ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍປິຏເກ

ສາຣຕ຺ຖທີປນີ-ຏີກາ (ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ)

໕. ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ຑໍ

໑. ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑. ມຸສາວາທວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ຂຸທ຺ທການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຂຸທ຺ທກ-ສທ຺ໂທ ພຫຸ-ສທ຺ທປຣິຍາໂຍ. ພຫຸຠາວໂຕ ອິມານິ ຂຸທ຺ທການິ ນາມ ຊາຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ນວສຸ ວຄ຺ເຄສຸ, ເຕສຸ ວາ ຂຸທ຺ທເກສຸ. ກາຣເຓນ ກາຣຓນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉາທນເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ນິພ຺ພານສ຺ສປິ ອນິຈ຺ຈຕາ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປເຣນ ວຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ປຸນ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ວທຕິ.

‘‘ສມ຺ປຊານໍ ມຸສາ ຠາສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສມ຺ປຊານ ມຸສາ ຠາສຕີຕິ ອນຸນາສິກໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຊານນ຺ໂຕ ມຸສາ ຠາສຕີ’’ຕິ.

໒. ຊານິຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຸສາ ຠຓເນຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ຊານິຕ຺ວາ ວຈນກ຺ຂເຓປິ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາ ຠຓເນ. ຠຓນຎ຺ຈ ນາມ ອິຘ ອຠູຕສ຺ສ ວາ ຠູຕຕໍ ຠູຕສ຺ສ ວາ ອຠູຕຕໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ວິຎ຺ຎາປນປໂຍໂຄ. ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທຕິ ຈ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ສມ຺ປຊານ ມຸສາ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ຕໍເຫຕຸ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ອີທິເສສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓. ວິສໍວາເທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວິສໍວາທນໍ, ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ວທຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາຈາ, ວຈນສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ. ເຕນາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາວາຈາ…ເປ… ເຈຕນາ’’ຕິ. ປເຠທຄຕາ ວາຈາຕິ ອເນກເຠທຠິນ຺ນາ. ເອວໍ ປຐມປເທນ ສຸທ຺ຘເຈຕນາ…ເປ… ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອິມິນາ ອິມໍ ທີເປຕິ – ສຸທ຺ຘເຈຕນາ ວາ ສຸທ຺ຘສທ຺ໂທ ວາ ສຸທ຺ຘວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ມຸສາວາໂທ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ເທນ ຈ ສຫິຕາ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທຕິ. ຈກ຺ຂຸວເສນ ອຄ຺ຄຫິຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອຄ຺ຄຫິຕມາຣມ຺ມຓໍ. ຆານາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕວິສຍຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ເອກາພທ຺ຘໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ໂວຫາໂຣ ໂລເກ ປາກໂຏຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຬາຣິເກເນວ ນເຍນາ’’ຕິ.

໑໑. ອວີມໍສິຕ຺ວາຕິ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາຕິ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ. ຊຬຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ. ທາຣຸສກຏໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ ທາຣຸສກຏໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕເຖວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຸສາວາໂທ ຊາໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເກຬິໍ ກຸຣຸມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຊາຕິອາທີຫິເຍວ ຫິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ທວກມ຺ຍຕາຍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຫີນຸກ຺ກຏ຺ເຐຫິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ, ຫີນໍ ວາ ຊາຕິອາທິຫິ;

ອຸຊຸໍ ວາຎ຺ຎາປເທເສນ, ວເທ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ທວາ’’ຕິ.

ຈິຕ຺ເຕນ ໂຖກຕຣຠາວໍເຍວ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ພຫຸຠາວໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຄາໂມ ເອກເຕໂລ’’ຕິອາທິນາປິ ມຸສາວາໂທ ຊາໂຕ. ຈາເຣສຸນ຺ຕິ ອຸປເນສຸໍ. ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ, ວິສໍວາທນຈິຕ຺ເຕນ ຍມຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນປໂຍໂຄ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນຕ຺ຖໍ ມຸສາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ, ອມູລເກນ ປາຣາຊິເກນ ອນຸທ຺ຘໍສນຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນຸທ຺ຘໍສນຕ຺ຖໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕີ’’ຕິອາທິປຣິຍາເຍນ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາ ຠຓິເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ເກວລໍ ມຸສາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອິຘ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ກຓ຺ຓກຏຸກຕາຍ ອມນາປໍ ວທນ຺ຕາ ກຓ຺ເຓສຸ ວິຊ຺ຌນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂອມສນ຺ຕີຕິ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ປຘໍເສນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວນ຺ຕິ.

໑໓. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕນ ສມເຍນ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ສມເຍນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນນ຺ທິວິສາໂລ ນາມ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕີຕຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ, ກິຣິຍາກາລວຈນິຈ຺ຉາຍ ວາ ວຕ຺ຕມານປ຺ປໂຍໂຄ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ຠູຕຕາວຄໂມ ສິຍາຕິ. ປຈ຺ເຈສີຕິ ‘‘ອມນາປໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເຫຏ຺ຐາຣຸກ຺ເຂ ທຕ຺ວາຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເກ ທຕ຺ວາ. ປຸພ຺ເພ ປຕິຏ຺ຐິຕາຣປ຺ປເທສໍ ປຸນ ອເຣ ປຕ຺ເຕຕິ ປຸພ຺ເພ ອຸຊຸກໍ ເຫຏ຺ຐາມຸຂໍ ປຕິຏ຺ຐິຕອຣສ຺ສ ຠູມິປ຺ປເທສໍ ປຸນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອເຣ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາມຸຂຠາເວນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ, ປຐມໍ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕເນມິປ຺ປເທເສ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສິຖິລກຣຓນ຺ຕິ ສິຖິລກິຣິຍາ.

໑໕. ປຸພ຺ເພຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ຕຈ຺ຉກກມ຺ມນ຺ຕິ ວຑ຺ຒກີກມ຺ມໍ. ໂກຏ຺ຏກກມ຺ມນ຺ຕິ ວາ ປາສາຓໂກຏ຺ຏກກມ຺ມໍ. ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຄຓນາຕິ ອງ຺ຄຸລິສງ຺ໂກເຈເນວ ຄຓນາ. ປາທສິກມິລກ຺ຂກາທໂຍ ວິຍ ນວນ຺ຕວເສນ ຄຓນາ ອຈ຺ຉິທ຺ທກຄຓນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ກລນປຏຸປ຺ປາທນໂວກ຺ລນຠາຄຫາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປິຓ຺ຑຄຓນາ ຄຫິຕາ. ຍສ຺ສ ສາ ປຄຸຓາ ໂຫຕິ, ໂສ ຣຸກ຺ຂມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ເອຕ຺ຖ ປຓ຺ຓານີ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຍຠ ເມຖຸເນຕິ ວຈນໂຕ ຍ-ກາຣ ຠ-ກາເຣ ເອກໂຕ ໂຍຊິເຕ ອສທ຺ຘມ຺ມວຈນໍ ໂຫຕິ.

໑໖-໒໖. ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ກາເຣຕພ຺ໂພ ອຸປສຄ຺ຄາທິມຕ຺ຕວິສິຏ຺ຐານໍ ອຕິຈຓ຺ຑາລາທິປທານໍ ປາຬິຍໍ ອາຄເຕສຸເຍວ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ໂຈໂຣສີຕິອາທີນໍ ປນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫສາຘິປ຺ປາຍຕາຕິ ປຸຣິມປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ຊາຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ປຣມ຺ມຸຂາ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖູນໍ ອນຎ຺ຎຠາວໂຕ ຍຖາ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ທວກມ຺ຍຕາຍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສປິ ທຸພ຺ຠາສິຕເມວາ’’ຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ຖວິຊານນປກຕິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ຄເຫຕພ຺ພາ.

໓໕. ອນຸສາສນິປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍ ຐຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຠາວໂຕ ອນ຺ຕຣາ ໂກເປ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍໍ ອກ຺ໂກສຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ອນຎ຺ຎາປເທເສນ ຊາຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສນໍ, ‘‘ມໍ ອກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ຊານນາ, ອຕ຺ຖປຸເຣກ຺ຂາຣຕາທີນໍ ອຠາວຕາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໖. ຕຕິເຍ ຠຓ຺ຑນໍ ຊາຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ. ສມ຺ມນ຺ຕນນ຺ຕິ ຣໂຫ ສໍສນ຺ທນໍ. ຫຕ຺ຖປຣາມາສາທິວເສນ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ ກລໂຫ ຊາໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ກລຫຊາຕາ. ອນາປຕ຺ຕິຄາມິກໍ ວິຣຸທ຺ຘວາທຠູຕໍ ວິວາທໍ ອາປນ຺ນາຕິ ວິວາທາປນ຺ນາ. ວິຄ຺ຄຫສໍວຕ຺ຕນິກາ ກຖາ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາ. ປິສຕີຕິ ປິສຸຓາ, ວາຈາ, ສມຄ຺ເຄ ສຕ຺ເຕ ອວຍວຠູເຕ ວຄ຺ເຄ ຠິນ຺ເນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິສຸຓາ ເອວ ເປສຸຎ຺ຎໍ. ຕາຍ ວາຈາຍ ວາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປິສຸໂຓ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເປສຸຎ຺ຎໍ. ປິຍຠາວສ຺ສ ສຸຎ຺ຎກຣຓວາຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ‘‘ປິຍສຸຎ຺ຎກຣຓໂຕ ປິສຸຓາ’’ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ.

ອິຘາປິ ‘‘ທສຫາກາເຣຫິ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ທສວິຘອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸວເສເນວ ເປສຸຎ຺ຎໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປາຬິມຸຕ຺ຕການໍ ໂຈໂຣຕິອາທີນໍ ວເສນ ປນ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ປນ ເປສຸຎ຺ຎກຣໍ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ວຈນໍ ວາ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ທຸກ຺ກເຏເນຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຊາຕິອາທີຫິ ອນຎ຺ຎາປເທເສນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປສໍຫຣຓໍ, ປິຍກມ຺ຍຕາເຠທາຘິປ຺ປາເຍສຸ ອຎ຺ຎຕຣຕາ, ຕສ຺ສ ວິຊານນາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເອກໂຕຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ. ປຸຣິມພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສທິສໍ ປຈ຺ຉາພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈ-ສທ຺ເທນ ສທິສໍ ‘‘ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈ-ສທ຺ທໍ ວທຕິ. ອກ຺ຂຣສມູໂຫຕິ ອວິຠຕ຺ຕິໂກ ອກ຺ຂຣສມູໂຫ. ອກ຺ຂຣານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມູໂຫ ປທນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິອນ຺ຕໍ ປທມາຫ. ວິຠຕ຺ຕິອນ຺ຕເມວ ປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຐມປທໍ ປທເມວ, ທຸຕິຍໍ ອນຸປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກໍ ປທນ຺ຕິ ຄາຖາປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປທຄຓນາຍາຕິ ຄາຖາປທຄຓນາຍ. ອປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ສທ຺ຘິໍ ອກເຖຕ຺ວາ. ຣຸນ຺ຕິ ໂອປາເຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸນາສິໂກ ອາຄມວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ສໍໂຍຄປຸພ຺ພສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູ-ກາຣມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠຓ ສາມເຓຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສເຈ ຣູ-ກາຣໍ ອວຕ຺ວາ ຣຸ-ອິຕິ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ, ອຎ຺ຎໍ ຠຓິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອນິຈ຺ຈ-ສທ຺ທມຕ຺ເຕເນວ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍຕິ ເອກເມວກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ຐານໍ. ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຫິ ມ-ກາຣມຕ຺ຕເມວ ວຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິສຸຕ຺ຕໍ ຠຓາປິຍມາໂນ ເອ-ກາຣໍ ວຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເຈ, ອນ຺ວກ຺ຂເຣນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອປຣິປຸຓ຺ຓປທໍ ວຕ຺ວາ ຐິເຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນນ. ປເທສຸ ເອກໍ ປຐມປທໍ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ທຸຕິເຍນ ອນຸປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໕໗ ອາທໂຍ) ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໘໙ ອາທໂຍ) ມຫາເວທລ຺ລຎ຺ຈ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙ ອາທໂຍ) ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຠາສິຕໍ, ອນຸມານສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໑ ອາທໂຍ) ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣນ, ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໐ ອາທໂຍ) ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ເຖຣິຍາ ຠາສິຕໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຠາສິຕມ຺ປິ ພຸທ຺ຘຠາສິເຕເຍວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຏ຺ຐກຖານິສ຺ສິໂຕຕິ ປຸພ຺ເພ ມຄຘຠາສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫາຣຸຬ຺ຫໍ ອຏ຺ຐກຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອິທານິປິ ‘‘ຍຖາປິ ທີປິໂກ ນາມ, ນິລີຍິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫເຕ ມິເຄ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໖.໑.໕) ເອວມາທິກໍ ສງ຺ຄຫາຣຸຬ຺ຫໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາຬິນິສ຺ສິໂຕຕິ ‘‘ມກ຺ກຏີ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິເອວມາທິນາ (ປາຣາ. ໖໖) ປາຬິຍໍເຍວ ອາຄໂຕ. ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຸປນິສ຺ສິຕໍ. ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ ປນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ເຖຣສ຺ສາຕິ ນາຄເສນຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ມຄ຺ຄກຖາທີນິ ປກຣຓານິ. ‘‘ອກ຺ຂເຣນ ວາເຈຕິ, ອກ຺ຂຣກ຺ຂເຣ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອກ຺ຂຣາຍ ວາເຈຕິ, ອກ຺ຂຣກ຺ຂຣາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໘. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ…ເປ… ຠຓໂຕ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີສຸປິ ຐິເຕສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠຓາມີຕິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ‘‘ນິສິນ຺ເນ ວາເຈມີ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສປິ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ທູເຣ ນິສິນ຺ນມ຺ປິ ວາເຈມີຕິ ວິສຸໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ເອໂກ ປາໂທ ນ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ປຄຸໂຓເຍວ ປຈ຺ຉາ ອສຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ‘‘ເອວໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ ເອກໂຕ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂອປາເຕຕີຕິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓຘມ຺ມໍ ປທໂສ ວາຈນຕາ, ເອກໂຕ ຠຓນຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໙-໕໐. ປຎ຺ຈເມ ວິກູຊມານາຕິ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ຕາ. ກາກຈ຺ຉມານາຕິ ໂຣທນ຺ຕາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸນິທສ຺ສນໍ ວາ. ເຕນ ນຸ ໂຂ ປາຕິຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສນ຺ເທຫວເສນ ວຈນໍ ມຸສາ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍໍ ເອເຕສໍ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕໍ ເຕສມ຺ປິ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ.

໕໑. ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາມຕ຺ເຕນ ທິຣຕ຺ຕ-ຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິຣຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຫວາເສ ລພ຺ຠມາເນ ທິຣຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທິຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິສຸໍ ນ ໂຍເຊຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຄວາ ສາມເຓຣານໍ ສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖາຍ ຕິຣຕ຺ຕປຣິຫາຣໍ ອທາສີ’’ຕິ. ນິຣນ຺ຕຣໍ ຕິຣຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ ທິຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕິຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາເສນ ອນ຺ຕຣິກມ຺ປິ ຕິຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ທິຣຕ຺ຕວິສິຏ຺ຐໍ ປນ ຕິຣຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ເຕນ ອນນ຺ຕຣິກເມວ ຕິຣຕ຺ຕໍ ທີເປຕິ. ສຍນໍ ເສຍ຺ຍາ, ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິປິ ເສຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍປ຺ປສາຣຓສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາ. ປຎ຺ຈຫິ ຉທເນຫີຕິ ອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາຕິຓປຓ຺ຓສງ຺ຂອາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຉທເນຫິ. ວາຈຸຄ຺ຄຕວເສນາຕິ ປຄຸຓວເສນ. ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖຸພ຺ເພໂຘ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອກູປຈາໂຣຕິ ວຬຎ຺ຊນທ຺ວາຣສ຺ສ ເອກຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕຄພ຺ຠໍ ວາ ຈຕຸສ຺ສາລໍ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຸປຣິມຕເລນ ສທ຺ຘິໍ ອສມ຺ພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິກສ຺ສາຕິ ອິທໍ ຕຸລາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຍິຕ຺ວາ ປຸນ ເຕເນວ ສຸສິເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິອນ຺ຕເຣນ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ປວິສິຕຸໍ ໂຍຄ຺ເຄປິ ອຸປຣິມຕເລນ ອສມ຺ພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິເກ ເສນາສເນ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕາຍ ຕຖາ ປວິສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ເຍ ສມ຺ພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສມ຺ພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິເກ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ສຍິຕຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ຕາທິເສ ເສນາສເນ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ສຍິຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ອຸປຣິມຕເລ ສຍິຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນານູປຈາເຣຕິ ຍຕ຺ຖ ພຫິ ນິສ຺ເສຓິໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິມຕລໍ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຣິມຕເລປິ ອາກາສງ຺ຄເຓ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ‘‘ຉທນພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຠາສງ຺ເຂເປນາຕິ ສຠາກາເຣນ. ອຑ຺ຒກຸຏ຺ຏເກ ເສນາສເນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຑ຺ຒກຸຏ຺ຏກໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ເອກໍ ປສ຺ສໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕີສຸ ປສ຺ເສສຸ ຠິຕ຺ຕິໂຍ ພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ຠິຕ຺ຕິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ອຸປຑ຺ຒໍ ອຸປຑ຺ຒໍ ກຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິໂຍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ເສນາສນ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ອຑ຺ຒກຸຏ຺ຏເກຕິ ຉທນໍ ອຑ຺ເຒນ ອສມ຺ປຕ຺ຕກຸຏ຺ຏເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ໂນ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວາຬສງ຺ຆາໂຏ ນາມ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ວາຬຣູເປຫິ ກຕສງ຺ຆາໂຏ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ພຫິຄເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ປຣິກ຺ເຂໂປ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖາປິ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫປ຺ປເທສໂຕ ພຫິຄເຕ ອນາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄພ຺ຠູປຈາເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ມຊ຺ເຌ ວິວຏງ຺ຄຓວນ຺ຕາສຸ ປມຸຂມຫາຈຕຸສ຺ສາລາສຸ ຍຖາ ອາກາສງ຺ຄຓໍ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ປມຸເຂເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພຄພ຺ເຠ ປວິສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ເອເກກຄພ຺ຠສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ກຸຏ຺ຏໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄພ຺ຠູປຈາຣໍ ນາມ, ອິທໍ ປນ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄພ຺ຠູປຈາເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຄພ຺ເຠ ປວິສນ຺ຕີຕິ ຄພ຺ຠູປຈາຣສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອາກາສງ຺ຄຓໍ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ປມຸເຂເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ຄພ຺ຠໍ ປວິສນ຺ຕິ. ອຖ ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປເຍວ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠປຣິກ຺ເຂໂປເຍວ ຫິສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ສມນ຺ຕາ ຄພ຺ຠຠິຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸສ຺ສາລວເສນ ສນ຺ນິວິຏ຺ເຐປິ ເສນາສເນ ຄພ຺ຠປມຸຂໍ ວິສຸໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ປິ ສມນ຺ຕາ ຐິຕຄພ຺ຠຠິຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ.

‘‘ນນຸ ຈ ‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປມຸເຂ ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸສ຺ສາລວເສນ ສນ຺ນິວິຏ຺ເຐປິ ເສນາສເນ ວິສຸໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປມຸເຂ ອນາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ວາທປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ປນ…ເປ… ປາເຏກ຺ກສນ຺ນິເວສາ ເອກຈ຺ຉທນາ ຄພ຺ຠປາຬິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປມຸເຂ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຈຕຸສ຺ສາລວເສນ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐາ ຄພ຺ຠປາຬິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ວິສຸໍ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐໍ ເອກເມວ ຄພ຺ຠປາຬິໍ ສນ຺ຘາຍ. ຕາທິສາຍ ຫິ ຄພ຺ຠປາຬິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປມຸເຂ ອນາປຕ຺ຕິ, ນ ຈຕຸສ຺ສາລວເສນ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ເອກາຍ ຈ ຄພ຺ຠປາຬິຍາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຂຸທ຺ທກຠິຕ຺ຕີນໍ ອຸຏ຺ຐາປນມຕ຺ເຕນປິ ປມຸຂໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຈຕຸສ຺ສາລວເສນ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐາສຸ ປນ ຄພ຺ຠປາຬີສຸ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຄພ຺ຠຠິຕ຺ຕີນໍ ວເສນປິ ປມຸຂໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປມຸຂໍ, ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ, ອິຕຣຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ.

ອິທານິ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປມຸເຂ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປກາເສນ຺ເຕນ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠູມິຍໍ ວິນາ ຊຄຕິຍາ ປມຸຂໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕາວິຠາວນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຠູມິຍໍ ວິນາ ຊຄຕິຍາ ປມຸຂໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິຕນ຺ຕິ ຫິ ອິມສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປມຸເຂ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິນາ ວຕ຺ຖຸໍ ຠູມິຍໍ ກຕເຄຫສ຺ສ ປມຸຂໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິຕໍ. ສເຈ ປນ ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ປມຸຂໍ ໂຫຕິ, ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘາປິ ຫິ ຊຄຕິ ປຣິກ຺ເຂປສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ເຫຏ຺ຐາປິ ອິທເມວ ມນສິ ສນ຺ນິຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ເຈປິ ໂຫຕິ, ປມຸເຂ ສຍິໂຕ ຄພ຺ເຠ ສຍິຕານໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ. ຊຄຕິຍາ ປມາຓໍ ວຕ຺ວາຕິ ‘‘ສເຈ ຊຄຕິຍາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ສຍິໂຕ, ຊຄຕິຍາ ອຸປຣິ ສຍິຕໍ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຊຄຕິຍາ ອຸພ຺ເພເຘນ ປມາຓໍ ວຕ຺ວາ. ເອກສາລາທີສຸ ອຸຊຸກເມວ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ນິເວສິໂຕ ປາສາໂທ ເອກສາລສນ຺ນິເວໂສ. ທ຺ວິສາລສນ຺ນິເວສາທໂຍປິ ວຸຕ຺ຕານຸສາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາລປ຺ປເຠທທີປນເມວ ເຈຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໂຕ ວິເສໂສ.

ມຊ຺ເຌປາກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘຕ຺ຕາ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖໍ ເຈປິ ມຊ຺ເຌ ປາກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນານູປຈາຣເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຉິທ຺ເທນ ເຄຫໍ ເອກູປຈາຣໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ອຸພ຺ເພເຘນ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ມນຸສ຺ສານໍ ສຎ຺ຈາຣປ຺ປໂຫນກໍ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ທ຺ວາຣເມວາຕິ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ປຣິກ຺ເຂໂປວິທ຺ຘສ຺ໂຕຕິ ປມຸຂສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຎ຺ຈນ຺ນໍເຍວ ຉທນານໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວທຕິ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຉທເນນ ຉນ຺ນາ’’ຕິ.

໕໓. ປາຬິຍໍ ‘‘ເສຍ຺ຍາ ນາມ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ນເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ນເສນາສນໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອວສານໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ‘‘ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ຈ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ນເສນາສນໍ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ ເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ, ອຸທາຫຸ ທຸກ຺ກເຏນາຕິ? ໂລກວຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທສ຺ເສວ ອນວເສສໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປນໂຕ ອິມສ຺ສ ຈ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊຕ຺ຕາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ນເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອນິວາຣິຕເມວ, ຕສ຺ມາ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ຈ ຄຣຸເກເຍວ ຐາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ທສ຺ສິຕໍ. ສຕ຺ຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສຸໍ ປນ ຄຍ຺ຫມາເນ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ເຐວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ເສນມ຺ພມຓ຺ຑປວຓ຺ຓໍ ໂຫຕີຕິ ສີຫຬທີເປ ກິຣ ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸໂກ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂນ ສພ຺ພອປຣິຈ຺ຉນ຺ໂນ ເອວໍນາມໂກ ສນ຺ນິປາຕມຓ຺ຑໂປ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຊຄຕິປຣິກ຺ເຂປສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ມຓ຺ຑປສ຺ສ ສພ຺ພອປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາເປຕໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ນາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພານິ – ຍສ຺ສ ຈຕູສຸ ຠາເຄສຸ ເອໂກ ຉນ຺ໂນ, ເສສາ ອຈ຺ຉນ຺ນາ, ອິທໍ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ນໍ. ຍສ຺ສ ຕີສຸ ຠາເຄສຸ ທ຺ເວ ຉນ຺ນາ, ເອໂກ ອຈ຺ຉນ຺ໂນ, ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ນໍ. ຍສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ຠາເຄສຸ ເອໂກ ຉນ຺ໂນ, ເອໂກ ອຈ຺ຉນ຺ໂນ, ອິທໍ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນໍ ນາມ ເສນາສນໍ. ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ນາທີນິປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸກເສນາສນໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສຫ ນິປຊ຺ຊນໍ, ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕. ຉຏ຺ເຐ ‘‘ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ‘ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ມາຕຸຄາໂມປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕເຍວາ’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວີຫິ ສິກ຺ຂາປເທຫິ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ຕີສຸປິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ວິສຸໍ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ‘ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມາ’ຕິ ປຸຣິສສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ອນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ຈ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ.

ຍຎ຺ຈ ອິຘ ‘‘ປຐມທິວເສປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖເຍວາຕິ ນິຍມາຠາວໂຕ ອວຘາຣຓຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠວໂຕ. ສມ຺ຠາວເນ ວາ ປິ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ອິຘ ປຐມທິວເສປິ ຕາວ ອາປຕ຺ຕິ, ທຸຕິຍາທິທິວເສ ກິເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ເຖປິ ປິ-ສທ຺ເທ ຄຍ຺ຫມາເນ ອິມິນາວ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ທິວເສ ອາປຊ຺ຊນໍ ທີເປຕິ, ນ ປຐມສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາປຕ຺ຕິຍາຕິ ອກາຣຓເມວ ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ມຕິຕ຺ຖີ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕາປິ ອນຸປາທິນ຺ນປກ຺ເຂ ຐິຕຕ຺ຕາ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ມາຕຸຄາເມ ນິປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸ ນິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ທິວາ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸກເສນາສນໍ, ຕຕ຺ຖ ມາຕຸຄາເມນ ສຫ ນິປຊ຺ຊນໍ, ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໐-໖໔. ສຕ຺ຕເມ ຆຣໍ ນຍຕີຕິ ຆຣຓີ, ຆຣນາຍິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຆຣສາມິນີ’’ຕິ. ສຸຓ຺ຫາຕິ ສຸຓິສາ. ນ ຍກ຺ເຂນາຕິອາທີນໍ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິສວິຄ຺ຄຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕນ ຍກ຺ເຂນ ວາ ເປເຕນ ວາ ຕິຣຈ຺ຉາເນນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕາຍປິ ເທເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອກ຺ຂຣາຍ ເທເສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ‘ອິມໍ ປທໍ ຠາສິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອກມ຺ປິ ອກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໖໖. ‘‘ເອໂກ ຄາຖາປາໂທຕິ ອິທໍ ຄາຖາພນ຺ຘເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ວິຠຕ຺ຕິອນ຺ຕປທເມວ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖໍ ຘມ຺ມປທໍ ຊາຕກາທິວຕ຺ຖຸໍ ວາຕິ ອິມິນາປິ ໂປຣາຓໍ ສງ຺ຄີຕິອາຣຸຬ຺ຫເມວ ອຏ຺ຐກຖາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາທິປາຐໍ ຐເປຕ຺ວາ ທມິຬາທິຠາສນ຺ຕເຣນ ຍຖາຣຸຈິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປທໂສຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຸນ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕນນເຍນ ນານາອິຣິຍາປເຖນປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ສພ຺ພໍ ເຈປິ ທີຆນິກາຍໍ ກເຖຕີຕິ ຍາວ ນ ນິຏ຺ຐາຕິ, ຕາວ ປຸນທິວເສປິ ກເຖຕິ.

ທຸຕິຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎູປຸຣິສສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ ອກິຣິຍາ. ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕສ຺ສ ຈ ວິຎ຺ຎູປຸຣິສສ຺ສ ຈ ອຸປຈາໂຣ ອນິຍເຕສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຉນ຺ນໍ ວາຈານໍ ອຸປຣິ ເທສນາ, ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ມາຕຸຄາໂມ, ອິຣິຍາປຖປອວຕ຺ຕນາຠາໂວ, ວິຎ຺ຎູປຸຣິສາຠາໂວ, ອປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໗. ອຏ຺ຐເມ ອນ຺ຕຣາຕິ ປຣິນິພ຺ພານສມຍໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ. ອຕິກຑ຺ຒິຍມາເນນາຕິ ‘‘ວທຖ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິປ຺ປີຬິຍມາເນນ. ອນຕິກຑ຺ຒິຍມາເນນປິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ວາ ອປຸຈ຺ຉິເຕ ວາ ຕຖາຣູເປ ກາຣເຓ ສຕິ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຕເນວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປວທິໂຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເຖໂຣ ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວາຍາມໍ ມາ ອກາສິ, ຂີຓາສໂວ ຕຍາ ອຸປວທິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖເຣນ ຈ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈ. ‘‘ກາຣໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາປິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອໂມຆຠາວທສ຺ສເນນ ສມຸຕ຺ເຕຊນາຍ ສມ຺ປຫໍສນາຍ ຈ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕານໍ ປກາເສນ຺ຕິເຍວ. ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິສີລຄຸຓນ຺ຕິ ສຸຕຄຸຓໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຄຸຓໍ ສີລຄຸຓຎ຺ຈ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ອິຘ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ວທນ຺ເຕນ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນຏ຺ຏານມ຺ປິ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ວາ ອາທິອຕ຺ເຖນ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນຏ຺ເຏ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕເນວ ວທຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປສ຺ສ ວາ ອຠາວາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຜລທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕານໍ. ອຣິຍານເມວ ຫິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ. ຌານລາຠິໂນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຌານາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອຠູຕາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ນ ຠູຕາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຠູຕາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ປຸພ຺ເພ ອວຸຕ຺ເຕຫີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ ອວຸຕ຺ເຕຫິ. ອິທຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິອຊານນວເສນ ອຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ອຣິຍາ ເຈຕ຺ຖ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານນ຺ຕາ ວີຕິກ຺ກມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ປນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານິຕ຺ວາປິ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ສຕ຺ຖຸໂນ ອາຓາວີຕິກ຺ກມເຈຕນາຍ ພລວອກຸສລຠາວໂຕ ຌານາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ຕາ ປນ ຌານລາຠີ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂລຠວເສນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນປິ ນ ອາໂຣເຈນ຺ຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ອິຘ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ອຠາວໂຕ ‘‘ທ຺ວິເວທນ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ຠູຕຕາ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນາ, ອນຎ຺ຎປ຺ປເທໂສຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໘. ນວເມ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຕ຺ເຖ ຫິ ທສ຺ສິເຕ ສທ຺ໂທປິ ‘‘ອຍໍ ເອເຕສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ທສ຺ສິໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ‘‘ຍໍ ຍໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ເທນ ອຠິຘີຍຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຣາຊິການິ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຈາຣຓາຕິ ຕຕ຺ຣ ປາຬິຍໍ ອຍໍ ວິຈາຣຓາ, ຕຕ຺ຣ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ ວາ ອຍໍ ວິຈາຣຓາ. ຕຕ຺ຖ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ກສ຺ສຈິ ວິມຕິ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈເນ ວິຍ ທຸກ຺ກເຏນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕປິ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ໂອມສວາເທນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ເຕນປິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈເນເຍວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາວ ເອຕ຺ຖ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນປິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນເມວ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໘໐. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວາ’’ຕິອາທິ.

໘໒. ອາທິໂຕ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ. ‘‘ເສສານີຕິ ວິກາລໂຠຊນາທີນິ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີນິ ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ຫິ ທເສວ ສິກ຺ຂາປທານິ ສາມເຓຣານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຖ ໂຂ ສາມເຓຣານໍ ເອຕທໂຫສິ ‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂາປທານິ, ກຕ຺ຖ ຈ ອມ຺ເຫຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣານໍ ທສ ສິກ຺ຂາປທານິ, ເຕສຸ ຈ ສາມເຓເຣຫິ ສິກ຺ຂິຕຸໍ, ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓີ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໐໖).

ເຕສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸເຍວ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວິຈາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ, ນ ຈ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີນິ ວິສຸໍ ເຕສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຖີຕິ. ອຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສງ຺ຂາຕານິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີນິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກິໍ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ…ເປ… ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາປິ ເຈຕໍ ສິທ຺ຘໍ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາຕິ ຫິ ວທນ຺ໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທິ ເກວລໍ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລ ນາມ ອຊ຺ຌາຈາໂຣຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກຕ຺ຕພ຺ພຣູປຕ຺ຕາ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີນິ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖຸປກ຺ຂໍ ຠຊນ຺ຕິ, ຕານິ ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອວຓ຺ຓກາມຕາຍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຄ຺ຄຫເຓນ ສາມເຓຣສາມເຓຣີສິກ຺ຂມານານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສວຕ຺ຖຸໂກ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ, ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ ອຠາໂວຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໔-໘໖. ທສເມ ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ‘‘ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ວທນ຺ຕິ. ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓາຕິ ມຸຏ຺ຐິນາ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພປ຺ປມາຓາ. ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຍຠຸຍ຺ຍປໍສຸໍ ອປ຺ປປໍສຸຎ຺ຈ ປຖວິໍ ວຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒປໍສຸກາ ປຖວີ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທສຸ ສາວເສສປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ສມ຺ຠວໂຕ ອຸປຑ຺ຒປໍສຸກາຍປິ ປຖວິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາທີສຸ ອຸປຑ຺ເຒ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸກຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸກຎ຺ຈ ທຸວິຘໍ ປຖວິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກາຍ ຕຕິຍາຍ ປຖວິຍາ ອຠາວໂຕ. ທ຺ເວເຍວ ຫິ ປຖວິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ຊາຕາ ຈ ປຖວີ ອຊາຕາ ຈ ປຖວີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ປຖວິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ຈ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຄຣຸເກເຍວ ຐາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ເອຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕຸໍ. ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາທີສຸ ປນ ອຸປຑ຺ເຒ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕາທິສສ຺ສ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໂນ ສພ຺ຠາວາ.

‘‘ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິມໍ ວລ຺ລິໍ ຂຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປຖວີຂຓນໍ ສນ຺ຘາຍ ປວຕ຺ຕໂວຫາຣຕ຺ຕາ ອິມິນາວ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ. ກຸເຏຫີຕິ ຆເຏຫິ. ຕນຸກກທ຺ທໂມຕິ ອຸທກມິສ຺ສກກທ຺ທໂມ. ໂສ ຈ ອຸທກຄຕິກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ໂອມກຈາຕຸມາສນ຺ຕິ ອູນຈາຕຸມາສໍ. ໂອວຏ຺ຐນ຺ຕິ ເທເວນ ໂອວຏ຺ຐໍ. ອກຕປພ຺ຠາເຣຕິ ອວຬຎ຺ຊນຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາທິເສ ຫິ ວມ຺ມິກສ຺ສ ສພ຺ຠາໂວຕິ. ມູສິກຸກ຺ກຸຣໍ ນາມ ມູສິກາຫິ ຂຓິຕ຺ວາ ພຫິ ກຕປໍສຸຣາສິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ໂອມກຈາຕຸມາສໂອວຏ຺ໂຐເຍວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂອວຏ຺ຐເອກທິວສາຕິກ຺ກນ຺ໂຕປິ ວິໂກເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາຠູມິສມ຺ພນ຺ເຘປິ ຈ ໂຄກຓ຺ຏເກ ຠູມິໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕມຕ຺ຖກໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສກຏ຺ຐາເນ ອຕິຏ຺ຐມານໍ ກຕ຺ວາ ປາເທຫິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາໂລຬິຕກທ຺ທມມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ປຸຣາຓເສນາສນໂຕ. ອິຏ຺ຐກໍ ຄຓ຺ຫາມີຕິອາທິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທເກນາຕິ ອຸຊຸກໍ ອາກາສໂຕເຍວ ປຕນກອຸທເກນ. ‘‘ສເຈ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຕິເຕນ ອຸທເກນ ເຕມິຕໍ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ຈາເລຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ເຕນ ອປເທເສນາຕິ ເຕນ ເລເສນ.

໘໗-໘໘. ອວິສຍຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈປິ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ປຐມໍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ທຫຕູ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ໂອວຏ຺ຐໍ ຉນ຺ນນ຺ຕິ ປຐມໍ ໂອວຏ຺ຐໍ ປຈ຺ຉາ ຉນ຺ນໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຊາຕປຖວີ, ປຖວີສຎ຺ຎິຕາ, ຂຓນຂຓາປນານໍ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໙. ເສນາສນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ. ອິມິນາ ປນ ວຈເນນ ທາຣກສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຸປນີຕຠາໂວ ເຕນ ຈ ທິຏ຺ຐຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກາ ຕຣຸຓປຸຕ຺ຕາ ເທວຘີຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ຐິຕາ ຕໍ ຍາຈິ ‘‘ມາ ເມ ສາມິ ວິມານໍ ຉິນ຺ທິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ປຸຕ຺ຕກໍ ອາທາຍ ອນາວາສາ ວິຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອີທິສໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ນາທິຍິ. ສາ ‘‘ອິມມ຺ປິ ຕາວ ທາຣກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂອຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ຐເປສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຜຣສຸໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທາຣກສ຺ສ ພາຫໍ ຉິນ຺ທິ. ເອວຎ຺ຈ ສຍິໂຕ ວິມາເນ ສຍິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກທິພ຺ພວິມາເນ ນິປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ.

ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກທິພ຺ພວິມາເນຕິ ຈ ສາຂຏ຺ຐກວິມານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຣິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຎ຺ຫິ ວິມານໍ ຣຸກ຺ຂປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກວິມານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາຂຏ຺ຐກວິມານໍ ປນ ສພ຺ພສາຂາສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກວິມານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍາວ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລມຕ຺ຕມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕາວ ນ ນສ຺ສຕິ. ສາຂຏ຺ຐກວິມານໍ ປນ ສາຂາສຸ ຠິຊ຺ຊມານາສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພສາຂາສຸ ຠິນ຺ນາສຸ ສພ຺ພໍ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອິທມ຺ປິ ຈ ວິມານໍ ສາຂຏ຺ຐກໍ, ຕສ຺ມາ ຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ເນ ຕໍ ວິມານໍ ສພ຺ພໂສ ວິນຏ຺ຐໍ, ເຕເນວ ສາ ເທວຕາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກາ ລທ຺ເຘ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິມາເນ ວສິ. ພາຫຸໍ ຖນມູເລເຍວ ຉິນ຺ທີຕິ ອໍເສນ ສທ຺ຘິໍ ພາຫໍ ຉິນ຺ທິ. ອິມິນາ ຈ ຣຸກ຺ຂເທວຕານໍ ຄຕ຺ຕານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີນໍ ວິຍ ອຈ຺ເຉຊ຺ຊານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມຕິ ຣຸກ຺ຂປກຕິຍໍ, ຣຸກ຺ຂສຠາເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸກ຺ຂານໍ ວິຍ ເຉທນາທີສຸ ອກຸປ຺ປນຎ຺ຫິ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມ ນາມ.

ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຠນ຺ຕນ຺ຕິ ຘາວນ຺ຕໍ. ວາຣເຍຕິ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ນາມ ເຉໂກ ສາຣຖິ ອຕິເວເຄນ ຘາວນ຺ຕໍ ຣຖໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖິຈ຺ຉກໍ ເປເສຕິ, ເອວໍ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂກຘໍ ວາຣເຍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕມຫໍ ສາຣຖິໍ ພ຺ຣູມິ. ອິຕໂຣ ປນ ຣາຊອຸປຣາຊາທີນໍ ຣຖສາຣຖິຊໂນ ຣສ຺ມິຄ຺ຄາໂຫ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ອຸຕ຺ຕມສາຣຖີຕິ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ປນ ອຍມຕ຺ໂຖ – ໂຍຕິ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑) ໂຍ ຍາທິໂສ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ນໂວ ວາ ມຊ຺ຌິໂມ ວາ ເຖໂຣ ວາ. ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ປຕິຕໍ, ຄຕໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂກຘນ຺ຕິ ‘‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣຕີຕິ ອາຆາໂຕ ຊາຍຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໐; ອ. ນິ. ໙.໒໙) ນເຍນ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານໍ ນວນ຺ນໍ, ‘‘ອຕ຺ຖໍ ເມ ນ ຈຣຕີ’’ຕິອາທີນຎ຺ຈ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ສິທ຺ຘານໍ ນວນ຺ນເມວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທິນາ ອຏ຺ຐາເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກູນວີສຕິຍາ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນໍ ອຎ຺ຎຕຣາຆາຕວຕ຺ຖຸສມ຺ຠວໍ ອາຆາຕໍ. ວິສຏນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖຕໍ. ສປ຺ປວິສນ຺ຕິ ສປ຺ປສ຺ສ ວິສໍ. ອິວາຕິ ໂອປມ຺ມວຈນໍ. ອິ-ກາຣໂລປໍ ກຕ຺ວາ ວ-ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອສເຘຫີຕິ ອຄເທຫິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ວິສຕິກິຈ຺ຉໂກ ເວຊ຺ໂຊ ສປ຺ເປນ ທຏ຺ໂຐ ສພ຺ພໍ ກາຍໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ວິສຏໍ ສປ຺ປວິສໍ ມູລຂນ຺ຘຕຈປຕ຺ຕປຸປ຺ຜາທີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣຫິ, ນານາເຠສຊ຺ເຊຫິ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ກເຕຫິ ວາ ໂອສເຘຫິ ຂິປ຺ປເມວ ວິເນຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸນາ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂກຘໍ ວິນຍນຸປາເຍສຸ ຕທງ຺ຄວິນຍາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ວິເນຕິ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຊຫາຕິ ໂອຣປາຣໍ. ໂສ ເອວໍ ໂກຘໍ ວິເນນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍສ຺ມາ ໂກໂຘ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ໂອຣປາຣສຎ຺ຎິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ຊຫາຕີຕິ. ອວິເສເສນ ຫິ ປາຣນ຺ຕິ ຕີຣສ຺ສ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ໂອຣານິ ຈ ຕານິ ສໍສາຣສາຄຣສ຺ສ ປາຣຠູຕານິ ຈາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂອຣປາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຖ ວາ ໂຍ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ວິເນຕິ ໂກຘໍ ວິສຏໍ ສປ຺ປວິສໍວ ໂອສເຘຫິ, ໂສ ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ໂກຘໍ ວິເນຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜເລ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຊຫາຕິ ໂອຣປາຣໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອຣນ຺ຕິ ສກຕ຺ຕຠາໂວ. ປາຣນ຺ຕິ ປຣຕ຺ຕຠາໂວ. ໂອຣໍ ວາ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ, ປາຣໍ ຉ ພາຫິຣາຍຕນານິ. ຕຖາ ໂອຣໍ ມນຸສ຺ສໂລໂກ, ປາຣໍ ເທວໂລໂກ. ໂອຣໍ ກາມຘາຕຸ, ປາຣໍ ຣູປາຣູປຘາຕຸ. ໂອຣໍ ກາມຣູປຠໂວ, ປາຣໍ ອຣູປຠໂວ. ໂອຣໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ປາຣໍ ອຕ຺ຕຠາວສຸຂຸປກຣຓານິ. ເອວເມຕສ຺ມິໍ ໂອຣປາເຣ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ‘‘ຊຫາຕິ ໂອຣປາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ອນາຄາມິໂນ ກາມຣາຄສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ອິຘຕ຺ຕຠາວາທີສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ເອວ ນຕ຺ຖິ, ອປິຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ວຓ຺ຓປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ສພ຺ພເມຕໍ ໂອຣປາຣເຠທໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ‘‘ຊຫາຕິ ໂອຣປາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ອຸປມໍ ອາຫ ‘‘ອຸຣໂຄ ຊິຓ຺ຓມິວຕ຺ຕຈໍ ປຸຣາຓ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸເຣນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸຣໂຄ, ສປ຺ປສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ໂສ ທຸວິໂຘ ກາມຣູປີ ຈ ອກາມຣູປີ ຈ. ກາມຣູປີປິ ທຸວິໂຘ ຊລໂຊ ຖລໂຊ ຈ. ຊລໂຊ ຊເລ ເອວ ກາມຣູປໍ ລຠຕິ, ນ ຖເລ ສງ຺ຂປາລຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໑໗.໑໔໓ ອາທໂຍ) ສງ຺ຂປາລນາຄຣາຊາ ວິຍ. ຖລໂຊ ຖເລ ເອວ, ນ ຊເລ. ໂສ ຊຊ຺ຊຣຠາເວນ ຊິຓ຺ຓໍ, ຈິຣກາລຕາຍ ປຸຣາຓຎ຺ຈາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ຕຈໍ ຊຫນ຺ໂຕ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ຊຫຕິ ສຊາຕິຍໍ ຐິໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິສ຺ສາຍ ຖາເມນາຕິ. ສຊາຕິ ນາມ ສປ຺ປຊາຕິ ທີຆຕ຺ຕຠາໂວ. ອຸຣຄາ ຫິ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ສຊາຕິໍ ນາຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປປຕ຺ຕິຍໍ ຈຸຕິຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐນິທ຺ໂທກ຺ກມເນ ສຊາຕິຍາ ເມຖຸນປຏິເສວເນ ຊິຓ຺ຓຕຈາປນຍເນ ຈາຕິ. ຕສ຺ມາ ຍທາ ຕຈໍ ຊຫຕິ, ຕທາ ສຊາຕິຍໍເຍວ ຐຕ຺ວາ ຊຫຕິ. ສຊາຕິຍໍ ຐິໂຕປິ ຈ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊຫຕິ. ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາມ ຍທາ ອຸປຑ຺ຒຏ຺ຐາເນ ມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒຏ຺ຐາເນ ອມຸຕ຺ໂຕ ໂອລມ຺ພຕິ, ຕທາ ນໍ ອຏ຺ຏີຍນ຺ໂຕ ຊຫຕິ, ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຈ ທຓ຺ຑນ຺ຕຣໍ ວາ ມູລນ຺ຕຣໍ ວາ ປາສາຓນ຺ຕຣໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ຊຫຕິ. ນິສ຺ສາຍ ຊຫນ຺ໂຕປິ ຈ ຖາມໍ ຊເນຕ຺ວາ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຣິຕ຺ວາ ວີຣິເຍນ ວງ຺ກໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສສນ຺ໂຕວ ຜຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ຊຫຕິ. ເອວໍ ຊຫິຕ຺ວາ ເຍນກາມໍ ປກ຺ກມຕິ.

ເອວເມວ ອຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸ ໂອຣປາຣໍ ຊຫິຕຸກາໂມ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ຊຫຕິ ສຊາຕິຍໍ ຐິໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິສ຺ສາຍ ຖາເມນາຕິ. ສຊາຕິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໑) ວຈນໂຕ ສີລໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒). ເອວເມຕິສ຺ສໍ ສຊາຕິຍໍ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ສກຕ຺ຕຠາວາທິເຠທໍ ໂອຣປາຣໍ ຊິຓ຺ຓປຸຣາຓຕ຺ຕຈມິວ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ຊເນນ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວທສ຺ສເນນ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ນິສ຺ສາຍ ອຘິມຕ຺ຕສມ຺ມາວາຍາມສງ຺ຂາຕໍ ຖາມໍ ຊເນຕ຺ວາ ‘‘ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໖; ໔.໓໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຸຣໂຄ ວິຍ ວງ຺ກໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຣໂຄ ວິຍ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ອຍມ຺ປິ ອສິຖິລປຣກ຺ກມຕາຍ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຸຣໂຄວ ຜຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຍມ຺ປິ ຎາຓວິປ຺ຜາຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ອຸຣໂຄວ ຕຈໍ ໂອຣປາຣໍ ຊຫຕິ, ຊຫິຕ຺ວາ ຈ ອຸຣໂຄ ວິຍ ໂອຫິຕຕໂຈ ເຍນກາມໍ ປກ຺ກມຕິ, ອຍມ຺ປິ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸທິສໍ ປກ຺ກມຕີຕິ.

໙໐. ຠວນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ວິຣຸຬ຺ຫມູເລ ນີລຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານເກ ຕຣຸຓຄຈ຺ເຉ ທສ຺ເສຕິ. ອຫຸວຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຫນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ຠວນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ‘‘ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ, ອຫຸວຸນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ. ຣາສີຕິ ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກຘມ຺ມສມູໂຫ. ຠູຕານນ຺ຕິ ຕຖາລທ຺ຘສມຎ຺ຎານໍ ອຏ຺ຐຘມ຺ມານໍ. ‘‘ຠູຕານໍ ຄາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອວຍວວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຠູຕສຎ຺ຎິຕາ ເຕເຍວ ຕິຓຣຸກ຺ຂລຕາທໂຍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຫຣິຕຠາວມາປນ຺ນາ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທໂຍ ເທວຕາຫິ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠູຕານໍ ນິວາສຏ຺ຐານຕາຍ ຠູຕານໍ ຄາໂມ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຣຸກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂອສຘິຄຈ຺ຉລຕາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນນຸ ຈ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ນ ຊີວາ, ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາ ຈ ປຣິປ຺ຜນ຺ທາຠາວໂຕ ຉິນ຺ເນປິ ຣຸຫນໂຕ ວິສທິສຊາຕິກຠາວໂຕ ຈຕຸໂຍນິອປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ວຸຑ຺ຒິ ປນ ປວາຬສິລາລວຓານມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເຕສໍ ຊີວຠາເວ ກາຣຓໍ, ວິສຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ເນສໍ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕໍ ສຸປນໍ ວິຍ ຈິຎ຺ຈາທີນໍ, ຕຖາ ໂທຫຬາທໂຍ, ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ຠູຕຄາມສ຺ສ ເຉທນາທິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສມຓສາຣຸປ຺ປໂຕ ຕໍນິວາສສຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຊີວສຎ຺ຎິໂນ ຫິ ໂມຆປຸຣິສາ ມນຸສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໙໑. ‘‘ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຣິ ອຕ຺ຕນາ ວຸຈ຺ຈມານປ຺ປກາເຣນ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ…ເປ… ນ ສເມນ຺ຕີ’’ຕິ. ວິຊາຕ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ວິ-ສທ຺ທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ວິຊາຕານີ’’ຕິ. ວິຊາຕ-ສທ຺ໂທ ຈ ‘‘ວິຊາຕາ ອິຕ຺ຖີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ປສູຕວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ປສູຕານີ’’ຕິ. ປສູຕິ ຈ ນາເມຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານີ’’ຕິ. ອິມິນາ ອິມໍ ທີເປຕິ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານິ ພີຊານິ ຠູຕຄາມສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຈ ວຕ຺ຕມາໂນ ພີຊຊາຕ-ສທ຺ໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ຣຸກ຺ຂາທີສຸປິ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ປນ ພີເຊຫິ ຊາຕານໍ ຣຸກ຺ຂລຕາທີນໍເຍວ ຠູຕຄາມຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ຕານິ ພີຊານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ມູລພີຊນ຺ຕິອາທີສຸ ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຜຬຸພີຊນ຺ຕິ ປພ຺ພພີຊໍ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ສທິສຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສກາຣຓຠາວໂຕ ວິຣຸຫນສມຕ຺ເຖ ສາຣຜເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ພີຊ-ສທ຺ໂທ. ຕທຕ຺ຖສໍສິທ຺ຘິຍາ ມູລາທີສຸປິ ເກສຸຈິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມູລາທິໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອເກນ ພີຊສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພີຊພີຊ’’ນ຺ຕິ ‘‘ຣູປຣູປໍ, ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ຈ ຍຖາ. ພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ພີຊໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກາຣິໂຍປຈາເຣນ ກາຣຓໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

໙໒. ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓູປຈາເຣນ ກາຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຠູຕຄາມປຣິໂມຈນໍ ກຕ຺ວາຕິ ຠູຕຄາມໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ, ວິໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ພີຊໍ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ໂຫຕີຕິ ພີຊານິ ຈ ຕານິ ຊາຕານິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ພີຊນ຺ຕິ ຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລໍ ພີຊໍ. ຕສ຺ມິໍ ພີເຊຕິ ຕສ຺ມິໍ ຠູຕຄາມສຎ຺ຎິເຕ ພີເຊ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພີຊຊາຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຍ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ຣຸກ຺ຂາທີສຸ ພີຊ-ສທ຺ທສ຺ສປິ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາຣຸຕນ຺ຕິ ຍຖາປາຬິ.

ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ມູເລ ອຄ຺ເຄ ມຊ຺ເຌ ວາ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈປິ ສຣີເຣ ລຄ຺ຄຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕວ ອຸທກໂຕ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ‘‘ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປ຺ປາຏິຕານີຕິ ອຸທ຺ຘຏານິ. ພີຊຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຠູຕຄາມໂຕ ປຣິໂມຈິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕກ-ຄ຺ຄຫເຓນ ສາສປມຕ຺ຕິກາ ຄຫິຕາ. ນາມຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ສາ ເສວາລຊາຕິຍາ. ມູລປຓ຺ຓານໍ ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ‘‘ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠູຕຄາໂມ ມູລໍ ກາຣຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຠູຕຄາມມູໂລ, ຠູຕຄາມສ຺ສ ວາ ມູລໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ຠູຕຄາມມູລໍ. ພີຊຄາໂມ ຫິ ນາມ ຠູຕຄາມໂຕ ສມ຺ຠວຕິ, ຠູຕຄາມສ຺ສ ຈ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ຕາທິໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ‘‘ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຕາລນາຬິເກຣາທີນໍ ຂາຓຸ ອຸທ຺ຘໍ ອວຑ຺ຒນໂຕ ຠູຕຄາມສ຺ສ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຠູຕຄາມສງ຺ຂ຺ຍຸປຄຕນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລພີຊໂຕ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ຠູຕຄາມໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ອງ຺ກຸເຣ ຫຣິເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ວິຠາເວຕິ ‘‘ນີລປຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ຊາເຕ’’ຕິ, ນີລປຓ຺ຓສ຺ສ ວຓ຺ຓສທິເສ ວຓ຺ເຓ ຊາເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນີລວຓ຺ເຓ ຊາເຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນາຬິເກຣສ຺ສ ອາເວຓິກໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ. ‘‘ປານີຍຆຏາທີນໍ ພຫິ ເສວາໂລ ອຸທເກ ອຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ພີຊຄາມານຸໂລມຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຓ຺ຓກມ຺ປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວາຕິ ນີລວຓ຺ຓມ຺ປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ. ເສເລຍ຺ຍກໍ ນາມ ສິລາຍ ສມ຺ຠູຕາ ເອກາ ສຸຄນ຺ຘຊາຕິ. ‘‘ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈໍ ວິໂກເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ເຂ ຊາຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຉຕ຺ຕກໍ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຣຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍທິປິ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ເຂ ອລ຺ລີນາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຣຸກ຺ຂໂຕ ຄຍ຺ຫມາໂນ ປນ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉວິໍ ນ ວິໂກເປຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໂຕ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນາຕິ ຫຕ຺ຖານໍ ອສໍຍຕຠາເວນ, ຫຕ຺ຖຈາປລ຺ເລນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປານີຍໍ ນ ວາເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ນາມິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກວລໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ນາມິເຕ ປນ ປຈ຺ຉາ ຕໂຕ ລຠິຕ຺ວາ ນ ວາເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ເຍສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ສາຂາ ຣຸຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຍສໍ ສາຂາ ນ ຣຸຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໙໓. ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສມຓໂວຫາເຣຫິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ພີຊານໍ ອຄ຺ຄິນາ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕນ ນຂາທີຫິ ວິລິຂນມຕ຺ເຕນ ຈ ອວິຣຸຬ຺ຫີຘມ຺ມຕາ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ເອວໍ ກເຕເຍວ ສມຓານໍ ກປ຺ປຕີຕິ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕາທໂຍ ສມຓໂວຫາຣາ ນາມ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ສມຓໂວຫາເຣຫິ ກຣຓຠູເຕຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອພີຊນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊານິປິ ສມຓານໍ ກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕປຓ຺ຓຕ຺ຕິຠາວໂຕ ສມຓໂວຫາຣາອິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຂໍ ຄຕານິ. ອຖ ວາ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກປ຺ປິຍຠາວໂຕເຍວ ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ປິຍຠາວສງ຺ຂາເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ປຣິຈິຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອພີຊໍ ນາມ ຕຣຸຓມ຺ພຜລາທິ. ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊໍ ນາມ ອມ຺ພປນສາທິ, ຍໍ ພີຊໍ ນິພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ. ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຕິ, ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນາ ອວຸຕ຺ເຕປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸນ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກາຣາປນສ຺ສ ປຐມເມວ ກຖິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕາທິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຈນໍ ປນ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປຐມໍ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄິອາທິນາ ຜຸສນາທິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຐມໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຂາທິນາ ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເອກສ຺ມິໍ ພີເຊ ວາຕິອາທີສຸ ‘‘ເອກໍເຍວ ກາເຣມີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍ ສຕິປິ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສພ຺ພໍ ກຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທາຣຸໍ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຊານິຕ຺ວາປິ ວິຊ຺ຌຕິ ວາ ວິຊ຺ຌາເປຕິ ວາ, ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠຕ຺ຕສິຕ຺ເຖ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຣຊ຺ຊຸອາທີນໍ ຠາຊນຄຕິກຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຣິຈປກ຺ກາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ເອກາພທ຺ຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ຜລານໍເຍວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ຘວເສນ. ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ພີຊໂຕ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຏາຫສ຺ສ ຠາຊນຄຕິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິກ຺ຂາເມຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິກ຺ຂາເມຕຸໍ. ‘‘ສເຈ ເອຕສ຺ສ ອນຸໂລມ’’ນ຺ຕິ ເສນາສນຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕມ຺ປິ ປຏຄ຺ຄິທານາທິໍ ອຕ຺ຕນາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຕເກເນວ ອິທມ຺ປິ ເອຕສ຺ສ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ເອວມຘິປ຺ປາໂຍ ສິຍາ. ປຏຄ຺ຄິທານໍ ປຣິຕ຺ຕກຣຓຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ສ ວາ ເສນາສນຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕໍ ອນຸໂລມໍ ສິຍາ, ອຕ຺ຕໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ກຸໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ…ເປ… ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸ’’ນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຠູຕຄາໂມ, ຠູຕຄາມສຎ຺ຎິຕາ, ວິໂກປນໍ ວາ ວິໂກປາປນໍ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໙໔-໙໘. ທຸຕິເຍ ອຎ຺ຎໍ ວຈນນ຺ຕິ ຍໍ ໂຈທເກນ ຈຸທິຕກສ຺ສ ໂທສວິຠາວນວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ວຈເນນ ປຏິຈຣຕິ. ອຖ ວາ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍໍ ໂຈທເກນ ຈຸທິຕກສ຺ສ ໂທສວິຠາວນກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ໂຈທນາຍ ອມູລກຠາວທີປເກນ ກາຣເຓນ ປຏິຈຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິຈຣຕີຕິ ຈ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ຈຣຕິ, ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຈຣຕິ-ສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ. ໂກ ອາປນ຺ໂນຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ ໂຈທນໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປາປຊ຺ຊນວເສນ ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອປຣມ຺ປິ ປນ ໂຈທນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ກຖາອປນາມວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກໍ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນ ຕວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕຄມນໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊຄຫໍ ວາ ຍາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫໍ ວາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສູກຣມໍສໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາວ ກຖໍ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ຂິປນ຺ໂຕປິ ຫິ ‘‘ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ’’ຈ຺ເຈວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຍເທຕໍ ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕວຈນໍ, ຕເທວ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວທຕີຕິ ອຎ຺ຎວາທກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ເສຕໍ ນາມນ຺ຕິ ຕຸຓ຺ຫີຠາວສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອຎ຺ຎວາທກໍ ອາໂຣເປຕູຕິ ອຎ຺ຎວາທກກມ຺ມໍ ອາໂຣເປຕຸ, ອຎ຺ຎວາທກຕ຺ຕໍ ວາ ອິທານິ ກຣິຍມາເນນ ກມ຺ເມນ ອາໂຣເປຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຫສກໍ ອາໂຣເປຕູຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວິເຫສກກມ຺ມໍ ວິເຫສກຠາວໍ ວາ ອາໂຣເປຕູຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອນາໂຣປິເຕ ອຎ຺ຎວາທເກ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ກຏໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍປຏິຈຣຓວເສນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄເຕນ ປນ ປາຬິມຸຕ຺ຕກອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍປຏິຈຣຓວເສນ ອນາໂຣປິເຕ ອຎ຺ຎວາທເກ ມຸສາວາເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອາໂຣປິເຕ ອິມິນາວ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາໂຣປິເຕ ອຎ຺ຎວາທເກ ມຸສາວາເທນ ອິມິນາ ຈ ປາຈິຕ຺ຕິຍທ຺ວຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍາ ສາ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາປິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍປຏິຈຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຘມ຺ມກມ຺ເມນ ອາໂຣປິຕຕາ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວາ ວຕ຺ຖຸນາ ວາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານຕາ, ຉາເທຕຸກາມຕາຍ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓໍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ຕຕິເຍ ຘາຕຸປາເຐ ເຌ-ສທ຺ໂທ ຈິນ຺ຕາຍໍ ປຐິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ລາມກໂຕ ວາ ຈິນ຺ຕາເປນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ອຍເມວ ຈ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ໂອໂລກນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອກ຺ຂຣາຍ ວາເຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໔໖) ວິຍ ‘‘ຉນ຺ທາຍາ’’ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ເທນາ’’ຕິ.

໑໐໕. ເຍນ ວຈເນນາຕິ ເຍນ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິທໍ ນາມ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິວຈເນນ. ເຍນ ຈ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ເຍນ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິອາທິວຈເນນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ສວນູປຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ອວຓ຺ຓໍ ປກາເສນ຺ຕິ.

໑໐໖. ອຎ຺ຎໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸຊ຺ຌາເປຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ອຸຊ຺ຌາເປຕິ. ຕສ຺ສ ວາ ຕໍ ສນ຺ຕິເກ ຂິຍ຺ຍຕີຕິ ຕສ຺ສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ຂິຍ຺ຍຕິ, ອວຓ຺ຓໍ ວທນ຺ໂຕ ວາ ປກາເສຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມຕປຸພ຺ໂພ ສມ຺ມໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ອຸຊ຺ຌາປນໍ ຂິຍ຺ຍນຎ຺ຈ ມຸສາວາທວເສເນວ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍຏ຺ຐາເນ ທຸກ຺ກຏຏ຺ຐາເນ ຈ ອິມິນາວ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ຕສ຺ສ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາປນ຺ນໍ. ອຖ ວາ ອີທິສໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ມຸສາວາທໂຕ ປຐມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຘມ຺ມກມ຺ເມນ ສມ຺ມຕຕາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ອຄຕິຄມນາຠາໂວ, ຕສ຺ສ ອວຓ຺ຓກາມຕາ, ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ອຸຊ຺ຌາປນໍ ວາ ຂິຍ຺ຍນໍ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຉ ອງ຺ຄານິ.

ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໘-໑໑໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຫິມວສ຺ເສນາຕິ ຫິມເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຎ຺ຎາເຕຕິ ອປ຺ປຕີເຕ, ອປ຺ປສິທ຺ເຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມຓ຺ຑເປ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາຕິ ວຈນໂຕ ວິວຏງ຺ຄເຓປິ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄຈຣປ຺ປສຸຕາຕິ ໂຄຈຣຏ຺ຐານໍ ປຏິປນ຺ນາ. ‘‘ອຏ຺ຐ ມາເສ’’ຕິ ອິມິນາ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ເຈປິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕິ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐ ມາເສຕິ ວຈນໂຕ…ເປ… ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສຕິ ວສ຺ສານສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ. ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕຕິ ອິມິນາ ອນຸຎ຺ຎາເຕປິ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຍຕ຺ຖ ເຫມນ຺ເຕ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ອປເຣປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕຕິ ວຈນໂຕ’’ຕິອາທິ. ອິມິນາ ອິມໍ ທີເປຕິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ເທເສ ເຫມນ຺ເຕ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ມາເສ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ຍຕ຺ຖ ປນ ວສ຺ສາເນເຍວ ວສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ມາສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ.

ອິມິນາວ ນເຍນ ມຊ຺ຌິມປເທເສ ຍຕ຺ຖ ເຫມນ຺ເຕ ຫິມວສ຺ສໍ ວສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ອຏ຺ເຐວ ມາສາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ວສ຺ສານກາເລ ປກຕິອຊ຺ໂຌກາເສ ໂອວສ຺ສກມຓ຺ຑເປ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຈ ສນ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຫມນ຺ຕກາເລ ປກຕິອຊ຺ໂຌກາເສ ໂອວສ຺ສກມຓ຺ຑປາທີສຸປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຍຕ຺ຖ ຫິມວສ຺ເສນ ເສນາສນໍ ນ ເຕມຕິ, ຄິມ຺ຫກາເລປິ ປກຕິອຊ຺ໂຌກາສາທີສຸ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອກາລເມຆາທສ຺ສເນ, ກາກາທີນໍ ນິພທ຺ຘວາສຣຸກ຺ຂມູເລ ປນ ກທາຈິປິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິມຎ຺ຈ ປນ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ປຐມເມວ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສຸໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ຫິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕິ ຍຕ຺ຖ ຈ ຍທາ ຈ ສນ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມິຘ ອຊ຺ໂຌກາສສງ຺ຂເມວ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອວິເສເສນ ອຊ຺ໂຌກາເສ ສນ຺ຖຣຓສນ຺ຖຣາປນານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອີທິເສ ກາເລ ອີທິເສ ຈ ປເທເສ ຐເປຖາ’’ຕິ ອນຸຊານນມຕ຺ເຕເນວ ອລນ຺ຕິ ນ ສິກ຺ຂາປເທ ວິສຸໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຏາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໖໕-໖໗) ປນ ອິມສ຺ເສວ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນຸຣູປວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອກາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນວວາຍິໂມ ສີຆໍ ນ ນສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນວວາຍິໂມ ວາ’’ຕິ. ໂອນທ຺ຘໂກຕິ ຈມ຺ເມນ ໂອນທ຺ໂຘ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐອພ຺ໂຠກາສິໂກຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ກທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐອພ຺ໂຠກາສິກສ຺ສ ປນ ຈີວຣກຸຏິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕ຺ເຖວ ສນ຺ນິຫິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຈີວຣກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ‘‘ຍສ຺ມາ ປນ ທາຍເກຫິ ທານກາເລເຍວ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກມ຺ປິ ກມ຺ພລໍ ‘ປາທປຸຎ຺ຉນິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ທິນ຺ນໍ ຕເຖວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ອິມໍ ມຎ຺ຈປີຐາທິເສນາສນໍ ອພ຺ໂຠກາເສປິ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ ທາຍເກຫິ ທິນ຺ນໍ ເຈ, ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເປເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສຕພ຺ພໍ.

ວລາຫການໍ ອນຸຏ຺ຐິຕຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ຈ ຄິມ຺ຫາເນປິ ເມເຆ ອຸຏ຺ຐິເຕ ມຎ຺ຈປີຐາທິໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເສນາສນໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີປິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາຕິ ນິສີທນ຺ຕານໍ ປາທປຕນຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ. ‘‘ພຫິ ວາລຸກາຍ ອຄມນນິມິຕ຺ຕໍ ປາທຏ຺ຐານາຠິມຸຂາ ວາລິກາ ຫຣິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອເກ. ກຈວຣໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິ ຉຏ຺ເຏຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມີຕິ ວາລິກາ ນ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພາຕິ ທີເປຕິ.

໑໑໑. ອນ຺ໂຕ ສໍເວເຐຕ຺ວາ ພທ຺ຘນ຺ຕິ ເອຣກປຕ຺ຕາທີຫິ ເວຓິໍ ກຕ຺ວາ ຕາຍ ເວຓິຍາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ວິຕ຺ຖຕຏ຺ຐາເນສຸ ພຫຸໍ ເວເຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ, ຕາວ ອນ຺ໂຕ ອາກຑ຺ຒນວເສນ ເວເຐຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ. ກປ຺ປໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ຄຈ຺ຉາຕິ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ກປ຺ປໍ ລຠິຕ຺ວາ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ. ເລຑ຺ຑຸປາຕຸປຈາຣໂຕ ພຫິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາທຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຐມປາທຸທ຺ຘາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາກຕິກໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອປ຺ປຏິສາເມຕ຺ວາ. ອນ຺ຕຣສນ຺ນິປາເຕຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ສນ຺ນິປາເຕ.

ອາວາສິການໍເຍວ ປລິໂພໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນປິ ອາວາສິການໍເຍວ ປລິໂພໂຘຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິວາເທ ປນ ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນສູ’’ຕິ ອິທໍ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ອວຕ຺ວາ ວາ ນິສິນ຺ເນສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາເທ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ສນ຺ຖຣຓສນ຺ຖຣາປເນ ສຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທໍ ອຸສ຺ສາຣກສ຺ສ, ອິທໍ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສາ’’ຕິ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ຕສ຺ສ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐາປນີຍຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕຫິ ວຸຑ຺ຒຕເຣຫິ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໑໒. ຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພາຕິ ຈິມິລິກາຍ ສຕິ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ, ອສຕິ ສຸທ຺ຘຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພາ. ສີຫຈມ຺ມາທີນໍ ປຣິຫຣເຓເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາ –

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຈມ຺ມານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ສີຫຈມ຺ມໍ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມໍ ທີປິຈມ຺ມໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໕) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ຂນ຺ຘກປາຬິຍາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອນ຺ໂຕປິ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫິປິ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຎ຺ຈປີເຐສຸ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄເຍວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ຠູມຕ຺ຖຣຓວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ປນ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປຣິຫຣເຓເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຍຖາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພໍ ປາສາທປຣິໂຠຄ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໐) ວຈນໂຕ ປຸຄ຺ຄລິເກປິ ເສນາສເນ ເສນາສນປຣິໂຠຄວເສນ ນິຍມິຕໍ ສຸວຓ຺ຓຆຏາທິກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏມານມ຺ປິ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວມິທໍ ຠູມຕ຺ຖຣຓວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຣິຫຣເຓເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາຣຸມຍປີຐນ຺ຕິ ຜລກມຍເມວ ປີຐໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາທກຖລິກນ຺ຕິ ອໂຘຕປາທຏ຺ຐປນກໍ. ອຊ຺ໂຌກາເສ ຣຊນໍ ປຈິຕ຺ວາ…ເປ… ປຏິສາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຖເວ ອສຕິ ຣຊນກມ຺ເມ ນິຏ຺ຐິເຕ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ.

໑໑໓. ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອລຊ຺ຊິໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂອຕາເປນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ທູຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ນາຕິທູຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ມຎ຺ຈາທີນໍ ສງ຺ຆິກຕາ, ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ເທເສ ສນ຺ຖຣຓໍ ວາ ສນ຺ຖຣາປນໍ ວາ, ອປລິພຸທ຺ຘຕາ, ອາປທາຍ ອຠາໂວ, ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ປນ ອນາປຸຈ຺ຉໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ລຊ຺ຊີ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ວິຍ ມຎ຺ຎຕິ, ຕຖາຣູປໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ເສນາສນໍ ຕສ຺ສ ອນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ນິຣເປກ຺ໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ, ເອເກນ ປາເທນ ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກເມ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາທາຕິກ຺ກເມ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອງ຺ເຄສຸປິ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຉ ອງ຺ຄານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ປາຬິຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ນິຣເປກ຺ໂຂ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ນ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ໂອຕາເປນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຈ ໂອຕາປນວິສເຍ ເອວ ສາເປກ຺ຂຄມເນ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສາເປກ຺ຂຄມເນ ອນາປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ສາເປກ຺ໂຂ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໑໖. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປເທ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕຖາວຸຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕາທິສໍ ມຎ຺ຈປີເຐສຸ ອຕ຺ຖຣິຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓເມວາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ນາມ ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ເອຕ຺ຕກເມວາ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ອິມິນາ ນ ສເມຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເສນາສນໂຕຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມເສນາສນໂຕ. ໂຍ ໂກຈີຕິ ຕສ຺ສ ຎາຕໂກ ວາ ອຎ຺ຎາຕໂກ ວາ ໂຍ ໂກຈິ.

໑໑໗. ປຣິເວຓນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປພ຺ຠນ຺ຕຣໍ. ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສວິເສສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ‘‘ອປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ມຓ຺ຑເປ’’ຕິ ວິສຸໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ອປຣິຈ຺ຉນ຺ນມຓ຺ຑເປ ວາ ປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາປິ ພຫູນໍ ສນ຺ນິປາຕຠູເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຠຊນສາລາຍມ຺ປິ ອຍໍ ວິເສໂສ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ວິນສ຺ສຕິ. ນສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ໂຈຣາທີຫິ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍ.

໑໑໘. ເຍນ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ວິນນ຺ຕິ, ຕໍ ມຎ຺ຈປີຐກວານໍ. ສິລຸຈ຺ຈຍເລຓນ຺ຕິ ສິລຸຈ຺ຈເຍ ເລຓໍ, ປພ຺ພຕຄຸຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເສນາສນໍ ອຸປຈິກາຫິ ຂາຍິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸອນຸຣູປວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຸປຈິກາສງ຺ກາຍ ອຠາເວ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘເກ ຄມິກວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕນ ‘‘ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກວລໍ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອາປຸຈ຺ຉນໍ ປນ ວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ວຕ຺ຕເຠເທນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕເນວ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍໍ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ວາ ກຕເສນາສນໍ ຍຕ຺ຖ ອຸປຈິກາ ນາໂຣຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ຕາທິເສ ເສນາສເນ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຄມິກວຕ຺ຕວເສນ ປນ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉໂຕ ວຕ຺ຕເຠໂທ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອາໂຠເຄນ ມຸຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄມນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉໂຕ ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອິຘ ວິສຸໍ ອາປຕ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ອກາເລ ອຊ຺ໂຌກາເສ ມຎ຺ຈປີຐານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕາຕິກ຺ກເມ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປຣິກ຺ເຂປາຕິກ຺ກເມ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຓ຺ຑເປ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຊ຺ໂຌກາໂສປິ ສງ຺ຄຫິໂຕເຍວາຕິ ຕຕ຺ຖາປິ ທຸກ຺ກຏໍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສຍ຺ຍໍ ປນ ອຊ຺ໂຌກາເສ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຸຠເຍນປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ‘‘ສງ຺ຆິເກ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆິກໍເຍວ ເສຍ຺ຍໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸໂຠສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ສງ຺ຆິເກ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓເສຍ຺ຍາ, ຕສ຺ສາ ສງ຺ຆິກຕາ, ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ວິຫາເຣ ສນ຺ຖຣຓໍ ວາ ສນ຺ຖຣາປນໍ ວາ, ອປລິພຸທ຺ຘຕາ, ອາປທາຍ ອຠາໂວ, ອນເປກ຺ຂສ຺ສ ທິສາປກ຺ກມນໍ, ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ອງ຺ຄານິ.

ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໑໙-໑໒໑. ຉຏ຺ເຐ ອນຸປວິສິຕ຺ວາຕິ ສມີປໍ ປວິສິຕ຺ວາ. ພຫູປກາຣຕໍ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ພຫູປກາຣຕໍ ຘມ຺ມກຖິກາທີນໍ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ. ສມນ຺ຕາ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖຕິ ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໒. ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ. ເອກວິຫາເຣຕິ ເອກສ຺ມິໍ ເສນາສເນ. ເອກປຣິເວເຓຕິ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ‘‘ຄິລາໂນ ປວິສຕີຕິອາທີສຸ ອນາປຕ຺ຕິກາຣຓສພ຺ຠາວໂຕ ຄິລານາທິຕາຍ ປວິສິສ຺ສາມີຕິ ອຸປຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ສຕິປິ ສມ຺ພາເຘຕຸກາມຕາຍ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາເຍວາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອຄິລານາທິຠາໂວປິ ວິສຸໍ ອງ຺ເຄສຸ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ສງ຺ຆິກວິຫາຣຕາ, ອນຸຏ຺ຐາປນີຍຠາວຊານນໍ, ສມ຺ພາເຘຕຸກາມຕາ, ອຸປຈາເຣ ນິສີທນໍ ວາ ນິປຊ຺ຊນໍ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໖. ສຕ຺ຕເມ ໂກຏ຺ຐການີຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐການິ. ‘‘ນິກ຺ຂມາຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໑໒໘. ອລຊ຺ຊິໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒຕີຕິອາທີສຸ ປຐມໍ ອລຊ຺ຊີອາທິຠາເວນ ນິກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ໂກເປ ອຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ສງ຺ຆິກວິຫາໂຣ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠຓ຺ຑນກາຣກຠາວາທິວິນິມຸຕ຺ຕຕາ, ໂກເປນ ນິກ຺ກຑ຺ຒນໍ ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາປນໍ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒໙-໑໓໑. ອຏ຺ຐເມ ອຸປຣິມຕເລ ປທຣານໍ ອສນ຺ຖຣິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປຣິອຈ຺ຉນ຺ນຕລາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ສງ຺ຆິໂກ ວິຫາໂຣ, ອສີສຆຏ຺ຏາ ເວຫາສກຸຏິ, ເຫຏ຺ຐາ ສປຣິໂຠຄຕາ, ອປຏາຓິທິນ຺ເນ ອາຫຈ຺ຈປາທເກ ນິສີທນໍ ວາ ນິປຊ຺ຊນໍ ວາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໓໕. ນວເມ ‘‘ມຫລ຺ລໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ສສາມິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖມ຺ປີ’’ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ປາຬິຍາ ສເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓສ຺ສ ໂອກາສສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ກວາຏໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອູນກໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຘິກໍ ວາ, ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍເຍວ ໂອກາໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຍສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌຕິ ຍສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌ. ສາ ອປຣິປູຣອຸປຈາຣາປິ ໂຫຕີຕິ ວິວຣິຍມານໍ ກວາຏໍ ຍໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ອາຫນຕິ, ສາ ສມນ຺ຕາ ກວາຏວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາຓອຸປຈາຣຣຫິຕາປິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂລກໍ ສນ຺ເຘຕິ ປິເຘຕີຕິ ອາໂລກສນ຺ຘິ. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຉາທາເປສິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ລິມ຺ປາເປສີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທເສນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເລປໍ ອນຸຊານນ຺ເຕນ ຈ ທ຺ວາຣພນ຺ຘສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓເຍວ ປເທເສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເລປສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລິມ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ລິມ຺ປາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ມຕ຺ຕິກາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸຕ຺ຖເລເປ ທິນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ຕີສຸປິ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ເລປທານສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ອນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຫຣິເຕ’’ຕິ. ປຕໂນກາໂສຕິ ປຕໂນກາສຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຣິ ປເຕຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ຫຣິເຕ ຐິໂຕ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ວຈເນນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ – ສເຈ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທີນິ ນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາໂຣ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ.

໑໓໖. ເອເກກໍ ມຄ຺ຄໍ ອຸຊຸກເມວ ອຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຉາທນໍ ມຄ຺ເຄນ ຉາທນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ຉາເທນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ປນ ນເຍນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເອກວາຣໍ ຉາທິເຕ ຕໍ ຉທນໍ ເອກມຄ຺ຄນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິຍາເຍນ ຉາທເນປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຉາທາເປສີ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ຉທນໍ ຉທນູປຣິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຈ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍາຍ ມຄ຺ຄໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຉທນານິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຉທນໍ ‘‘ເອວໍ ຉາເທຫີ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ປຐມໍ ຕາວ ເອກວາຣໍ ອປຣິເສສໍ ຉາເທຕ຺ວາ ປຸນ ຉທນທຓ຺ຑເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທຸຕິຍວາຣໍ ຕເຖວ ຉາເທຕພ຺ພໍ, ຕຕິຍວາຣຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ປຐມວາເຣເຍວ ຕໂຍປິ ມຄ຺ເຄ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ນ ສເມຕິ. ຕຕິຍາຍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕິຍາຍາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສມ຺ປທານວຈນໍ, ຕຕິຍໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄວເສນ ຉາທິຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຉທນານໍ. ຕິຓ຺ຓໍ ປຣິຍາຍານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ມຄ຺ເຄ ວາ ປຣິຍາເຍ ວາຕິ ຈ ຕຖາ ຉາເທນ຺ຕານໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຉາທນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ມຫລ຺ລກວິຫາຣຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ວາສາຄາຣຕາ, ອຸຕ຺ຕຣິ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ທສເມ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ‘‘ສິຎ຺ເຈຍ຺ຍ ວາ ສິຎ຺ຈາເປຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ ພາຫິຣປຣິໂຠຄວເສນ ປຐມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສປ຺ປາຓກໍ ອຸທກໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຕ຺ຕໂນ ນຫານປານາທິປຣິໂຠຄວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ວາ ປຐມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄວເສເນວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ພາຫິຣປຣິໂຠຄວເສເນວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສປ຺ປາຓກສຎ຺ຎິສ຺ສ ‘‘ປຣິໂຠເຄນ ປາຓກາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຊານນ຺ຕສ຺ສປິ ສິຎ຺ຈນສິຎ຺ຈາປນໍ ‘‘ປທີເປ ນິປຕິຕ຺ວາ ປຏງ຺ຄາທິປາຓກາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ປທີປຸຊ຺ຊລນໍ ວິຍ ວິນາປິ ວຘກເຈຕນາຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອຸທກສ຺ສ ສປ຺ປາຓກຕາ, ‘‘ສິຎ຺ຈເນນ ປາຓກາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຊານນໍ, ຕາທິສເມວ ຈ ອຸທກໍ, ວິນາ ວຘກເຈຕນາຍ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຕິຓາທີນໍ ສິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ເສນາສນວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄຕິປິ ອິມສ຺ເສວ ນາມໍ.

໓. ໂອວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ຠິກ຺ຂຸນິວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ກຖານຸສາເຣນາຕິ ‘‘ໂສ ເຖໂຣ ກິໍສີໂລ ກິໍສມາຈາໂຣ ກຕຣກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາກຖານຸສາເຣນ. ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ນິຣາມິເສເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕາ ກຖາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຕິ ອາຫ ‘‘ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຄມເນປີ’’ຕິອາທິ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄຄມເນຕິ ທີເປຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕນ຺ຕິ ຕິໂຣກຣຓຠູຕໍ, ພາຘິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລທ຺ຘາເສວນາ ຫິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂານໍ ພາຘິກາວ ໂຫຕິ. ສມິທ຺ໂຘຕິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ສຫິຕຕ຺ໂຖຕິ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາທິໂຍຄໂຕ ຄມ຺ຠີໂຣ. ພຫຸຣໂສຕິ ອຕ຺ຖຣສາທິພຫຸຣໂສ. ລກ຺ຂຓປຏິເວຘສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓປຏິເວຘຣສອາວຫນໂຕ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘສໍຍຸຕ຺ໂຕ.

໑໔໕-໑໔໗. ປຣໂຕຕິ ປຣຕ຺ຖ, ອຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກໂຣນ຺ໂຕວາຕິ ປຣິພາຫິເຣ ກໂຣນ຺ໂຕເຍວ. ປາຕິໂມກ຺ໂຂຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ, ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ປິທຫນໍ. ເຍນ ຫິ ເຕ ສໍວຸຕາ ປິຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ສໍວໂຣ, ກາຍິກວາຈສິກສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ປິຫິຕກາຍວຈີທ຺ວາໂຣ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຍສ຺ມາ ເຕນ ສມງ຺ຄີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ວິຫຣຕີຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປາຬິຍາ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຠງ຺ເຄຕິ ຌານວິຠງ຺ເຄ. ສີລໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິອາທີນິ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ຕຕ຺ຖ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໕໑໑) ສີລນ຺ຕິ ກາມຎ຺ເຈຕໍ ສຫ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນນ ອິຊ຺ຌນກສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຘມ຺ມໂຕ ເອຕໍ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສີເລນ ຠິກ຺ຂຸ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ, ກຸສລຘມ຺ມາ ເອວ ວາ ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາ. ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒) ຈ ‘‘ປຕິຏ຺ຐາ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ສພ຺ເພສໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ຈ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອາທິສຸຕ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕເທຕໍ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ອາທິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –