໘. ປຐມທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໘໐. ອຏ຺ຐເມ ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຄປຸຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທ຺ວາຣປາສາເທນ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກາຣມຕ຺ຖເກ ປຕິຏ຺ຐາປິຕອຏ຺ຏາລເກຫິ ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເວຬູຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄຣຸກ຺ຂສຎ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ນີໂລຠາສໍ. ຉາຍູທກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຠູມິຠາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ມໂນຣມໍ. ກາຬກເວເສນາຕິ ກລນ຺ທກຣູເປນ. ນິວາປນ຺ຕິ ໂຠຊນໍ. ຕນ຺ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ. ທພ຺ໂພຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ທພ຺ພຕ຺ຖມ຺ເຠ ປຕິຕຕ຺ຕາ ທພ຺ໂພຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ.

ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສໂນສກ຺ກນກາເລ ກິຣ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂູ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ສາສເນ ອຄາຣວໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິຘ ກິໍ ກໂຣມ, ເອກມນ຺ເຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈໍ ປພ຺ພຕສິຂຣໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕພລໍ ຊານນ຺ຕາ ‘‘ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕນ຺ຕຸ, ຊີວິເຕ ສາລຍາ ໂອຕຣນ຺ຕຸ, ມາ ປຈ຺ຉານຸຕປ຺ປິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິເຍສຸ ຐາເນສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ.

ຕຕ຺ເຣໂກ ເຖໂຣ ປຎ຺ຈເມ ທິວເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ມມ ກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ, ຠິກ຺ຂາຈາຣກິຈ຺ຈໍ ມມາຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ກິໍ ນຸ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕນ຺ຕາ ເອວໍ ອວຈຸມ຺ຫ ‘‘ໂຍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂໍ ອາຫຣຕຸ, ເຕນາຠຕໍ ເສສາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ນຕ຺ຖິ, ອາວຸໂສຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພເຫຕຸນາວ ລຠິຕ຺ຖ, ມຍມ຺ປິ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ວຏ຺ຏສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫຕິ. ເຖໂຣ ເຕ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ອປໂຣປິ ເຖໂຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອິຕເຣ ເຖຣາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ເຕສຸ ເຕສຸ ກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອໂກ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລນຄເຣ ຣາຊເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມຣຏ຺ເຐ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ພາຫິຍຣຏ຺ເຐ ກຸຏຸມ຺ພິຍເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ຣາຊຄເຫ ກຸຏຸມ຺ພິຍເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.

ອຍໍ ປນ ທພ຺ພຕ຺ເຖໂຣ ມລ຺ລຣຏ຺ເຐ ອນຸປິຍນຄເຣ ເອກສ຺ສ ມລ຺ລຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ມາຕາ ອຸປວິຊຎ຺ຎາ ກາລມກາສິ. ມຕສຣີຣໍ ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ທາຣຸຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອທໍສຸ. ອຄ຺ຄິເວຄສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ອຸທຣປຏລໍ ທ຺ເວຘາ ອໂຫສິ. ທາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎພເລນ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ທພ຺ພຕ຺ຖມ຺ເຠ ນິປຕິ, ຕໍ ທາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍ຺ຍິກາຍ ອທໍສຸ. ສາ ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ທພ຺ພຕ຺ຖມ຺ເຠ ປຕິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຊີວິກຕ຺ຕາ ‘‘ທພ຺ໂພ’’ຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທພ຺ໂພຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ມລ຺ລຣຏ຺ເຐ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນຸປິຍນິຄມໍ ປຕ຺ວາ ອນຸປິຍມ຺ພວເນ ວິຫຣຕິ. ທພ຺ພກຸມາໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ປສີທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຍ຺ຍິກໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ ຕາຕາ’’ຕິ ທພ຺ພກຸມາຣໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ໂສ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທພ຺ພກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ປຸພ຺ພເຫຕຸສມ຺ປນ຺ໂນ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ປຐມເກສວຏ຺ຏິຍາ ໂວໂຣປນກ຺ຂເຓເຍວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ທຸຕິຍາຍ ເກສວຏ຺ຏິຍາ ໂອໂຣປິຍມານາຍ ສກທາຄາມິຜເລ, ຕຕິຍາຍ ອນາຄາມິຜເລ, ສພ຺ພເກສານໍ ປນ ໂອໂຣປນຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈ ອປຈ຺ຉາ ອປຸເຣ ອໂຫສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຖໂຣ ກິຣ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກວ ສໍເວຄໍ ລຠິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖຸປນິສ຺ສຍໍ ເຕນ ເຕນ ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາຕິອາທິ ຍຖາສມ຺ຠວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຸຓຊາຕນ຺ຕິ ‘‘ຍຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນປຸໍສກລິງ຺ຄສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ໂສຬສວິຘສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍນິໂຣຘມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາ ສມຸທຍປ຺ປຫານໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ມຄ຺ຄຠາວນາຕິ ເອເກກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈານໍ ວເສນ ໂສຬສວິຘສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ຕໂຕ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ປຏິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ສິລາປຏ຺ຏເກຕິ ປາສາຓຜລເກ. ເຕຣສາປີຕິ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກເສນາສນຄ຺ຄາຫາປກຠຓ຺ຑາຄາຣິກຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກຈີວຣຠາຊນກຍາຄຸຠາຊນກຜລຠາຊນກຂຊ຺ຊຠາຊນກອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊກສາຏິຍຄ຺ຄາຫາປກປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາປກອາຣາມິກເປສກສາມເຓຣເປສກສມ຺ມຸຕີນໍ ວເສນ ເຕຣສາປິ ສມ຺ມຸຕິໂຍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

໓໘໒. ອປິສູຕິ ເອຕ຺ຖ ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ອປິ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ‘‘ວິກາເລ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ວິກາເລປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊານນ຺ຕາຕິ ທູຣຠາວໍ ຊານນ຺ຕາ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສູຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕິກສຓ຺ຐານາທີນໍ ນານປ຺ປກາຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ກຕິກວຕ຺ຕາທີນິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຖາເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພວິຫາເຣສຸ ຈ ຄມນມຄ຺ເຄ ສມປ຺ປມາເຓ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ນິມ຺ມິຕານໍ ຘມ຺ມຕາຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕານໍ ອຍໍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຠາສມານສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ ຘມ຺ມຕາ. ຕຖາ ຫິ ເຍ ວຓ຺ຓວຍສຣີຣາວຍວປຣິກ຺ຂາຣກິຣິຍາວິເສສາທີຫິ ນິຍມໍ ອກຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ອນິຍເມຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິມຕາ ສທິສາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຠາສິຕຕຸຓ຺ຫີຠາວາທີສຸ ວາ ຍໍ ຍໍ ອິທ຺ຘິມາ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕເທວ ກໂຣນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ນານປ຺ປກາເຣ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເກຈິ ປຐມວເຍ, ເກຈິ ມຊ຺ຌິມວເຍ, ເກຈິ ປຈ຺ຉິມວເຍ, ຕຖາ ທີຆເກເສ, ອຸປຑ຺ຒມຸຓ຺ເຑ, ມິສ຺ສກເກເສ, ອຸປຑ຺ຒຣຕ຺ຕຈີວເຣ, ປຓ຺ຑຸກຈີວເຣ, ປທຠາຓຘມ຺ມກຖາສຣຠຎ຺ຎປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນຈີວຣສິພ຺ພນໂຘວນາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ, ອປເຣປິ ວາ ນານປ຺ປກາຣເກ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕນ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມວຍາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕປ຺ປກາຣາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ອວຕ຺ຖຸກວຈນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນິມ຺ມິຕານໍ ‘‘ອຍໍ ມຎ຺ໂຈ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອວຕ຺ຖຸກໍ ນ ໂຫຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ສມ຺ຠວໂຕ.

໓໘໓. ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິມນາປຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ຐິຕິກາຍ ປາເປຕພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕໍ. ຕທ຺ຘິຕໂວຫາເຣນາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຣິມາຓມສ຺ສ ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ເອວໍ ຕທ຺ຘິຕໂວຫາເຣນ. ໂອທນສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາຍ ສາຘກຕມຕ຺ຕາ ອາຫ – ‘‘ກຣຓຕ຺ເຖເຍວ ກຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ, ໂອທເນນ ກຣຓຠູເຕນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ໂອທເນນ ກຣຓຠູເຕນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉນາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂອທນໍ ເທມາຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠໂວຕິ ຠວິຕພ຺ໂພ. ອສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາຕິ ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ. ຣຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມນ຺ຕຍມານາຕິ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ສຸປິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມນ຺ຕຍມານາ. ຣຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ປຐມຍາມມຊ຺ຌິມຍາເມສຸ ສຸປິຕ຺ວາ ປພຸທ຺ຘານໍ ອຊ຺ຊຕນກາເລປິ ອນຊ຺ຊຕນາຠິມາໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຍ ປນ ຣຕ຺ຕິຍໍ ກມ຺ມປ຺ປສຸຕາ ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຊ຺ຊຕນາຠິມາໂນເຍວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ‘‘ອຊ຺ຊ’’ອິຈ຺ເຈວ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ນ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ປຘູປາຍນ຺ຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂກຘວເສນ ປຘູປາຍນ຺ຕາ.

໓໘໔. ທພ຺ພ ທພ຺ພາຕິ ທຸຕິໂຍ ທພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ປຓ຺ຑິຕາຘິວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ທພ຺ພາ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ນ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ໂທສໂຕ ໂມເຈນ຺ຕິ. ວຸຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ ມຎ຺ຎມານາຕິ ວຸຏ຺ຐານລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ. ນ ຆຏິຍຕີຕິ ເຖຣສ຺ສ ສຸສີລປຏິຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສາ ທຸສ຺ສີລປຏິຎ຺ຎາວຈນໍ ນ ຆຏິຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ນາເສຖາຕິ ເສຕກໍ ທຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວໍ ປາເປຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລິງ຺ຄນາສນາ ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອິມເມວ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ນາສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກກມ຺ມາທິສໍວາສສ຺ສ ອກຣຓໍ ສໍວາສນາສນາ. ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາ ນາມ ວາລຸກາທີນິ ໂອກິຣິຕ຺ວາ ຍາວ ຂມາເປຕິ, ຕາວ ທຓ຺ຑກມ຺ມວເສນ ນິກ຺ກຑ຺ຒນໍ. ຈຣ ປິເຣ ວິນສ຺ສາຕິ ນິກ຺ກຑ຺ຒນາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຣາຕິ ຄຈ຺ຉ, ອເປຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປິເຣຕິ ປຣ ອມາມກ, ອມ຺ຫາກໍ ອນຊ຺ຌຕ຺ຕິກຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິເຣຕິ ຫິ ປຣ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖໍ ສມ຺ໂພຘນວຈນໍ. ອຖ ວາ ປິເຣຕິ ‘‘ປຣໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖໍ ນິປາຕປທໍ, ຕສ຺ມາ ຈຣ ປິເຣຕິ ປຣໂຕ ຄຈ຺ຉ, ມາ ອິຘ ຕິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນສ຺ສາຕິ ອທສ຺ສນໍ ຄຈ຺ຉ.

ຍສ຺ມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປກາເສຕ຺ວາ ຐິຕາ, ຕສ຺ມາ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາຕິ ອິມສ຺ສ ຄເວສຖ ຊານາຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຍ຺ເຍນມ຺ຫິ ທູສິຕາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຕາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຍທິ ນາສິຕາ, ເຖໂຣ ກາຣໂກ ໂຫຕິ, ສໂທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ຕາຍ ກຕປຏິຎ຺ຎໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍທິ ຠຄວຕາ ປກຕິທຸສ຺ສີລຠາວໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ສາ ນາສິຕາ, ເຖໂຣ ອກາຣໂກ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ສກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ນາເສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍ຺ເຍນມ຺ຫິ ທູສິຕາ’’ຕິ ຕາຍ ກຕປຏິຎ຺ຎາຍ ຠູຕຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາເທ ເຖໂຣ ກາຣໂກ ໂຫຕິ ສໂທໂສ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິເຍສຸ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ຕສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນປຣິຍນ຺ຕໍ ທ຺ວີສຸປິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອຘິປ຺ປາຍວິຠາວນໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ, ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕອຏ຺ຐກຖານເຍ. ທຸກ຺ກຏເມວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມູລເກນ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຉິມນເຍປິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທີນເຍປິ ມຸສາວາທຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ວິສໍວາທປຸເຣກ຺ຂຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມູລເກນ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຸສາວາທຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິເຍເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ຕຕ຺ຖ ສຕິປິ ມຸສາວາເທ ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ ສງ຺ຆາທິເສສໂອມສວາທປາຈິຕ຺ຕິເຍເຫວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທປາຈິຕ຺ຕິເຍນາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຈນປ຺ປມາຓໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວຈນປ຺ປມາຓໂຕຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕປາຬິວຈນປ຺ປມາຓໂຕ. ອິທານິ ຕໍ ວຈນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸທ຺ຘໍສນາຘິປ຺ປາເຍນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຈນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອນຸທ຺ຘໍສເນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຈນໍ ນຕ຺ຖິ ຕຖາ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ. ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຈນມຕ຺ຖີຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ທ຺ວີສຸປິ ອຏ຺ຐກຖາວາເທສຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ເຕສຸ ປຈ຺ຉິມວາເທ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຣິມວາທໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕຸກາໂມ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ຕຕ຺ຣ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວາເທ. ອນຸທ຺ຘໍສນາຘິປ຺ປາເຍ ອສຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ໂອກາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິສຸໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໂຕ ວິສຸໍ ອຎ຺ຎເມວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕຫິ ນາສນາ ນຕ຺ຖີຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິມິສ຺ສາ ປນ ທຸກ຺ກເຏນ ນາສນາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ນໍ ຠຄວາ ນາເສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໓໘໕-໓໘໖. ທູສິໂຕຕິ ທຸຏ຺ຐສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ທູສຍຕິ ປຣໍ ວິນາເສຕີຕິ ທູສໂກ. ອິມິນາ ‘‘ທູສຍຕີຕິ ໂທໂສ’’ຕິ ໂທສສທ຺ທສ຺ສ ກຕ຺ຕຸສາຘນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ປກຕິຠາວໍ ຊຫາປິໂຕຕິ ທຸສສທ຺ທສ຺ສ ວິກຕິຍໍ ປຐິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ປກຕິຍາ ໂສມ຺ມຠາວໍ ຊຫາປິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິກາຣມາປາທິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາກາຣນານຕ຺ເຕນາຕິ ທູສິຕາກາຣສ຺ສ ທູສກາກາຣສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ເຕນ. ອນຠິຣທ຺ໂຘຕິ ອຕຸຏ຺ໂຐ. ໂຍ ປນ ອຕຸຏ຺ໂຐ, ໂສ ສຸຂິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ສຸຂິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາຣາຘິໂຕ ຣາຊາ’’ຕິອາທີສຸ ປສາທິໂຕຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ນ ວາ ປສາທິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂີລສທ຺ໂທ ຖທ຺ຘຠາວວຈໂນ ກຈວຣປຣິຍາໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຈິຕ຺ຕຖທ຺ຘຠາວຈິຕ຺ຕກຈວຣສງ຺ຂາຕໍ ປຏິຆຂີລ’’ນ຺ຕິ. ຂີລຍຕິ ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ຖທ຺ຘຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຂີລໍ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາໂວ. ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ປຏິໂຆເຍວ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາວລກ຺ຂໂຓ ຫິ ປຏິໂຆ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ລາປຊາຕຏ຺ຐານໍ ວິຍ ອມນຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກຈວຣສທິສຕ຺ຕາປິ ປຏິໂຆວ ‘‘ຂີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິຆຂີລ’’ນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາວຕ຺ຕາ ກຈວຣສທິສຕ຺ຕາ ຈ ປຏິໂຆເຍວ ຂີລໍ ປຏິຆຂີລໍ. ນປ຺ປຕີໂຕຕິ ປີຕິສຸຂາທີຫິ ນ ອຠິຄໂຕ ນ ອນຸຄໂຕ, ນ ອຸເປໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຈ ປີຕິສຸຂາທີຫິ ອນຸປຄໂຕ, ໂສ ເຕຫິ ວຊ຺ຊິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປີຕິສຸຂາທີຫິ ວຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ. ໂຍ ຈ ເຕຫິ ວຊ຺ຊິໂຕ, ນ ໂສ ເຕນ ອຠິສໂຏ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອຠິສໂຏ’’ຕິ, ປີຕິສຸຂາທີຫິ ນ ປຕ຺ຖໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຍນາຕິ ເຍນ ໂກເປນ. ທຸຏ຺ໂຐຕິ ມາຕິກາຍ ອາຄຕປທໍ ທສ຺ເສຕິ, ກຸປິໂຕຕິ ປທຠາຊເນ ອາຄຕປທໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ເຕປິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປທານໍ ວເສນ ‘‘ອຸຠຍມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ‘‘ເຕນ ຈ ໂກເປນ ເຕນ ຈ ໂທເສນາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ວເສນ ‘‘ທ຺ວີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ໂທໂສເຍວ. ໂສ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘເມວ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອນຕ຺ຕມນຕາ ອນຠິຣທ຺ຘີ’’ຕິ ວຈເນຫິ ໂທມນສ຺ສເວທນາວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ.

ຍທາ ປນ ໂຈທເກນ ອທິຏ຺ຐໍ ອສຸຕໍ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕທາ ອມູລກໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ປນສ຺ສ…ເປ… ໂຈທກວເສນ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ຈຸທິຕກວເສນ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສິຍາ, ອມູລກໍ ນາມ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນນ຺ຕິ ປທຠາຊນໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໍ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູເປສຸ ເອກູນວີສຕິຍາ ປາຣາຊິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ຈຸທິຕກສ຺ສ ອາປນ຺ນານາປນ຺ນຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

ຕເຖວາຕິ ປສາທໂສເຕນ ທິພ຺ພໂສເຕນ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ສຸຕ຺ວາວ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ‘‘ສຸຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິສງ຺ກນໍ ປຣິສງ຺ກິຕໍ, ທິຏ຺ຐານຸຄຕໍ ປຣິສງ຺ກິຕໍ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ອິເມສນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອິເມຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ ອິເມຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ທິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖິ ສມູລກໍ, ອຕ຺ຖິ ອມູລກນ຺ຕິ ອິທໍ ອຊ຺ຌາຈາຣສ຺ສ ສພ຺ຠາວາສພ຺ຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິ ສຎ຺ຎາສມູລກໍ, ອຕ຺ຖິ ສຎ຺ຎາອມູລກນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎາຍ ສພ຺ຠາວາສພ຺ຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ.

ສມີເປ ຐຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສມີເປ ຐຕ຺ວາຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣໂຕ ປນ ‘‘ທູຕໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ສາສນໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ນ ເອຕີ’’ຕິ ປຣມ຺ມຸຂາໂຈທນາຍ ເອວ ອນາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສມີເປ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ສມ຺ມຸຂຠາວມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ອງ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ສມ຺ມຸຂາໂຈທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ສມ຺ມຸຂຠາໂວ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວາຕິ ນິຍໂມ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຖຸໍ. ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ປຕ຺ວາ ຄຣຸເກເຍວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂຈທາປກສ຺ເສວ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ໂຈທາປກສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ມຍາປິ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສປິ ໂຈທກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປນ ອວຕ຺ວາປິ ‘‘ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ອິທເມວ ວຈນໍ ປຣສ຺ສ ວຈນໍ ວິຍ ອກຕ຺ວາ ອນຸທ຺ຘໍສນາຘິປ຺ປາເຍນ ວທນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສເຍວ. ສຕິປິ ປນ ອນຸທ຺ຘໍສນາຘິປ຺ປາເຍ ‘‘ອສຸເກນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມ຺ພຫຸລາ ສມ຺ພຫຸເລ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ໂຈເທນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸເລຕິ ພຫຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ວຕ຺ຖຸໂຈທການໍເຍວ ຫິ ເອກາເນກວເສນ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກມາຄຕໍ, ນ ຈຸທິຕກສ຺ສປິ ເອກາເນກວເສນ. ຕຖາ ຫິ ເອກສ຺ເສວ ຈຸທິຕກສ຺ສ ວເສນ ເອກວຕ຺ຖຸເອກໂຈທກເອກວຕ຺ຖຸນານາໂຈທກນານາວຕ຺ຖຸເອກໂຈທກນານາວຕ຺ຖຸນານາໂຈທກປ຺ປເຠທໍ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກມາຄຕໍ, ເຕເນວ ຈຕຸຕ຺ຖໂຈທນໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນປິ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ໂຈທນາຍ ນານາວຕ຺ຖູນິ ນານາໂຈທກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ‘‘ນານາຈຸທິຕກາ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ພຫຸເລ’’ຕິ ພຫຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ອຖ ວາ ປຐມໍ ຕີສຸປິ ໂຈທນາສຸ ເອກຕ຺ເຕນ ຈຸທິຕກໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ອິຘ ພຫຸຕ຺ເຕນ ນິທ຺ເທໂສ ‘‘ນ ເກວລໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຈຸທິຕເກ ໂຈທນາ ສມ຺ຠວຕິ, ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸເລສຸປີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກໂຕ.

ໂຈເທຕຸໍ ປນ ໂກ ລຠຕິ, ໂກ ນ ລຠຕີຕິອາທິ ອນຸທ຺ຘໍສນາຘິປ຺ປາຍໍ ວິນາປິ ໂຈທນາລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິທໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ວຈນໍ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຈເທຕຸໍ ອນິສ຺ສຣຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນິສ຺ສຣຠາເວ ຕາຫິ ກຕໂຈທນາປິ ໂຈທນາຣຸຫຕ຺ຕາ ໂຈທນາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປຎ຺ຈປິ ສຫຘມ຺ມິກາ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີຕິອາທິນາ ໂຈທໂກ ເຍສໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ, ເຕສມ຺ປິ ວຈນໍ ປມາຓເມວາຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ໂຈທນາປິ ຣຸຫເຕວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຖໂຣ ສຸຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສສິ.

ທູຕໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ສາສນໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕ຺ວໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເທຫີ’’ຕິ ທູຕໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ໂຍ ຕໍ ໂຈເທຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ມຸຂສາສນໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ. ສີສໍ ນ ເອຕີຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ‘‘ໂຈເທຕິ ວາ ໂຈທາເປຕິ ວາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທູຕສາສນາທີຫິ ໂຈທາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘‘ສີສໍ ນ ເອຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍປ຺ປມາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສມເຍນາຕິ ປກຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖວິຊານນສມເຍນ.

ຄຣຸການໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສານໍ. ອວເສສານໍ ວເສນາຕິ ປຎ຺ຈລຫຸກາປຕ຺ຕີນໍ ວເສນ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ ທສວຕ຺ຖຸກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ‘‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ. ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ວເສນາຕິ ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ, ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ, ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫາຕິ ຠຓຕິ, ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ, ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ, ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລານາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຏິເທສນີຍສ຺ສ, ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸ ສູປໍ ວາ ໂອທນໍ ວາ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ອິມາ ຉ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ປຣິວາຣປາຬິຍໍ (ປຣິ. ໒໘໗) ທສ຺ສິຕານໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ວເສນ. ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິອາຊີວວິປຕ຺ຕີຫິ ໂຈເທນ຺ໂຕປິ ຕມ຺ມູລິກາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ໂຈເທຕິ.

‘‘ກສ຺ມາ ມໍ ນ ວນ຺ທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສິ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍສີ’’ຕິ ອວນ຺ທນກາຣຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ນ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂຈເທຕຸກາມຕາຍ ເອວ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວນ຺ທິຍຠາເວ ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ອວນ຺ທນີເຍສຸ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຣຸຫນໂຕ ຕເທວ ຍຸຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຍາວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຏິຊານາຕິ, ຕາວ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ຍທາ ປນ ‘‘ອສ຺ສມໂຓມ຺ຫີ’’ຕິ ປຏິຊານາຕິ, ຕທາ ນ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອປ຺ປຏິຊານນ຺ໂຕ ຫິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ. ຍສ຺ມາ ອາມິສໍ ເທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິປາຏິຍາ ນິສິນ຺ນານໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ເທນ຺ເຕນ ເອກສ຺ສ ໂຈເທຕຸກາມຕາຍ ອທິນ຺ເນປິ ໂຈທນາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຕາວຕາ ໂຈທນາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕິໍສານີຕິ ຕິໍສ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ຕິໍສານິ, ຕິໍສວນ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕິໍສາຘິການີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄຸຓວຈນຕ຺ຕາ ຕທ຺ຘິຕໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕິໍສານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຕິໍສ ໂຈທນາ ອຘິກາ ເອເຕສູຕິ ຕິໍສານິ. ຕສ຺ມິໍ ອຘິກມິຕິ ຑກາຣປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ຣູປມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນວຸຕານີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມເຕຫິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນາຍ ຫິ ປຣິສາຍ ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສີລວາ ໂຫຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ສມຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໒໓໑) ວຸຕ຺ຕທສງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສມ຺ມເຕຫິ ປນ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິສຸໍ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາເຍວ ວາ ປຣິສາຍ ‘‘ອຎ຺ເຎຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສາເວຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ຈຸທິຕກໂຈທເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກິມ຺ຫີຕິ ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ກິມ຺ຫິ ນມ຺ປິ ນ ຊານາສີຕິ ກິມ຺ຫິ ນນ຺ຕິ ວຈນມ຺ປິ ນ ຊານາສິ. ນາສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ ທາຕພ຺ໂພຕິ ນາສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ປຏິປຸຈ຺ຉາ ທາຕພ຺ພາ. ‘‘ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ‘‘ອລຊ຺ຊີນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ…ເປ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຫິຕີຕິ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ທິຏ຺ຐສນ຺ຕາເນນາຕິ ທິຏ຺ຐສມ຺ພນ຺ເຘນ, ທິຏ຺ຐນິຍາເມນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິວາທວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຕ຺ຖປ຺ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາຕິ ເຕສໍ ກຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ສາເຘຕຸໍ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ. ອສຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ອາຫ. ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠຄາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກາ ເຕສໍ ໂມຈນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ໂຠເຄ ໂຍຊນຕ຺ຖໍ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວຈເນ ອຏ຺ຐາຕພ຺ພສຠາວາ ເອເຕ ອລຊ຺ຊິໂນ’’ຕິ ຊານນ຺ເຕນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ກາຕພ຺ໂພ.

ວິຣທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕໂທສປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ກຎ຺ຈິ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ວິຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕີຕິ ສເຈ ມຍາ ກຕໂທສໍ ວກ຺ຂາມິ, ມຍ຺ຫໍ ອນຸວຕ຺ຕກາ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ‘‘ກຕໍ ມຍາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ. ສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕູຕິ ເຕສໍ ວຈເນນ ສຸທ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕຸ, ເຕສໍ ວຈເນນ ເອກທ຺ເວວາຣມສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ທາຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ລຊ຺ຊິຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພຕິ ອລຊ຺ຊິຠາວມາປນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ທາຕພ຺ໂພ.

ອມູລກມ຺ປິ ສມູລກມ຺ປິ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວທນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ມູລານີ’’ຕິ. ກາເລນ ວກ຺ຂາມີຕິອາທີສຸ ເອໂກ ເອກໍ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ໂຕ ກາເລນ ວທຕິ ນາມ. ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຄຓມຊ຺ເຌ ສລາກຄ຺ຄຍາຄຸອຄ຺ຄວິຕກ຺ກມາຬກຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄອາສນສາລາທີສຸ ອຸປຏ຺ຐາເກຫິ ປຣິວາຣິຕກ຺ຂເຓ ວາ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອກາເລນ ວທຕິ ນາມ. ຕຈ຺ເຉນ ວທນ຺ໂຕ ຠູເຕນ ວທຕິ ນາມ. ‘‘ອມ຺ໂຠ ມຫລ຺ລກ-ປຣິສາວຈຣ-ປໍສຸກູລິກ-ຘມ຺ມກຖິກ-ປຕິຣູປໍ ຕວ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຜຣຸເສນ ວທຕິ ນາມ. ກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ ປນ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ມຫລ຺ລກາຕ຺ຖ, ປຣິສາວຈຣາ ປໍສຸກູລິກາ ຘມ຺ມກຖິກາຕ຺ຖ, ປຕິຣູປໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ສຓ຺ເຫນ ວທຕິ ນາມ. ກາຣຓນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕນ ວທຕິ ນາມ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວກ຺ຂາມິ, ນ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ປນ຺ນຣສສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາ, ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ, ພຫຸສ຺ສຸຕຕາ, ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂານໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕສຸວິຠຕ຺ຕສຸປ຺ປວຕ຺ຕສຸວິນິຈ຺ຉິຕຕາ, ‘‘ກາເລນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈຘມ຺ມາ, ກາຣຸຎ຺ຎຕາ, ຫິເຕສິຕາ, ອນຸກມ຺ປຕາ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາ, ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຕິ ອິເມສຸ ປນ຺ນຣສສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຸຎ຺ຎຕາຕິ ກາຣຸຓິກຠາໂວ. ອິມິນາ ກຣຸຓາ ຈ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈ ທສ຺ສິໂຕ. ຫິເຕສິຕາຕິ ຫິຕຄເວສນຕາ. ອນຸກມ຺ປຕາຕິ ເຕນ ຫິເຕນ ສໍໂຍຊນາ. ທ຺ວີຫິປິ ເມຕ຺ຕາ ຈ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ຈ ທສ຺ສິໂຕ. ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘນ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາປນາ. ວຕ຺ຖຸໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຍ ກມ຺ມກຣຓໍ ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ນາມ. ສຈ຺ເຈ ຈ ອກຸປ຺ເປ ຈາຕິ ວຈີສຈ຺ເຈ ຈ ອກຸປ຺ປຕາຍ ຈ. ຈຸທິຕເກນ ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ໂກໂປ ຈ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ເນວ ອຕ຺ຕນາ ກຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ, ນ ປໂຣ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠຸມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ຠຸມ຺ມວຈເນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຘິກຣີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຘິກຣຓານິ. ເກ ອຘິກຣີຍນ຺ຕິ? ສມຖາ. ກຖໍ ອຘິກຣີຍນ຺ຕິ? ສມນວເສນ. ອຘິກຣຓໍ ສເມນ຺ຕິ ວູປສເມນ຺ຕີຕິ ຫິ ສມຖາ. ອຖ ວາ ສມນຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ສມເຖຫິ ອຘິກາຕພ຺ພານີຕິ ອຘິກຣຓານິ. ຍຖາ ຫິ ສມນວເສນ ສມຖານໍ ວິວາທາທີສຸ ອຘິກຕ຺ຕຸຠາໂວ, ເອວໍ ວິວາທາທີນໍ ເຕຫິ ອຘິກຕ຺ຕພ຺ພຕາປິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຕາ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຘິກຣຓສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຄາຫນ຺ຕິ ‘‘ອສຸກໍ ໂຈເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ມນສາ ໂຈທນາຍ ຄຫຓໍ. ເຈຕນນ຺ຕິ ‘‘ໂຈເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນເຈຕນໍ. ອກ຺ຂນ຺ຕິນ຺ຕິ ຈຸທິຕເກ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກ຺ຂນ຺ຕິໍ. ໂວຫາຣນ຺ຕິ ໂຈທນາວສປ຺ປຕ຺ຕວຈນໍ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິນ຺ຕິ ໂຈທນາວສປ຺ປວຕ຺ຕນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ. ອຕ຺ຕາທານໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ໂຈທນໍ ມນສາ ຄເຫຕ຺ວາ. ຕໍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ຕໍ ຄາຫລກ຺ຂຓໍ ອຘິກຣຓໍ.

ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ. ປາຣາຊິກຘມ຺ໂມຕິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕອກຸສລຕ຺ຕາຕິ ໂລກວຊ຺ຊຠາວໂຕ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິຍາ ເອກນ຺ຕອກຸສລຕ຺ຕາ. ຍາຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາຕິ ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຠິລາເປນາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕຕິ ໂວຫາຣວເສນ ກຖິໂຕ. ອຘິກຣເຓ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ມຎ຺ຈຏ຺ເຐສຸ ມຎ຺ຈໂວຫາໂຣ ວິຍ. ຍສ຺ມາ ອມູລເກນ ໂຈເທນ຺ໂຕ ຈຸທິຕເກ ປຸຄ຺ຄເລ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຠິເຘຍ຺ຍສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຠາວໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອິເຘວາຕິ ຕຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ອຘິກຣຓຠາໂວ ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສິກ຺ຂາປເທ. ‘‘ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ວິວາທສ຺ສ ອຘິກຣຓຠາໂວ ນ ສມ຺ຠວຕິ ສມເຖຫິ ອນຘິກຣຓີຍຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ວິວາໂທ’’ຕິ.

ອຏ຺ຐາຣສເຠທກຣວຕ຺ຖູນີຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ ຍຖາ ‘‘ຍທິ ເມ ພ຺ຍາຘິຕາ ທເຫຍ຺ຍຸໍ, ທາຕພ຺ພມິທໂມສຘ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິວາໂທ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນຸວາໂທຕິ ອຸປວທນາ ເຈວ ໂຈທນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸປວທນາ ນາມ ອກ຺ໂກໂສ. ປຎ຺ຈປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ມາຕິກາຍ ອາຄຕາ ປຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ. ສຕ຺ຕາຕິ ເຕເຍວ ປຎ຺ຈ, ວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕິໂຍ ທ຺ເວຕິ ສຕ຺ຕ. ກິຈ຺ຈຍຕາຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາ. ກຣຓີຍຕາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຸຠເຍນປິ ອປໂລກນາທິສງ຺ຆກມ຺ມໍເຍວ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອປໂລກນກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາຘິກຣເຓຫິ ໂຈທນາເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ…ເປ… ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓເມວ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ສປທານຸກ຺ກມນິທ຺ເທສສ຺ສາຕິ ປທານໍ ອນຸກ຺ກເມນ ນິທ຺ເທໂສ ປທານຸກ຺ກມນິທ຺ເທໂສ, ປທຠາຊນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕນ ສຫ ວຕ຺ຕມານໍ ສປທານຸກ຺ກມນິທ຺ເທສໍ, ສິກ຺ຂາປທໍ, ຕສ຺ສ ປທານຸກ຺ກມນິທ຺ເທສສຫິຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປທຠາຊນສຫິຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອສ຺ສາຕິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕນ ໂຈທເກນາ’’ຕິອາທິ. ອິຘາຄເຕສູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອາຄເຕສຸ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາຄເຕສູຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂອມສວາທາທິສິກ຺ຂາປທປາຬິຍໍ ອາຄເຕສຸ. ທຸສ຺ສີໂລຕິ ນິສ຺ສີໂລ ສີລວິຣຫິໂຕ. ປາປຘມ຺ໂມຕິ ທຸສ຺ສີລຕ຺ຕາ ເອວ ຫີນຊ຺ຌາສຍຕາຍ ລາມກສຠາໂວ. ອສຸຈິສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມາທິຕາຍ ອສຸຈິ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ. ທຸສ຺ສີໂລ ຫິ ກິຎ຺ຈິເທວ ອສາຣຸປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອສຸເກນ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປເຣສໍ ອາສງ຺ກນີໂຍ ໂຫຕິ, ເກນຈິເທວ ວາ ກຣຓີເຍນ ມນ຺ຕຍນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອິເມ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ໂຕ. ອສ຺ສມໂຓຕິ ນ ສມໂຓ. ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາປຏິຎ຺ຎາຍ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎ. ອເສຏ຺ຐຈາຣິຕາຍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ອຸໂປສຖາທີສຸ ‘‘ອຫມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາປຏິຎ຺ຎາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ. ປູຕິນາ ກມ຺ເມນ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕປູຕິ. ຉທ຺ວາເຣຫິ ຣາຄາທິກິເລສານຸວສ຺ສເນນ ຕິນ຺ຕຕ຺ຕາ ອວສ຺ສຸໂຕ. ສຎ຺ຊາຕຣາຄາທິກຈວຣຕ຺ຕາ ສີລວນ຺ເຕຫິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ກສມ຺ພຸຊາໂຕ.

ອິຘ ປາຬິຍນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ປາຬິຍໍ. ເຊຏ຺ຐພ຺ພຕິໂກຕິ ກລິເທວີວຕນິຍຸຕ຺ໂຕ. ກລິເທວີ ກິຣ ສິຣີເທວິຍາ ເຊຏ຺ຐາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ວຕຘໂຣ ‘‘ເຊຏ຺ຐພ຺ພຕິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປນ ວຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປູເຣນ຺ໂຕ ສກລສຣີເຣ ມສິໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ກາກປຕ຺ຕານິ ມຸຏ຺ຐິຍໍ ກຕ຺ວາ ກລິເທວິໍ ຜລເກ ລິຂາເປຕ຺ວາ ຕໍ ກາຊໂກຏິຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂຖເມນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຍທຄ຺ເຄນາຕິ ຍຕ຺ຕເກນ. ຕທຄ຺ເຄນາຕິ ຕຕ຺ຕເກນ. ໂນ ກປ຺ເປຕີຕິອາທິ ເວມຕິກຠາວທີປນຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ໂນ ກປ຺ເປຕິ, ນສ຺ສຣຕິ, ປມຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ເອເຕຫິ ເວມຕິກຠາວາວຕ຺ຖາຍ ອທີປນໂຕ ອຎ຺ໂຎ ເວມຕິກຠາໂວ, ອຎ຺ຎານິ ໂນ ກປ຺ປນາທີນີຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ວິຠາເຄນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວາໂທ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣຕິ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ. ທສ຺ສເນ ເວມຕິໂກ ໂຫຕີຕິ ປຸຄ຺ຄເລ ຎາເຕປິ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາຍ ສມ຺ມາ ອທິຏ຺ຐຠາວໂຕ ຈິຣກາລາຕິກ຺ກມໂຕ ວາ ຕໍ ກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອສ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ ວາ, ນ ວາ’’ຕິ ທສ຺ສເນ ເວມຕິໂກ ໂຫຕິ. ປຸຄ຺ຄເລ ເວມຕິໂກ ໂຫຕີຕິ ເຕນ ກຕກມ຺ເມ ຎາເຕປິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາ ອທິຏ຺ຐຠາວໂຕ ກາລນ຺ຕຣຠາວໂຕ ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ ອຍໍ ວາ, ໂນ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄເລ ເວມຕິໂກ ໂຫຕິ.

໓໘໙. ‘‘ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາທິສຕ຺ຕວິຘມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ກມ຺ມາຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ຈາວນາຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາເຍນ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາເຍນ ສຕ຺ຕຫິປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາເຍນ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ.

‘‘ເອວໍ ສໍວທ຺ຘາ ຫິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຣິສາ ຍທິທໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວຈເນນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວຸຏ຺ຐາປເນນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖານຍໍ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວາຕິ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ. ຍ຺ຍ-ກາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເຣ-ກາໂຣ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຣ-ກາເຣ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຸໂປສຖສ຺ສ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຠາວໂຕ ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຕ຺ຕາຍ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍ຺ຍ-ກາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ.

ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈາຕິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕໍ ອທິນ຺ນາທານ’’ນ຺ຕິອາທິໍ. ‘‘ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ອສ຺ສມໂຓ ອນຸປາສໂກ’’ຕິ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາເຍນ ປຣມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ສມ຺ມຸຂາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຍຖາ ‘‘ອສູຣິຍໍ ປສ຺ສຕິ ກຎ຺ຎາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສູຣິຍໍ ນ ປສ຺ສຕິ ກຎ຺ຎາ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ‘‘ອໂນກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ໂອກາສໍ ອກາຣາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສງ຺ຂ຺ຍູປຄມນໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎິຕາ, ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອມູລກຕາ, ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ສມ຺ມຸຂາ ໂຈທນາ, ຕສ຺ສ ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ປຐມທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.