຫິ ສມ຺ມິສ຺ສໍ, ລິຂິຕໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ຈ.

ອສາຣຄນ຺ຖຠາໂຣປິ, ຕຕ຺ເຖວ ພຫຸ ທິສ຺ສຕິ;

ອາກຸລຎ຺ຈ ກຕໍ ຍຕ຺ຖ, ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ.

ຕໂຕ ອປຣິປຸຓ຺ເຓນ, ຕາທິເສເນຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສ;

ກຖມຕ຺ຖໍ ວິຊານນ຺ຕິ, ນານາເທສນິວາສິໂນ.

ຠາສນ຺ຕຣໍ ຕໂຕ ຫິຕ຺ວາ, ສາຣມາທາຍ ສພ຺ພໂສ;

ອນາກຸລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ປຣິປຸຓ຺ຓວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ

ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ນມສ຺ສິຕຸກາໂມ ຕສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຄຸຓໂຍຄສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂຍ ກປ຺ປໂກຏີຫິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິສິຏ຺ຐຄຸຓໂຍເຄນ ຫິ ວນ຺ທນາຣຫຠາໂວ, ວນ຺ທນາຣເຫ ຈ ກຕາ ວນ຺ທນາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມກຣຓປ຺ປໂຍຊນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ພຫຸຘາ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ຕຖາ ຫິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ –

‘‘ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍວນ຺ທນາ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຠວນິສ຺ສຍວິສຸທ຺ຘິປຏິເວທນຕ຺ຖໍ, ຕໍ ປນ ຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນາສຸ ວິຎ຺ຎູນໍ ພຫຸມານຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ, ຕໍ ສມ຺ມເທວ ເຕສໍ ອຸຄ຺ຄຫຓຘາຣຓາທິກ຺ກມລທ຺ຘພ຺ພາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພຫິຕສຸຂນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ. ອຖ ວາ ມງ຺ຄລຠາວໂຕ, ສພ຺ພກິຣິຍາສຸ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈຠາວໂຕ, ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສມາຈຣິຕຠາວໂຕ, ອາຍຕິໍ ປເຣສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນໂຕ ຈ ສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມກິຣິຍາ’’ຕິ.

ມຍໍ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕເມວ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ຕສ຺ມາ ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມກຣຓໍ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕສໍວຓ຺ຓນາຍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທເມວ ຫິ ປໂຍຊນໍ ອາຈຣິເຍນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ –

‘‘ອິຈ຺ເຈວມຈ຺ຈນ຺ຕນມສ຺ສເນຍ຺ຍໍ,

ນມສ຺ສມາໂນ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ຍໍ;

ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທໍ ວິປຸລໍ ອລຕ຺ຖໍ,

ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ.

ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມກຣເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕສໍວຓ຺ຓນາຍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນໍ ຣຕນຕ຺ຕຍປູຊາຍ ປຎ຺ຎາປາຏວຠາວໂຕ, ຕາຍ ປຎ຺ຎາປາຏວຎ຺ຈ ຣາຄາທິມລວິຘມນໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໑).

ຕສ຺ມາ ຣຕນຕ຺ຕຍປູຊເນນ ວິກ຺ຂາລິຕມລາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປາຏວສິທ຺ຘິ.

ອຖ ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍປູຊນສ຺ສ ປຎ຺ຎາປທຏ຺ຐານສມາຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາປາຏວໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ສມາຘິເຫຕຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເອວໍ ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໑.).

ສມາຘິສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ປທຏ຺ຐານຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ‘‘ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໙; ມິ. ປ. ໒.໑.໑໔). ຕໂຕ ເອວໍ ປຏຸຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິຎ຺ຎາມຫຕ຺ຕກຕໍ ເຂທມຠິຠຸຍ຺ຍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ສໍວຓ຺ຓນໍ ສມາປຍິສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍປູຊາຍ ອາຍຸວຓ຺ຓສຸຂພລວຑ຺ຒນໂຕ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາເມນ ຫິ ອາຍຸວຓ຺ຓສຸຂພລານິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຠິວາທນສີລິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ວຸຑ຺ຒາປຈາຍິໂນ;

ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຍຸ ວຓ຺ໂຓ ສຸຂໍ ພລ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໐໙);

ຕໂຕ ອາຍຸວຓ຺ຓສຸຂພລວຸຑ຺ຒິຍາ ໂຫເຕວ ກາຣິຍນິຏ຺ຐານມິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍຄາຣວສ຺ສ ປຏິຠານາປຣິຫານາວຫຕ຺ຕາ. ອປຣິຫານາວຫຎ຺ຫິ ຕີສຸປິ ຣຕເນສຸ ຄາຣວໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ສຕ຺ຖຸຄາຣວຕາ ຘມ຺ມຄາຣວຕາ ສງ຺ຆຄາຣວຕາ ສິກ຺ຂາຄາຣວຕາ ສມາຘິຄາຣວຕາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ໂສວຈສ຺ສຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໓໔).

ໂຫເຕວ ຈ ຕໂຕ ປຏິຠານາປຣິຫາເນນ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕປຣິສມາປນໍ.

ອຖ ວາ ປສາທວຕ຺ຖູສຸ ປູຊາຍ ປຸຎ຺ຎາຕິສຍຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎາຕິສຍຕ຺ຕໍ –

‘‘ປູຊາຣເຫ ປູຊຍໂຕ, ພຸທ຺ເຘ ຍທິວ ສາວເກ;

ປປຎ຺ຈສມຕິກ຺ກນ຺ເຕ, ຕິຓ຺ຓໂສກປຣິທ຺ທເວ.

‘‘ເຕ ຕາທິເສ ປູຊຍໂຕ, ນິພ຺ພຸເຕ ອກຸໂຕຠເຍ;

ນ ສກ຺ກາ ປຸຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາຕຸໍ, ອິເມຕ຺ຕມປິ ເກນຈີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໙໕-໑໙໖; ອປ. ເຖຣ ໑.໑໐.໑-໒);

ປຸຎ຺ຎາຕິສໂຍ ຈ ຍຖາຘິປ຺ເປຕປຣິສມາປນຸປາໂຍ. ຍຖາຫ –

‘‘ເອສ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ສພ຺ພກາມທໂທ ນິຘິ;

ຍໍ ຍເທວາຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ໘.໑໐);

ອຸປາເຍສຸ ຈ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ໂຫເຕວ ກາຣິຍນິຏ຺ຐານໍ. ຣຕນຕ຺ຕຍປູຊາ ຫິ ນິຣຕິສຍປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕສໍພຸທ຺ຘິຍາ ອປຣິເມຍ຺ຍປ຺ປຠໂວ ປຸຎ຺ຎາຕິສໂຍຕິ ພຫຸວິຘນ຺ຕຣາເຍປິ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ອນ຺ຕຣາຍນິພນ຺ຘນສກລສໍກິເລສວິທ຺ຘໍສນາຍ ປໂຫຕິ, ຠຍາທິອຸປທ຺ທວຎ຺ຈ ນິວາເຣຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມກຣຓໍ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕສໍວຓ຺ຓນາຍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປນ ສປ຺ປໂຍຊນໍ ຣຕນຕ຺ຕຍວນ຺ທນໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ປຐມໍ ຕາວ ຠຄວໂຕ ວນ຺ທນໍ ກາຕຸໍ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາ ເສສຣຕນານໍ ‘‘ໂຍ ກປ຺ປ…ເປ… ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຍສ຺ສາ ເທສນາຍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ, ສາ ຍສ຺ມາ ກຣຸຓາປ຺ປຘານາ, ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ ວິຍ ກຣຸຓາປຎ຺ຎາປ຺ປຘານາ, ນາປິ ອຠິຘມ຺ມເທສນາ ວິຍ ປຎ຺ຎາປ຺ປຘານາ, ຕສ຺ມາ ກຣຸຓາປ຺ປຘານເມວ ຠຄວໂຕ ໂຖມນໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ເອສາ ຫິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປກຕິ, ຍທິທໍ ອາຣມ຺ຠານຸຣູປໂຖມນາ. ເຕເນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ‘‘ກຣຸຓາສີຕລຫທຍໍ, ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊຕວິຫຕໂມຫຕມ’’ນ຺ຕິ ກຣຸຓາປຎ຺ຎາປ຺ປຘານໍ, ອຠິຘມ຺ມເທສນາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຣມ຺ເຠ ‘‘ກຣຸຓາ ວິຍ ສຕ຺ເຕສຸ, ປຎ຺ຎາ ຍສ຺ສ ມເຫສິໂນ’’ຕິ ປຎ຺ຎາປ຺ປຘານຎ຺ຈ ໂຖມນໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ກຣຸຓາປຎ຺ຎາປ຺ປຘານາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍາຘິມຸຕ຺ຕິຈຣິຍາທິເຠທປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນສມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ມຫາກຣຸຓາຍ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ຫິ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນສຸ ຕທຊ຺ຌາສຍານຸໂລເມນ ຄມ຺ຠີຣມຕ຺ຖປທໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ອຠິຘມ຺ມເທສນາ ຈ ເກວລໍ ປຎ຺ຎາປ຺ປຘານາ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວປຏິເວຘສມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ.

ວິນຍເທສນາ ປນ ອາສຍາທິນິຣເປກ຺ຂໍ ເກວລໍ ກຣຸຓາຍ ປາກຕິກສຕ຺ເຕນປິ ອໂສຕພ຺ພາຣຫໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາຣຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອວຕ຺ຕພ຺ພາຣຫຎ຺ຈ ວທນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສີຕິ ກຣຸຓາປ຺ປຘານາ. ຕຖາ ຫິ ອຸກ຺ກໍສປຣິຍນ຺ຕຄຕຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປປິ ຠຄວາ ໂລກິຍສາຘຸຊເນຫິປິ ປຣິຫຣິຕພ຺ພານິ ‘‘ສິຂຣຓີສີ’’ຕິອາທີນິ ວຈນານິ ຍຖາປຣາຘຎ຺ຈ ຄຣຫວຈນານິ ວິນຍປິຏກເທສນາຍ ມຫາກຣຸຓາສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ ມຫາປຣິສມຊ຺ເຌ ອຠາສິ, ຕໍຕໍສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິກາຣຓາເປກ຺ຂາຍ ເວຣຎ຺ຊາທີສຸ ສາຣີຣິກຎ຺ຈ ເຂທມນຸໂຠສິ. ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈາປິ ຠູມນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາກາຣສມຍນ຺ຕຣກຖານໍ ວິຍ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ປຎ຺ຎາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕາຍ ອຕິສຍກິຈ຺ຈວຕີ, ກຣຸຓາຍ ກິຈ຺ຈໍ ປນ ຕໂຕປິ ອຘິກນ຺ຕິ ກຣຸຓາປ຺ປຘານາ ວິນຍເທສນາ. ກຣຸຓາພ຺ຍາປາຣາຘິກຕາຍ ຫິ ເທສນາຍ ກຣຸຓາປ຺ປຘານຕາ. ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ຠານຸຣູປໍ ກຣຸຓາປ຺ປຘານເມວ ເອຕ຺ຖ ໂຖມນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຣຸຓາຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອປຣິເມຍ຺ຍປ຺ປຠາວາ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ເສສພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ. ມຫາກຣຸຓາຍ ວາ ຉສຸ ອສາຘາຣຓຎາເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣຕ຺ຕາ ຕໍສຫຈຣິຕເສສາສາຘາຣຓຎາຓານມ຺ປິ ຄຫຓສພ຺ຠາວໂຕ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ນຍໂຕ ທສ຺ສິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອໂສເຍວ ຫິ ນິຣວເສສໂຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ທສ຺ສນຸປາໂຍ ຍທິທໍ ນຍຄ຺ຄາໂຫ. ອຎ຺ຎຖາ ໂກ ນາມ ສມຕ຺ໂຖ ຠຄວໂຕ ຄຸເຓ ອນຸປທໍ ນິຣວເສສໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠເຓຍ຺ຍ ວຓ຺ຓໍ,

ກປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ອຎ຺ຎມຠາສມາໂນ;

ຂີເຍຖ ກປ຺ໂປ ຈິຣທີຆມນ຺ຕເຣ,

ວຓ຺ໂຓ ນ ຂີເຍຖ ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໐໔; ໓.໑໔໑; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໒໕);

ເຕເນວ ຈ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນປິ ພຸທ຺ຘຄຸຓປຣິຈ຺ເຉທນໍ ປຕິອນຸຍຸຕ຺ເຕນ ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອປິຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ວິທິໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໔໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຍ ກປ຺ປໂກຏີຫິປີ’’ຕິອາທິນາ ກຣຸຓາມຸເຂນ ສງ຺ເຂປໂຕ ສກລສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປນ ອວຍວຕ຺ໂຖ – ໂຍຕິ ອນິຍມວຈນໍ. ຕສ຺ສ ‘‘ນາໂຖ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກປ຺ປໂກຏີຫິປີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ຍາຍ ກຣຸຓາຍ ໂສ ‘‘ມຫາກາຣຸຓິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສາ ວເສນ ກປ຺ປໂກຏິຄຓນາຍປິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລໍ ໂລກຫິຕຕ຺ຖາຍ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທຸກ຺ຂານຸຠວນໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຣຸຓາຍ ພເລເນວ ຫິ ໂສ ຠຄວາ ຫຕ຺ຖຄຕມ຺ປິ ນິພ຺ພານໍ ປຫາຍ ສໍສາຣປງ຺ເກ ນິມຸຄ຺ຄໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ຕໂຕ ສມຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ເຕຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ນຍນຊີວິຕປຸຕ຺ຕຠຣິຍທານາທິກໍ ອຕິທຸກ຺ກຣມກາສິ. ກປ຺ປໂກຏີຫິປິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລນ຺ຕິ ກປ຺ປໂກຏິຄຓນາຍປິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ກປ຺ປໂກຏິໂຍ’’ຕິ ປເມຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ກາລໍ, ກປ຺ປໂກຏິຄຓນວເສນປິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກປ຺ປໂກຏິວເສເນວ ຫິ ໂສ ກາໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ, ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍວເສນ ປນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນເຍວ. ‘‘ກປ຺ປໂກຏີຫິປີ’’ຕິ ອປິສທ຺ໂທ ກປ຺ປໂກຏິວເສນປິ ຕາວ ປເມຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປເຄວ ວສ຺ສຄຓນາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ກາລ’’ນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ‘‘ມາສມຘີເຕ, ທິວສໍ ຈຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິທຸກ຺ກຣານີຕິ ປຎ຺ຈມຫາປຣິຈ຺ຈາຄາທີນິ ອຕິທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເອວມຕິທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ວິນ຺ທີຕິ ເຈ? ເຂທໍ ຄໂຕ, ກາຍິກໍ ເຂທມຸປຄໂຕ, ປຣິສ຺ສມໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທຸກ຺ຂມນຸຠວີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ຂິຊ຺ຊຕິ ສຫິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ ‘‘ເຂໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລກຫິຕາຍາຕິ ‘‘ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂນ ອຈ຺ຈນ຺ຕປີຬິຕໍ ສຕ຺ຕໂລກໍ ຕມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສຸຂຠາຄິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ຫິຕກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສ ຈ ‘‘ອຕິທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂລກຫິຕາຍ ເຂທໍ ຄໂຕຕິ ໂຍຊນາຍປິ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ມຫາຄຓ຺ຐິປເທປິ ຫິ ‘‘ອຕິທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຂທໍ ຄໂຕ, ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຈ? ໂລກຫິຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍໍ ປນ ເອວໍ ໂຍຊນໍ ອສມ຺ຠາເວນ຺ເຕນ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫິ ຠຄວາ ໂລກຫິຕາຍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂມນຸຠວຕິ. ນ ຫິ ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂານຸຠວນໍ ໂລກສ຺ສ ອຸປກາຣໍ ອາວຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ມຕິມຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ໂຍຊນາຍປິ ອຕິທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທຸກ຺ຂານຸຠວນໍ ໂລກຫິຕກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຕຸ ທຸກ຺ຂານຸຠວເນເນວ ໂລກຫິຕສິທ຺ຘີຕິ. ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໂຍຊນາຍປິ ຫິ ນ ທຸກ຺ກຣກຣຓມຕ຺ເຕນ ໂລກຫິຕສິທ຺ຘິ. ນ ຫິ ທຸກ຺ກຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄຜລາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ອຖ ໂຂ ຕາທິສໍ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມເທສນາຍ ມຄ຺ຄຜລາທີສຸ ສຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ໂລກສ຺ສ ຫິຕໍ ສາເຘຕິ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣຠາຊນວເສນ ຕິວິໂຘ ໂລໂກ, ຫິຕກຣຓສ຺ສ ປນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຕໍວິສຍສ຺ເສວ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ໂລກີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎປາປານິ ຕໍວິປາໂກ ຈາຕິ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ປນ ‘‘ສນຣາມຣໂລກຄຣຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມູຫຕ຺ໂຖປິ ໂລກສທ຺ໂທ ສມຸທາຍວເສນ ໂລກີຍຕິ ປຎ຺ຎາປີຍຕີຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມິນາ ສຕ຺ຕໂລກຎ຺ຈ ຊາຕິໂລກຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອິຘໂລກປຣໂລກຫິຕໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕປຣໂລການໍ ວາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນໂລກສມຸທຍານໍ ອິຘ ຊາຕິໂລເກ ໂອກາສໂລເກ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ຫິຕໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ໂລກສ຺ສ, ໂລການໍ, ໂລເກ ວາ ຫິຕນ຺ຕິ ສຣູເປກເສສໍ ກຕ຺ວາ ໂລກຫິຕມິຈ຺ເຈວາຫາ’’ຕິ, ນ ຕໍ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສງ຺ຂອາຕຫິຕສ຺ສປິ ສຕ຺ຕໂລກວິສຍຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລານໍ ຂີຓາສວານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາກາເຣນາ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ’’ຕິ ວາ ‘‘ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ’’ຕິ ວາ ‘‘ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສີຫຬຄຓ຺ຐິປເທສູ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເກວລໍ ‘‘ຄຓ຺ຐິປເທ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາຄຘຠາສາຍ ລິຂິເຕ ຄຓ຺ຐິປເທ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນາໂຖຕິ ໂລກປຏິສຣໂຓ, ໂລກສາມີ ໂລກນາຍໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສພ຺ພານຕ຺ຖປອຫາຣປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ນິຣວເສສຫິຕສຸຂວິຘານຕປ຺ປຣາຍ ນິຣຕິສຍາຍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ປຊາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຸປກາຣິຕາຍ ອປຣິມິຕນິຣຸປມປ຺ປຠາວຄຸຓວິເສສສມງ຺ຄິຕາຍ ຈ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ ຠຄວາ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ເອກປຏິສຣໂຓ ປຕິຏ຺ຐາ. ອຖ ວາ ນາຖຕີຕິ ນາໂຖ, ເວເນຍ຺ຍານໍ ຫິຕສຸຂໍ ເມຕ຺ຕາຍນວເສນ ອາສີສຕິ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນາຖຕິ ເວເນຍ຺ຍຄເຕ ກິເລເສ ອຸປຕາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນາຖຕີຕິ ວາ ຍາຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາ ຫິ ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໘.໗) ສຕ຺ຕານໍ ຕໍ ຕໍ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ກຣຸຓາຍ ສມຸສ຺ສາຫິໂຕ ເຕ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍເຊຕິ. ປຣເມນ ວາ ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອີສຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ປຣມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ‘‘ນາໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສພ຺ໂພປິ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາຕິ ໂຍ ກຣຸຓາຍ ກມ຺ປິຕຫທຍຕ຺ຕາ ໂລກຫິຕຕ຺ຖໍ ອຕິທຸກ຺ກຣກິຣິຍາຍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ຕາທິສໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂມນຸຠວິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກິຣຕີຕິ ກຣຸຓາ, ປຣທຸກ຺ຂໍ ວິກ຺ຂິປຕິ ອປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ວາ ກິຣີຍຕິ ປສາຣີຍຕີຕິ ກຣຸຓາ. ອຖ ວາ ກິຓາຕີຕິ ກຣຸຓາ, ປຣທຸກ຺ເຂ ສຕິ ກາຣຸຓິກໍ ຫິໍສຕິ ວິພາເຘຕິ, ວິນາເສຕິ ວາ ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣທຸກ຺ເຂ ສຕິ ສາຘູນໍ ກມ຺ປນໍ ຫທຍເຂທໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ກຣຸຓາ. ອຖ ວາ ກມິຕິ ສຸຂໍ, ຕໍ ຣຸນ຺ຘຕີຕິ ກຣຸຓາ. ເອສາ ຫິ ປຣທຸກ຺ຂາປນຍນກາມຕາລກ຺ຂຓາ ອຕ຺ຕສຸຂນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ກາຣຸຓິການໍ ສຸຂໍ ຣຸນ຺ຘຕິ ວິພາເຘຕີຕິ. ກຣຸຓາຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກາຣຸຓິໂກ ຍຖາ ‘‘ໂທວາຣິໂກ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ທ຺ວາຣຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມາໂນປິ ທ຺ວາຣປຏິພທ຺ຘຊີວິໂກ ປຸຣິໂສ ທ຺ວາຣານຕິວຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ທ຺ວາເຣ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ໂທວາຣິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ເມຕ຺ຕາທິວເສນ ກຣຸຓາວິຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມາໂນປິ ກຣຸຓານຕິວຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ກຣຸຓາຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ກາຣຸຓິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຫາຠິນີຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍາວ ມຫາປຣິນິພ຺ພານາ ໂລກຫິຕຕ຺ຖເມວ ໂລກນາຖາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ມຫນ຺ໂຕ ກາຣຸຓິໂກຕິ ມຫາກາຣຸຓິໂກ. ສຕິປິ ຠຄວໂຕ ຕທຎ຺ຎຄຸຓານມ຺ປິ ວເສນ ມຫນ຺ຕຠາເວ ກາຣຸຓິກສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຣຸຓາວເສເນຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ ຍຖາ ‘‘ມຫາເວຍ຺ຍາກຣໂຓ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ສຕ຺ຖຸ ມຫາກຣຸຓາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ກຣຸຓາ ກຣຸຓາຍນໍ ສີລໍ ປກຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາຣຸຓິໂກ, ປຖວີຜສ຺ສາທໂຍ ວິຍ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາວາ ກຣຸຓາຍນສຠາໂວ ສຠາວຠູຕກຣຸໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ອຖ ວາ ມຫາວິສຍຕາຍ ມຫານຸຠາວຕາຍ ມຫາພລຕາຍ ຈ ມຫຕີ ກຣຸຓາຕິ ມຫາກຣຸຓາ. ຠຄວໂຕ ຫິ ກຣຸຓາ ນິຣວເສເສສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ປວຕ຺ຕມານາ ຈ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາ ປວຕ຺ຕຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິເຠທຎ຺ຈ ມຫນ຺ຕເມວ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ມຫາກຣຸຓາຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ມຫາກາຣຸຓິໂກຕິ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ມຫຕີ ປສຕ຺ຖາ ກຣຸຓາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຫາກາຣຸຓິໂກ. ປູຊາວຈໂນ ເຫຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ປສຕ຺ຖາ ຈ ຠຄວໂຕ ກຣຸຓາ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິວເສນປິ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາຕິ.

ເອວໍ ກຣຸຓາມຸເຂນ ສງ຺ເຂປໂຕ ສກລສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິທານິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂຖເມຕຸໍ ‘‘ອສມ຺ພຸຘ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ພຸຘນ຺ຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍານິທ຺ເທໂສ, ຕສ຺ສ ອສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາສຠາວໍ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ອນ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ປຐນ຺ໂຕ ນິສີທຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາຍ ອນິຍມໂຕ ກມ຺ມນິທ຺ເທໂສ. ພຸທ຺ຘນິເສວິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວິເສສນໍ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ຕາວ ‘‘ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑໙໒) ນິທ຺ເທສນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ສວາສນາຍ ອຎ຺ຎາຓນິທ຺ທາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຄມໂຕ, ພຸທ຺ຘິຍາ ວາ ວິກສິຕຠາວໂຕ ພຸທ຺ຘວາຕິ ພຸທ຺ໂຘ ຊາຄຣຓວິກສນຕ຺ຖວເສນ. ອຖ ວາ ກສ຺ສຈິປິ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນວພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠາເວນ ເຎຍ຺ຍວິເສສສ຺ສ ກມ຺ມຠາເວນ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຠາເວນ ອວຄມນຕ຺ຖວເສເນວ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ພຸທ຺ຘວາຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປາຣມິຕາປຣິຠາວິໂຕ ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ສຫ ວາສນາຍ ວິຫຕວິທ຺ຘໍສິຕນິຣວເສສກິເລໂສ ມຫາກຣຸຓາສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິອປຣິເມຍ຺ຍຄຸຓຄຓາຘາໂຣ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາຫ ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠູ ອນາຈຣິຍໂກ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສາມໍ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໑). ເຕນ ເອວໍ ນິຣຸປມປ຺ປຠາເວນ ພຸທ຺ເຘນ ນິເສວິຕໍ ໂຄຈຣາເສວນາຠາວນາເສວນາຫິ ຍຖາຣຫໍ ນິເສວິຕໍ ອນຸຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ ໂຄຈຣາເສວນາວເສເນວ ນິເສວິຕໍ, ມຄ຺ໂຄ ປນ ອຕ຺ຕນາ ຠາວິໂຕ ຈ ຠາວນາເສວນາວເສນ ເສວິໂຕ, ປເຣຫິ ອຸປ຺ປາທິຕານິ ປນ ມຄ຺ຄຜລານິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓາທິນາ ຍທາ ປຣິຊານາຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິຕານິ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຕທາ ໂຄຈຣາເສວນາວເສນປິ ເສວິຕານິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສປິ ປຣິຍາຍໂຕ ຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫເຓ ສຕິ ໂສປິ ເທສນາສມ຺ມສນຎາຓໂຄຈຣຕາຍ ໂຄຈຣາເສວນາຍ ເສວິໂຕຕິ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸໍ. ‘‘ອຠິຘມ຺ມນຍສມຸທ຺ທໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ຕີຓິ ປິຏການິ ສມ຺ມສີ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສປິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສມ຺ມສນປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ຍໍ ອສມ຺ພຸຘໍ ອສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ໂສປິ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ຈ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຠວາຠວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຣິຎ຺ຎາຕຘມ຺ມວິນໂຍ ປນ ຕທຕ຺ຖປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫສ຺ສຕິ;

ປຫາຍ ຊາຕິສໍສາຣໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໑໘໕; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕);

ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວເກຫິປິ ໂຄຈຣາເສວນາທິນາ ເສວິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ‘‘ພຸທ຺ຘນິເສວິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນຈິ ປນ ພຸທ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ສາມຎ຺ຎໂຕ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຠວາຠວນ຺ຕິ ອປຣກາລກິຣິຍາຍ ກມ຺ມນິທ຺ເທໂສ, ຠວໂຕ ຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຠວາຠວນ຺ຕິ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິວເສນ ຫີນປຓີຕວເສນ ຈ ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸທ຺ຘຕ຺ໂຖປິ ຫິ ອ-ກາໂຣ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ອຠໂວຕິ ມຫາຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ຠໂວຕິ ວຸທ຺ຘິ, ອຠໂວຕິ ຫານິ. ຠໂວຕິ ວາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ, ອຠໂວຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຠໂວ ຈ ອຠໂວ ຈ ຠວາຠໂວ. ຕໍ ຠວາຠວໍ. ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອປຣກາລກິຣິຍານິທ຺ເທໂສ. ຊີວໂລໂກຕິ ສຕ຺ຕໂລໂກ. ຊີວຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ສງ຺ຂາຣຠາຊນໂລກໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ສ ຠວາຠວຄມນາສມ຺ຠວໂຕ. ນໂມ ອຕ຺ຖູຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສິໂນຕິ ຘມ຺ມວິເສສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິນ຺ທິຍໍ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ປູເຣຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ ອວິນ຺ທິຍໍ ນາມ, ອລທ຺ຘພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕພ຺ພິປຣີຕໂຕ ກາຍສຸຈຣິຕາທິ ວິນ຺ທິຍໍ ນາມ, ຕໍ ວິນ຺ທິຍໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ວາ ອວິຊ຺ຊາ, ຂນ຺ຘານໍ ຣາສຏ຺ຐໍ, ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນຏ຺ຐໍ, ຘາຕູນໍ ສຸຎ຺ຎຕຏ຺ຐໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຘິປຕິຍຏ຺ຐໍ, ສຈ຺ຈານໍ ຕຖຏ຺ຐໍ ອວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ອວິຊ຺ຊາ, ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປີຬນາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຕ຺ຖໍ ອວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິປິ ອວິຊ຺ຊາ, ອນ຺ຕວິຣຫິເຕ ສໍສາເຣ ສພ຺ພໂຍນິຄຕິຠວວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ສຕ຺ເຕ ຊວາເປຕີຕິ ວາ ອວິຊ຺ຊາ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທີສຸ ຊວຕິ, ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ຂນ຺ຘາທີສຸ ນ ຊວຕີຕິ ວາ ອວິຊ຺ຊາ. ສາ ອາທິ ເຍສໍ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ເຕ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ, ເຕເຍວ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ສຕ຺ຕາຕິ ກິເລສາ, ເຕເຍວ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຊາລສທິສາຕິ ຊາລໍ, ຕໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ ສພ຺ພໂສ ວິນາເສຕິ ສີເລນາຕິ ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສີ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ສປຣິຍຕ຺ຕິໂກ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈ ມຄ຺ໂຄເຍວ ກິເລເສ ວິທ຺ຘໍເສຕິ, ເນຕເຣຕິ ເຈ? ວຸຈ຺ຈເຕ. ມຄ຺ຄສ຺ສປິ ນິພ຺ພານມາຄມ຺ມ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນໂຕ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ກິເລເສ ວິທ຺ຘໍເສຕິ ນາມ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນກິຈ຺ຈໍ ຜເລນ ນິປ຺ຜນ຺ນນ຺ຕິ ຜລມ຺ປິ ‘‘ກິເລສວິທ຺ຘໍສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ກິເລສວິທ຺ຘໍສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ ນ ໂກຈິ ໂທໂສ.

ຘມ຺ມວຣສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ເພ ອນິຍມິຕສ຺ສ ນິຍມວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ.

‘‘ເຍ ເກຈິ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ, ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗) –

ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ວາ ອປຕມາເນ ກຕ຺ວາ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມຕາທິວເສນ ສໍສາຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອປາຍາທິນິພ຺ພຕ຺ຕກກິເລສວິທ຺ຘໍສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຘາຣຓໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິເຫຕຸຕາຍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍເມວ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຘາເຣຕິ, ອຣິຍຜລໍ ປນ ຕໍສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠເນນ ຕທນຸຄຸຓຕາຍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕທຘິຄມເຫຕຸຕາຍາຕິ ອຸຠຍໍ ປຣິຍາຍໂຕ ຘາເຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຘມ຺ໂມເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຠາເວນ ວໂຣ ປວໂຣ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ຘມ຺ມວໂຣ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມວຣສ຺ສ ນໂມ ອຕ຺ຖູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈຕ຺ຖ ອມ຺ເຫຫິ ສາຣຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເກນຈິ ປປຎ຺ຈິຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ອິຘ ນ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ຕໍ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ ສາຣຕ຺ຖເມວ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ຍຕ຺ຖ ປນ ເກນຈິ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຣຸທ຺ຘໍ ລິຂິຕໍ, ຕມ຺ປິ ກຕ຺ຖຈິ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສຊາລວິທ຺ຘໍສິໂນ’’ຕິ ເອເຕນ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕາທີຫິ ຘມ຺ມໍ ໂຖເມຕິ, ‘‘ຘມ຺ມວຣສ຺ສາ’’ຕິ ເອເຕນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວທີປນໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ. ປຐເມນ ວາ ປຫານສມ຺ປທໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ, ທຸຕິເຍນ ປຠາວສມ຺ປທໍ.

ເອວໍ ສງ຺ເຂເປເນວ ສພ຺ພຘມ຺ມຄຸເຓຫິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິທານິ ອຣິຍສງ຺ຆໍ ໂຖເມຕຸໍ ‘‘ຄຸເຓຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຄຸເຓຫີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທານິ ເຍຫິ ຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສີລສມາຘີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາທິ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມາຘີຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິ. ສມາຘິສີເສນ ຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ. ວິມຸຕ຺ຕິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກເທສສຣູເປກເສສນເຍນ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິສທ຺ທປຣິຍາເຍນ ປຠຸຕິສທ຺ເທນ ວາ ວິມຸຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຜລໍ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ປຠຸຕິ-ສທ຺ເທນ ຉຬຠິຎ຺ຎາຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາທໂຍ ຄຸຓາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີລາທໂຍ ຄຸຓາ ໂລກິຍາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີລາທໂຍ ກິຎ຺ຈາປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ອນ຺ເຕ ‘ອຣິຍສງ຺ຆ’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ສີລາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວາ’’ຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ມຕິມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ໂລກິຍຄຸເຓຫິປິ ໂຖມນາຍ ໂກຈິ ໂທໂສ ທິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສປິ ຕາວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸເຓຫິ ໂຖມນາ ໂຫຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສາຕິ.

ກຸສລຕ຺ຖິການໍ ຊນານໍ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວຸທ຺ຘິຍາ ເຂຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ຊນານໍ ກຸສລຕ຺ຖິການ’’ນ຺ຕິ. ຂິຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ຕາຍຕີຕິ ຫິ ເຂຕ຺ຕໍ, ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓວິຣຸຫນຠູມິ, ຕໍສທິສຕ຺ຕາ ອຣິຍສງ຺ໂຆປິ ‘‘ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມິນາ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸຕ຺ຕຣປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕຠາວໍ ທີເປຕິ. ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ໂຍ’’ຕິ ອນິຍເມນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິຍມວຈນໍ. ອຣິຍສງ຺ຆນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ຈ ອິຣິຍນໂຕ ອຣິຍາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ອຖ ວາ ສເທວເກນ ໂລເກນ ສຣຓນ຺ຕິ ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຸປຄຕານຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ ອຣິຍາ. ອຣິຍານໍ ສງ຺ໂຆ ສມູໂຫຕິ ອຣິຍສງ຺ໂຆ. ອຖ ວາ ອຣິໂຍ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ໂຆ ຈ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕຠາວໂຕຕິ ອຣິຍສງ຺ໂຆ, ອຏ຺ຐ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ. ຕໍ ອຣິຍສງ຺ຆໍ. ຠຄວໂຕ ອປຣຠາເຄ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມຣຕນານມ຺ປິ ສມຘິຄໂມ ສງ຺ຆຣຕນາຘີໂນຕິ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ພຫູປກາຣຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິເຘວ ‘‘ສິຣສາ ນມາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ຄາຖາຕ຺ຕເຍນ ສງ຺ເຂປໂຕ ສກລຄຸຓສໍກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ປຓາມໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ຍຖາຘິປ຺ເປເຕ ປໂຍຊເນ ປຣິຓາເມນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິຈ຺ເຈວ’’ມິຈ຺ຈາທິ. ອິຈ຺ເຈວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ນມສ຺ສເນຍ຺ຍໍ ນມສ຺ສິຕພ຺ພໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ນມສ຺ສມາໂນ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ວນ຺ທມາໂນ ອຫໍ ວິປຸລໍ ຍໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທໍ ອລຕ຺ຖນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຣຕນໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາຠູຕຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ອມຕາຘິຄມເຫຕຸຠູຕໍ ອນປ຺ປກໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໑).

ຈິຕ຺ຕີກຕາທິຠາໂວ ວາ ຣຕນຏ຺ໂຐ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;

ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ຣຕນໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໓);

ຈິຕ຺ຕີກຕຠາວາທໂຍ ຈ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາ ພຸທ຺ຘາທີສຸເຍວ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ.

‘‘ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎຣາສິໍ ປຸຎ຺ຎປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ‘‘ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິນິສໍສ’’ນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎນທິໍ, ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາຫນ຺ຕິ ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອວິຈ຺ເຉເທນ ປວຕ຺ຕິຍມານຎ຺ຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ອຠິສນ຺ທນຏ຺ເຐນ ‘‘ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວ ສາຣຕ຺ຖປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໑໐໒໗) –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທາ ກຸສລາຠິສນ຺ທາ ສຸຂສ຺ສາຫາຣາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ, ອຍໍ ປຐໂມ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ ກຸສລາຠິສນ຺ໂທ ສຸຂສ຺ສາຫາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໒໗) –

ເອວມາທິກາຍ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທາ ກຸສລາຠິສນ຺ທາຕິ ປຸຎ຺ຎນທິໂຍ ກຸສລນທິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎຜລ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ນ ຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ນມສ຺ສມາໂນ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອລຕ຺ຖ, ກິນ຺ຕຸ ອນປ຺ປກໍ ປຸຎ຺ຎຣາສິໍ ຕທາ ອລຠິ, ຕສ຺ສ ຈ ຜລໍ ປຣໂລກຠາຄີ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ຕຸ ອນ຺ຕຣາຍວິຆາໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອານິສໍສມຕ຺ຕກໍ, ‘‘ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ປຸຎ຺ຎຜເລ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ຫຕນ຺ຕຣາຍຠາໂວ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ນ ເຈຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ມຫໂຕ ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາຫສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ຫຕນ຺ຕຣາໂຍຕິ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຖາປິ ປຓາມກິຣິຍາຍ ຊນິຕຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຎເມວ ປຸຎ຺ຎຜລນ຺ຕິ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ໂສ ຈ ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາໂຫ ນ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ, ອຖ ໂຂ ມຫນ຺ໂຕເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິປຸລ’’ນ຺ຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ອນປ຺ປກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອລຕ຺ຖນ຺ຕິ ອລຠິໍ, ປາປຸຓິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສານຸຠາເວນາຕິ ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາຫສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ພເລນ. ຫຕນ຺ຕຣາໂຍຕິ ຕໍຕໍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິພນ຺ຘນວເສນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ເວມຊ຺ເຌ ເອຕິ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນ຺ຕຣາໂຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອນຕ຺ໂຖ. ປຓາມປໂຍຊເນ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ຫໂຕ ວິທ຺ຘສ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປທ຺ທໂວ ອສ຺ສາຕິ ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ. ອສ຺ສ ‘‘ວຓ຺ຓຍິສ຺ສໍ ວິນຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ວິນຍໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາຫສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ຈ ເຂຕ຺ຕຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ອຸປຆາຕກອຸປທ຺ທວານໍ ຫນເນ ສມຕ຺ຖຕໍ ທີເປຕິ.

ເອວໍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ນິປຈ຺ຈກາຣກຣເຓ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ສ ວິນຍປິຏກສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ສໍວຓ຺ເຓຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ຕາວ ຠຄວໂຕ ສາສນສ຺ສ ມູລປຕິຏ຺ຐານຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ໂຖເມນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ຐິເຕ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ຍສ຺ມິໍ ຐິເຕ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິນຍປິຏເກ. ຐິເຕຕິ ປາຬິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອນູນໍ ຫຸຕ຺ວາ ລຊ຺ຊີປຸຄ຺ຄເລສຸ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຐິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາສນນ຺ຕິ ອຘິສີລອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສາສນໍ. ອຏ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ກາມສຸຂລ຺ລິກຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄສງ຺ຂາເຕ ອນ຺ຕທ຺ວເຍ ອຏ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອນາຍູຫໍ ໂອຆມຕຣິ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈຕ຺ໂຖ ຕີສຸປິ ສີຫຬຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສຸເຍວ ລຊ຺ຊີປຸຄ຺ຄເລສຸ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ. ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ສມນ຺ນາຄມນວເສນ ສຸສຓ຺ຐານສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເນນ ອສ຺ສ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ຍຖາຐາເນ ປຕິຏ຺ຐິເຕຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຣູປກາເຍນ ສຸສຓ຺ຐິໂຕ, ກາຍວງ຺ກາທິຣຫິຕຕ຺ຕາ ຕາທິລກ຺ຂຓສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຈ ນາມກາເຍນປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນຈິ ປນ ‘‘ຈຕຸພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ສຕ຺ເຕສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມາ ຈ ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖວເສນ ວາ ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສ. ສຸສຓ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເຫສ ເກວລໍ ສຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂໍ ອປເນຕຸກາໂມ ຫິຕໍ ອຸປສໍຫຣິຕຸກາໂມ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປມຸທິໂຕ ອປກ຺ຂປຕິໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ວິນຍໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຘິກາເຣ ສາຣຸປ຺ປາຍ ຖຸຕິຍາ ໂຖເມນ຺ໂຕ ອາຫ ‘ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສາ’’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປຕາຘິກາຣານຸຣູໂປ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ – ຍຖາວຸຕ຺ຕກາມສຸຂລ຺ລິກາທິອນ຺ຕທ຺ວເຍ ອຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາເຍວ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ສມ຺ມາ ຐິຕຕ຺ຕາ ສຸສຓ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອາຣມ຺ຠານຸຣູປໂຖມນາ ກຕາ ໂຫຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອນ຺ຕທ຺ວຍໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາເຍວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປກາສນໂຕ.

ຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຍສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິຍມວຈນໍ, ຕສ຺ສ ‘‘ວິນຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສມ຺ມິສ຺ສນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ນິກາຍນ຺ຕຣລທ຺ຘີຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ອນາກຸລໍ ກຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸຣູປສ຺ສ ກາລມຕ຺ຕສ຺ສປິ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສທິເສນປິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໂຕ ເກວລໍ ພຸທ຺ຘວິສຍໍ ວິນຍປິຏກໍ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມີຕິ ວຈນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຎ຺ເຎຫິ ວຕ຺ຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ນິສ຺ສາຍ ປຸພ຺ພາຈຣິຍານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຸພ຺ພາຈຣິຍານຸຠາໂວ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫິ ສໍວຓ຺ຓິຕາ ອຏ຺ຐກຖາ, ຕໂຕເຍວ ຈ ‘‘ປຸພ຺ພາຈຣິຍານຸຠາໂວ ອຏ຺ຐກຖາ’’ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫິ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ ອຏ຺ຐກຖໍ ນິສ຺ສາຍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສໍ, ນ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ພລໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ‘‘ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸ ປຸນ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ ກິໍ ປໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍ ອນູນຠາວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມນ຺ຕິ ເອກນ຺ເຕນ, ຍຖິຈ຺ຉກໍ ວາ, ສພ຺ພໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ສໍວຓ຺ຓິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາມໍ ສໍວຓ຺ຓິໂຕເຍວ, ໂນ ນ ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຫິ ປນ ໂສ ວິນໂຍ ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພາຈຣິຍາສເຠຫີ’’ຕິ. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທໂຍ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາ ເອວ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ຈ ອາສຠາ, ເຕຫິ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາສເຠຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກີທິສາ ປເນເຕ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຎາຓມ຺ພູ’’ຕິອາທິ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ອມ຺ພຸນາ ສລິເລນ ນິທ຺ໂຘຕານິ ນິສ຺ເສສໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ໂຘຕານິ ວິກ຺ຂາລິຕານິ ວິໂສຘິຕານິ ຣາຄາທີນິ ຕີຓິ ມລານິ ກາມາສວາທໂຍ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ເຍຫິ ເຕ ຎາຓມ຺ພຸນິທ຺ຘາຕມລາສວາ, ເຕຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ຈ ນ ເກວລໍ ເອເຕສຸ ອາຈຣິຍຠາໂວເຍວ, ອຖ ໂຂ ຣາຄາທິມລຣຫິຕາ ຂີຓາສວາ ວິສຸທ຺ຘສຕ຺ຕາ ເອເຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຂີຓາສວຠາເວປິ ນ ເອເຕ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ, ອຖ ໂຂ ເອວຣູເປຫິປິ ອານຸຠາເວຫິ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິສຸທ຺ຘວິຊ຺ຊາປຏິສມ຺ຠິເທຫີ’’ຕິ. ວິສຸທ຺ຘາ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘາ ວິຊ຺ຊາ ຈຕສ຺ໂສ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາ ເຍສໍ ເຕ ວິສຸທ຺ຘວິຊ຺ຊາປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຕຫິ. ເອກເທເສນ ປຏິສມ຺ຠິທໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຣິຍານເມວ ອຠາວໂຕ ເອເຕຫິ ອຘິຄຕປຏິສມ຺ຠິທາ ປຏຸຕຣລທ຺ຘປ຺ປເຠທາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິສຸທ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ວິຊ຺ຊາຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ອຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ ວາ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓຎ຺ຈາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ. ອຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ ປນ –

‘‘ວິປສ຺ສນາຎາຓມໂນມຍິທ຺ຘິ,

ອິທ຺ຘິປ຺ປເຠໂທປິ ຈ ທິພ຺ພໂສຕໍ;

ປຣສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍາຍຎາຓໍ,

ປຸພ຺ເພນິວາສານຸຄຕຎ຺ຈ ຎາຓໍ;

ທິພ຺ພຎ຺ຈ ຈກ຺ຂາສວສງ຺ຂໂຍ ຈ,

ເອຕານິ ຎາຓານິ ອິຘຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓມໂນມຍິທ຺ຘີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາເຍວ. ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ເຫຕຸຜເລ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຫຕຸເຫຕຸຜລານຸຣູປໍ ໂວຫາເຣສຸ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ, ອິທໍ ຎາຓໍ ອິມມຕ຺ຖໍ ໂຊຕຍຕີຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸ ຎາເຓສຸ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ. ເອຕາສໍ ປນ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ອຕິປປຎ຺ຈຠາວໂຕ ອິຘ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘມ຺ເມສຸ ເຉກຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນໂກວິເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຘມ຺ເມສຸ ອຠິໂຍຄວເສນ ວິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ລທ຺ຘປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ສາຕິສຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສທ຺ຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນໂກວິເທຫີຕິ ປິຏກຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓເນ ສພ຺ພໂສ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສເນ ໂກວິເທຫິ ເຉເກຫິ, ກຸສເລຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິເລສຊາລໍ ປຣິກ຺ຂາຣພາຫຸລ຺ລໍ ວາ ສໍລິຂຕິ ຕນຸໍ ກໂຣຕີຕິ ສລ຺ເລໂຂ. ອິຘ ປນ ຂີຓາສວາຘິກາຣຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂາຣພາຫຸລ຺ລສ຺ສ ສລ຺ລິຂນວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຕໂຕເຍວ ຈ ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ສລ຺ເລຂິເຍ ປຣິມິຕປຣິກ຺ຂາຣວຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ສລ຺ເລຂສ຺ສ ຠາໂວ ສລ຺ເລຂິຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ສລ຺ເລຂິເຍ, ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂນສຸລຠູປເມຫີຕິ ອສຸລຠູປເມຫິ ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອສຸກສທິສາຕິ ເຕສໍ ອຸປມາຍ ອນຸຈ຺ຉວິກປຸຄ຺ຄລານໍ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ສຸລຠາ ອຸປມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂນສຸລຠູປມາ. ມຫາວິຫາຣສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕອຠຍຄິຣິເສສນິກາຍທ຺ວຍໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຘຊູປເມຫີຕິ ຣຖສ຺ສ ສຎ຺ຊານນເຫຕຸກໍ ຣເຖ ພທ຺ຘຘຊໍ ວິຍ ອຊານນ຺ຕານໍ ‘‘ອສຸເກຫິ ຈ ອສຸເກຫິ ຈ ເຖເຣຫິ ນິວາສິໂຕ ມຫາວິຫາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ມຫາວິຫາຣສ຺ສ ສຎ຺ຊານນເຫຕຸຕ຺ຕາ ມຫາວິຫາຣສ຺ສ ຘຊູປເມຫິ. ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ ສມ຺ມາ ອນູນໍ ກຕ຺ວາ ວຓ຺ຓິໂຕ. ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ອຍໍ ວິນໂຍຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ຈິຕ຺ເຕຫິ ນເຍຫີຕິ ອເນກປ຺ປເຠທນຍຕ຺ຕາ ວິຈິຕ຺ເຕຫິ ນເຍຫິ. ສມ຺ພຸທ຺ຘວຣນ຺ວເຍຫີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘວຣໍ ອນຸຄເຕຫິ, ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍານຸຄເຕຫິ ນເຍຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ພຸທ຺ຘວຣໍ ອນຸຄເຕຫິ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາສເຠຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍ ອນູນຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ປໂຍຊນວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສໍວຓ຺ຓນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກິຎ຺ຈາປິ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາສເຠຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓວິສິຏ຺ເຐຫິ ອຍໍ ວິນໂຍ ສພ຺ພໂສ ວຓ຺ຓິໂຕ, ຕຖາປິ ເຕສໍ ເອສາ ສໍວຓ຺ຓນາ ສີຫຬທີປວາສີນໍ ຠາສາຍ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ຣຈິຕຕ຺ຕາ ທີປນ຺ຕເຣ ຠິກ຺ຂຸຊນສ຺ສ ສີຫຬທີປໂຕ ອຎ຺ຎທີປວາສິໂນ ຠິກ຺ຂຸຄຓສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ປໂຍຊນໍ ຍສ຺ມາ ນາຠິສມ຺ຠຸຓາຕິ ນ ສມ຺ປາເທຕິ ນ ສາເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ປາຬິນຍານຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສິຣິຕ຺ເຖເຣນ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ອິທານິ ສມາຣຠິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສໍວຓ຺ຓິຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອຕາຍາຕິ ສໍວຓ຺ຓນາ, ອຏ຺ຐກຖາ. ສາ ປນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ປຐມໍ ຕີຓິ ປິຏການິ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານຸຣູເປເນວ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ອາໂຣປິຕຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ໂຫເຍວ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຠູໂຕ ກຖາມຄ຺ໂຄ. ໂສເຍວ ຈ ມຫາມຫິນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ອາຠໂຕ, ປຈ຺ຉາ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິເຍຫິ ມຫາເຖເຣຫິ ນິກາຍນ຺ຕຣລທ຺ຘີຫິ ສງ຺ກຣປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ສີຫຬຠາສາຍ ຐປິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສີຫຬທີປເກນາ’’ຕິອາທິ. ສີຫສ຺ສ ລານໂຕ ຄຫຓໂຕ ສີຫໂຬ, ສີຫກຸມາໂຣ. ຕໍວໍສຊາຕຕາຍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ເຕສໍ ນິວາສຕາຍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປສ຺ສປິ ສີຫຬຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມິໍ ສີຫຬທີເປ ຠູຕຕ຺ຕາ ສີຫຬທີປເກນ ວາກ຺ເຍນ ວຈເນນ, ສີຫຬຠາສາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປາຬິນຍານຸຣູປນ຺ຕິ ປາຬິນຍສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ, ມາຄຘຠາສາຍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ເຌສນນ຺ຕິ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຄຣຸຕຣໍ ປໂຍຊນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຠິປຕ຺ຖນາ ອຊ຺ເຌສນາ, ຕໍ ອຊ຺ເຌສນໍ, ອາຍາຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ‘‘ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ສ ອຊ຺ເຌສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘສິຣິວ຺ຫຍສ຺ສ ເຖຣສ຺ສາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘສິຣີຕິ ອວ຺ຫໂຍ ນາມໍ ຍສ຺ສ ໂສຍໍ ພຸທ຺ຘສິຣິວ຺ຫໂຍ, ຕສ຺ສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຊ຺ເຌສນໍ ສມ຺ມາ ອາທເຣນ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຫທເຍ ຐເປນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ກຣຓປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສໍວຓ຺ຓນໍ ຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຎ຺ຈ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ສມາຣຠນ຺ໂຕ ສກລາຍປິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ ອິຘ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ມຫາອຏ຺ຐກຖໍ ຕສ຺ສາ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ສຣີຣໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເຖວ ກຸຣຸນ຺ທີນາມາທີສຸ ວິສ຺ສຸຕາສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕປິ ວິນິຈ຺ຉຍໂຕ ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ເຖຣວາທໍ ກຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນໍ ສມາຣຠິສ຺ສນ຺ຕິ ປທຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ໂຖ ກຖິຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ອຕ຺ຖກຖາ, ສາເຍວ ອຏ຺ຐກຖາ ຕ຺ຖກາຣສ຺ສ ຏ຺ຐກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗; ໒.໘) ວິຍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຣີຕິ ອຸຬຸມ຺ປໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ຕເມວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິວລ຺ລິວິຫາໂຣ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ກຕຕ຺ຕາ ກຸຣຸນ຺ທີຕິ ນາມໍ ຊາຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖໍ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິສ຺ສຸຕາສູຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຕ຺ຖຏາສຸ, ປາກຏາສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຏ຺ຐານສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ, ນ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ປເນຕ຺ຖ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກນຈິ ປນ ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖານເຍນ ວິນຍຍຸຕ຺ຕິຍາ ວາ ຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິອາທີສຸປິ ກຕ຺ຖຈິ ອຍຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຣິ ວິຠາວນໂຕ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວາທານໍ ພາຫິຣຠາໂວ ສິຍາຕິ ເຕປິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ອນ຺ໂຕຄຘເຖຣວາທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ເຖຣວາເທປິ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສໍວຓ຺ຓນນ຺ຕິ ອປຣກາລກິຣິຍາຍ ກມ຺ມນິທ຺ເທໂສ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຸ ‘‘ສໍວຓ຺ຓນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ສມາຣຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາຍ ກມ຺ມຠາເວນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຣສ຺ສຠາໂວ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ກຣຓປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ໂສຕູຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ຕໍ ມມ ສໍວຓ຺ຓນໍ ຘມ຺ມປທີປສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສາສນຘມ຺ມໍ ປາຬິຘມ຺ມໍ ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຏິມານຍນ຺ຕາ ປູເຊນ຺ຕາ ຖິເຣຫິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເຖຣາ, ອຈິຣປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ນວາ, ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ຠວຕ຺ຕາ ມຊ຺ຌິມາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ສປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານວິຘິນາ ປມາຓຕ຺ຕາ ຈ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ອິສ຺ສາປກຕາ ອຫຸຕ຺ວາ ນິສາເມນ຺ຕຸ ສຸຓນ຺ຕູຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມປ຺ປທີປສ຺ສາຕິ ຘມ຺ໂມເຍວ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນສຸ ໂມຫນ຺ຘກາຣວິຘມນໂຕ ປທີປສທິສຕ຺ຕາ ປທີໂປ ອສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມປທີໂປ, ຠຄວາ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ມປທີປສ຺ສ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ອາຄມວິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປມາຓຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍເຖວ ພຸທ຺ເຘນ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຍຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມເສນາປຕິອາທີຫິ ຕເຖວ ຎາໂຕ, ເຕສໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ມຕິມຈ຺ຈຊນ຺ຕາ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ຍສ຺ມາ ປຸເຣ ອຏ຺ຐກຖາ ອກໍສູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ວິນໂຍຕິ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ສກລຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຘມ຺ມວິນຍວເສນ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ໂຕຕິ ປາຬິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ ຠຄວຕາ ອພ຺ຍາກຕໍ ນາມ ຕນ຺ຕິປທໍ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພສໍເຍວ ອຕ຺ໂຖ ກຖິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເນວ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມປິ ຠາສິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ປວຕ຺ຕິຕາ ປກິຓ຺ຓກເທສນາເຍວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາ. ຕເຖວ ຎາໂຕຕິ ຍເຖວ ພຸທ຺ເຘນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເຖວ ເອກປທມ຺ປິ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ອວິນາເສຕ຺ວາ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຈ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ຎາໂຕ ວິທິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ມຕິມຈ຺ຈຊນ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖາ ອກໍສູຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂຍ ອກໍສຸ. ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາມກໍສູ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ໂສເຍວຕ຺ໂຖ, ມ-ກາໂຣ ປນ ປທສນ຺ຘິວເສນ ອາຄໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາ’’ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທເສນ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ປຸເຣ ອຏ຺ຐກຖາ ອກໍສຸ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ເຫຕຸອຕ຺ຖສ຺ສ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິ ອິມິນາເຍວ ປກາສິຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປມາຓໍ, ເອວໍ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ປມາທເລຂາປິ ປມາຓໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວານ ປມາທເລຂ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປມາທເລຂນ຺ຕິ ອປຣຠາເຄ ໂປຕ຺ຖກາຣຸຬ຺ຫກາເລ ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ລິຂນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ປມາທປາຐໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປມາເທນ ສຕິໍ ອປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ‘‘ສຈ຺ເຈປິ ອລິເກປິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນສທິສໍ ຍໍ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ອປເນຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປມາຓນ຺ຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສຈ຺ເຈປິ ອລິເກປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອທິນ຺ນາທານສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ທຸກ຺ກຏໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໔).

ເກສໍ ປມາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາສຸ ສຄາຣວານໍ ອິຘ ປຓ຺ຑິຕານ’’ນ຺ຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ປຸນ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ໂກ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ເຈ? ເອຕ຺ຖ ຕາວ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ນິສາເມນ຺ຕຸ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອວມສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປມາຓເມວາຕິ ປາຐເສສໍ ກຕ຺ວາ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຕ຺ເຖໂຣ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປມາຓນ຺ຕິ ສາຘິຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາປິ ສໍວຓ຺ຓນາ ເກວລໍ ວຈນມຕ຺ເຕເນວ ຠິນ຺ນາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຏ຺ຐກຖາເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຕ ຈ ຠາສນ຺ຕຣເມວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ປນ ອິຘ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກສ຺ມາ ປມາຓນ຺ຕິ ເຈ? ຍສ຺ມາ ວຈນມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອສາປິ ອຏ຺ຐກຖາເຍວ, ຕສ຺ມາ ປມາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຕ ຈ ຠາສນ຺ຕຣເມວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວມາກຸລໍ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທສ຺ສິໂຕ, ອນາກຸລວຈໂນ ຈ ຠທນ຺ຕພຸທ຺ຘໂຆສາຈຣິໂຍ. ນ ຫິ ໂສ ເອວມາກຸລໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖມນາກຸລໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍຖາຐິຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘວເສເນວ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ກຖໍ? ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍທິ ນາມ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ປມາຓໍ, ອຍໍ ປນ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາ ກສ຺ມາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ຈ ຠາສນ຺ຕຣເມວ ຫິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ປມາຓໍ, ຍສ຺ມາ ຈ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາປິ ຠາສນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຈາຄາທິມຕ຺ຕວິສິຏ຺ຐາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຠິນ຺ນາວ, ຕໂຕເຍວ ຈ ປມາຓຠູຕາ ເຫສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອາທຣໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານໍ ປມາຓຠາໂວ, ອິມິສ຺ສາ ຈ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ຠາສນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຈາຄາທິມຕ຺ຕວິສິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ຕໂຕ ອຠິນ຺ນຠາໂວຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວເຫຕູຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເກວລໍ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານໍ ສຕິປິ ປມາຓຠາເວ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ຕໂຕ ຠິນ຺ນາ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎາເຍວ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕິ, ນາປິ ອິມິສ຺ສາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ຕໂຕອຠິນ຺ນຠາເວປິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖານໍ ອສຕິ ປມາຓຠາເວ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວເຫຕູຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕໂຕຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ. ຠາສນ຺ຕຣເມວ ຫິຕ຺ວາຕິ ກຎ຺ຈຸກສທິສໍ ສີຫຬຠາສໍ ອປເນຕ຺ວາ. ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄຎ຺ຈ ສມາສຍິຕ຺ວາຕິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປປຎ຺ຈິຕໍ ‘‘ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໕) ເອຕ຺ຖ ອປໂລກນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມານໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິຍ ຕາທິສໍ ວິຕ຺ຖາຣມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ –

‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ ເອກເມວ ອາຄຕໍ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກເຖຕພ຺ພານີຕິ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕານິ ຈ ‘ອປໂລກນກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຂນ຺ຘກໂຕ ປຣິວາຣາວສາເນ ກມ຺ມວິຠງ຺ຄໂຕ ຈ ປາຬິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກຖິຕານິ. ຕານິ ມຍໍ ປຣິວາຣາວສາເນ ກມ຺ມວິຠງ຺ເຄເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ຈ ນ ຠາຣິຍາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍຖາຐິຕາຍ ຈ ປາຬິຍາ ວຓ຺ຓນາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕານິ ຈ ຐານານິ ອສຸຎ຺ຎານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸປທວຓ຺ຓນເມວ ກໂຣມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕ ຠິກ຺ຂຸປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ).

ວິນິຈ຺ຉຍໍ ສພ຺ພມເສສຍິຕ຺ວາຕິ ຕໍຕໍອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອເສສຍິຕ຺ວາ ເສສໍ ອກຕ຺ວາ, ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຓ຺ຓິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຄຕໍ ປາຬິໍ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓນໂຕ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາສຸ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວຓ຺ຓິຕໍ ຍຖາຐາເນເຍວ ສໍວຓ຺ຓນໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕນ຺ຕິກ຺ກມໍ ກິຎ຺ຈິ ອໂວກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ, ກິຎ຺ຈິ ປາຬິກ຺ກມໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມເນວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາຬິຍໍ ອາຄຕານມ຺ປິ ວຈນານມຕ຺ຖໍ. ສີຫຬຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑາທີສຸ ຌານກຖາອານາປານສ຺ສຕິສມອາຘິອາທີນໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕວຈນານມຕ຺ຖໍ ຕໍຕໍສຸຕ຺ຕານຸຣູປໍ ສພ຺ພໂສ ປຣິທີປຍິສ຺ສາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຫສ຺ສຕີຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຣິຍິສ຺ສຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ຠາສນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຈາຄາທິກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖໍ ປຣິທີປຍນ຺ຕີ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວຓ຺ຓນາຍ ວເສນ ສມານກຕ຺ຕຸກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຈ຺ຉິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ປນ ເຫຏ຺ຐາວຸຕ຺ຕຠາສນ຺ຕຣປຣິຈ຺ຈາຄາທິໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິການໍ ວຈນານມຕ຺ຖໍ ປຣິທີປຍນ຺ຕີ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ອມ຺ເຫຫິ ກຣິຍິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອາຈຣິຍວເສນ ສມານກຕ຺ຕຸກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຓ຺ຓນາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມາປິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປໂຍຊນວິເສສໍ ປມາຓຠາວຎ຺ຈ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ຕສ຺ມາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາປີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ເກວລໍ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ເຫສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາຐິຕວເສເນວ ອປິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ປມາຓໍ, ຍສ຺ມາ ຈ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາປິ ຕໂຕ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ປມາຓຠູຕາເຍວ ເຫສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພາຫິຣນິທານກຖາ

ອິທານິ ‘‘ຕໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສໍ ວິນຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕວິນຍສໍວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ສໍວຣວິນຍປຫານວິນຍາທິວເສນ ວິນຍສ຺ສ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ອິຘ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຠາເວນ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຕາວ ວິນໂຍ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ຄາຖາສຸ. ຕາວ-ສທ຺ໂທ ປຐມນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ປຐມໍ ວິນຍໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ທີເປຕິ. ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພຕິ ນິຍເມຕພ຺ໂພ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍສ຺ມາ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພ, ເຕນ ເຫຕຸນາ ເອຕໍ ‘‘ວິນໂຍ ນາມາ’’ຕິອາທິກໍ ນິຍາມກວຈນໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ວິນຍສ຺ສ. ມາຕິກາຕິ ອຸທ຺ເທໂສ. ໂສ ຫິ ນິທ຺ເທສປທານໍ ຊນນີຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ມາຕາ ວິຍາຕິ ມາຕິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນາ’’ຕິອາທິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອຕໍ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນິທານວຈນປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິນຍປິຏກໍ ເຍນ ປຸຄ຺ຄເລນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ມາ ກາຣຓາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍນ ຘາຣິຕໍ, ເຍນ ຈ ອາຠຕໍ, ເຍສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ‘‘ເຕນ ສມເຍນາ’’ຕິອາທິປາຐສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ ທສ຺ສຍນ຺ໂຕ ວິນຍສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ຍທາ ຍສ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນິທານວຈນມຕ຺ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸກາໂມປິ ວິສຸໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ນິທາເນນ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ, ‘ອິທມໂວຈາ’ຕິ ນິຄມເນນ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຈນໂຕ ນິທານນິຄມນານິປິ ສຕ຺ຖຸເທສນາຍ ອນຸວິຘານຕ຺ຕາ ຕທນ຺ໂຕຄຘາເນວາຕິ ນິທານສ຺ສປິ ວິນຍປາຬິຍໍເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ຍທາ ຍສ຺ມາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວິນຍປິຏກສມ຺ພນ຺ຘໍເຍວ ກຕ຺ວາ ມາຕິກໍ ຐເປສິ. ມາຕິກາຍ ຫິ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິນຍປິຏກໍເຍວ ສາມຎ຺ຎໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ຘມຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ອິທານິ ປນ ຕໍ ວິສຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ມາຕິກາປເທສຸ. ອຖ ກສ຺ມາ ອິທເມວ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິທຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ຫິ-ສທ຺ໂທ ຍສ຺ມາຕິ ອຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫຈ຺ຈ ຠາສິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘຣມານກາເລ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານເມວ. ອິທານິ ປຎ຺ຫກຣຓໍ ວຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອາຍສ຺ມຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມິນາ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິຍເມຕິ, ‘‘ຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ກາລໍ ນິຍເມຕິ. ຕຎ຺ຈ ອຸປາລິຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ກາລໂຕ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ຕໍ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ຕສ຺ສາ ຕນ຺ຕິອາຣຸຬ຺ຫາຍ ອິຘ ວຈເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມ ເຈສາ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອາຫ. ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມ ເຈສາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ຕຎ຺ຈ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອສາ ຈ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປຎ຺ຎາສຕ຺ໂຖ ວາ ຈ-ສທ຺ໂທ. ອຸປຎ຺ຎາໂສຕິ ຈ ວາກ຺ຍາຣມ຺ໂຠ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອສາ ຫິ ຄນ຺ຖກາຣານໍ ປກຕິ, ຍທິທໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ປຣໍ ວຕ຺ຕຸມາຣຠນ຺ຕານໍ ຈສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ. ຍໍ ປນ ເກນຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາມ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອຎ຺ຎາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕີ’’ຕິ. ຕເທວ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຖກ຺ກເມ ອໂກວິທຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຈສທ຺ເທນ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ເຈຕ຺ຖ ເອຕທຕ຺ໂຖເຍວ ຈ-ກາໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ ສິຍາ, ເອວໍ ສຕິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພເຍວ ປຐມສທ຺ເທເນວ ອຎ຺ຎາສໍ ທຸຕິຍາທິສງ຺ຄີຕີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ທີປິຕຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍາທິໍ ອຸປາທາຍ ຫິ ປຐມສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ ທີຆາທິໍ ອຸປາທາຍ ຣສ຺ສາທິສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ ວິຍ. ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເທສິຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານໍ ຘມ຺ມວິນຍານໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຍນໍ ກຖນໍ ສງ຺ຄີຕິ. ເອເຕນ ຕໍຕໍສິກ຺ຂາປທານໍ ສຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອາທິປຣິໂຍສາເນສຸ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ຐປິຕໍ ສງ຺ຄີຕິກາຣວຈນໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ປູຊນີຍຕ຺ຕາ ຈ ມຫຕີ ສງ຺ຄີຕິ ມຫາສງ຺ຄີຕິ, ປຐມາ ມຫາສງ຺ຄີຕິ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ. ນິທານໂກສລ຺ລຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິທທາຕິ ເທສນໍ ເທສກາລາທິວເສນ ອວິທິຕໍ ວິທິຕໍ ກຕ຺ວາ ນິທສ຺ເສຕີຕິ ນິທານໍ, ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລໍ ນິທານໂກສລ຺ລໍ, ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍສຣຓາທິປຏິລາຠເຫຕຸຠູຕາສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ອຎ຺ຎາສຸ ຠຄວໂຕ ກິຣິຍາສຸ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອນຸໂລມນໂຕ ເວເນຍ຺ຍານໍ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕາ ກິຣິຍາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຎ຺ຫິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຘມ຺ໂມເຍວ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ອຖ ວາ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ອາຓາ, ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຕໍ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຈກ຺ກນ຺ຕິປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຈກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຈກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ເມນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໒.໔໐).

ກຕພຸທ຺ຘກິຈ຺ເຈຕິ ກຕໍ ປຣິນິຏ຺ຐາປິຕໍ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ເຍນ, ຕສ຺ມິໍ ກຕພຸທ຺ຘກິຈ຺ເຈ ຠຄວຕິ ໂລກນາເຖຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອເຕນ ພຸທ຺ຘກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ອເສສິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕເຍວ ຫິ ໂສ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ. ນນຸ ຈ ສາວເກຫິ ວິນີຕາປິ ວິເນຍ຺ຍາ ຠຄວຕາເຍວ ວິນີຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຫິ ສາວກຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາວກວິເນຍ຺ຍາ ຈ ນ ຕາວ ວິນີຕາຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ເຕສໍ ວິນຍນູປາຍສ຺ສ ສາວເກສຸ ຐປິຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ນ ຕາວາຫໍ ປາປິມ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ຍາວ ນ ຠິກ຺ຂູ ວິຍຕ຺ຕາ ວິນີຕາ ວິສາຣທາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໖໘).

‘‘ກຸສິນາຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸຕເທສກາລວິເສສທສ຺ສນໍ, ‘‘ອປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຠຄວາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ໂລເກ ຊາຕສໍວຑ຺ຒຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຕຖາ ຫິ ມນຸສ຺ສຠາວສ຺ສ ສຸປາກຏກຣຓຕ຺ຖໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ຈຣິມຠເວ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫາທີນິປິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ກຸສິນາຣາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອຸປວຕ຺ຕນຠູຕໍ ມລ຺ລຣາຊູນໍ ສາລວນຸຍ຺ຍານໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຄຣໍ ປວິສິຕຸກາມາ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ອຸເປຈ຺ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ສາລວນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ ຖູປາຣາໂມ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມທິສາຍໍ, ເອວໍ ຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ກຸສິນາຣາຍ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມທິສາຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ຖູປາຣາມໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສນມຄ຺ໂຄ ປາຈີນມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ສາລປນ຺ຕິ ປາຈີນມຸຂາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ອຸປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣຕິ ຍມກສາລານໍ ເວມຊ຺ເຌ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ຈສ຺ສ ເອກາ ສາລປນ຺ຕິ ສີສຠາເຄ ໂຫຕິ, ເອກາ ປາທຠາເຄ, ຕຕ຺ຣາປິ ເອໂກ ຕຣຸຓສາໂລ ສີສຠາຄສ຺ສ ອາສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອໂກ ປາທຠາຄສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິ ຈ ‘‘ຍມກສາລາ ນາມ ມູລກ຺ຂນ຺ຘວິຏປປຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສິພ຺ເພຕ຺ວາ ຐິຕສາລາ’’ຕິປິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາຕິ ອຸປາທີຍເຕ ກມ຺ມກິເລເສຫີຕິ ອຸປາທິ, ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປໍ. ໂສ ປນ ອຸປາທິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣມາຣນິມ຺ມຖເນນ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອໂນສ຺ສຏ຺ໂຐ, ອິຘ ຂນ຺ຘມຈ຺ຈຸມາຣນິມ຺ມຖເນນ ໂອສ຺ສຏ຺ໂຐ ນິເສສິໂຕຕິ ອຍໍ ອນຸປາທິເສສາ ນິພ຺ພານຘາຕຸ ນຕ຺ຖິ ເອຕິສ຺ສາ ອຸປາທິເສໂສຕິ ກຕ຺ວາ. ນິພ຺ພານຘາຕູຕິ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພຸຕິມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ຈາຍໍ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ. ປຣິນິພ຺ພາເນຕິ ປຣິນິພ຺ພານຏ຺ຐາເນ, ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ວາ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ປຣິນິພ຺ພານເຫຕຸ ສນ຺ນິປຕິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆສ຺ສ ເຖໂຣ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ. ໂສ ປນ ສງ຺ໂຆ ກິໍປຣິມາໂຓຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ. ນິຈ຺ຈສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຫິ ອີທິເສສຸ ສມາໂສ ໂຫຕິເຍວ ຍຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຣຸກຸລ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣານໍເຍວ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານໍ. ຕທາ ຫິ ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕ຺ຕກາ’’ຕິ ປມາຓຣຫິຕາ. ຕຖາ ຫິ ເວຬຸວຄາເມ ເວທນາວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ນ ຈິເຣນ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຄຓນໍ ວີຕິວຕ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ອໂຫສິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ມຫາກສ຺ສໂປຕິ ມຫນ຺ເຕຫິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫນ຺ໂຕ ກສ຺ສໂປຕິ ມຫາກສ຺ສໂປ, ອປິຈ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ອຸປາທາຍ ອຍໍ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ມຫາກສ຺ສໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ’’ຕິອາທິ. ສຕ຺ຕ ອຫານິ ສມາຫຏານິ ສຕ຺ຕາຫໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠຄວາ, ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ, ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຠທ຺ເທນ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ສຸຠທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ວຸຑ຺ຒກາເລ ປນ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອລໍ ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິນາ ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຫິ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປາວາຍ ກຸສິນາຣໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນສຸ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸສເຕສຸ ອວີຕຣາເຄ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ທິຏ຺ຐອາຊີວກສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພານໍ ສຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ນານປ຺ປກາຣໍ ປຣິເທວນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ.

ກສ຺ມາ ປນ ໂສ ເອວມາຫ? ຠຄວຕິ ອາຆາເຕນ. ອຍໍ ກິຣ ໂສ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໐໓) ອາຄເຕ ອາຕຸມາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນຫາປິຕປຸພ຺ພໂກ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ຠຄວຕິ ກຸສິນາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຕຸມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘‘ຠຄວາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອາຄຕກາເລ ‘‘ຍາຄຸທານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິເຕ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ຕາຕາ ອາຕຸມໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ ຕາຕາ ຂຸຣຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ນາຬິຍາວາປເກນ ອນຸຆຣກໍ ອນຸຆຣກໍ ອາຫິຓ຺ຑຖ, ໂລຓມ຺ປິ ເຕລມ຺ປິ ຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ ຂາທນີຍມ຺ປິ ສໍຫຣຖ, ຠຄວໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ຍາຄຸທານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ອຖ ຠຄວຕິ ອາຕຸມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸສາຄາຣກໍ ປວິຏ຺ເຐ ສຸຠທ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ຄາມທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມມຕ຺ຕໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສພ຺ພູປກຣຓານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ອຸທ຺ຘນານິ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ກາຬກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຕາທິສເມວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ກໂຣຖ, ອິທໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ ປຏິຍາທາເປສິ. ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ນາມ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຕພ຺ພຍາຄຸ, ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕມຈ຺ຉມໍສປຸປ຺ຜຜລຣສາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປວິສຕິ, ກີຬິຕຸກາມານໍ ສີສມກ຺ຂນໂຍຄ຺ຄາ ໂຫຕິ ສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘາ.

ອຖ ຠຄວາ ກາລສ຺ເສວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ອາຕຸມາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ຠຄວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຄາມໍ ປວິສຕິ, ຕຍາ ກສ຺ສ ຍາຄຸ ປຏິຍາທິຕາ’’ຕິ. ໂສ ຍຖານິວຕ຺ຖປາຣຸເຕເຫວ ເຕຫິ ກາຬກກາສາເວຫິ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທພ຺ພິຎ຺ຈ ກຏຈ຺ຉຸຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ຍາຄຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ‘‘ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໐໓) ອາຄຕນເຍນ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈ ຕໍ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕໍ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອກປ຺ປິຍສມາທາປນສິກ຺ຂາປທໍ ຂຸຣຠຓ຺ຑປຣິຫຣຓສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ ອເນກກປ຺ປໂກຏິໂຍ ໂຠຊນໍ ປຣິເຍສນ຺ເຕເຫວ ວີຕິນາມິຕາ, ອິທໍ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອກປ຺ປິຍໍ, ອຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໂຠຊນໍ ອິມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອເນການິ ອຕ຺ຕຠາວສຫສ຺ສານິ ອປາເຍສ຺ເວວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ອເປຖ ມາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ, ເອກຠິກ຺ຂຸນາປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ຄຫິຕໍ.

ສຸຠທ຺ໂທ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ‘ສພ຺ພໍ ຊານາມີ’ຕິ ອາຫິຓ຺ຑຕິ, ສເຈ ນ ຄເຫຕຸກາໂມ ເປເສຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ, ປກ຺ກາຫາໂຣ ນາມ ສພ຺ພຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອິທຎ຺ຈ ມມ ຍາວຊີວໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ອສ຺ສ, ສພ຺ພໍ ເຕນ ນາສິຕໍ, ອຫິຕກາໂມ ອຍໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທສພເລ ຘຣມາເນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ອຸຈ຺ຈກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ, ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ວກ຺ຂາມິ, ມມໍເຍວ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອຊ຺ຊ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຠຄວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ວິຍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ເອວມາຫ. ເຖໂຣ ປນ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຫທເຍ ປຫາຣໍ ວິຍ ມຕ຺ຖເກ ປຕິຕສຸກ຺ກາສນິໍ ວິຍ ມຎ຺ຎິ, ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຠຄວາ, ອຊ຺ຊາປິສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ຘຣຕິເຍວ, ທຸກ຺ເຂນ ຠຄວຕາ ອາຣາຘິຕສາສເນ ນາມ ເອວໍ ລຫຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ປາປກສຏໍ ກຓ຺ຏໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອລໍ ໂຂ ປເນສ ປາໂປ ວຑ຺ຒມາໂນ ອຎ຺ເຎປິ ເອວຣູເປ ສຫາເຍ ລຠິຕ຺ວາ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມໍ ມຫລ຺ລກໍ ອິເຘວ ປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຉາຣິກາຍ ໂອກິຣາເປຕ຺ວາ ນີຫຣາເປສ຺ສາມິ, ມນຸສ຺ສາ ‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສຣີເຣ ຘຣມາເນເຍວ ສາວກາ ວິວທນ຺ຕີ’ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕິ, ອຘິວາເສມິ ຕາວ. ຠຄວຕາ ຫິ ເທສິຕຘມ຺ໂມ ອສງ຺ຄຫິຕປຸປ຺ຜຣາສິສທິໂສ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ວາເຕນ ປຫຏປຸປ຺ຜານິ ຍໂຕ ວາ ຕໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ເອວຣູປານໍ ວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ວິນເຍ ເອກໍ ທ຺ເວ ສິກ຺ຂາປທານິ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸຕ຺ເຕ ເອໂກ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫວາຣາ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຠິຘມ຺ເມ ເອກໍ ທ຺ເວ ຠູມນ຺ຕຣານິ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ມູເລ ນຏ຺ເຐ ປິສາຈສທິສາ ຠວິສ຺ສາມ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ສຕິ ທຬ຺ຫສຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິຕປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອຕທຕ຺ຖຎ຺ຫິ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ຕີຓິ ຄາວຸຕານິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກາສິ, ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ ອຸປສມ຺ປທໍ ອກາສິ, ກາຍໂຕ ຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກາສິ, ອາກາເສ ປາຓິໍ ຈາເລຕ຺ວາ ຈນ຺ໂທປມປຏິປທໍ ກເຖນ຺ໂຕ ມຎ຺ເຎວ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສກລສາສນຣຕນໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ, ມາທິເສ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຕິຏ຺ຐມາເນ ອຍໍ ປາໂປ ສາສເນ ວຑ຺ຒິໍ ມາ ອລຕ຺ຖຸ, ຍາວ ອຘມ຺ໂມ ນ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ນ ປຏິພາຫີຍຕິ, ອວິນໂຍ ນ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ນ ປຏິພາຫີຍຕິ, ອຘມ຺ມວາທິໂນ ນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອວິນຍວາທິໂນ ນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາວ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິເຍ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖາຍໍ ປາໂປ ສຍເມວ ນິຄ຺ຄຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສາສນໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂສ ‘‘ເອວໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ສຈິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຖ ປຈ຺ຉາ ຘາຕຸຠາຊນທິວເສ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສຕ຺ຕາຫປຣິນິພ຺ພຸເຕ…ເປ… ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ອາວຸໂສຕິ ປຣິເທວນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ. ມາ ໂສຈິຕ຺ຖາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສເກນ ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ. ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖາຕິ ວາຈາຍ ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ ‘‘ປຣິເທວນໍ ວິລາໂປ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ອິທານິ ອໂສຈນາທີສຸ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸມຸຕ຺ຕາ ມຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ມຫາສມເຓນາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ກຣຓວຈນໍ, ຕໂຕ ມຫາສມຓໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ຕາ ມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ຈ ໂຫມ ຕທາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຫມາຕິ ວາ ອຕີຕຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ, ອຫຸມ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສໍເວຄວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມສຠາວຈິນ຺ຕາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປຎາຓໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –