໒. ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໔໒. ປາຬິຍໍ ‘‘ໂກສິຍກາຣເກ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກສໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ໂກສກາຣກາຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣານໍ ປາຓການໍ ໂກສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ໂກສິຍໍ, ຕໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ໂກສິຍກາຣກາ, ຕນ຺ຕວາຍາ. ສໍຫນນໍ ສງ຺ຆາໂຕ, ວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກສິຍມິສ຺ສກນ຺ຕິ ໂກສິຍຕນ຺ຕຸນາ ມິສ຺ສໍ. ‘‘ອວາຍິມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາຍິຕ຺ວາ ເຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອນາປຕ຺ຕິ ວິຕານໍ ວາຕິອາທິນາ ວິຕານາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຣເຓປິ ເຕນາກາເຣນ ປຣິໂຠເຄປິ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອວມ຺ປິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ວາເຕນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາຕິເຕປິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກສິຍມິສ຺ສກຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ກຣຓໍ ກາຣາປນໍ, ປຏິລາໂຠ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໔໗. ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໓. ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕໒. ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປເທ ປນ ທ຺ເວ ຠາຄາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຬການໍ ອຘິກຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຕິຍໍ ໂອທາຕານໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ໂຄຈຣິຍານນ຺ຕິ ອຍໍ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉໂທ ເຕສໍ ອຘິກຄ຺ຄຫເຓ ປຏິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ກາຬການໍ ຠາຄທ຺ວຍໂຕ ອຘິກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເສສານໍ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຘິກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ກາຬການໍເຍວ ຈ ອຘິກຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາຬການໍ ອຸປຑ຺ຒໍ ໂອທາຕານໍ ວາ ໂຄຈຣິຍານໍ ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ພຫຸຕຣໍ ໂອທາຕານໍ ພຫຸຕຣໍ ໂຄຈຣິຍານໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ ກໂຣຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ໂອທາຕານໍ ສຸທ຺ຘໍ ໂຄຈຣິຍານໍ ອາທິຍິຕ຺ວາ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕໍ ສເມຕິ. ‘‘ກາຬເກ ໂອທາເຕ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ໂຄຈຣິເຍສຸເຍວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ກາຬການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ເອກສ຺ສປິ ກາຬກໂລມສ຺ສ ອຕິເຣກຠາເວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ຘາຣຍິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕຸລາ ອາທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕຸລາຘາຣຓາຍ ນ ສເມຕິ. ນ ຫິ ໂລເມ ຄເຓຕ຺ວາ ຕຸລາຘາຣຓາ ກຣີຍຕິ, ອຖ ຄເຓຕ຺ວາວ ຘາຣຍິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ກິໍ ຕຸລາຘາຣຓາຍ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ – ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ຕຸລາຍ ຘາຣຍິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ເອກມ຺ປິ ໂລມໍ ຕຕ຺ຖ ປເຕຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໂຕ ທ຺ເວ ຕຸລາ ນາທາຕພ຺ພາ, ອູນກຕຣາວ ອາທາຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ.

ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕໗. ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປເທ ປນ ‘‘ເຍສໍ ໂນ ສນ຺ຖເຕ ທາຣກາ ອຸຫທນ຺ຕິປິ ອຸມ຺ມິຫນ຺ຕິປິ, ເຍສໍ ໂນ ສນ຺ຖຕາ ອຸນ຺ທູເຣຫິປິ ຂຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປາຬິປທານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຫທ ກຣີໂສສ຺ສຄ຺ເຄ, ມິຫ ເສຈເນຕິ ປນິມສ຺ສຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວຈ຺ຈມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ປວາຣຓາອຸໂປສຖປາຏິປທທິວເສສຸ ສນ຺ຖຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຉຏ຺ເຐ ວສ຺ເສ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ປວາຣຓາອຸໂປສຖປາຏິປທທິວເສສຸ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຉພ຺ພສ຺ສານິ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ອຕິເຣກຉພ຺ພສ຺ສານິ ກໂຣຕິ ນາມ.

ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໖໕-໖. ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປເທ ປນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີຕິ ສເຈ ສາ ກຕິກາ ມນາປາ ຠວິສ຺ສຕິ, ມນາປຕາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສເຈ ອມນາປາ, ອມນາປຕາຍ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄາທີນິ ຕີຓິ ປາຬິຍໍ ປຘານງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ເສສານິປິ ເຕ ສມາທິຍິໍສຸເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສນ຺ຖເຕ ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຍາ’’ຕິ. ອຸຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ.

໕໖໗. ນິສີທນສນ຺ຖຕຕ຺ຕາ ນິວາສນປາຣຸປນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສກິໍ ນິສິນ຺ນຎ຺ເຈວ ນິປນ຺ນຎ຺ຈາ’’ຕິ. ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຕານາທີນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ກຣເຓ ອນາປຕ຺ຕິວຈນໂຕ ສເຈ ນິປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ນາມ ນິສີທນຈີວຣເມວ, ນາຎ຺ຎນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນິສີທນສິກ຺ຂາປເທປິ ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈສ຺ສ ‘‘ສນ຺ຖຕສທິສໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕ ປເທເສ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຜາເລຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ທສາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕາຫິ ທສາຫິ ສທສໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓໑) ວຈນໂຕ ອິຘາປິ ‘‘ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ສນ຺ຖເຕ ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຍາ’’ຕິ ຈ ວຈນໂຕ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນິສີທນສນ຺ຖຕໍ ເອຬກໂລມານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ຖຕໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ອວາຍິມໍ ອນຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ, ນິສີທນຈີວຣໍ ປນ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ກໂຣຕິ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ, ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຈ ນນ຺ຕການິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ຖຕສທິສໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໗໑. ເອຬໂລມສິກ຺ຂາປເທ ປນ ອາສຸມ຺ຠີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອສຸມ຺ຠີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ກິລນ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ກິລນ຺ຕຕາຍ ເຕ ໂອນມິຕ຺ວາ ປາເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕທີປນວເສນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປນ ຘມ຺ເມນ ລຠິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕິໂຍຊນປຣມນ຺ຕິ ຈ ຄຫິຕຏ຺ຐານໂຕ ຕິໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ເທສນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໕໗໒. ສຫຕ຺ຖາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຕ຺ເຖນາ’’ຕິ. ອສນ຺ເຕ ຫາຣເກຕິ ປາຬິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູປຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຫາຣເກ ວິຊ຺ຊມາເນ ຕິໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຫຕ຺ຖາ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕິໂຍຊນໂຕ ພຫິ ພຫິຕິໂຍຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕິໂຍຊນໂຕ ພຫິ ປາເຕຕີ’’ຕິ. ເຕນ ຫຣິເຕປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ຫຏຕ຺ຕາ ຈ. ສຕິປິ ຫິ ສອຸສ຺ສາຫຠາເວ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ເຈ ຫຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ອຎ຺ໂຎ ຫຣິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາຍາຠາວໂຕ ‘‘ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາຕິ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກມເນ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ. ອິທຎ຺ຈ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ປນ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຐປິຕໍ ສນ຺ຘາຍ. ອນາປຕ຺ຕິ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ‘‘ຕິໂຍຊນໍ ຫຣຕີ’’ຕິອາທິປາຬິຍາ, ວິເສສໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ປາຬິຍາ ຈ ນ ສເມຕິ.

ສເຈ ສາມິກໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຫຣາເປຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ສາມິກສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ. ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕປີຕິ ຄມນໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕຍາເນປິ. ເຫຏ຺ຐາ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຠູມິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎ-ຄ຺ຄຫເຓນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີຕິ ວຈນໂຕ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສຸງ຺ກຆາເຕ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎວິຫິຕສ຺ສ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ.

໕໗໕. ‘‘ຕໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຸນ ຕິໂຍຊນໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ ອງ຺ເຄສຸ ‘‘ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠ ສຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ນ ສເມຕິ. ‘‘ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ທຸຕິຍປ຺ປຏິລາໂຠ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວິເສສາຠາວໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຸນ ຕິໂຍຊນໍ ຫຣຕີຕິ ວເທຍ຺ຍ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອນາປຕ຺ຕິ ກຕຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກມ຺ພລໂກຊວາທິກຕຠຓ຺ຑມ຺ປິ. ປກຕິຈີວເຣ ລຄ຺ຄໂລມານິ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊເນນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕນຸກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກນ຺ຕເຣ ອຆຏ຺ຏນຕ຺ຖໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ປກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ເທ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ນິຘານມຸຂໍ ນາມາຕິ ອິມິນາ ກຕຠຓ຺ຑສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຬກໂລມານໍ ອກຕຠຓ຺ຑຕາ, ປຐມປ຺ປຏິລາໂຠ, ອຕ຺ຕນາ ອາທາຍ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກມນໍ, ອາຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓໍ, ອວາສາຘິປ຺ປາຍຕາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໗໖. ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໘. ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໓-໕໘໔. ຣູປິຍສິກ຺ຂາປເທ ປນ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓຕິ ສຕ຺ຖຸນາ ສມານວຓ຺ໂຓ. ສຕ຺ຖຸໂນ ວຓ຺ໂຓ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ, ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ ວິຍ ວຓ຺ໂຓ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓຕິ ມຊ຺ຌປທໂລປີສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປາກຕິໂກ ນາມ ເອຕຣຫິ ປກຕິກຫາປໂຓ. ຣຸກ຺ຂຜລພີຊມໂຍຕິ ຕິນ຺ຕິຓິກາທິຣຸກ຺ຂານໍ ຜລພີເຊນ ກໂຕ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຊາຕຣູປມາສໂກຕິ ສຸວຓ຺ຓກຫາປໂຓ.

ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ທີຍມານໍ ວາ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ວາ ນິປ຺ປຣິຄ຺ຄຫໍ ທິສ຺ວາ ສຍໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ‘‘ອິທໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ມມ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ຐິຕໍ ວາ ເກວລໍ ວາຈາຍ ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍວາຈາຫິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ສາທິຍນໍ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍນໍ ນາມ. ‘‘ສາທິຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘‘ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ປຣໂຕ ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ ກປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸພ຺ພິຈາຣຓາຍ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄປິ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕສ຺ມາ ອກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເຈຕາປິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈຕາປິຕໍ ເຈ, ນຕ຺ຖິ ປຣິໂຠຄຸປາໂຍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກປ຺ປິຍຎ຺ຫິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ເຈຕາປິຕໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐມ຺ປິ ສພ຺ເພສໍ ນ ກປ຺ປຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕາປິຕໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ວິນາວ ອຸປາຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເຈຕາປິຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອາຣາມິການໍ ວາ ປຕ຺ຕຠາຄນ຺ຕິ ອິທໍ ຄິຫີນໍ ຫຕ຺ຖຄໂຕປິ ໂສເຍວ ຠາໂຄຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຣາມິກາ ເທນ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຫຣິຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ປຕ຺ຕຠາຄໂຕ ຫຣິຕ຺ວາ. ກສິຓປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ອາໂລກກສິຓປຣິກມ຺ມໍ. ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕໂຕ ຄຫິຕມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ເຈ ຄຫິຕໍ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຉາຍາປີຕິ ໂຠຊນສາລາທີນໍ ຉາຍາປິ. ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ເຄຫປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ຉາຍາຍ ຄຕຄຕຏ຺ຐານໍ ເຄຫໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຄ຺ເຄນປີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສເຈ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກີຕາຍາຕິ ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ກີຕາຍ. ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ສເຈ ອຸປາສໂກ ‘‘ອຕິພຫຸ ເອຕໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ, ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ເຊວ ນ ວິນາເສຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຐປາເປຕິ, ເອຕໍ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸທຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໘໕. ປຕິໂຕກາສໍ ອສມນ຺ນາຫຣນ຺ເຕນ ປາເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ນິຣເປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນປຣນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ປຕິຕຏ຺ຐາເນ ຎາເຕປິສ຺ສ ຄູຖໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ນິຣເປກ຺ຂຠາໂວເຍເວຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍາຕິ ອຕ຺ຕນິ ອວິຊ຺ຊມານອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມ ອນຣຫສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ. ຠຄວຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ສີລວໂຕ ປຈ຺ຈຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ. ທາຍການມ຺ປິ ສີລວໂຕ ເອວ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣານໍ ມຫປ຺ຜລຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈາສີສນໂຕ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ທາຍເກຫິ ຈ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ. ອິຓວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ, ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຠາວໂຕ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ສີລວໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຈີວຣໍ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄຕິ ກາຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ. ປຸເຣຠຕ຺ຕ…ເປ… ປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລວິເສສວເສນ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສກິໍເຍວ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ສຈສ຺ສ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕວ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຓປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ຍໍ ມຍາ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ…ເປ… ຫິຣິໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ, ຫິຍ຺ໂຍ ໂຍ ມຍາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເນວ ທວາຍາຕິອາທິນາ ສເຈ ອຕີຕປຣິໂຠຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ອິຓປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ເສນາສນມ຺ປິ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄຕິ ປເວເສ ປເວເສ. ເອວໍ ປນ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຸເຣຠຕ຺ຕາທີສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ອິຘ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປຈ຺ຈຍຕາຕິ ສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ຍທິປິ ທ຺ວີສຸປິ ຐາເນສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຍຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ສຕິປຈ຺ຈຍຕາຕິ ສຕິເຠສຊ຺ຊປຣິໂຠຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ປຈ຺ຈເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິປີ’’ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປຈ຺ຈຍສພ຺ຠາວມຕ຺ເຕນ.

ນນຸ ຈ ‘‘ປຣິໂຠເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ສ ຈ ໂກ ວິເສໂສຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ປຸຣິເມສຸ ຕາວ ຕີສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ວິເສໂສ ປາກໂຏເຍວ, ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ປນ ຍຖາ ວຕິໍ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ໂຄປິເຕ ຕສ຺ສ ຜລານິປິ ຣກ຺ຂິຕານິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີເລ ຣກ຺ຂິເຕ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລມ຺ປິ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຄິລານປຈ຺ຈຍໍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສີລໍ ຠິຊ຺ຊມານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ປນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕປຸຣິມຍາມາທີສຸ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ເສວ ຠິຊ຺ຊຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ຄິລານປຈ຺ຈຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິທເມເຕສໍ ນານາກຣຓໍ.

ເອວໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕເນວ ປສງ຺ເຄນ ສພ຺ພາປິ ສຸທ຺ຘິໂຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຊ຺ຌຕິ ເອຕາຍາຕິ ສຸທ຺ຘິ, ຍຖາຘມ຺ມໍ ເທສນາວ ສຸທ຺ຘິ ເທສນາສຸທ຺ຘິ. ວຸຏ຺ຐານສ຺ສປິ ເຈຕ຺ຖ ເທສນາຍ ເອວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຉິນ຺ນມູລາປຕ຺ຕີນໍ ປນ ອຠິກ຺ຂຸຕາປຏິຎ຺ຎາວ ເທສນາ. ອຘິຏ຺ຐານວິສິຏ຺ໂຐ ສໍວໂຣວ ສຸທ຺ຘິ ສໍວຣສຸທ຺ຘິ. ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຣິເຍຏ຺ຐິ ເອວ ສຸທ຺ຘິ ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ. ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວ ສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘິ. ເອສ ຕາວ ສຸທ຺ຘີສຸ ສມາສນໂຍ. ສຸທ຺ຘິມນ຺ເຕສຸ ສີເລສຸ ເທສນາ ສຸທ຺ຘິ ເອຕສ຺ສາຕິ ເທສນາສຸທ຺ຘິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ປຸນ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ສໍວຣເຠທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປຫາຍາຕິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ທາຍໍ, ຕໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ທາຍາທາ, ອນນຸຎ຺ຎາເຕສຸ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປຣິໂຠຄາຠາວໂຕ ອນຸຎ຺ຎາເຕສຸເຍວ ຈ ປຣິໂຠຄສພ຺ຠາວຠາວໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພປຈ຺ຈຍາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕກາ. ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກນ຺ຕິ –

‘‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ. ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອນຸກມ຺ປາ, ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ສາວກາ ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) –

ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສາຘກໍ.

ອວີຕຣາຄານໍ ຕຓ຺ຫາປຣວສຕາຍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠເຄ ສາມິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕທຠາເວນ ວີຕຣາຄານໍ ຕຕ຺ຖ ສາມິຠາໂວ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິໂຠຄສພ຺ຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ປຏິກູລມ຺ປິ ອປ຺ປຏິກູລາກາເຣນ ອປ຺ປຏິກູລມ຺ປິ ປຏິກູລາກາເຣນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາກາເຣນ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຍການຎ຺ຈ ມໂນຣຖໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຕ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ທາສພ຺ຍໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂຍ ປນາຍໍ ສີລວໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ, ໂສ ອິຓປຣິໂຠຄສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກຕ຺ຕາ ອາຓຓ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ອິຓາຍິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ອິຈ຺ຉິຕເທສໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ເອວໍ ອິຓປຣິໂຠຄຍຸຕ຺ໂຕ ໂລກໂຕ ນິສ຺ສຣິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສີລວໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ອາຓຓ຺ຍປຣິໂຠໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຈຕຸປຣິໂຠຄວິນິມຸຕ຺ໂຕ ວິສຸໍເຍວາຍໍ ປຣິໂຠໂຄຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ອິຘ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠເຄເຍວ ວາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ສີລວາປິ ຫິ ອິມາຍ ສິກ຺ຂາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເສກ຺ໂຂຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ອຣິຍານໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານຎ຺ຈ.

ກຖໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອິເມ ປຣິໂຠຄາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ? ອຸປຈາຣວເສນ. ໂຍ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສປິ ສລ຺ເລຂປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເຄຘໍ ປຫາຍ ຕຕ຺ຖ ອນຸປລິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິໂຠໂຄ, ໂສ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ. ສີລວໂຕ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ ທາຍການໍ ມໂນຣຖສ຺ສ ອວິຣາຘນໂຕ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠເຄເຍວ ວາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຣິໂຠເຄ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂສງ຺ຄຫໂຕ. ເສກ຺ຂສຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ.

ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ນາມ ລຊ຺ຊິສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ. ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐສຸເຍວ ອາສງ຺ກາ ນ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠູຕາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ. ໂສປິ ນິວາເຣຕພ຺ໂພຕິ ໂຍ ປສ຺ສຕິ, ເຕນ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ອລຊ຺ຊີປຣິໂຠໂຄ ນາມ ລຊ຺ຊິໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອລຊ຺ຊີຠາວໂຕ, ‘‘ອລຊ຺ຊີປຣິໂຠໂຄ’’ຕິ ອິທໍ ນາມມຕ຺ຕເມວ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ປນ ອຕ຺ຖິເຍວາຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຘມ຺ມິໂຍຕິ ອເນສນາທີຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຘມ຺ມິໂຍຕິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາທີຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທຕີຕິ ຠຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘສລາກໍເຍວ ເທຕິ. ສເຈ ປນ ລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ…ເປ… ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວລໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາມຕາຍ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ສາສນສ຺ສ ໂສຕູນຎ຺ຈ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມນເຍນ ‘‘ໂສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫຓາທິນາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ. ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວປິ ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອລຊ຺ຊິຠາວໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາໂປ ກິຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກຕິ ມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ.

໕໘໖. ຣາໂຊໂຣຘາທໂຍຕິອາທິ ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຈຕນາມຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສຕິຍາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສຕິຍາ ທິນ຺ນໍ ນາມ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທສນ຺ເຕ ພທ຺ຘກຫາປຓາທິ ອສ຺ສຕິຍາ ທິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ, ຕໂຕ ເນວ ຣູປິຍໍ ທິນ຺ນໍ, ນາປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິເທສນາກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ປນ ທາຍການເມວ ປຏິທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ເຕ ເຈ ທາຍກາ ສປ຺ປິອາທີນິ ກິຓິຕ຺ວານ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ກປ຺ປຕິ ທາຍການໍເຍວ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປຸຎ຺ຎກາເມຫິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຸຎ຺ຎກາມາ…ເປ… ຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີ ຣູປິຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ວຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ ຄຓ຺ຫໂຕປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ. ເຕນ ຍທິ ເຕ ທາຍກາ ໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ທາຍເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ເຈ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ສງ຺ເຆ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ຕວ ໂຈຬກໍ ປສ຺ສາຫີຫິ ອິມິນາ ຄິຫິສນ຺ຕເກປິ ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິອກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ວິຘານໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ທີເປຕິ. ເອກປຣິຈ຺ເຉທານີຕິ ກິຣິຍາກິຣິຍຠາວໂຕ ເອກປຣິຈ຺ເຉທານິ. ຊາຕຣູປຣຊຕຠາໂວ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ກຫາປຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາໂວຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໗. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປເທ ຊາຕຣູປາທິຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ອິຘ ຣູປິຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕຣູປຣຊຕປຣິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕປຣິວຕ຺ຕເນຕິ ສາທິຕຣູປິຍສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕເນ, ອສາທິຍິຕ຺ວາ ວາ ກປ຺ປິເຍນ ຄາເຫນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຣູປິຍປຣິວຕ຺ຕເນ.

໕໘໙. ຄ-ກາຣສ຺ສ ກ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສີສູປກ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ, ປທຠາຊເນ ຆນກຕນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑໍ ກຕໍ. ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓຕິອາທີສຸ ‘‘ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ ຈ ກຫາປໂຓ ຈ…ເປ… ເຍ ຈ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ຈໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ສກສນ຺ຕກໍ ວທຕິ. ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕີຕິ ປຣສນ຺ຕກໍ ວທຕິ. ‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ວາ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ວາ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ‘‘ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິຕ຺ຕິໂກ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສານຸໂລມຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ນາມ ນ ເກວລໍ ຣູປິເຍນ ຣູປິຍປຣິວຕ຺ຕນເມວ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຣູປິເຍນ ຣູປິຍເຈຕາປນມ຺ປິ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂປິ ຣູປິເຍ ສຕິ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣເຍວ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ອຣູປິຍໍ ນາມ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸກປ຺ປິຍວຕ຺ຖູນິ. ເອກນ຺ເຕນ ຣູປິຍປກ຺ເຂຕິ ເອເກນ ອນ຺ເຕນ ຣູປິຍປກ຺ເຂຕິ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ເອກໂຕ ຣູປິຍປກ຺ເຂ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ເອກຣູປິຍປກ຺ເຂ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ເອກໂຕ ຣູປິຍປກ຺ເຂຕິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໂນ ກຍວິກ຺ກເຍປິ ຕາວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໂນ ກຍວິກ຺ກເຍ ກສ຺ມາ ນ ໂຫຕີຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ…ເປ… ອຣູປິເຍນ ຈ ຣູປິຍເຈຕາປນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປເທ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທ. ເຕເນວາຕິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາເຍວ.

ປຸນ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ເນຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ມຫາອກປ຺ປິໂຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກປ຺ປິໂຍ ກາຕຸນ຺ຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍເຍວ ສຫຘມ຺ມິການໍ ອນ຺ຕເຣ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຄິຫີຫິ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ສພ຺ເພສໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກປ຺ປິໂຍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປນ ອິມິນາວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຣູປິຍໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ເຕນ ເຈຕາປິຕໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ.

ເຍ ປນ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕຣູປິຍໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ເຕນ ປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກປ຺ປິໂຍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ອຸປຣູປຣິ ອຎ຺ຎໍ ອຎ຺ຎໍເຍວ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ ອິຘ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ອວຕ຺ວາ ‘ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກປ຺ປິໂຍ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕເຍວ ‘ມູເລ ມູລສາມິການໍ, ປຕ຺ເຕ ຈ ປຕ຺ຕສາມິການໍ ທິນ຺ເນ ກປ຺ປິໂຍ ໂຫຕີ’ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຣູປິຍໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຈຕາປິຕໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອິຘາປິ ອວສານວຕ຺ຖຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ກສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ໂຍ ປນ ຣູປິຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ…ເປ… ປຕ຺ເຕ ຈ ປຕ຺ຕສາມິການໍ ທິນ຺ເນ ກປ຺ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຣູປິຍໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຈຕາປິຕໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍທິ ຕໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ‘‘ມູເລ ມູລສາມິການໍ, ປຕ຺ເຕ ຈ ປຕ຺ຕສາມິການໍ ທິນ຺ເນ ກປ຺ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ນ ວເທຍ຺ຍ. ອປເຣ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສປິ ຍຖາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ມູເລ ມູລສາມິການ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍປຕ຺ຕສທິໂສເຍວາຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ສຫຘມ຺ມິການໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ມູລສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ມູລສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ຕາວ ອກປ຺ປິໂຍ ໂຫຕຸ, ເສສານໍ ປນ ກສ຺ມາ ນ ກປ຺ປຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ເສສານໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ກາຣຓມາຫ ‘‘ມູລສ຺ສ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຕ຺ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠາເວປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕມູລສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຕນ ຄຫິຕປຕ຺ໂຕ ເສສານມ຺ປິ ນ ກປ຺ປຕິ. ຍທິ ຫິ ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕມູລໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ສິຍາ, ເຕນ ກປ຺ປິເຍນ ກມ຺ເມນ ອາຣາມິກາທີຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນປຕ຺ໂຕ ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ມູລໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຫິຕປຕ຺ໂຕປິ ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ໂຐ, ເສສານໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ມູລສ຺ສ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ທຸພ຺ພິຈາຣິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ອເນນ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍສ຺ມາເນນ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣມຕ຺ຕເມວ ກຕໍ, ນ ມູລໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕໍ, ຕສ຺ມາ ວິນຍກມ຺ມວເສນ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຈ ອຕ຺ເຖ ປມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກິຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອປເຣ ປນ ‘‘ທຸພ຺ພິຈາຣິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ເກວລໍ ຄິຫິສນ຺ຕກຠາເວນ ຐິເຕ ທຸພ຺ພິຈາຣິຕມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣາປຊ຺ຊນໍ, ຕສ຺ມາ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣາຠາວໂຕ ໂສ ປຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ຕສ຺ສ ນ ກປ຺ປຕິ, ອນິສ຺ສຏ຺ໂຐປິ ອຎ຺ເຎສໍ ກປ຺ປຕິ. ອນິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ເສວ ຈ ອຎ຺ເຎສໍ ກປ຺ປິຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກິຣາ’ຕິອາທິວຕ຺ຖູນິ ອຸທາຫຏານິ. ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊີຕິ ອິທຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎສໍ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ເກວລໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ວິນຍກມ຺ມວເສນ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຏ຺ຐຠາວໍ. ອິມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສປ຺ປິສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ສາຘກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໕໙໑. ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄຫຓຣູປິຍສໍໂວຫາເຣສຸ ເຍນ ເອເກກເມວ ກຕໍ, ເຕນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຍນ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຣູປິເຍເນວ ສໍໂວຫາໂຣ ກໂຕ, ເຕນ ກຖໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ນຍິທໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນານປ຺ປກາຣກໍ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ ເອວເມວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທປິ ‘ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’ຕິອາທິຕ຺ຕິກສ຺ສ ອວສານປເທ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸວເສເນວ ອິທໍ ຕິກໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຣູປິຍຄ຺ຄຫເຓນ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນໍ ສງ຺ຄໂຫຕິ ປຸຣິມປທທ຺ວຍໍ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວສານປທເມວ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອນາປຕ຺ຕິມິສ຺ສິເຕ ອວສານຕ຺ຕິເກ ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸນານຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ປນ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໂນ ເຈຕາປນໍ ເນວ ອິຘ, ນ ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຈນເມຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ຘນສ຺ສ ວາ ຣູປິຍຠາໂວ ເຈວ, ປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ.

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໙໓. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທ ປາຬິຍໍ ຊານາຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຘາເຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫ, ອິທໍ ນ ມນາປນ຺ຕິ ປຸນ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໙໔-໕໙໕. ກຍນ຺ຕິ ປຣຠຓ຺ຑສ຺ສ ຄຫຓໍ. ວິກ຺ກຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ທານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ກຍິຕໍ ນາມ ປຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວິກ຺ກີຕຎ຺ຈ ປຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຍິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ, ວິກ຺ກີຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑໍ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ປຣໂຕ ‘‘ກຍິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ ວິກ຺ກຍິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑໍ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕ’’ນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ອິມນ຺ຕິອາທິວຈນານຸຣູປໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິມິນາຕິ ຫິ ສກສນ຺ຕກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທນຸຣູປໂຕ ປາຬິຍໍ ປຐມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑໍ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ກຍວິກ຺ກຍປທານຸຣູປໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ວິປຣີຕໂຕ ປຣສນ຺ຕກຄ຺ຄຫຓໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຐິຕໍ.

ກາມໍ ເສສຎາຕເກປິ ‘‘ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນສ຺ສປິ ປນ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ‘‘ມາຕຣໍ ປນ ປິຕຣໍ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ວິສຸໍ ວິຎ຺ຎາປນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາຕກໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ ນາມາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎາຕກໍ ‘ອິມໍ ເທຫີ’ຕິ ວທໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎາຕກສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນ’’ນ຺ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນກຍວິກ຺ກຍາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ຕິສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

ອິມໍ ນາມ ກໂຣຫີຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ໂຕສິ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ນ ກໂຣສີຕິ ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສຕິເຍວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອສຕິປິ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາປມາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຠຸຕ຺ເຕຕິ ສປ຺ປິອາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ເຍນ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ, ເຕສໍ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸຕາ, ອສຫຘມ຺ມິກຕາ, ກຍວິກ຺ກຍາປຊ຺ຊນຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ.

ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.