໑. ຈີວຣວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໕໙. ສມິຕາວິນາຕິ ສມິຕປາເປນ. ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍຕິ ໂຄຕມຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕີຕິ ຠຄວຕາ ຄຫປຕິຈີວເຣ ອນຸຎ຺ຎາເຕ ພຫູນິ ຈີວຣານິ ລຠິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ສີເສປິ ຂນ຺ເຘປິ ກຏິຍາປິ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ຈີວເຣ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນ ຕິຈີວຣໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນ ປນ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ. ນຫາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນຫານໍ, ນຫານຕິຕ຺ຖໍ.

໔໖໐. ເອໂກ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ພຸທ຺ຘຣຕນສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆຣຕນສ຺ສ ຈ ປູຊາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມຣຕນໍ ປູຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ອາຫ ‘‘ສເຈປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຘມ຺ມຣຕນໍ ປູເຊຕຸກາໂມ, ເອກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ປູເຊຫີ’’ຕິ. ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຠນ຺ເຕ ອາຈິກ຺ຂຖາຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຠນ຺ເຕ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຖຣໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກນ ຈີວເຣນ ປູເຊສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິລາຠວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ໂທ ນິປ຺ຜນ຺ນປຣິຍາໂຍປິ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ. ປຐມເມວ ຫິ ຕໍ ຕນ຺ຕວາຍກມ຺ເມນ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ.

ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ຕເຖວ ກໂຣຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອກເມເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາປິຕານິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອເຫສຸໍ. ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຕິວິຍ ມມາຍຕີຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ມມາຍຕຸ ອຂີຓາສວຠາວໂຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກຖນ຺ຕິ? ນ ອິທໍ ມມາຍນໍ ເຄຫສ຺ສິຕເປມວເສນ, ອຖ ໂຂ ຄຸຓສມ຺ຠາວນາວເສນາຕິ ນາຍໍ ໂທໂສ. ນວມໍ ວາ ທິວສໍ ທສມໍ ວາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ນວເມ ວາ ທສເມ ວາ ທິວເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ສເຈ ກສ຺ສຈິ ເອວໍ ສິຍາ. ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຸຕ຺ຕທິວສເມວາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໔໖໒-໔໖໓. ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມວຈນສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ, ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓປລິໂພເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາສປຏ຺ຏຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປຣິໂຍສານໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສູຈິຍາ ປຏິສາມນນ຺ຕິ ອິທໍ ສູຈິກມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ມາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສູຈິກມ຺ມນິຏ຺ຐານເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເອເຕສມ຺ປີຕິ ວິນຏ຺ຐາທິໍ ປຣາມສຕິ.

ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍສ຺ສ ປລິໂພຘສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອາວາສປລິໂພຘສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນ’’ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປລິໂພຘານໍ ອຠາວທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ປຎ຺ຈມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍາວ ຈີວຣປລິໂພໂຘ ອາວາສປລິໂພໂຘ ຈ ນ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ທສາຫໂຕ ປຣມ຺ປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ຫິ ຍາວ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາ ອນາມນ຺ຕຈາໂຣ ອສມາທານຈາໂຣ ຍາວທຕ຺ຖຈີວຣໍ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຸປ຺ປາໂທຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈານິສໍສາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປກ຺ກມນໍ ອນ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ. ເອວໍ ເສສາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ອາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ໂຂມນ຺ຕິ ໂຂມສຸຕ຺ເຕຫິ ວາຍິຕໍ ໂຂມປຏຈີວຣໍ, ຕຖາ ເສສານິ. ສາຓນ຺ຕິ ສາຓວາກສຸຕ຺ເຕຫິ ກຕຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ ເອກຈ຺ຈານິ ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ. ຠງ຺ຄມ຺ປິ ວາກມຍເມວາຕິ ເກຈິ. ທຸກູລໍ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ ໂສມາຣປຏໍ ຈີນປຏໍ ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມານິ ປນ ຉ ຈີວຣານິ ເອເຕສໍເຍວ ອນຸໂລມານີຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ທຸກູລຎ຺ຫິ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓເທເສ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ. ‘‘ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໂກເສຍ຺ຍວິເສໂສ’’ຕິ ຫິ ອຠິຘານໂກເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມາຣເທເສ ຈີນເທເສ ຈ ຊາຕວຕ຺ຖານິ ໂສມາຣຈີນປຏານິ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕໍ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ເອວ ອນຸໂລມໍ. ເທວຕາຫິ ທິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ເທວທິນ຺ນໍ, ຕໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຊາລິນິຍາ ເທວກຎ຺ຎາຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ຖສທິສໍ, ຕມ຺ປິ ໂຂມາທີນໍເຍວ ອນຸໂລມໍ ໂຫຕິ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາວໂຕ.

ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວິທຕ຺ຖິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ທີຆໂຕ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາຓໍ ວິກປ຺ປນຸປຄນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ນາມ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໔໘-໓໔໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ທ຺ວາທສງ຺ຄຸລໍ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຄຕເມວາຕິ.

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຈີວຣໍ ກາລໍ ວາ ປຣາມສຕິ. ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓຕິ ຕສ຺ສ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຣຸໂຓ. ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕອຣຸເຓນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິວສສທ຺ເທນ ຫິ ຕໍທິວສນິສ຺ສິໂຕ ອຣຸໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຣຊ຺ຊຸອາທີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ເວເຐຕ຺ວາຕິ ວຕ຺ຖາທີຕິ ເວເຐຕ຺ວາ.

ວຈນີໂຍຕິ ສງ຺ຆໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ປທປຏິປາຏິຍາ ອວຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ. ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ‘‘ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຸນ ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນມາຫ ‘‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທ຺ວີສຸ ປນ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາຕິ ທ຺ວີສຸ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາ ອາປຕ຺ຕີສຸ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຈນເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຎຕ຺ຕິຍໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ວາ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈີວຣທາເນປີຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ທາເນປິ. ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ ຈີວຣຄຓນາຍ. ຄຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ປາຬິເຍເວຕ຺ຖ ປາຬີຕິ ທ຺ວີສຸ ອິມາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີຕິ ວຈເນ ວິເສສາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ…ເປ… ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອິໂຕ ຄຣຸກຕຣານີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອິໂຕຕິ ອິໂຕ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທານໂຕ. ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໂຕ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ຄຣຸກຕຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິໂຕ ຄຣຸກຕຣານີ’’ຕິ. ອິມາຫໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ.

໔໖໘. ນ ອິຘ ສຎ຺ຎາ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອິທໍ ເວມຕິກໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ, ຕສ຺ສປີຕິ ນ ເກວລໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິສ຺ສ, ອຖ ໂຂ ເວມຕິກສ຺ສ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິສ຺ສປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ອິຘ ສຎ຺ຎາ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ເສສຕ຺ຕິເກປິ ອຕິທິສຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເອສ ນໂຍ ອວິນຏ຺ຐາທີສຸປີຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ຈີວເຣສຸ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂາຍິເຕສຸ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຈີວຣໍ ຂາຍິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນຏ຺ຐໂຕ ອວິລຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິເສສມາຫ ‘‘ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນາ’’ຕິ. ເຖຍ຺ຍາວຫາຣວເສນ ຄຫິຕຎ຺ຫິ ນຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນ ຄຫິຕໍ ວິລຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ເຍນ ຫິ ປຸຣາຓສນ຺ຖຕສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຣສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອປຣສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ. ປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິສ຺ສ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວ ທຸກ຺ກຏໍ, ນ ປນ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖໙. ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ນ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຕສ຺ມາ ຕິຈີວຣາທີນິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ນາມໍ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນາມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ຕິຈີວຣໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎໍ ວາ, ຍທິ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕິ, ອວິກປ຺ປິຕໍ ໂຫຕິ, ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ‘‘ຈຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄາມິສໍວຈ຺ຉເຣ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ, ຕາວ ຐເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຎ຺ຈ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ ຕໂຕ ປຣໍ ວສ຺ສິກສາຏິກາທິນາມສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປນ຺ເຕນປິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພໍ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ວິກປ຺ປິຕໍ ອຎ຺ຎນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີຕິ ຐເປມິ, ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີຕິ ເອວມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ສເມຕິ. ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ປຣາມສນ຺ເຕນ ວາ ຈາເລນ຺ເຕນ ວາ. ທຸວິຘນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂປຣມ຺ມຸຂເຠເທສຸ ທຸວິຘໍ. ຫຕ຺ຖປາເສຕິ ອິທໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕໍ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປເນຕ຺ຖ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ຫຕ຺ຖປາໂສ’’ຕິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ວິເສສວິກປ຺ປນາຍ ກາຣຓໍ ຄເວສິຕພ຺ພໍ. ສາມນ຺ຕວິຫາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ‘‘ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ’’ຕິ ອິທໍ ເທສນາສີສມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ຈ ອິທໍ ຐປິຕຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓໍ ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈີວຣສລ຺ລກ຺ຂຓເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ.

ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ. ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ສງ຺ຆາຏິອາທິໂວຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອິມໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ສ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມນ ປນ ອຘິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິມໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີຕິ ອິທຎ຺ຈ ສງ຺ຆາຏິອາທິຈີວຣນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນາເມເນວ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຸພ຺ເພກຕອຘິຏ຺ຐານເມວ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸທານກິຈ຺ຈມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິຕິຈີວຣປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ພທ຺ຘສີມາຍໍ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິສພ຺ຠາວໂຕ ຈີວຣວິປ຺ປວາເສປິ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ນ ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປຣິຫາຣຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣ’’ນ຺ຕິ.

ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາຕິ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທີຆໂສ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ຕິຣິຍໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍວິທຕ຺ຖິຎ຺ຈ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕປ຺ປມາຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານາຕິກ຺ກເມນ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິ ຫິ ອຘິຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ເອຕ຺ຖ ຕາວ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ປນ ວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ວສ຺ສິກສາຏິກຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ກຖິນມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ກຖິນມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ເອວມຍໍ ວສ຺ສິກສາຏິກາປິ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຐມທິວເສ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ປທໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກຖິນມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ອວສານທິວເສ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ກຖິນມາສາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ນ ເຕນ ສທິສາຕິ ວສ຺ສານາຕິກ຺ກເມ ກຖໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ໂຫຕິ. ອນຘິຏ຺ຐິຕອວິກປ຺ປິຕເມວ ຫິ ຕໍຕໍກາລາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຫມນ຺ເຕປິ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ທສາຫໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວ. ເອວໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິປິ ອາພາຘວູປສເມນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ປຣໍ ທສາຫໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ທສາຫໍ ປນ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານເຠທລກ຺ຂເຓ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາເຘ ວູປສນ຺ເຕປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ປນ ສເມຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມນປິ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອາພາຘວູປສເມນປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິວາຣຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຄິມ຺ເຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ປາຏິປທທິວເສ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສນ຺ໂຕ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໓).

ຕຕ຺ຖ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິວາສນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘາຣປຈ຺ຈຍາ. ຕສ຺ມາ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວສ຺ສານມາສາຕິກ຺ກເມປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍຎ຺ຫິ ‘‘ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຍທິ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ ນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ອວິຊຫິຕາຘິຏ຺ຐານາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ເຫມນ຺ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ວິກປ຺ປນກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອຘິຏ຺ຐານສພ຺ຠາວໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ຊເນຕິ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ ເອວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມທິວເສ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຫມນ຺ເຕ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນຫານຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຘິຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສເຈ ວສ຺ສາເນ ອປຣາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ປຸຣິມວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຈ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປມາຓຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທີຆໂສ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທິຍຑ຺ຒາ, ທສາ ວິທຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ປມາເຓນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປມາຓິກາຕິ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ທີຆໂສ ຈຕສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຣິຍໍ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ, ປຸນ ນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣີຍຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ເອກວຈເນນປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອິຘ ວຈເນ ອປຸພ຺ພໍ ປໂຍຊນໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິມິນາ ເຠສຊ຺ຊໍ ເຈຕາເປສ຺ສາມິ, ອິທໍ ມາຕຸຍາ ທສ຺ສາມີຕິ ຐເປນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ, ອິທໍ ມາຕຸຍາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສກສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມຈິເຕ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນິວາເສຕ຺ວາ ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ເກວລໍ ມຎ຺ຈປີເຐສຸເຍວ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ອນຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ສິກ຺ຂໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນ ວິຍ ຈີວເຣ ນິຣາລຍຠາເວເນວ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄິຫິຠາວູປຄມເນນາ’’ຕິ ເອວມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປນ ວິພ຺ຠມນ຺ໂຕປິ ຍາວ ສິກ຺ຂໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕາວ ຠິກ຺ຂຸເຍວາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນາ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫິ ຄິຫິຠາວູປຄມເນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສາ ວິພ຺ຠມເນເນວ ອສ຺ສມຓີຠາວໂຕ. ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນາຕິ ປນ ອິທໍ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸລິງ຺ເຄ ຐິໂຕວ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍລຄ຺ຄມ຺ປິ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂວເສນາຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ. ປມາຓຈີວຣສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປເວສນຕ຺ຖາຍ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສ. ສງ຺ຆຣິຕຏ຺ຐາເນຕິ ທ຺ວີສຸປິ ອນ຺ເຕສຸ ສງ຺ຆຣິຕຏ຺ຐາເນ. ເອສ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ມຫນ຺ເຕສຸ ປນ ຕໂຕ ປເຣນ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ສພ຺ເພສູຕິ ຕິຈີວຣາທິເຠເທສຸ ສພ຺ພຈີວເຣສຸ.

ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ຕເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕໍ ອຕິກ຺ກມຍໂຕ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕໍ ນ ສເມຕີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ສ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ຕິຈີວຣາທີນໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຠທໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອສ ນໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໍ ນ ສເມຕິ ຕາທິສສ຺ສ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ນ ສເມຕີຕິ ອິມິນາວ ປຏິກ຺ເຂເປນ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ນໂຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕິຈີວຣຎ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ເສສຈີວເຣສຸ ຉິທ຺ເທນ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ເສສຈີວເຣສຸ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ເນສຸປິ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ອຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ຕາທິສໍ ໂຫຕິ, ອຈີວຣຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຂຸທ຺ທກໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຠທປ຺ປມາຓໂຕ ອນູນເມວ ຂຸທ຺ທກຈີວຣໍ. ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມຸເຂນ ວິກປ຺ປນາ ປຣມ຺ມຸເຂນ ວິກປ຺ປນາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວນ຺ຕິ ອາສນ຺ນທູຣຠາວໍ. ອາສນ຺ນທູຣຠາໂວ ຈ ອຘິຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສປິ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສເຈ ສງ຺ຆາຏິອາທິນາເມນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ນ ກາຕພ຺ພໍ, ວິກປ຺ປນເມວ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ມິຕ຺ໂຕຕິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐມິຕ຺ໂຕ ນາຕິທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ວິກປ຺ປິຕວິກປ຺ປນາ ນາເມສາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາທິໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິຎ຺ຈ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ພຈີວຣານໍ ອວິເສເສນ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປນາຕິ ຕິຈີວຣນີຫາເຣນ, ສງ຺ຆາຏິອາທິອຘິຏ຺ຐານວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມີຕິອາທີສຸ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ນ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມປິ ສເຈ ນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປຸນ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສາຕິ ປຣມ຺ມຸເຂ ຐິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສຸທິນ຺ນໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາ ປຣໂຕ ‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທຸທ຺ທິນ຺ນມ຺ປິ ‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ວຈເນນ ‘ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸທິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ອວຸຕ຺ເຕປິ ‘ສຸທິນ຺ນເມວາ’’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ຈ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຄຫຓສ຺ສ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຕາກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທາ ຄຓ຺ຫາມີຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອນຸປ຺ປາທິເຕ ປຈ຺ຉາ ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ວິນຍກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ປໂຣ ສຈ຺ຈໂຕເຍວ ວິສ຺ສາສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຸນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປນ ຈີວຣໍ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ‘‘ມາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນານໍ ອກຕຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍວາຈາໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຊາຕິປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕຕາ, ຉິນ຺ນປລິໂພຘຠາໂວ, ອຕິເຣກຈີວຣຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໗໑-໔໗໓. ທຸຕິເຍ ອຖານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ກຖໍ ໂອກາສໍ ປຏິລຠຕິ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ອາຫິຓ຺ຑຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຖໂຣ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ອວິປ຺ປວາເສຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ອວິປ຺ປວາສຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິປ຺ປວາສປຈ຺ຈຍາ ຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ຕທຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໔໗໕-໔໗໖. ເອວໍ ຉິນ຺ນປລິໂພໂຘຕິ ເອວໍ ອິເມຫິ ຈີວຣນິຏ຺ຐານກຖິນຸພ຺ຠາເຣຫິ ຉິນ຺ນປລິໂພໂຘ. ອຘິຏ຺ຐິເຕສູຕິ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ອຘິຏ຺ຐິເຕສຸ. ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວຸຕ຺ໂຖ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຣຸກ຺ໂຂ ຉິນ຺ໂນ, ປໂຏ ທຑ຺ໂຒ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອວຍເວປິ ສມຸທາຍໂວຫາໂຣ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໗໗-໔໗໘. ປຣິຂາຍ ວາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ຈ ສມນ຺ຕາ ນທີຕຬາກາທິອຸທເກນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ. ອາກາເສ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ຆຣສ຺ສ ອຸປຣິ ອາກາເສ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຣຕນປ຺ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຆຣໍ ນິເວສນຸໂທສິຕາທິລກ຺ຂຓເມວ, ນ ປນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ຆຣໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ.

໔໗໙. ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ສຠາເຍ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສຠາຍ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ສຠາຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ນປຸໍສກລິງ຺ຄຕາວິຠາວນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຠາ-ສທ຺ທປຣິຍາໂຍປິ ຫິ ສຠາຍ-ສທ຺ໂທ ນປຸໍສກລິງ຺ຄຍຸຕ຺ໂຕ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ສຠາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຈີວຣຫຕ຺ຖປາເສ ວສິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຈີວຣຫຕ຺ຖປາເສເຍວ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ຕສ຺ສາ…ເປ… ນ ວິຊຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ວີຖິຍາ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ສຠາຍທ຺ວາຣານໍ ຄຫເຓເນວ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິປິ ເຄຫານິ ສາ ຈ ອນ຺ຕຣວີຖິ ຄຫິຕາເຍວ ໂຫຕິ. ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຆເຣ ນິກ຺ຂິປຕີຕິ ຕໍ ວີຖິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິເຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຆເຣ ນິກ຺ຂິປຕິ. ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ຫຕ຺ຖປາເສຕິ ຆຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ນິເວສນາທີສຸ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕາຍ ເອກູປຈາຣຕາ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕາຍ ນານູປຈາຣຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕເນວຸປາເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິເວສນາທີນິ ຄາມໂຕ ພຫິ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐານິ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ຐິຕານຎ຺ຫິ ຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຄາມປຣິຫາໂຣເຍວາຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປີຕິ ຄາມາທີສຸ ອຊ຺ໂຌກາສປຣິຍນ຺ເຕສຸ ປນ຺ນຣສສຸ. ປຣິກ຺ເຂປາທິວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປຣິກ຺ເຂປສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ເອກກຸລາທີນມ຺ປິ.

໔໘໐-໔໘໗. ໂອວຣໂກ ນາມ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ໂຎ ຄພ຺ໂຠຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທຕິ ຈນ຺ທິກງ຺ຄຓຍຸຕ຺ໂຕ ປາສາໂທ.

໔໘໙. ສຕ຺ໂຖຕິ ຊງ຺ຆສຕ຺ໂຖ ສກຏສຕ຺ໂຖ ວາ. ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐນ…ເປ… ຐິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐນາຕິ ຄາມສ຺ສ ນທິຍາ ວາ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐນ. ນທີປຣິຫາໂຣ ຈ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວິສຸໍ ນທີປຣິຫາຣສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄາມາທີຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວິຍ ຈີວຣຫຕ຺ຖປາໂສເຍວ ນທີປຣິຫາໂຣ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫາຣສີມນ຺ຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສິຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຖສມີເປເຍວາຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ນານາກຸລສ຺ສ ສຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສຕ຺ເຖ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາມ ສຕ຺ຖສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາໂສຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໙໐. ເອກກຸລສ຺ສ ເຂຕ຺ເຕຕິ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຍສ຺ມາ ‘‘ນານາກຸລສ຺ສ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ເຂຕ຺ເຕ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕທ຺ວາຣມູເລ ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວາຣມູລໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕເຂຕ຺ເຕປິ ວສນ຺ເຕນ ຈີວຣໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕ຺ວາເຍວ ວສິຕພ຺ພໍ.

໔໙໑-໔໙໔. ‘‘ວິຫາໂຣ ນາມ ສປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ ສກໂລ ອາວາໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເອກໍ ເຄຫເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກກຸລນານາກຸລສນ຺ຕກຕາ ເຈຕ຺ຖ ກາຣາປການໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຉາຍາຍ ຜຸຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອວາຕິ ຍທາ ມຫາວີຖິຍໍ ອຸຊຸກເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕທາ ຍໍ ໂອກາສໍ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄມນປເຖຕິ ຍໍ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ ນ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໙໕. ນທິໍ ໂອຕຣຕີຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂອຕຣຕິ. ນ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອປຣິໂຠຄາຣຫຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຈີວຣໍ ອນິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ອຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເອກໍ ອໍສກູເຏ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ພຫູນໍ ສຎ຺ຈາຣຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ຄມນໍ ນ ສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິຄາເມ ຐເປຕ຺ວາ…ເປ… ວິນຍກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐາເນ ວິຍ ປຣມ຺ມຸຂາ ຐິຕມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣຎ຺ຈ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄມເນ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ‘‘ນິສ຺ສໂຍ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ສຍິຕ຺ວາ…ເປ… ນິສ຺ສໂຍ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸສ຺ສາເຫ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕປິ ຄມນສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຸນ ອຸຏ຺ຐາຍ ສອຸສ຺ສາຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ປຸຣາຣຸຓາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ວິນາວ ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ປຐມຕຣໍເຍວ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໂຕ. ອຖ ‘‘ປຸຣາຣຸຓາ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສອຸສ຺ສາຫາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນິສ຺ສຍປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິເຍວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ສຫ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສອຸສ຺ສຫຕ຺ຕາ ປຐມຕຣໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ສຕິປິ ຈ ອຸສ຺ສາຫຠາເວ ເອກໂຕ ຄມນສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ສຫ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິເຍວ ວຸຕ຺ຕາ.

ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ຄາມນ຺ຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິຍາ ປຈ຺ຉາ ປຕິຏ຺ຐາປິຕຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ ຄາມໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມຸຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ເນວ ຈີວຣານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອວິປ຺ປວາສສີມາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕີຕິ ສອຸສ຺ສາຫຠາວໂຕ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ຈ ເນສໍ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ອສ຺ສຕິຍາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອສ຺ສຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ຄເຕ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉາ ເຖເຣນ ສຣິຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທຫຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ວິສ຺ສາເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອາຄຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄເຕນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣຕາ, ອນຕ຺ຖຕກຖິນຕາ, ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິຕາ, ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໙໗-໔໙໙. ຕຕິເຍ ປາຬິຍໍ ຈີວຣປຈ຺ຈາສາ ນິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈີວຣປຈ຺ຈາສາຍ ສຕິຍາ ນິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຠຓ຺ຑິກາພທ຺ຘານິ ຠຓ຺ຑິກພທ຺ຘານີຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ສາມິວເສເນວ ກຣຓວຈນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໐໐. ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ຈີວຣມາເສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ມາເສ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໍ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາສໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາສສງ຺ຂາເຕ ຈີວຣມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣສ຺ສປິ ປຈ຺ຈາສາຈີວເຣ ອສຕິ ທສາຫປຣິຫາໂຣເຍວ, ຕໂຕ ປຣໍ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໔໖-໖໔໙ ອາທໂຍ) ‘‘ປວາຣຓມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິກາ ປຎ຺ຈ ມາສາ ປຣິຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເມວ ຈ ປຣິຫາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐປິຕຈີວຣມ຺ປິ ເອຕໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໔໖-໖໔໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຈີວຣມາເສ ທສາຫໂຕ ປຣມ຺ປິ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕມ຺ປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ອກາລຈີວຣສາມຎ຺ຎໂຕ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຐມານິຍເຕ ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫ ວິຍ. ເອກາທສມາເສ ສຕ຺ຕມາເສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ວຸຕ຺ຖວສ຺ເສຫິ ເສເສຫິ ຈ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ຠາເຊຕຸໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ຊາຕໍ. ກາເລ ປນ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ອິທໍ ອກາລຈີວຣໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ວຸຕ຺ຖວສ຺ເສຫິເຍວ ຠາເຊຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫີຕິ ກາລຈີວຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ປນ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ສພ຺ເພຫິເຍວ ຠາເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອກາລຈີວຣໍ, ຕສ຺ມາ ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນສ຺ສ ວຸຕ຺ຖວສ຺ເສຫິ ເສເສຫິ ຈ ສມ຺ປຕ຺ເຕຫິ ຠາຊນີຍຕ຺ຕາ ອກາລຈີວຣສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີຕິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ເກນຈິ ຠາຊນີຍໍ ໂຫຕີຕິ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ ອາທິສ຺ສ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ ລພ຺ຠມານມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ປນ ອວຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ມາສປຣມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ’’ນ຺ຕິ ປທຠາຊນໍ ອວຕ຺ວາ. ຕາວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິກໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ກຣຓກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸຠາວໂຕ. ອນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ມາສປຣມໍ ມູລຈີວຣໍ ຐເປຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທສາຫປຣມຕາຍ ເອວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິກໍ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ມູລຈີວຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ມູລຈີວຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ວີສຕິມທິວສໂຕ ອຸທ຺ຘຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ທສາຫປຣມໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ມູລຈີວຣໍ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ກຣຓສມ຺ພນ຺ຘຕາມຕ຺ເຕນ ສກກາລວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິກໍ ກໂຣຕິ. ປຈ຺ຈາສາຈີວເຣ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ທສາຫໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ນຕ຺ຖິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ. ປາຬິຍໍ ທສາຫາ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທສາຫາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ທສາເຫນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈາຫຸປ຺ປນ຺ເນຕິອາທິໍ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາປິ ປຐນ຺ຕິ. ເອກວີເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ…ເປ… ນວາຫາ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ…ເປ… ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕິຍາ ເອວ ປຈ຺ຈາສາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈີວຣໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈາສາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ມູລຈີວຣມ຺ປິ ທສາຫໍ ເຈ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈາສາຈີວຣມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຐມຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິສຠາຄປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອຎ຺ຎໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອງ຺ຄໍ ປເນຕ຺ຖ ປຐມກຖິເນ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ທສາຫາຕິກ຺ກໂມ, ອິຘ ມາສາຕິກ຺ກໂມຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ຕຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໐໓. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄນ຺ຕິ ປາຬິປທສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ‘‘ຠຕ຺ຕສໍວິຘານ’’ນ຺ຕິປິ ເກຈິ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອິມສ຺ສປິ ໂສ ນາມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ‘‘ຕາຍ ນາມ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ.

໕໐໕. ປິຕາ ຈ ມາຕາ ຈ ປິຕໂຣ, ປິຕູນໍ ປິຕໂຣ ປິຕາມຫາ, ເຕສໍເຍວ ຍຸໂຄ ປິຕາມຫຍຸໂຄ, ຕສ຺ມາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ປິຕາມຫທ຺ວນ຺ທາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ປິຕາມຫຄ຺ຄຫເຓເນວ ມາຕາມໂຫປິ ຄຫິໂຕຕິ. ‘‘ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸທ຺ຘຎ຺ຈ ອຏ຺ຐມຍຸໂຄ ຎາຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເທສນາມຸຂເມວ ເຈຕນ຺ຕິ ປິຕາມຫຍຸຄາຕິ ປິຕາມຫ-ຄ຺ຄຫຓໍ ເທສນາມຸຂໍ ປິຕາມຫີມາຕາມຫີອາທີນມ຺ປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ປິຕຸ ມາຕາ ປິຕາມຫີ. ມາຕຸ ປິຕາ ມາຕາມໂຫ. ມາຕຸ ມາຕາ ມາຕາມຫີ. ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈສຕສາກິຍານີນໍ ວເສນ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ວເສນ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ ລພ຺ຠຕິ, ຕຖາປິ ປກຕິນິຍາເມເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກປ຺ປໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຈນໂຕ ທິນ຺ນກປ຺ປເມວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຊເນຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປຸຣາຓຈີວຣໍ ນາມ ສກິໍ ນິວຕ຺ຖມ຺ປິ ສກິໍ ປາຣຸຕມ຺ປີ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ປຣິໂຠຄສີເສນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄເຍວ ປຣິໂຠໂຄ ນາມາ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໐໖. ກາຍວິກາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ຍາວ ‘‘ໂອຣໂຕ ຐເປຕີ’’ຕິ ປທໍ, ຕາວ ສພ຺ພປເທສຸ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ສາ ‘‘ໂຘວາເປຕຸກາໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ, ເອວໍ ກາຍວິກາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກາຍວິກາຣໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກາຍວາຈາຫິ ກຎ຺ຈິ ວິກາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ເຖ ເທນ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ໂອກາເສຕິ ອິທໍ ວິເສສນໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ເຖ ເທນ຺ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ໂອກາເສ’’ຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຖາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ສຕິ ຫິ ສມ຺ຠເວ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຈ ວິເສສນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ໂຫຕິ. ອຸປຣິ ‘‘ຂິປຕີ’’ຕິອາທີນິ ປນ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວິເສສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ໂອກາເສ ຐຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອາປຕ຺ຕິ. ອຸປຈາຣໍ ປນ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກາຍວາຈາຫິ ວິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຸປຈາເຣຕິ ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ຖເມວ ໂອກາສໍ ວທຕິ. ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖູປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ.

ເອເກນ ວຕ຺ຖຸນາຕິ ປຐມໍ ກຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຊເນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຣຊນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕສ຺ສປິ ‘‘ໂຘວິຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ກຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອວຸຕ຺ຕາ ຣຊຕິ, ອວຸຕ຺ຕາ ອາໂກເຏຕີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕີຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ທຸກ຺ກຏານິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວາຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈ ສຕານິ ປຣິມາຓເມຕາສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຕາ.

໕໐໗. ຈີວຣໍ ໂຘວາຕິ…ເປ… ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາຍ ໂຘວນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຸຣາຓຈີວຣຕາ, ອຸປຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອາຓາປນໍ, ຕສ຺ສາ ໂຘວນາທີນິ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໐໘. ປຎ຺ຈເມ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທຕິ ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍນສິກ຺ຂາປເທ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ. ວິຫາຣວາຣນ຺ຕິ ວິຫາຣປຏິຊຄ຺ຄນວາຣໍ. ໂກຏ຺ຐາສສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສກລາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ. ສພ຺ພປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ອຎ຺ຎຈີວຣສ຺ສ ອຠາວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ເອກເມກໍ ສພ຺ເພສໍ ປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ຕໍ. ອນ຺ຕຣວາສກາທີສຸ ຫິ ປຎ຺ຈສຸ ເອກເມກໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ອຖວາ ປຎ຺ຈສຸ ຈີວເຣສຸ ເອກເມກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຠາວາ ອນ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພເມວ ປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ຕໍ, ສພ຺ພໂສ ວາ ປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຍຖາ ຕສ຺ສ ມໂນຣໂຖ ນ ປູຣຕີຕິ ‘‘ສຣີຣປາຣິປູຣິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມໂນຣໂຖ ຍຖາ ນ ປູຣຕິ. ເອວໍ ຫຕ຺ຖຕເລເຍວ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສຣີຣໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພຈີວຣໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ‘‘ຫນ຺ທາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ.

໕໑໐. ວິຫຕ຺ຖຕາຍາຕິ ວິຫຕຫຕ຺ຖຕາຍ, ອຄຓຕາຍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ອປ຺ປຏິສຣຓຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສມຠິຕຸນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ປີຬິຕຕ຺ຕາ. ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ປຣິວຕ຺ຕໍ, ປຣິວຕ຺ຕເມວ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທີຍມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑໒. ອຸປຈາເຣຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖູປຈາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຸປຈາຣໍ ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂິປນ຺ຕີຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂອຣໂຕ ຐເປນ຺ຕິ, ນ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາຕິ ຍໍ ອນ຺ຕມໂສ ຫຣີຕກຂຓ຺ຑມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ວາ ທສ຺ສາມີຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ວາ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອຈິຕ຺ຕກຠາເວນ ນ ສເມຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຎາຕິກສຎ຺ຎິສ຺ສ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ຄຓ຺ຫໂຕ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສນ຺ຕກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອຊານິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກຕ຺ວາ ເທຕິ. ປໍສຸກູລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຐປິຕຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ປນ ສງ຺ກາຣກູຏາທີສູ’’ຕິອາທິ. ອສາມິກຎ຺ຫິ ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປໍສຸກູລໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອສາມິກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ເອວໍ ປນ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໕໑໓. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎີຕິ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ຕີຓິ ປຣິມາຓມສ຺ສາຕິ ຕິກໍ, ຕິກຎ຺ຈ ຕໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈາຕິ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑໔. ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທິໍ ຍໍກິຎ຺ຈີຕິ ອນຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ‘‘ຈີວຣໍ ນາມ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ຠິສິຈ຺ຉວິ ມຫນ຺ຕາປິ ເສນາສນສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈີວຣສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເນວ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄາ ນ ວິກປ຺ປນຸປຄາ ຈ, ຕສ຺ມາ ອນຘິຏ຺ຐານຸປຄສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈປິ ມຎ຺ຈປ຺ປມາຓາ ຠິສິຈ຺ຉວິ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ. ໂກ ປນ ວາໂທ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີສູຕິ ມຫຕິຍາປິ ຕາວ ຠິສິຈ຺ຉວິຍາ ອນຘິຏ຺ຐານຸປຄຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ຂຸທ຺ທກຕເຣສຸ ອນຘິຏ຺ຐານຸປເຄສຸ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີສຸ ກິເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ກິຣິຍາ, ອປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກິຣິຍາ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ປາຣິວຕ຺ຕກາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຫຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໑໕. ຉຏ຺ເຐ ປຕິກິຏ຺ໂຐຕິ ນິຫີໂນ, ລາມໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລລຊາຕິໂກຕິ ໂລລສຠາໂວ. ປຏຸເຍວ ປຏ຺ໂຏ. ເຕນາຫ ‘‘ເຉໂກ’’ຕິອາທິ. ກິສ຺ມິໍ ວິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວິຍາ’’ຕິ ນິປາຕວເສນ ສມານຕ຺ຖໍ ‘‘ກິໍສຸ ວິຍາ’’ຕິ ນິປາຕປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍສຸ ວິຍາ’’ຕິ, ກິໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທຸກ຺ຂໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລໂສ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມວເສນ ອຸປຈາຣວເສນ ນິມນ຺ຕນາ ຘມ຺ມນິມນ຺ຕນາຕິ ປາຬິປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ‘‘ວເທຍ຺ຍາຖ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອິທໍ ສຈ຺ຈເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ປວາຣິໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປວາເຣຕ຺ວາປິ ອທາຕຸກາໂມ ອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ປວາຣິຕາປວາຣິຕຠາວໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຎາຕໂກ ເຕ, ອຸປນນ຺ທ, ອຎ຺ຎາຕໂກ’’ຕິ ຎາຕກອຎ຺ຎາຕກຠາວໍເຍວ ວິຈາເຣສິ. ມຸສິໍສູຕິ ວິລຸມ຺ປິໍສຸ.

໕໑໗. ອນຸປຸພ຺ພກຖາຕິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ. ເສສປຣິກ຺ຂາຣານໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກຫິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນິວາສນປາຣຸປນມຕ຺ຕເມວ ອວສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິວາສນປາຣຸປນມຕ຺ຕໍເຍວ ຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ຕາວ ອາຄມນສ຺ສ ວາ ອນາຄມນສ຺ສ ວາ ອຊານນຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຖເຣຫິ ເນວ ຕາວ…ເປ… ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປເຣສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ທທມານາ ສຍໍ ສາຂາຠງ຺ເຄນ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍປິ ຠຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ‘‘ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອີທິເສສຸ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາປິ ອນຸຎ຺ຎາຕາເຍວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ເນວ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ເຕສໍ ຘາຣເຓ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເຕສໍ ຕິຕ຺ຖິຍທ຺ຘຊານໍ ຘາຣເຓປິ ທຸກ຺ກຏໍ ນຕ຺ຖິ.

ຍານິ ຈ ເນສໍ ວຕ຺ຖານິ ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຖຣານໍ ສຍເມວ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍທິ ລທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຈ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາຣຈີວຣໍ ວາ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປວິຏ຺ຐວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຣຸຈິຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ຈ ‘‘ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຐິຕວິຫາຣມ຺ປິ ສເຈ ນຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ອໂນກາສຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ວາ…ເປ… ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ສງ຺ຆິກມ຺ປິ ຈີວຣໍ ນິວາເສຕຸໍ ປາຣຸປິຕຸຎ຺ຈ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ…ເປ… ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອໂນກາສຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຫາຣຈີວຣນ຺ຕິ ເສນາສນຈີວຣໍ. ຈິມິລິກາຫີຕິ ປຏປິໂລຕິກາຫິ. ຕສ຺ສ ອຸປຣີຕິ ຠູມຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ອຸປຣິ. ວິເທສຄເຕນາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຈີວຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ວິເທສຄເຕນ. ເອກສ຺ມິໍ…ເປ… ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເລເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄຕຕ຺ຕາ ຐເປນ຺ເຕນ ຈ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄເນວ ຐປິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ນິຍມິຕມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິໂຠເຄເນວາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຈີວຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນນ.

໕໑໙-໕໒໑. ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຍຖາ ເຕນ ຈີວເຣນ ສຣີຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ຊິຓ຺ຓໍ. ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນາຕິ ກຍວິກ຺ກຍາປຕ຺ຕິໂຕ ໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມສ຺ເສວ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕາເປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຫິ ວິຎ຺ຎາປນໍ ນາມ ປຣິວຕ຺ຕນເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສງ຺ຆວເສນ ປວາຣິຕານໍ ວິຎ຺ຎາປເນ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສງ຺ຆວເສນ ຫິ ປວາຣິເຕ ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອຘິກໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຍໍ ປວາເຣຕີຕິ ຍໍ ຍໍ ຈີວຣາທິໍ ທສ຺ສາມີຕິ ປວາເຣຕິ. ວິຎ຺ຎາປນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວິນາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທີຍມານຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກປວາຣິເຕ’’ຕິອາທິ. ວິກປ຺ປນຸປຄຈີວຣຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໒໒. ສຕ຺ຕເມ ປາຬິຍໍ ປຄ຺ຄາຫິກສາລນ຺ຕິ ທຸສ຺ສວາຓິຊການໍ ອາປຓໍ. ‘‘ປຄ຺ຄາຫິຕສາລ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ.

໕໒໓-໕໒໔. ອຠີຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ຕສ຺ສ ວິເສສຕ຺ຖາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ວຣ-ສທ຺ທສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຍໍ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອິຈ຺ຉາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ອນຸນາສິກໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວາສກສຫິຕໍ. ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ. ອສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສາຕິ ສາທິຕພ຺ພຈີວຣສ຺ສ. ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວເຣນາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານິ ສພ຺ພານິ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ອສ຺ສາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວໂຣ, ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສ ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທນສມເຍ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ສນ຺ນິຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ສພ຺ພານິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານີຕິ ໂສ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວເຣນ ຕິຈີວຣເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຈີວຣເກນາຕິ ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທນສມເຍ ຕິຈີວຣສ຺ສ ສນ຺ນິຫິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ວິນຍເຕຈີວຣິກຠາວໍ ຘຸຕງ຺ຄເຕຈີວຣິກຠາວໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ. ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ເຎນາຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນອສພ຺ພຈີວເຣນ. ຍສ຺ສ ຕີສຸ ຈີວເຣສຸ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຈີວຣານິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາປີຕິ ‘‘ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວິຘານໂຕ ອຎ຺ຎຖາປິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຕີສຸ ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ອຈ຺ຉິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ເອກສ຺ມິໍ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ນ ສາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມສາທິຍນໍ ສມ຺ຠວຕິ, ອຍເມວ ຈ ອຕ຺ໂຖ ປທຠາຊເນນ ວິຠາວິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ຕິຈີວຣເກນາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ຕສ຺ມິໍ ນຏ຺ເຐ ພຫູນິປິ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປທຠາຊນສ຺ສ ຫິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວເຣນ…ເປ… ຕໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປທຠາຊເນ ຈ ນ ຕາທິໂສ ອຕ຺ໂຖ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ຍມ຺ປິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ສ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ອຘິຏ຺ຐິຕຄ຺ຄຫຓໍ ສຣູປກຖນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ເສວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ຕຖາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐາເນນ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ເສວ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປມາຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປມາຓໂຕ ສາທິຍນໍ ອນຸຊານນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬິກສ຺ສ ພຫຸມ຺ປິ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເນວ ປາຬິຍາ ສເມຕິ, ນ ຈ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອນຸໂລເມຕິ.

ຍສ຺ສ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຕິຈີວຣໂຕ ອຘິກມ຺ປິ ຈີວຣໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຐິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕທາຕສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອລພ຺ຠນີຍຠາວໂຕ ເຕນປິ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປກຕິຍາວ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຈຣຕີຕິ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວເສນ ວາ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິວເສນ ວາ ຕຕິຍສ຺ສ ອລາເຠນ ວາ ຈຣຕິ. ‘‘ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານີ’’ຕິ ອຘິກາຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ເອກໍ ສາທິຍນ຺ເຕເນວ ສໂມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ທ຺ວີສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ເອກໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ ສໂມ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມຕາຍ ອວຏ຺ຐານໂຕ. ຍສ຺ສ ເອກໍເຍວ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ວິນຏ຺ຐເສສຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໒໖. ‘‘ເສສກໍ ຕຸຍ຺ເຫວ ໂຫຕູຕິ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ, ເສສກໍ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນສມເຍປິ ‘‘ເສສກມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ໂຫຕູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ລທ຺ຘກປ຺ປິຍເມວ. ປວາຣິຕານນ຺ຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ນກາລໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ປວາຣິຕານໍ. ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ສາທິຍເນ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສເມຕິ. ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ໂຄເຍວ ນຕ຺ຖິ, ສຕິ ຈ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ເຄ ອນາປຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ສລ຺ເລຂທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນິທໍ…ເປ… ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຕ຺ຖາຍ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸນາ ສໍສນ຺ທິຍມານໍ ນ ສເມຕິ. ນ ຫິ ຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນາປຕ຺ຕິວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ຕີສຸປິ ‘‘ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສາທິຍນປຏິພທ຺ຘຕາວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ໂອກາໂສເຍວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກຖິຕໍ. ອິຘ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຎາຕກປວາຣິເຕສຸ ອຘິກໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທເນວ ອນາປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິໂຕ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິຕາ, ອຈ຺ຉິນ຺ນາທິກາຣຓຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປຐມອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໒໗. ອຏ຺ຐເມ ອປິ ມຍ຺ຍາຕິ ປາເຐປິ ໂສເຍວຕ຺ໂຖ. ອຍ຺ຍາຕິ ປນ ພຫຸວຈເນນ ອາມນ຺ຕນໍ ກຕໍ.

໕໒໘-໕໒໙. ອປທິສ຺ສາຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອປທິສິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ. ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ກຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕອຸທ຺ທິສນກິຣິຍາຍ ໂຍ ກຕ຺ຕາ. ຈີວຣໍ ເຈຕາເປນ຺ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ. ນ-ກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈີວຣເຈຕາປນ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ປຈຸຣໂວຫາຣວເສນາຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍໂວຫາຣວເສນ. ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ຫິ ຆຣສາມິກໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຕເຖວ ພຫຸລໍ ໂວຫາໂຣ. ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໓໑. ສມເກປິ ປນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຍທຄ຺ຆນກໍ ໂສ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທຄ຺ຆນເກ ອນາປຕ຺ຕິ ມູລໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຘິກວິຘານໍ ອນາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ທາຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ອວຸຕ຺ເຕປິ ທາຕຸກາມຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຍທຄ຺ຆນກໍ ໂສ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທຄ຺ຆນກໍ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນກຎ຺ຫິ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນກໍ, ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈີວຣໍ ເທຫີຕິ ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຈີວຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຈີວເຣ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໓໒. ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂເຏ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ.

໑໐. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໓໗-໕໓໙. ຣາຊສິກ຺ຂາປເທ ປນ ‘‘ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ’’ຕິ ປາເຐ ‘‘ອຊ຺ຊຸຓ຺ໂຫ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ໂຠໂຄຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອິມິນາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ເນນ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທຫີຕິ ອິທໍ ອາຄມນສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຫິ ‘ອິທໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’ຕິ ເປເສຍ຺ຍ, ອາຄມນສ຺ສ ອສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂຸນາ ກປ຺ປິຍກາຣໂກປິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາຄມນສ຺ສ ສຸທ຺ຘິຍາ ວາ ອສຸທ຺ຘິຍາ ວາ ວິເສສປ຺ປໂຍຊນໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ສຕິປິ ຫິ ອາຄມນສ຺ສ ອສຸທ຺ຘຠາເວ ທູໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສລຕາຍ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ວທຕິ, ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ທູເຕນ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ເຕ ທາຍເກນ ອິທໍ ກຖໍ ເປສິຕນ຺ຕິ ອີທິສີ ວິຈາຣຓາ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ຈ ຕໍ ນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ຍທິ ປນ ອາຄມນສ຺ສ ອສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ຈີວຣານໍ ອຕ຺ຖາຍ ທູຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເປສິເຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທາຍເກນ ກຖໍ ເປສິຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ອສຕິປິ ອາຄມນສຸທ຺ຘິຍໍ ສເຈ ໂສ ທູໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສລຕາຍ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣວເສນ ວທຕິ, ທູຕສ຺ເສວ ວຈນໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ອາຄມນສຸທ຺ຘິເຍເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ມູລສາມິເກນ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣວເສນ ເປສິຕສ຺ສ ທູຕສ຺ສ ອກປ຺ປິຍໂວຫາຣວເສນ ວທໂຕປິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທູຕວຈນເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອິມິນາ ຈີວຣເຈຕາປນ຺ເນນາຕິອາທິນາ ປນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ກປ຺ປິຍ ວເສນ ອາຄຕມ຺ປິ ຈີວຣມູລໍ ອີທິເສນ ທູຕວຈເນນ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂສ ທູໂຕ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ’’ຕິອາທິ. ສຸວຓ຺ຓໍ, ຣຊຕໍ, ກຫາປໂຓ, ມາສໂກຕິ ອິມານິ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖູນິ, ມຸຕ຺ຕາ, ມຓິ, ເວຬຸຣິໂຍ, ສງ຺ໂຂ, ສິລາ, ປວາຬໍ, ໂລຫິຕງ຺ໂກ, ມສາຣຄລ຺ລໍ, ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ, ທາສິທາສໍ, ເຂຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຖຸ, ປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທໂຍຕິ ອິມານິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ເຈຕິຍສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສາທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຈີວຣຎ຺ຈ ໂຂ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຠຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນາຍສ຺ມໂຕ ໂກຈິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ກປ຺ປິຍວຈເນນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ສເຈ ປນ ທູໂຕ ‘‘ໂກ ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ກສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ນ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ສາຣຸປ຺ປຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ ໂຍ ໂກຈິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ’’ຕິ ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ກປ຺ປິຍວຈນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມວ ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ເອຕສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂສ ວາ ເຈຕາເປສ຺ສຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ວາ-ສທ຺ໂທ ປທປູຣໂຓ, ‘‘ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາ’’ຕິອາທິ ປນ ທູເຕນ ເອວໍ ອາໂຣຈິເຕເຍວ ຕໍ ໂຈເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເນວາສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ຄຕມຕ຺ຕກາຣເຓນາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕານິ ຫິ ວຈນານິ…ເປ… ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂຈທນາ ປນ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໂຈທນາປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉິຍມາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອາຄຕກາຣຓໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ອາຄຕກາຣຓໍ ວິນາເສຕິ.

ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອາຄຕກາຣຓໍ ນາມ ຈີວຣຄ຺ຄຫຓໍ, ຕໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ຕໍ ຈີວຣໍ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາຄຕກາຣຓໍ ນາມ ກາຍວາຈາຫິ ໂຈທນາ, ຕໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ຕໍ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ໂຈເທຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ສເຈ ສຍເມວ ເທຕິ, ມູລສາມິໂກ ວາ ທາເປຕິ, ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ອາຄຕກາຣຓໍ ນາມ ຐານໍ, ຕໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ຈີວເຣນາ’ຕິ ເອກາຍ ໂຈທນາຍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຠຎ຺ຊຕິ, ເອວມິຘາປິ ສເຈ ອາສເນ ນິສີທຕິ, ເອກາຍ ນິສຊ຺ຊາຍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຠຎ຺ຊຕິ. ອາມິສໍ ເຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ທ຺ເວ ຐານານິ ຠຎ຺ຊຕິ. ຘມ຺ມໍ ເຈ ຠາສຕິ, ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທາຍ ເອກາຍ ວາຈາຍ ທ຺ເວ ຐານານິ ຠຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິເມສໍ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາທໍ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຄຕກາຣຓໍ ນາມ ຐານເມວ, ຕສ຺ມາ ‘ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວາຣິຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ນິສຊ຺ຊາທີສຸ ກເຕສຸ ຉສຸ ຐາເນສຸ ເອກໍ ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອິທໍ ໂຈທກສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອປກ຺ກມ຺ມ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຐານໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສາມໍ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ທູໂຕ ວາ ປາເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ສຠາວໂຕ ໂຈເທຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ກາຕພ຺ພເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ສຍເມວ ກປ຺ປິຍກາຣກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕຕິ ມຸຂເວວຏິກກປ຺ປິຍກາຣໂກ. ອວິຈາເຣຕຸກາມຕາຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘‘ນຕ຺ຖມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ຕາທິສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເມຓ຺ຑກສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ເມຓ຺ຑກສິກ຺ຂາປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອິທເມວ ຫິ ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ເມຓ຺ຑກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ມຫາວ. ໒໙໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເມຓ຺ຑກສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເມຓ຺ຑເກນ ນາມ ເສຏ຺ຐິນາ –

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ມຄ຺ຄາ ກນ຺ຕາຣາ ອປ຺ໂປທກາ ອປ຺ປຠກ຺ຂາ, ນ ສຸກຣາ ອປາເຖຍ຺ເຍນ ຄນ຺ຕຸໍ, ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ອນຸຊານາຕູ’’ຕິ –

ຍາຈິເຕນ ຠຄວຕາ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາເຖຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ. ຕຓ຺ຑຸໂລ ຕຓ຺ຑຸລຕ຺ຖິເກນ, ມຸຄ຺ໂຄ ມຸຄ຺ຄຕ຺ຖິເກນ, ມາໂສ ມາສຕ຺ຖິເກນ, ໂລຓໍ ໂລຓຕ຺ຖິເກນ, ຄຸໂຬ ຄຸຬຕ຺ຖິເກນ, ເຕລໍ ເຕລຕ຺ຖິເກນ, ສປ຺ປິ ສປ຺ປິຕ຺ຖິເກນາ’’ຕິ –

ວຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ, ເຕ ກປ຺ປິຍກາຣການໍ ຫຕ຺ເຖ ຫິຣຎ຺ຎໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ‘ອິມິນາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຍໍ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ເທຖາ’ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຕໂຕ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ສາທິຕຸໍ, ນ ຕ຺ເວວາຫໍ ຠິກ຺ຂເວ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຕພ຺ພໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

ຫິຣຎ຺ຎໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ ອຕ຺ຖິເຍວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຖາ ອນິທ຺ທິຏ຺ຐກປ຺ປິຍກາຣກຕ຺ຕໍ ຠຊຕີຕິ ນ ໂຈເທຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຍທິ ມູລໍ ສນ຺ຘາຍ ໂຈເທຕິ, ຕໍ ສາທິຕເມວ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ມູລໍ ອສາທິຍນ຺ເຕນາ’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕນາ ໂຈທນາຐານຎ຺ຈ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎໍ ປນ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂລກຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາປິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສຍເມວ ຈີວຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ກິຎ຺ຈິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕໍ ສຍໍ ອວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ຈ ຍຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ອາຫຣາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຖຸໍ. ຍທິ ເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎນ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕສຸ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນເມວ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ‘‘ທູເຕນາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ພ຺ຍຠິຈາຣໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສຍໍ ອາຫຣິຕ຺ວາປີ’’ຕິ. ທທນ຺ເຕສູຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອິມິນາ ປນ ‘‘ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ພ຺ຍຠິຈາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ເນປິ ຐານໂຈທນາທິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາຕພ຺ພໍ.

ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປຣິໂຠເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ສ຺ເວວ ສາປຕ຺ຕິໂກຕິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອິທຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຣສ຺ສ ນິທ຺ໂທສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສ຺ເວວ ສາປຕ຺ຕິໂກ ສໂທໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ໂຈເທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕີຕິ ກຕ຺ວາ ສ຺ເວວ ສາປຕ຺ຕິໂກຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ກຏໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທຸກ຺ກຏເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຬາກສ຺ສປິ ເຂຕ຺ຕສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູຕິ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຈຕຸ, ຕຬາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຈຕຸປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ຕຬາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ‘‘ອິໂຕ ຕຬາກໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອິທໍ ອີທິສໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປິຍກ຺ກເມນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕສຸ ເຂຕ຺ຕຕຬາກາທີສຸ ປນ ອວຸຕ຺ເຕປິ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ຐເປຕຸໍ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ຍສ຺ມາ ປຣສນ຺ຕກໍ ນາເສຕຸໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ສສ຺ສກາເລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຊນປທສ຺ສ ສາມິໂກຕິ ອິມິນາວ ໂຍ ຕໍ ຊນປທໍ ວິຈາເຣຕິ, ເຕນປິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸທກວາຫກນ຺ຕິ ອຸທກມາຕິກໍ. ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣປີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວິຘານໍ ວກ຺ຂາມາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ. ອຸທກວເສນາຕິ ອຸທກປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເກວລໍ ອຸທກປຣິໂຠຄຕ຺ຖເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອລຊ຺ຊິນາ ກາຣາປິເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ. ປກຕິຠາໂຄ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ຈຕຸອມ຺ພຓມຕ຺ຕໍ. ອກຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ນວສສ຺ສໍ ນາມ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາເຄຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຠູມິຠາເຄ ເອຕ຺ຕໂກ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວໍ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຠາເຄ.

ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ທຓ຺ເຑນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປາເທຫິປິ ມິນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຂເລ ວາ ຐຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຖເນຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ສເຈ ປນ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເກວລໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕວ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຕສ຺ມິໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ໂຈຣິກາຍ ຫຣນ຺ຕິ, ‘‘ມຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ນີຫຣາເປຕິ ປຏິສາເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ສເຈ ປຣິຍາເຍນ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປຸພ຺ພສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ຕໍ ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ.

ນນຸ ຈ ທຸພ຺ພິຈາຣິຕມຕ຺ເຕນ ຕສ຺ເສວ ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ, ນ ສພ຺ເພສໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາເຣ ຈຕຸຕ຺ຖປຕ຺ໂຕ ວິຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘໙) ‘‘ໂຍ ປນ ຣູປິຍໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເທຫີ’ຕິ ປຫິຕກປ຺ປິຍກາຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມາຣກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘ອິເມ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ເທຫີ’ຕິ ກຫາປເຓ ທາເປຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ, ອຍໍ ປຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ ທຸພ຺ພິຈາຣິຕຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ ມູລສ຺ສ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ເຕ ອາຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ກສ຺ມາ? ກຫາປຓານໍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກຫາປເຓ ສາທິຍິຕ຺ວາ ວິຈາຣິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອສາທິຍິຕ຺ວາປິ ກຫາປຓານໍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ກໂຕ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆິກຕ຺ຕາ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ຕີສຸປິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖປຕ຺ໂຕ ຄິຫິສນ຺ຕການໍເຍວ ກຫາປຓານໍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສໍ ກປ຺ປຕິ, ອິຘ ປນ ສງ຺ຆິການໍ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາໂທ ເຕນ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ.

ຈຕຸສາລທ຺ວາເຣຕິ ໂຠຊນສາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຍາເຍນ ກຖິຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສີມາ ຄຕາ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ປກຕິຠູມິກຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕໍ ປໍສຸ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາສໍ ທມ຺ມີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມນຸສ຺ສໍ ທມ຺ມີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຏສູກເຣສຸ ທີຍມາເນສຸ ‘‘ອິເມຫິ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ສຸຂໍ ຊີວນ຺ຕຸ, ອຣຎ຺ເຎ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔) ເຂຕ຺ຕາທີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອຍໍ ສພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຠາໂວ, ທູເຕນ ອປ຺ປິຕຕາ, ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວາຍາໂມ, ເຕນ ວາຍາເມນ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ.

ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຈີວຣວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.