໒. ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑໍ

໑. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ປາຣາຊິກສໍວຓ຺ຓນາສມນນ຺ຕຣາ ຍາ ເຕຣສກາທິສໍວຓ຺ຓນາ ສມາຣທ຺ຘາ, ຕສ຺ສາປິ –

ອນາກຸລາ ອສນ຺ເທຫາ, ປຣິປຸຓ຺ຓວິນິຈ຺ຉຍາ;

ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນາ, ໂຫຕິ ສາຣຕ຺ຖທີປນີ.

ເຕຣສກສ຺ສາຕິ ເຕຣສ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຣິມາຓານິ ອສ຺ສ ກຓ຺ຑສ຺ສາຕິ ເຕຣສກໍ, ຕສ຺ສ ເຕຣສກສ຺ສ ກຓ຺ຑສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໓໔. ອນຠິຣໂຕຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ປນ ກາມຣາຄວເສນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຕາຍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິອາທິ.

໒໓໖-໒໓໗. ສຎ຺ເຈຕນິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍ-ສທ຺ໂທ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຖຕາຍ ສາຕ຺ຖໂກຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ເຈຕນາ ອສ຺ສາຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາຕິ ວີຕິກ຺ກມວສປ຺ປວຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາຄເຈຕນາ. ອສ຺ສາຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາ. ອິມສ຺ມິໍ ວິກປ຺ເປ ອິກ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິສຸໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ສຎ຺ເຈຕນາວ ສຎ຺ເຈຕນິກາຕິ. ອິທານິ ສໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອິກ-ສທ຺ໂທວ ອສ຺ສຕ຺ຖິອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຎ຺ເຈຕນາ ວາ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ເຈຕນິກາຕິ ທຸຕິຍວິກປ຺ປມາຫ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ເຈຕນາ ອສ຺ສາຕິ ປທຠາຊເນ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ ຊານນ຺ໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປກ຺ກມາມີຕິ ຊານນ຺ໂຕຕິ ໂມຈນຕ຺ຖໍ ອຸປກ຺ກມາມີຕິ ຊານນ຺ໂຕ.

ອາສຍເຠທໂຕຕິ ປິຕ຺ຕາທິອາສຍເຠທໂຕ. ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ຫິ ຣຎ຺ໂຎປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫປຸພ຺ພໂລຫິຕາສເຍສຸ ຈຕູສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອາສໂຍ ໂຫຕິເຍວ, ມນ຺ທປຎ຺ຎານໍ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘາຕຸນານຕ຺ຕໂຕຕິ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ, ຈກ຺ຂາທີນໍ ວາ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ, ຣສໂສຓິຕາທີນໍ ວາ ຘາຕູນໍ ນານຕ຺ຕໂຕ.

ວຕ຺ຖິສີສນ຺ຕິ ວຕ຺ຖິປຸຏສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ມຕ຺ຖກປສ຺ສໍ. ‘‘ຣາຄ…ເປ… ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ’’ຕິ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຊາ ປນ ‘‘ສມ຺ຠວສ຺ສ ສກລກາໂຍ ຐານ’’ນ຺ຕິ ສຸຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ເອວມກາສີຕິ ວທນ຺ຕິ. ທກໂສຕນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ, ອງ຺ຄຊາຕປ຺ປເທສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທກໂສໂຕໂຣຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸປາທິນ຺ນໂຕ ວິນິມຸຕ຺ຕຕາຍ ສມ຺ຠເວ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານເມວ ຣູປໍ ອວສິສ຺ສຕິ, ເສສໍ ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາໂປຘາຕຸຍາ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ ສມ຺ຠໂວ, ໂສ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິໂກ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິເກສຸ ສມ຺ຠວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂສ ປນ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຣາຄວເສນ ຐານາຈາວນໍ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຖາວຕ຺ຖຸອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາມ ຣາຄສມຸຏ຺ຐານາ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ສມ຺ຠວສ຺ສ ຐານາຈາວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ສມ຺ຠໂວ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນເຍວາຕິ ທີເປຕຸໍ, ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຏ຺ຐິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ‘‘ຂີຓາສວານໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຖາວຕ຺ຖຸອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໗) ‘‘ຕາສໍ ເທວຕານໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ຐານາຈາວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປນ ເທວຕານໍ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ຠວສ຺ສ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ. ຉນ຺ນມ຺ປິ ປນ ກາມາວຈຣເທວຕານໍ ກາມາ ປາກຕິກາເຍວ. ມນຸສ຺ສາ ວິຍ ຫິ ເຕ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິວເສເນວ ເມຖຸນໍ ປຏິເສວນ຺ຕິ, ເກວລໍ ປນ ນິສ຺ສນ຺ທາຠາໂວ ເຕສໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕງ຺ຂຓິກປຣິຬາຫວູປສມາວຫໍ ສມ຺ຜສ຺ສສຸຂເມວ ຫິ ເຕສໍ ກາມກິຈ຺ຈໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຕາວຕິໍສານໍເຍວ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິຍາ ກາມກິຈ຺ຈໍ ອິຊ຺ຌຕິ, ຍາມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລິງ຺ຄນມຕ຺ເຕນ, ຕຸສິຕານໍ ຫຕ຺ຖາມສນມຕ຺ເຕນ, ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ຫສິຕມຕ຺ເຕນ, ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ໂອໂລກິຕມຕ຺ເຕນ ກາມກິຈ຺ຈໍ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຕາທິສສ຺ສ ກາເມສຸ ວິຣຊ຺ຊນສ຺ສ ເຕສຸ ອຠາວໂຕ ກາມານຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ປຓີຕຕຣປຓີຕຕມຠາວໂຕ.

ຕເຖວາຕິ ‘‘ໂມຈນສ຺ສາເທນ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມໂຕ’’ຕິອາທິໍ ອຕິທິສຕິ. ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ຐານໂຕ ຈາວນາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ທກໂສໂຕໂຣຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖາຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຕີສຸປິ ວາເທສຸ. ອຘິວາເສຕ຺ວາຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ. ອນ຺ຕຣາ ນິວາເຣຕຸນ຺ຕິ ຐານໂຕ ຈຸຕໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ນິວາເຣຕຸໍ. ເຕນາຫ – ຐານາ ຈຸຕຎ຺ຫິ ອວສ຺ສໍ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕີຕິ. ຐານາຈາວນມຕ຺ເຕເນວາຕິ ທກໂສຕໍ ອໂນຕິຓ຺ເຓປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສກໂລ ກາໂຍ ຐານ’’ນ຺ຕິ ວາເທ ຐານາຈາວນໍ ວທນ຺ເຕນ ສກລສຣີຣໂຕ ຈຸຕສ຺ສປິ ທກໂສໂຕໂຣຫຓໂຕ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຬສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກລສຣີເຣ ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐິຕສ຺ສ ຐານາ ຈຸຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຐານາຈາວນມຕ຺ເຕເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ໂມຈນສ຺ສາເທນ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ. ຫຕ຺ຖປຣິກມ຺ມາທີສຸ ສຕິປິ ໂມຈນສ຺ສາເທ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມາຠາວໂຕ ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຕປຣິກມ຺ມ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ສພ຺ພາຈຣິຍສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ‘‘ທກໂສໂຕໂຣຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອາຈຣິຍານໍ ສາຘາຣໂຓ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ໂຂຠກຣຓປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ວິສຠາຄເຠສຊ຺ຊເສນາສນາຫາຣາທິປຈ຺ຈໂຍ. ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ ວາຕິ ປສນ຺ນາ ອຕ຺ຖກາມຕາຍ, ກຸທ຺ຘາ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ. ອຕ຺ຖາຍ ວາ ອນຕ຺ຖາຍ ວາຕິ ສຠາວໂຕ ຠວິຕພ຺ພາຍ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ອນຕ຺ຖາຍ ວາ. ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເທວານຸຠາເວນ ອຸປເນນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທາ ກິຣ ປຸເຣ ປຸຓ຺ຓມາຍ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕສຸຣາປານໍ ມາລາຄນ຺ຘາທິວິຠູຕິສມ຺ປນ຺ນໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬໍ ອນຸຠວມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕາ ວຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ນິປນ຺ນາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມມານາ ອິມໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣ ນໍ ມຫາຣາຊາໂນ ສຍເນເນວ ສທ຺ຘິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ເນຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ທິພ຺ພຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ຣຊຕປພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ກນກວິມານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ປາຈີນໂຕ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຕວຣວາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ເອໂກ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣຊຕປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ກນກວິມານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໍ ຜາເລຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ຐສທິໂສ ອໂຫສິ. ອິມໍ ສຸປິນໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິເນຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໑໙໖) ມຫນ຺ເຕຫິ ປຸຣິເສຫິ ປສ຺ສິຕພ຺ພໂຕ ມຫນ຺ຕານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖານໍ ນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ ມຫາສຸປິເນ. ເຕ ປນ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິເນ ເນວ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ປສ຺ສຕິ, ນ ມຫາຣາຊາໂນ, ນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ, ນ ອຄ຺ຄສາວກາ, ນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເອໂກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ໂຕເຍວ ປສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິເນ’’ຕິ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກທາ ເຕ ສຸປິເນ ປສ຺ສີຕິ? ‘‘ສ຺ເວ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ຣຕ຺ຕິວິຠາຍນກາເລ ປສ຺ສິ. ກາລວເສນ ຫິ ທິວາ ທິຏ຺ໂຐ ສຸປິໂນ ນ ສເມຕິ, ຕຖາ ປຐມຍາເມ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ຈ. ປຈ຺ຉິມຍາເມ ພລວປຈ຺ຈູເສ ປນ ອສິຕປີຕສາຍິເຕ ສມ຺ມາປຣິຓາມຄເຕ ກາຍສ຺ມິໍ ໂອຊາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕາຍ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉມາເນ ທິຏ຺ຐສຸປິໂນ ສເມຕິ. ອິຏ຺ຐນິມິຕ຺ຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິຏ຺ຐໍ ປຏິລຠຕິ, ອນິຏ຺ຐນິມິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິວິຠາຍນກາເລ ປສ຺ສິ.

ເກ ປນ ເຕ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິນາຕິ? ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິນາ ປາຕຸຣເຫສຸໍ (ອ. ນິ. ໕.໑໙໖) – ອຍໍ ມຫາປຖວີ ມຫາສຍນໍ ອໂຫສິ, ຫິມວາ ປພ຺ພຕຣາຊາ ພິມ຺ໂພຫນໍ ອໂຫສິ, ປຸຣຕ຺ຖິເມ ສມຸທ຺ເທ ວາມຫຕ຺ໂຖ ໂອຫິໂຕ ອໂຫສິ, ປຈ຺ຉິເມ ສມຸທ຺ເທ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ໂຖ ໂອຫິໂຕ ອໂຫສິ, ທກ຺ຂິຓສມຸທ຺ເທ ອຸໂຠ ປາທາ ໂອຫິຕາ ອເຫສຸໍ, ອຍໍ ປຐໂມ ມຫາສຸປິໂນ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ປຸນ ຈປຣໍ ທພ຺ພຕິຓສງ຺ຂາຕາ ຕິຣິຍາ ນາມ ຕິຓຊາຕິ ນງ຺ຄລມຕ຺ເຕນ ຣຕ຺ຕທຓ຺ເຑນ ນາຠິໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ ຣຕນມຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາມມຕ຺ຕໍ ຍຏ຺ຐິມຕ຺ຕໍ ຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ໂຍຊນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອເນກໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ນຠໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາ ອໂຫສິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ມຫາສຸປິໂນ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ປຸນ ຈປຣໍ ເສຕາ ກິມີ ກຓ຺ຫສີສາ ປາເທຫິ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ຍາວ ຊາຓຸມຓ຺ຑລາ ປຏິຈ຺ຉາເທສຸໍ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ມຫາສຸປິໂນ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ປຸນ ຈປຣໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສກຸຓາ ນານາວຓ຺ຓາ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິປຕິຕ຺ວາ ສພ຺ພເສຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ມຫາສຸປິໂນ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ປຸນ ຈປຣໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫໂຕ ມີຬ຺ຫປພ຺ພຕສ຺ສ ອຸປຣູປຣິ ຈງ຺ກມຕິ ອລິປ຺ປມາໂນ ມີຬ຺ເຫນ, ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ມຫາສຸປິໂນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິນາ.

ຕຕ຺ຖ ປຐໂມ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ທຸຕິໂຍ ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສຸປ຺ປກາສິຕຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຕຕິໂຍ ພຫູນໍ ໂອທາຕວສນານໍ ຄິຫີນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຣຓຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຂຕ຺ຕິຍາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານໍ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣວິມຸຕ຺ຕິສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈໂມ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ລາຠິຕາຍ ເຕສຸ ຈ ອນຸປລິຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ.

ອປິຈ ຍໍ ໂສ ຈກ຺ກວາຬມຫາປຖວິໍ ສິຣິສຍນຠູຕໍ ອທ຺ທສ, ຕໍ ພຸທ຺ຘຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕຣາຊານໍ ພິມ຺ໂພຫນໍ ອທ຺ທສ, ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓພິມ຺ໂພຫນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫຕ຺ຖປາເທ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸປຣູປຣິຠາເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຕ຺ຖເກ ຐິເຕ ອທ຺ທສ, ຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍຠາເວ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕານກໍ ນິປນ຺ນໍ ອທ຺ທສ, ຕໍ ຕີສຸ ຠເວສຸ ອວກຸຊ຺ຊານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕານມຸຂຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ, ຕໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ເອກາໂລກໍ ອໂຫສິ, ຕໍ ອນາວຣຓຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິຕິ ຕໍຕໍວິເສສາຘິຄມນິມິຕ຺ຕຠູເຕ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິເນ ປສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິເນ’’ຕິ.

ໂກສລຣາຊາ ວິຍ ໂສຬສ ສຸປິເນຕິ –

‘‘ອຸສຠາ ຣຸກ຺ຂາ ຄາວິໂຍ ຄວາ ຈ,

ອສ຺ໂສ ກໍໂສ ສິງ຺ຄາລີ ຈ ກຸມ຺ໂຠ;

ໂປກ຺ຂຣຓີ ຈ ອປາກຈນ຺ທນໍ,

ລາພູນິ ສີທນ຺ຕິ ສິລາ ປ຺ລວນ຺ຕິ.

‘‘ມຓ຺ຑູກິໂຍ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ຄິລນ຺ຕິ,

ກາກໍ ສຸວຓ຺ຓາ ປຣິວາຣຍນ຺ຕິ;

ຕສາ ວກາ ເອຬການໍ ຠຍາ ຫີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໗໗) –

ອິເມ ໂສຬສ ສຸປິເນ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊາ ວິຍ.

໑. ເອກທິວສໍ ກິຣ ໂກສລຣາຊາ ຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທູປຄໂຕ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ໂສຬສ ສຸປິເນ ປສ຺ສິ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.ມຫາສຸປິນຊາຕກວຓ຺ຓນາ). ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓາ ກາຬອຸສຠາ ‘‘ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຸສຠຍຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາຊເນ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຍຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນທິຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ປຏິກ຺ກນ຺ຕາ. ອິມໍ ປຐມໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ.

໒. ຂຸທ຺ທກາ ຣຸກ຺ຂາ ເຈວ ຄຈ຺ຉາ ຈ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕມ຺ປິ ຣຕນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາວ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ເຈວ ຜລນ຺ຕິ ຈ. ອິມໍ ທຸຕິຍໍ ອທ຺ທສ.

໓. ຄາວິໂຍ ຕທຫຸຊາຕານໍ ວຈ຺ຉານໍ ຂີຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ສຸປິໂນ.

໔. ຘຸຣວາເຫ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ເນ ມຫາໂຄເຓ ຍຸຄປຣມ຺ປຣາຍ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຣຸເຓ ໂຄທມ຺ເມ ຘຸເຣ ໂຍເຊນ຺ເຕ ອທ຺ທສ, ເຕ ຘຸຣໍ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ສກຏານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສຸປິໂນ.

໕. ເອກໍ ອຸຠໂຕມຸຂໍ ອສ຺ສໍ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຍວສີສໍ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ທ຺ວີຫິປິ ມຸເຂຫິ ຂາທຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ສຸປິໂນ.

໖. ມຫາຊໂນ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ອຸປນາເມສິ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ຉຏ຺ໂຐ ສຸປິໂນ.

໗. ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຣຊ຺ຊຸໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເຕນ ນິສິນ຺ນປີຐສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຍິຕາ ຉາຕສິງ຺ຄາລີ ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຕໍ ຂາທຕິ. ອິມໍ ສຕ຺ຕມໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ.

໘. ຣາຊທ຺ວາເຣ ພຫູຫິ ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠຫິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ເອກໍ ມຫນ຺ຕໍ ປູຣິຕກຸມ຺ຠໍ ອທ຺ທສ, ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປນ ວຓ຺ຓາ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຈຕູຫິ ອນຸທິສາຫິ ຈ ຆເຏຫິ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປູຣິຕກຸມ຺ຠເມວ ປູເຣນ຺ຕິ, ປູຣິຕປູຣິຕໍ ອຸທກໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປລາຍຕິ, ເຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠ ໂອໂລເກນ຺ຕາປິ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ສຸປິໂນ.

໙. ເອກໍ ປຎ຺ຈປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ສພ຺ພໂຕຕິຕ຺ຖໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ອທ຺ທສ, ສມນ຺ຕໂຕ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ມຊ຺ເຌ ຄມ຺ຠີຣຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ອາວິລໍ, ຕີຣປ຺ປເທເສ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທານໍ ອກ຺ກມນຏ຺ຐາເນ ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ. ອຍໍ ນວໂມ ສຸປິໂນ.

໑໐. ເອກິສ຺ສາເຍວ ຈ ກຸມ຺ຠິຍາ ປຈ຺ຈມານໍ ໂອທນໍ ອປາກໍ ອທ຺ທສ, ‘‘ອປາກ’’ນ຺ຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວິຍ ຕີຫາກາເຣຫິ ປຈ຺ຈມານໍ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ອຕິກິລິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸໂລ, ເອກສ຺ມິໍ ສຸປກ຺ໂກຕິ. ອຍໍ ທສໂມ ສຸປິໂນ.

໑໑. ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ປູຕິຕກ຺ເກນ ວິກ຺ກິຓນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ເອກາທສໂມ ສຸປິໂນ.

໑໒. ຕຸຈ຺ຉລາພູນິ ອຸທເກ ສີທນ຺ຕານິ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ທ຺ວາທສໂມ ສຸປິໂນ.

໑໓. ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓາ ຆນສິລາ ນາວາ ວິຍ ອຸທເກ ປ຺ລວມານາ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ເຕຣສໂມ ສຸປິໂນ.

໑໔. ຂຸທ຺ທກມຘຸກປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓາ ມຓ຺ຑູກິໂຍ ມຫນ຺ເຕ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລນາເຬ ວິຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຄິລນ຺ຕິໂຍ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ຈຸທ຺ທສໂມ ສຸປິໂນ.

໑໕. ທສຫິ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຄາມໂຄຈຣໍ ກາກໍ ກຎ຺ຈນວຓ຺ຓວຓ຺ຓຕາຍ ‘‘ສຸວຓ຺ຓາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍເສ ປຣິວາເຣນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ປນ຺ນຣສໂມ ສຸປິໂນ.

໑໖. ປຸພ຺ເພ ທີປິໂນ ເອຬເກ ຂາທນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ເອຬເກ ທີປິໂນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຸຣາມຸຣາຕິ ຂາທນ຺ເຕ ອທ຺ທສ, ອຖຎ຺ເຎ ຕສາ ວກາ ເອຬເກ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ຕສິຕາ ຕາສປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເອຬການໍ ຠຍາ ປລາຍິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພຄຫນານິ ປວິສິຕ຺ວາ ນິລີຍິໍສຸ. ອຍໍ ໂສຬສໂມ ສຸປິໂນ.

໑. ຕຕ຺ຖ ອຘມ຺ມິການໍ ຣາຊູນໍ ອຘມ຺ມິການຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສານໍ ກາເລ ໂລເກ ວິປຣິວຕ຺ຕມາເນ ກຸສເລ ໂອສນ຺ເນ ອກຸສເລ ອຸສ຺ສນ຺ເນ ໂລກສ຺ສ ປຣິຫີນກາເລ ເທໂວ ນ ສມ຺ມາ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເມຆປາທາ ຉິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ສສ຺ສານິ ມິລາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ວສ຺ສິຕຸກາມາ ວິຍ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ເມຆາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິກາຫິ ອາຕເປ ປຕ຺ຖຏານໍ ວີຫິອາທີນໍ ເຕມນຠເຍນ ອນ຺ໂຕ ປເວສິຕກາເລ ປຸຣິເສສຸ ກຸທາລປິຏເກ ອາທາຍ ອາຬິພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ວສ຺ສນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ອຸສຠາ ວິຍ ອຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອວສ຺ສິຕ຺ວາວ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ປຐມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໒. ໂລກສ຺ສ ປຣິຫີນກາເລ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕາຍຸກກາເລ ສຕ຺ຕາ ຕິພ຺ພຣາຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສມ຺ປຕ຺ຕວຍາວ ກຸມາຣິໂຍ ປຸຣິສນ຺ຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕຸນິໂຍ ເຈວ ຄພ຺ຠິນິໂຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ຂຸທ຺ທກຣຸກ຺ຂານໍ ປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຫິ ຕາສໍ ອຸຕຸນິຠາໂວ, ຜລໍ ວິຍ ຈ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ທຸຕິຍສ຺ສ ວິປາໂກ.

໓. ມນຸສ຺ສານໍ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ມສ຺ສ ນຏ຺ຐກາເລ ສຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕູສຸ ວາ ສສ຺ສຸສສຸເຣສຸ ວາ ລຊ຺ຊໍ ອນຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສໍວິທຫນ຺ຕາວ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຫລ຺ລການໍ ທາຕຸກາມາ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອທາຕຸກາມາ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫລ຺ລກາ ອນາຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອສຍໍວສີ ທາຣເກ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສນ຺ຕິ ຕທຫຸຊາຕານໍ ວຈ຺ຉານໍ ຂີຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ມຫາຄາວິໂຍ ວິຍ. ອຍໍ ຕຕິຍສ຺ສ ວິປາໂກ.

໔. ອຘມ຺ມິກຣາຊູນໍ ກາເລ ອຘມ຺ມິກຣາຊາໂນ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປເວຓິກຸສລານໍ ກມ຺ມນິຕ຺ຖຣຓສມຕ຺ຖານໍ ມຫາມຕ຺ຕານໍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສຠາຍໍ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນປິ ປຓ຺ຑິເຕ ໂວຫາຣກຸສເລ ມຫລ຺ລເກ ອມຈ຺ເຈ ນ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ. ຕພ຺ພິປຣີຕານໍ ປນ ຕຣຸຓຕຣຸຓານໍ ຍສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາຣູເປ ເອວ ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຣາຊກມ຺ມານິ ເຈວ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕາ ເນວ ຕໍ ຍສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຣາຊກມ຺ມານິ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ, ເຕ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກມ຺ມຘຸຣໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫລ຺ລກາປິ ປຓ຺ຑິຕາ ອມຈ຺ຈາ ຍສໍ ອລຠນ຺ຕາ ກິຈ຺ຈານິ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາປິ ‘‘ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອເຕຫິ, ມຍໍ ພາຫິຣກາ ຊາຕາ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣິກາ ຕຣຸຓທາຣກາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ກມ຺ມານິ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ຫານິເຍວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຘຸຣໍ ວຫິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖານໍ ວຈ຺ຉທມ຺ມານໍ ຘຸເຣ ໂຍຊິຕກາໂລ ວິຍ, ຘຸຣວາຫານຎ຺ຈ ມຫາໂຄຓານໍ ຍຸຄປຣມ຺ປຣາຍ ອໂຍຊິຕກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ວິປາໂກ.

໕. ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລເຍວ ອຘມ຺ມິກພາລຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິເກ ໂລລມນຸສ຺ເສ ວິນິຈ຺ຉເຍ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ປາປປຸຎ຺ເຎສຸ ອນາທຣາ ພາລາ ສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ເທນ຺ຕາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ ອສ຺ໂສ ວິຍ ທ຺ວີຫິ ມຸເຂຫິ ຍວສີສໍ. ອຍໍ ປຎ຺ຈມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໖. ອຘມ຺ມິກາເຍວ ວິຊາຕິຣາຊາໂນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອາສງ຺ກາຍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອກຸລີເນ ວຑ຺ເຒສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຫາກຸລານິ ທຸຄ຺ຄຕານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ລາມກກຸລານິ ອິສ຺ສຣານິ. ເຕ ຈ ກຸລີນາ ປຸຣິສາ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ອິເມ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອກຸລີນານໍ ຘີຕໂຣ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕິ ຕາສໍ ກຸລຘີຕານໍ ອກຸລີເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສ ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ປສ຺ສາວກຣຓສທິໂສ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ວິປາໂກ.

໗. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຸຣິສໂລລາ ສຸຣາໂລລາ ອລງ຺ກາຣໂລລາ ວິສິຂາໂລລາ ອາມິສໂລລາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລາ ທຸຣາຈາຣາ. ຕາ ສາມິເກຫິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີນິ ກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ສມ຺ຠຕໍ ຘນໍ ຊາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍມານາ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ອຈ຺ຈາຍິກມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ເຄຫປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄນປິ ຉິທ຺ທຏ຺ຐາເນຫິປິ ຊາເຣ ອຸປຘາຣຍມານາ ສ຺ເວ ວປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ພີຊມ຺ປິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊການິ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຂາທມານາ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາປີຐກນິປນ຺ນກຉາຕກສິງ຺ຄາລີ ວິຍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຣຊ຺ຊຸໍ. ອຍໍ ສຕ຺ຕມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໘. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ໂລໂກ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ, ຣຏ຺ຐໍ ນິໂຣຊໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຣາຊາໂນ ທຸຄ຺ຄຕາ ກປຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂຍ ອິສ຺ສໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ກຫາປຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ທຸຄ຺ຄຕາ ສພ຺ເພ ຊນປເທ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກາຣຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ມນຸສ຺ສາ ສເກ ກມ຺ມນ຺ເຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຣາຊູນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓານິ ວປນ຺ຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ລາຍນ຺ຕາ ມທ຺ທນ຺ຕາ ປເວເສນ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉຸເຂຕ຺ຕານິ ກໂຣນ຺ຕາ ຍນ຺ຕານິ ວາເຫນ຺ຕາ ຜາຓິຕາທີນິ ປຈນ຺ຕາ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ຜລາຣາເມ ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ຜນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜຜລາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຏ຺ຐາຄາຣເມວ ປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫສຸ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ເຐ ໂອໂລເກນ຺ຕາປິ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸຈ຺ຉຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປູຣິຕກຸມ຺ຠປູຣຓສທິສເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໙. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນາມ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ລຎ຺ຊວິຕ຺ຕກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘນໂລລາ, ຣຏ຺ຐວາສິເກສຸ ເຕສໍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍໍ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ກກ຺ຂຬາ ຜຣຸສາ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ເຕ ອຸຈ຺ຉຸຄຓ຺ຐິກາ ວິຍ ມນຸສ຺ເສ ປີເຬນ຺ຕາ ນານປ຺ປກາຣໍ ພລິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຘນໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ພລິປີຬິຕາ ກິຎ຺ຈິ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຄາມນິຄມາທໂຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສ຺ສນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມຊນປໂທ ສຸຎ຺ໂຎ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຆນວາໂສ ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ມຊ຺ເຌ ອຸທກໍ ອາວິລໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ. ອຍໍ ນວມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໑໐. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຘມ຺ມິເກສຸ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາປິ ເນຄມຊານປທາປີຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ມນຸສ຺ສາ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ພລິປຏິຄ຺ຄາຫິກເທວຕາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອາກາສຏ຺ຐກເທວຕາຕິ ເອວໍ ເທວຕາປິ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຘມ຺ມິກຣາຊູນໍ ຣຊ຺ເຊ ວາຕາ ວິສມາ ຂຣາ ວາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອາກາສຏ຺ຐກວິມານານິ ກມ຺ເປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ກມ຺ປິເຕສຸ ເທວຕາ ກຸປິຕາ ເທວໍ ວສ຺ສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ວສ຺ສມາໂນປິ ສກລຣຏ຺ເຐ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ວສ຺ສມາໂນປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກສິກມ຺ມສ຺ສ ວາ ວປ຺ປກມ຺ມສ຺ສ ວາ ອຸປກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຈ ຣຏ຺ເຐ, ເອວໍ ຊນປເທປິ ຄາເມປິ ເອກຕຬາກສ຺ສເຣປິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕຬາກສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ອຸປຣິ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ຠາເຄ ສສ຺ສໍ ອຕິວສ຺ເສນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ອວສ຺ສນ຺ໂຕ ມິລາຍິສ຺ສຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ສມ຺ມາ ວສ຺ສມາໂນ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ເຊ ວຸຕ຺ຕາ ສສ຺ສາ ຕິປ຺ປກາຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເອກກຸມ຺ຠິຍາ ໂອທໂນ ວິຍ. ອຍໍ ທສມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໑໑. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ສາສເນ ປຣິຫາຍນ຺ເຕ ປຈ຺ຈຍໂລລາ ອລຊ຺ຊິກາ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຠຄວຕາ ປຈ຺ຈຍໂລລຸປ຺ປໍ ນິມ຺ມເຖຕ຺ວາ ກຖິຕຘມ຺ມເທສນໍ ຈີວຣາທິຈຕຸປຈ຺ຈຍເຫຕຸ ປເຣສໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ມຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິຣຕ຺ຖກປກ຺ເຂ ຐິຕາ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ເກວລໍ ‘‘ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ມຘຸຣສທ຺ທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຆານິ ຈີວຣານິ ທສ຺ສນ຺ຕິ’’ອິຈ຺ເຈວໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ອປເຣ ອນ຺ຕຣວີຖິຈຕຸກ຺ກຣາຊທ຺ວາຣາທີສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຫາປຓອຑ຺ຒກຫາປຓປາທມາສກຣູປາທີນິປິ ນິສ຺ສາຍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕິ ຠຄວຕາ ນິພ຺ພານຄ຺ຆນກໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ເຈວ ກຫາປຓອຑ຺ຒກຫາປຓາທິອຕ຺ຖາຍ ຈ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ປູຕິຕກ຺ເກນ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕາ ວິຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ເອກາທສມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໑໒. ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລ ໂລເກ ວິປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕເຍວ ຣາຊາໂນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອກຸລີນານຎ຺ເຎວ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ທລິທ຺ທາ. ຣາຊສມ຺ມຸເຂປິ ຣາຊທ຺ວາເຣປິ ອມຈ຺ຈສມ຺ມຸເຂປິ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນປິ ຕຸຈ຺ຉລາພຸສທິສານໍ ອກຸລີນານໍເຍວ ກຖາ ໂອສີທິຕ຺ວາ ຐິຕາ ວິຍ ນິຈ຺ຈລາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆສນ຺ນິປາເຕປິ ສງ຺ຆກມ຺ມຄຓກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ເຈວ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິເວຓາທິວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນສຸ ຈ ທຸສ຺ສີລານໍ ປາປປຸຄ຺ຄລານໍເຍວ ກຖາ ນິຍ຺ຍານິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ຕຸຈ຺ຉລາພູນໍ ສີທນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ທ຺ວາທສມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໑໓. ຕາທິເສເຍວ ກາເລ ອຘມ຺ມິກຣາຊາໂນ ອກຸລີນານໍ ຍສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸລີນາ ທຸຄ຺ຄຕາ. ເຕສຸ ນ ເກຈິ ຄາຣວໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕເຣສຸເຍວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣາຊສມ຺ມຸເຂ ວາ ອມຈ຺ຈສມ຺ມຸເຂ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສລານໍ ຆນສິລາສທິສານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ກຖາ ນ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ. ເຕສຸ ກເຖນ຺ເຕສຸ ‘‘ກິໍ ອິເມ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອິຕເຣ ປຣິຫາສເມວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສນ຺ນິປາເຕປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣສຸ ຐາເນສຸ ເນວ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ຄຣຸກາຕພ຺ເພ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ນາປິ ເນສໍ ກຖາ ປຣິໂຍຄາຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ສິລານໍ ປ຺ລວກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ເຕຣສມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໑໔. ໂລເກ ປຣິຫາຍນ຺ເຕເຍວ ມນຸສ຺ສາ ຕິພ຺ພຣາຄາທິຊາຕິກາ ກິເລສານຸວຕ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຣຸຓຕຣຸຓານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍານໍ ວເສ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຄເຫ ທາສກມ຺ມກຣາທໂຍປິ ໂຄມຫິໍສາທໂຍປິ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ຕາສໍເຍວ ອາຍຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ‘‘ອສຸກຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ວາ ປຣິຈ຺ເຉທາທິຊາຕໍ ວາ ກຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ໂຫຕຸ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫິມິນາ ພ຺ຍາປາເຣນ, ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ຆເຣ ສນ຺ຕໍ ວາ ອສນ຺ຕໍ ວາ ຊານິຕຸກາໂມ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທາສເຈຏກໍ ວິຍ ວເສ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓມຓ຺ຑູກໂປຕິການໍ ອາສີວິເສ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ຄິລນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ຈຸທ຺ທສມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໑໕. ທຸພ຺ພລຣາຊກາເລ ຣາຊາໂນ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປາທີສຸ ອກຸສລາ ຍຸທ຺ເຘສຸ ອວິສາຣທາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊາຘິປຈ຺ຈໍ ອາສງ຺ກມານາ ສມານຊາຕິການໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາທມູລິກນ຺ຫາປກກປ຺ປກາທີນໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຊາຕິໂຄຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຣາຊກຸເລ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠມານາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐາເນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕຫີເນ ອກຸລີເນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍເສຫິ ກາກສ຺ສ ປຣິວາຣິຕກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ປນ຺ນຣສມສ຺ສ ວິປາໂກ.

໑໖. ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລເຍວ ຈ ອກຸລີນາວ ຣາຊວລ຺ລຠາ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸລີນາ ອປ຺ປຎ຺ຎາຕາ ທຸຄ຺ຄຕາ. ເຕ ຣາຊວລ຺ລຠາ ຣາຊານໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານາທີສຸ ພລວນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລານໍ ປເວຓິອາຄຕານິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອາທີນິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕການິ ເອຕານີ’’ຕິ ອຠິຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ‘‘ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານາທີສຸ ວິວທນ຺ເຕ ເວຕ຺ຕລຕາທີຫິ ປຫາຣາເປຕ຺ວາ ຄີວາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປກຑ຺ຒາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາຖ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິວທຖ, ອິທານິ ໂວ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທາທີນິ ກາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ຠເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕການິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖູນິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ຕານິ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫານິ ປວິສິຕ຺ວາ ຠີຕາ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ປາປຠິກ຺ຂູປິ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ຍຖາຣຸຈິ ວິເຫເຐສ຺ສນ຺ຕິ, ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິສຣຓໍ ອລຠມານາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຫນຏ຺ຐາເນສຸ ນິລີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຫີນຊຈ຺ເຈຫິ ເຈວ ປາປຠິກ຺ຂູຫິ ຈ ອຸປທ຺ທຸຕານໍ ຊາຕິມນ຺ຕກຸລປຸຕ຺ຕານຎ຺ເຈວ ເປສລຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເອຬການໍ ຠເຍນ ຕສວການໍ ປລາຍນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ໂສຬສມສ຺ສ ວິປາໂກ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູເຕ ໂສຬສ ສຸປິເນ ປສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂກສລຣາຊາ ວິຍ ໂສຬສ ສຸປິເນ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖນິມິຕ຺ຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມານຸຠາເວນ ປສ຺ສຕິ, ໂກສລຣາຊາ ວິຍ ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖນິມິຕ຺ຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປນ ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓກມ຺ມານຸຠາເວນ ປສ຺ສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຸທ຺ຘາ ຫິ ເທວຕາຕິ ນາຄມຫາວິຫາເຣ ມຫາເຖຣສ຺ສ ກຸທ຺ຘາ ເທວຕາ ວິຍ. ໂຣຫເຓ ກິຣ ນາຄມຫາວິຫາເຣ ມຫາເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາວ ເອກໍ ນາຄຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາເປສິ. ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ເຖຣສ຺ສ ກຸທ຺ຘາ ປຐມເມວ ນໍ ສຈ຺ຈສຸປິເນນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ອິໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຣາຊາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸປິເນ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ກຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣາໂຊໂຣຘານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາ ‘ເອວໍ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ທິວເສ ຄຓາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເທ ຉິນ຺ທາເປສິ. ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈເມວ ໂຫຕີຕິ ຜລສ຺ສ ສຈ຺ຈຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ທສ຺ສນໍ ປນ ວິປລ຺ລຕ຺ຖເມວ. ເຕເນວ ປຫີນວິປລ຺ລາສາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູຕມ຺ປິ ສຸປິນໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ ວາ ກາຣເຓຫິ ກທາຈິ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍສຄ຺ຄເຠທໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອເສກ຺ຂາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓານໍ ວິປລ຺ລາໂສ ເອວ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕນ຺ຕິ ສຸປິນກາເລ ປວຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ. ອີທິສານີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພປຣິກປ຺ປິຕຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານິ ເຈວ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈ. ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນາຕິ ປກຕິຈິຕ຺ເຕນ. ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ກຸສລາກຸສລສງ຺ຂາເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ໂຕ. ອາວຊ຺ຊນຕທາຣມ຺ມຓກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ຍາວ ຕທາຣມ຺ມຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕວາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸປິເນເນວ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ເມ, ສຸຕໍ ວິຍ ເມຕິ ກຖນກາເລ ປນ ອພ຺ຍາກໂຕເຍວ ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ວທນ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ທຸຕິຍໂມຆວາເຣ ວິຍ ມໂນທ຺ວາເຣປິ ອາວຊ຺ຊນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕີຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ເມ, ສຸຕໍ ວິຍ ເມ’’ຕິ ກປ຺ປນາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຸປິນນ຺ເຕປິ ຕທາຣມ຺ມຓວຈນໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ວາ ອຕີຕວເສນ ວາ ສຠາວຘມ຺ມາປິ ສຸປິນນ຺ເຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິປິ ສຸປິນນ຺ເຕ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຣູປາທິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ສຸປິນນ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐິຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກປ຺ປວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຣຊກາຍສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນາ ອສຸປ຺ປສນ຺ນວຏ຺ຏິນິສ຺ສິຕທີປປ຺ປຠາ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸພ຺ພລຫທຍວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສຸປິນນ຺ຕເຈຕນາຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຸປິນນ຺ເຕ ເຈຕນາ. ສຸປິນຎ຺ຫິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໂນທ຺ວາຣິເກເນວ ຊວເນນ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ. ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຈ ມໂນທ຺ວາຣິເກເນວ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ. ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ມຫາວຏ຺ຏິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ທີເປ ຈກ຺ຂຸສມີປໍ ອຸປນີເຕ ປຐມໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ ນ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກເມວ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ອຖ ຊວນໍ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ທຸຕິຍວາເຣ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຊວນປຣິໂຍສານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ມໂນທ຺ວາຣິກອາວຊ຺ຊເນນ ຠວງ຺ເຄ ອາວຏ຺ຏິເຕ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ຊວຕິ, ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາໂລໂກ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຕຖາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓສມີເປ ຕູຣິເຍສຸ ປຄ຺ຄຫິເຕສຸ ຆານສມີເປ ສຸຄນ຺ເຘສຸ ວາ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘສຸ ວາ ປຸປ຺ເຜສຸ ອຸປນີເຕສຸ ມຸເຂ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ວາ ຜາຓິເຕ ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປາຓິນາ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ ປຐມໍ ໂສຕທ຺ວາຣິກາທີນິ ອາວຊ຺ຊນານິ ຠວງ຺ຄໍ ນ ອາວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກເມວ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ອຖ ຊວນໍ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ທຸຕິຍວາເຣ ໂສຕທ຺ວາຣິກາທີນິ ອາວຊ຺ຊນານິ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ຕໂຕ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຊວນປຣິໂຍສານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ມໂນທ຺ວາຣິກອາວຊ຺ຊເນນ ຠວງ຺ເຄ ອາວຏ຺ຏິເຕ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ຊວຕິ, ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສທ຺ໂທ, ສງ຺ຂສທ຺ໂທ ເຠຣິສທ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ‘‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຄນ຺ໂຘ, ມູລຄນ຺ໂຘ ສາຣຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ວາ ‘‘ກິໍ ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ສປ຺ປິ ຜາຓິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ເກນມ຺ຫິ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫໂຏ, ອຕິຖທ຺ໂຘ ເມ ປຫາໂຣ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວເນເນວ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ. ສຸປິນມ຺ປິ ເຕເນວ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ.

ອສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ. ນນຸ ຈ ອຍຸຕ຺ໂຕຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ນ ຫິ ອາປຕ຺ຕິນິກາຍສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ສງ຺ໂຆ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ອິມໍ ໂຈທນໍ ມນສິ ສນ຺ນິຘາຍ ຍຖາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ອິຈ຺ຉິໂຕ ສງ຺ໂຆ ອາປຕ຺ຕິຍາວ ອິຈ຺ຉິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ, ອນາປຕ຺ຕິກຠາວູປຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈນກາຣຓນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ເອວໍ ວຈເນ ກາຣຓໍ. ສມຸທາເຍ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ນິກາຍ-ສທ຺ໂທ ຕເທກເທເສ ປວຕ຺ຕມາໂນປິ ຕາຍ ເອວ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ຣຸຬີສທ຺ເທນາຕິ. ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕິປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕຍຸຕ຺ເຕ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວິສເຍ ສມ຺ມຸຕິຍາ ຈິຣກາລຕາວເສນ ນິມິຕ຺ຕວິຣເຫປິ ປວຕ຺ຕນິຣຸຬ຺ໂຫ ຣຸຬ຺ຫີ ນາມ. ຍຖາ ມຫິຍໍ ເສຕີຕິ ມຫິໍໂສ, ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຄຕິ, ເອວໍ ນິກາຍ-ສທ຺ທສ຺ສປິ ຣຸຬ຺ຫິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ວິສິຏ຺ເຐ ສຕິປິ ສາມຎ຺ຎາ ວິຍ ສມຸທາເຍ ປວຕ຺ຕໂວຫາໂຣ ອວຍເວປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ອວຍເວ ສມູຫໂວຫາເຣນ ວາຕິ. ນວມສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ວີມໍສາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ.

໒໓໘-໒໓໙. ໂລມາ ເອເຕສໍ ສນ຺ຕີຕິ ໂລມສາ, ພຫຸໂລມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອໂຣໂຄ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ຣາຄປຣິຬາຫວູປສມໂຕ ນິໂຣໂຄ ຠວິສ຺ສາມິ. ໂມຈເນນາຕິ ໂມຈນຕ຺ຖາຍ ອຸປກ຺ກມກຣເຓນ. ອຸປກ຺ກມກຣຓຎ຺ເຫຕ຺ຖ ໂມຈນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ໂມເຈຕິ ເອເຕນາຕິ ກຕ຺ວາ. ພີຊໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ໂຈຬຄ຺ຄຫຓາທິກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໔໐. ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິສຫສ຺ສານີຕິ ຂຓ຺ຑຈກ຺ກາທິເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ຂຓ຺ຑຈກ຺ກາທິເຠເທນປິ ອາປຕ຺ຕິຄຓນາ ກາຕພ຺ພາ. ມິສ຺ສກຈກ຺ກນ຺ຕິ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒນກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນີລຎ຺ຈ ປີຕກຎ຺ຈາຕິອາທິນາ ເອກກ຺ຂເຓ ອເນກວຓ຺ຓານໍ ໂມຈນາຘິປ຺ປາຍວຈນໍ ຍຖາຘິປ຺ປາເຍນ ໂມຈນໍ ຠວຕຸ ວາ ມາ ວາ, ອິມິນາປິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂມເຈນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ນີລາທີນໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ມຸຕ຺ຕິ ສມ຺ຠວຕິ. ອຎ຺ຎໍ ວທຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສໍ ອຸຊຸໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຸນ ປຸຏ຺ໂຐ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕິ.

ໂມຈນສ຺ສາໂທຕິ ໂມຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ຕອສ຺ສາໂທ. ເຕເນວ ‘‘ໂມເຈຕຸໍ ອສ຺ສາໂທ ໂມຈນສ຺ສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຄຫສ຺ສິຕເປມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຄຫ-ສທ຺ເທນ ເຄເຫ ຐິຕາ ມາຕຸຠຄິນີອາທໂຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຎາຕກາ ຄຫິຕາ. ເຕສຸ ມາຕຸເປມາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສິເນໂຫ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ເຄຫສ຺ສິຕເປມນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອສ຺ສາທສີເສນາຕິ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຸຂເວທນາມຸເຂນ. ເອເກນ ປເທນາຕິ ເຄຫສ຺ສິຕເປມ-ປເທນ.

ຕເຖວາຕິ ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາຍ ເອວ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂມຈນສ຺ສາທວເສນ ກຕປ຺ປໂຍຄໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາວ ສຍິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສເຈ ປນ…ເປ… ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສ ປໂຍຄສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາຕິ ໂຘວນຕ຺ຖາຍ. ອໂນກາສນ຺ຕິ ອງ຺ຄຊາຕປ຺ປເທສໍ.

໒໖໓-໒໖໔. ເຄຫສ຺ສິຕກາມວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ. ວຕ຺ຖິໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ ອຄ຺ເຄ ປສ຺ສາວນິຄ຺ຄມນຏ຺ຐາເນ ຈມ຺ມໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມາຠາວໂຕ ‘‘ໂມຈນສ຺ສາທາຘິປ຺ປາຍສ຺ສປິ ມຸຕ຺ເຕ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໖໕. ‘‘ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ສາມເຓຣາຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ເຎນ ກໂຕປິ ປໂຍໂຄ ອຕ຺ຕນາວ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທິ ປນ ອນາຓຕ຺ໂຕ ສຍເມວ ກໂຣຕິ, ອງ຺ຄປາຣິປູຣິຍາ ອຠາວໂຕ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕສາມເຓຣວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອສຸຈິມ຺ຫິ ມຸຕ຺ເຕປິ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ມຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ.

໒໖໖. ກາຍຕ຺ຖມ຺ຠນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຈລນວເສນ ຍຖາ ອງ຺ຄຊາເຕປິ ອຸປກ຺ກໂມ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາປິ ວິຊມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ປຈ຺ຉໂຕ ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ກຏິຍໍ ອູຣຸປ຺ປເທໂສປິ ຄຫິໂຕເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸໂຠສຸປິ ປສ຺ເສສຸ ຐຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ‘‘ອງ຺ຄຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄວ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸມ຺ມີລນນິມີລນວເສນ ປນ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ອຸມ຺ມີລນນິມີລນປ຺ປໂຍຄວສເອນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ນິມີເລຕ຺ວາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ເອກເມວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກ຺ຂີນິ ອວິປ຺ຜນ຺ເທຕ຺ວາ ອຠິມຸຂໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ນິມິຕ຺ໂຕໂລກເນປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ທາຣຸຘີຕລິກເລປຈິຕ຺ຕານໍ ອງ຺ຄຊາຕຸປນິຊ຺ຌາເນປິ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໒໖໗. ປຸປ຺ຜາວລີຕິ ກີຬາວິເສສສ຺ສາຘິວຈນໍ. ຕໍ ກີຬນ຺ຕາ ນທີອາທີສຸ ຉິນ຺ນຕຏໍ ອຸທເກນ ຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠ ປາເທ ປສາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ປປຕນ຺ຕິ. ‘‘ປຸປ຺ຜາວລິຍ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ປເວເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວິກມ຺ມກຕ຺ຕາ ວາລິກໍ ອງ຺ຄຊາຕນ຺ຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ວາລິກນ຺ຕິ ວາລິກາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາ, ອຸປກ຺ກໂມ, ມຸຈ຺ຈນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໖໙. ທຸຕິເຍ ເຍສຸ ວິວເຏສຸ ອນ຺ຘກາໂຣ ໂຫຕິ, ຕານິ ວິວຣນ຺ໂຕຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ເອວມກາສິ. ເຕນ ກຕສ຺ສປິ ວິປ຺ປກາຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ກຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິປ຺ປກາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຬາຣຕ຺ຕຕາຕິ ອຸຬາຣຈິຕ຺ຕຕາ, ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໗໐. ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິ ອິທໍ ກມ຺ມສາຘນໍ ກຕ຺ຕຸສາຘນໍ ວາ ໂຫຕີຕິ ຕທຸຠຍວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍກ຺ຂາທີຫິ ວິຍ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອສມເປກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ຍຖາສຠາວໍ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ຍຖາ ເຕ ຣຕິຊນກາ ຣູປາທໂຍ ວິສຍາ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂາສຸຠານຕ຺ຕາກາເຣນ ອວຕ຺ຖິຕາ, ຕຖາ ອປສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໗໑. ສຎ຺ຎມເວລນ຺ຕິ ສີລມຣິຍາທໍ. ອາຈາໂຣຕິ ອາຈຣຓໍ ຫຕ຺ຖຄຫຓາທິກິຣິຍາ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທສ຺ສ.

໒໗໓. ເອເຕສໍ ປທານໍ ວເສນາຕິ ອາມສນາທິປທານໍ ວເສນ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ…ເປ… ສຎ຺ໂຈເປຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ກາຍໍ ວາ ຕິຣິຍໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈາເຣຕິ. ‘‘ກາຍໂຕ ອໂມເຈຕ຺ວາວາຕິ ວຈນໂຕ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖສາຏກູປຣິ ໂອມສນ຺ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ສາຏກໂຕ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຊງ຺ຆໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາຍໍ ໂອມສນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ທ຺ວາທສສຸປິ ອາມສນາທິປ຺ປໂຍເຄສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ປໂຍເຄ ກາຍໂຕ ອໂມຈິເຕ ເອເກກາວ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມູລຄ຺ຄຫຓເມວ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ກາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຫຕ຺ເຖນ ກາຍປຣາມສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເກນ ປນ ຫຕ຺ເຖນ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກາຍໍ ປຣາມສໂຕ ປໂຍຄຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນ ເກວລໍ ວຕ຺ຖຸວເສເນວ, ອປິຈ ສຎ຺ຎາວເສນປີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ຈ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສມສາຣາໂຄຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ເອກສທິສຣາໂຄ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ຣຊ຺ຊຸວຕ຺ຖາທີຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຫເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ປຸນ ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ສມສາຣາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນນ຺ຕຣນເຍເນວາຕິ ກາຍປຏິພທ຺ຘອາມສນນເຍນ. ເວຓິຄ຺ຄຫເຓນ ໂລມານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ໂລມານໍ ຜຸສເນປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸກາໂມ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນເກນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐນິທ຺ເທເສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຍສໍສຄ຺ຄນິທ຺ເທເສ. ເຕນາຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ. ສຎ຺ຎາຍ ວິຣາຄິຕມ຺ຫີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ວິຣທ຺ຘາຍ. ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ‘‘ວິຣາຄິຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕີຕິປິ ເກຈິ. ສາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ສາຣຕ຺ຕໍ. ວິຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄຣຫິຕໍ ມາຕຸຠຄິນີອາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ‘‘ວິຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຣຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ມາຕຸເປມາທິວເສນ ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສເມຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ ສເມຕີຕິ ເຈ? ຍທິ ຫິ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາ ວິຣາຄິຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ກາຍປຏິພທ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຈ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ ຈາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາ ວິຣາຄິຕາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ກາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕວາໂທ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສຕິປິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາຍ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓສມເຍ ‘ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘ອິຕ຺ຖິໍ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ວຕ຺ຖຸສຎ຺ຎານໍ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ກິໍ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖາທິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖິຍາ ຣາເຄນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທາຫຸ ວຕ຺ຖາທີສຸ ຣາເຄນາ’’ຕິ. ຍທິ ‘‘ວຕ຺ຖາທີສຸ ຣາເຄນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ ອຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຐິຕໍ ວຕ຺ຖາທິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ອິຕ຺ຖີ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາ ສາຣຕ຺ຕຠາໂວ ຄຫຓຎ຺ຈາຕິ ອງ຺ຄປາຣິປູຣິສພ຺ຠາວໂຕ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາໂທວ ຍຸຕ຺ຕວາໂທ. ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉເຍຫິ ຈ ສເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ສຎ຺ຎາວິຣາເຄນ ວິຣາຄິຕໍ ນາມ ສິຍາ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ພາຫາຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎິສ຺ສ ‘‘ມຊ຺ຌຄຕິຕ຺ຖິໂຍ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ເອວຣູປາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ມຊ຺ຌຄຕານໍ ວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ນ ສິຍາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາວິຣາເຄນ ວິຣາຄິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘເຍວາຕິ. ນີເລນ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວໂຕ ກາຬິຕ຺ຖີ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໗໙. ເສວນາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຜສ຺ສສຸຂເສວນາຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ກາເຍນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ກາຍປຏິພທ຺ຘາມສນວາເຣປິ ຜສ຺ສໍ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍປຏິພທ຺ຘາມສເນປິ ກາຍສມ຺ພນ຺ຘສຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວາເຣ. ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄ ສຕິປິ ປຈ຺ຉາ ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

໒໘໑. ປາຣິປນ຺ຖິກາຕິ ວິລຸມ຺ປນິກາ, ອນ຺ຕຣາຍິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນທີໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານໍ ມາຕຣນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎາສຸປິ ປນ ອິຕ຺ຖີສຸ ກາຣຸຎ຺ຎາຘິປ຺ປາເຍນ ມາຕຣິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ມາຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາສໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕາປິ ອຕ຺ຖິ. ຕິຓຓ຺ຑຸປກນ຺ຕິ ຫິຣີເວຣາທິມູເລຫິ ກຕຈຸມ຺ພຏກໍ. ຕາລປຓ຺ຓມຸທ຺ທິກນ຺ຕິ ຕາລປຓ຺ເຓຫິ ກຕອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ. ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສນປາຣຸປນຠາວໂຕ ອປເນຕ຺ວາ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ອປນາເມຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ປາທມູເລ ຐເປຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓວິຕານາທິອຕ຺ຖມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ປູຊາທິອຕ຺ຖໍ ຕາວກາລິກມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐາເນນ ກຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີນມ຺ປິ ອນາມາສຠາວໂຕ ຕາທິສໍ ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐາເນນ ກຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຣູປມ຺ປິ ອນາມາສນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ປຏິມາຣູປໍ ອາມສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ. ອິຕ຺ຖິຣູປານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ວຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓຎ຺ຈ ຠິຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ເຖນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ເກນຈິເທວ ທຓ຺ຑາທິນາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນາມາສມ຺ປິ ຫຕ຺ເຖນ ອປຣາມສິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑາທິນາ ເກນຈິ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປໍສຸກູລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ມາຕຸຄາມສຣີເຣປິ ສຕ຺ຖາທີຫິ ວຓໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ຄຫິຕມຓ຺ຑູກສປ຺ປິນິໍ ທຓ຺ຑາທີຫິ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ມຓ຺ຑູກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ມຄ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ມຄ຺ເຄ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ເອວໍ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກີຬນ຺ເຕນາຕິ ອິທໍ ຄິຫິສນ຺ຕກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂຸສນ຺ຕກໍ ປນ ເຍນ ເກນຈິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອນາມສິຕພ຺ພເມວ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓຠາວໂຕ. ຕາລປນສາທີນີຕິ ເຈຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນາຬິເກຣລພຸຊຕິປຸສອລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑປຸສ຺ສຜລເອຬາລຸກຜລານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕຜລານໍເຍວ ເຈຕ຺ຖ ກີຬາຘິປ຺ປາເຍນ ອາມສນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາສາຓສກ຺ຂຣາທີນິ ກີຬາຘິປ຺ປາເຍນປິ ອາມສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ມຸຕ຺ຕາຕິ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠຊາທິກາ ອຏ຺ຐວິຘາ ມຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠໍ, ວຣາຫທາຐໍ, ຠຸຊງ຺ຄສີສໍ, ວລາຫກໍ, ເວຬຸ, ມຈ຺ຉສິໂຣ, ສງ຺ໂຂ, ສິປ຺ປີຕິ ອຏ຺ຐ ມຸຕ຺ຕາໂຍນິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠຊາ ປີຕວຓ຺ຓາ ປຠາວິຫີນາ. ວຣາຫທາຐຊາ ວຣາຫທາຐວຓ຺ຓາວ. ຠຸຊງ຺ຄສີສຊາ ນີລາທິວຓ຺ຓາ ສຸວິສຸທ຺ຘາ ວຏ຺ຏລາ. ວລາຫກຊາ ອາຠາສູຣາ ທຸພ຺ພິຠາຄຣູປາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິທ຺ຘມນ຺ຕິໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເທວູປໂຠຄາ ເອວ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເວຬຸຊາ ກຣກຜລສມານວຓ຺ຓາ ນ ອາຠາສູຣາ, ເຕ ຈ ເວຬູ ອມນຸສ຺ສໂຄຈເຣ ເອວ ປເທເສ ຊາຍນ຺ຕິ. ມຈ຺ຉສິຣຊາ ປາຐີນປິຏ຺ຐິສມອານວຓ຺ຓາ ວຏ຺ຏລາ ລຆໂວ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປຠາວິຫີນາ ຈ, ເຕ ຈ ມຈ຺ຉາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌເຍວ ຊາຍນ຺ຕິ. ສງ຺ຂຊາ ສງ຺ຂອຸທຣຈ຺ຉວິວຓ຺ຓາ ໂກລຜລປ຺ປມາຓາປິ ໂຫນ຺ຕິ ປຠາວິຫີນາວ. ສິປ຺ປິຊາ ປຠາວິເສສຍຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ນານາສຓ຺ຐານາ. ເອວໍ ຊາຕິໂຕ ອຏ຺ຐວິຘາສຸ ມຸຕ຺ຕາສຸ ຍາ ມຈ຺ຉສງ຺ຂສິປ຺ປິຊາ, ຕາ ສາມຸທ຺ທິກາ. ຠຸຊງ຺ຄຊາປິ ກາຈິ ສາມຸທ຺ທິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕຣາ ອສາມຸທ຺ທິກາ. ຍສ຺ມາ ພຫຸລໍ ສາມຸທ຺ທິກາວ ມຸຕ຺ຕາ ໂລເກ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ສປ຺ປິຊາວ, ອິຕຣາ ກທາຈິ ກາຈິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ ‘‘ມຸຕ຺ຕາຕິ ສາມຸທ຺ທິກາ ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຓີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ເວຬຸຣິຍາທິເກ ເສໂສ ໂຊຕິຣສາທິເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ມຓິ. ເວຬຸຣິໂຍຕິ ວໍສວຓ຺ຓມຓິ. ສງ຺ໂຂຕິ ສາມຸທ຺ທິກສງ຺ໂຂ. ສິລາຕິ ກາຬສິລາປຓ຺ຑຸສິລາເສຕສິລາທິເຠທາ ສພ຺ພາປິ ສິລາ. ຣຊຕນ຺ຕິ ກຫາປຓາທິກໍ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ຣຕນສມ຺ມຕໍ. ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ. ໂລຫິຕງ຺ໂກຕິ ຣຕ຺ຕມຓິ. ມສາຣຄລ຺ລນ຺ຕິ ກພຣມຓິ. ຠຓ຺ຑມູລຕ຺ຖາຍາຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣາທິຠຓ຺ຑມູລຕ຺ຖາຍ. ກຸຏ຺ຐໂຣຄສ຺ສາຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕາຍ ວູປສເມຕພ຺ພສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ໂຣຄສ຺ສຕ຺ຖາຍປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ‘‘ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐາເຍວ ມຸຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາກຣມຸຕ຺ໂຕຕິ ອາກຣໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕ. ‘‘ຠຓ຺ຑມູລຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ອາມສິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈິຕ຺ວາ ກໂຕຕິ ກາຈກາເຣຫິ ປຈິຕ຺ວາ ກໂຕ.

ໂຘຕວິທ຺ໂຘ ຈ ຣຕນມິສ຺ໂສຕິ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ກຎ຺ຈນລຕາທິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຕ ຣຕນຂຈິໂຕ ໂຘຕວິທ຺ໂຘ ອນາມາໂສ. ໂຘຕວິທ຺ໂຘ ຈ ຣຕນມິສ຺ໂສ ຈາຕິ ວິສຸໍ ວາ ປທໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ປານີຍສງ຺ໂຂຕິ ອິມິນາ ຈ ສງ຺ເຂນ ກຕປານີຍຠາຊນປິຘານາທິສມຓປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ອາມສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເສສນ຺ຕິ ຣຕນມິສ຺ສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ. ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓໍເຍວ ຣຕນສມ຺ມິສ຺ສໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓາວາ’’ຕິ, ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓາ ຣຕນມິສ຺ສາວ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສາຕິ ຣຕນສມ຺ມິສ຺ສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓາ ນີລສິລາ.

ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຘາຕຸປາສາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍນ຺ຕິ ຘາຕຸກຣຓ຺ຑກໍ. ປຏິກ຺ຂິປີຕິ ‘‘ຘາຕຸຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເປສິຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ສຸວຓ຺ຓພຸພ຺ພຸຬກນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກໍ. ‘‘ເກຬາປຍິຕຸນ຺ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈາຣນ຺ເຕຫິ ອາມສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຈວຣເມວ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເຈຕິຍໂຄປກາ ວາ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕຸ ອຎ຺ເຎ ວາ, ຫຕ຺ເຖນປິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ກຈວຣໍ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມລມ຺ປິ ປມຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ອາຣກູຏໂລຫນ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິມໂລຫໍ. ຕີຓິ ຫິ ກິຕ຺ຕິມໂລຫານິ ກໍສໂລຫໍ, ວຏ຺ຏໂລຫໍ, ອາຣກູຏນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິປຸຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ກໍສໂລຫໍ, ສີສຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ວຏ຺ຏໂລຫໍ, ປກຕິຣສຕມ຺ເພ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ອາຣກູຏໍ. ເຕເນວ ຕໍກຣເຓນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ກິຕ຺ຕິມໂລຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຊາຕຣູປຄຕິກເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຣກູຏໍ ສຸວຓ຺ຓສທິສເມວ ອາມສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາຣກູຏໍ ອນາມສິຕພ຺ພໂຕ ຊາຕຣູປຄຕິກເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ປິ ຊາຕຣູປໍ ວິຍ ອາມສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ຈ ອຕ຺ໂຖ ຄຓ຺ຐິປທກາເຣຫິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເສນາສນປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາມິການໍ ເປເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ສາມິການໍ ສາສນໍ ເປເສຕພ຺ພໍ. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ເຍນ ເກນຈິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເຠຣິສງ຺ຆາໂຏຕິ ສງ຺ຆຏິຕຈມ຺ມເຠຣີ. ວີຓາສງ຺ຆາໂຏຕິ ສງ຺ຆຏິຕຈມ຺ມວີຓາ. ຈມ຺ມວິນທ຺ຘານໍ ເຠຣິວີຓານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຸຈ຺ຉໂປກ຺ຂຣນ຺ຕິ ອວິນທ຺ຘຈມ຺ມໍ ເຠຣິໂປກ຺ຂຣໍ ວີຓາໂປກ຺ຂຣຎ຺ຈ. ອາໂຣປິຕຈມ຺ມນ຺ຕິ ເຠຣິອາທີນໍ ວິນທ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອາໂຣປິຕຈມ຺ມໍ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຐປິຕຈມ຺ມຎ຺ຈ. ໂອນຫິຕຸໍ ວາຕິ ເຠຣິໂປກ຺ຂຣາທີນິ ຈມ຺ມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ. ໂອນຫາເປຕຸໍ ວາຕິ ຕເຖວ ອຎ຺ເຎຫິ ວິນນ຺ຘາເປຕຸໍ. ປາຣາຊິກປ຺ປໂຫນກກາເລຕິ ອກຸຖິຕກາເລ.

໒໘໒. ສງ຺ກມາທິ ຠູມິຄຕິກຕ຺ຕາ ນ ກາຍປຏິພທ຺ຘຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກປທິກສງ຺ກໂມຕິ ຂຸທ຺ທກເສຕຸ. ສກຏມຄ຺ຄສງ຺ກໂມຕິ ສກຏມຄ຺ຄຠູໂຕ ມຫາເສຕຸ. ຐານາ ຈາເລຕຸນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊຸໍ ຐານາ ຈາເລຕຸໍ. ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພາຕິ ອປເນຕພ຺ພາ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ວາຍາໂມ, ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິສມາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໘໓. ຕຕິເຍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ຉິນ຺ນໂອຕ຺ຕປ຺ປາ ‘‘ຉິນ຺ນິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຉິນ຺ນິກາຕິ ຉິນ຺ນໂອຕປ຺ປາ’’ຕິ.

໒໘໕. ຍຖາ ຍຸວາ ຍຸວຕິນ຺ຕິ ເອເຕນ ໂອຠາສເນ ນິຣາສງ຺ກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເມຖຸນຸປສຎ຺ຫິຕາຫີຕິ ອິທໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕລກ຺ຂຓທສ຺ສນໍ. ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນາຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ສຸຠລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຕາວ ສີສໍ ເອຕີຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາສີ’’ຕິອາທິນາ ວຓ຺ຓຠຓນໍ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິຊນກໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ວຓ຺ຓຠຓນຎ຺ຫິ ເຍນາກາເຣນ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕິ, ເຕນາກາເຣນ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາສີຕິອາທິກໍ ປນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາຄວເສນ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອກາທສຫິ ປເທຫິ ອຆຏິເຕ ສີສໍ ນ ເອຕີຕິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາສີ’’ຕິອາທີຫິ ເອກາທສຫິ ປເທຫິ ອຆຏິເຕ ອວຓ຺ຓຠຓນໍ ສີສໍ ນ ເອຕິ, ອວຓ຺ຓຠຓນໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຆຏິເຕປີຕິ ເອກາທສຫິ ປເທຫິ ອວຓ຺ຓຠຓເນ ຆຏິເຕປິ. ອິເມຫິ ຕີຫິ ຆຏິເຕເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ‘‘ສິຂຣຓີ’’ຕິອາທີຫິ ຕີຫິເຍວ ປເທຫິ ອວຓ຺ຓຠຓເນ ຆຏິເຕເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຍຕວຈນຕ຺ຕາ ອຈ຺ໂຈຬາຣິກຕ຺ຕາ ຈ. ອນິມິຕ຺ຕາສີຕິອາທີຫິ ປນ ອຏ຺ຐຫິ ປເທຫິ ຆຏິເຕ ເກວລໍ ອວຓ຺ຓຠຓນເມວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖູນີຕິ ເກຈິ. ອກ຺ໂກສນມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູນີຕິ ອປເຣ. ປຣິພ຺ພາຊິກາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມເວຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ທິສ຺ສຕິ. ກຸຎ຺ຈິກປຓາລິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸຎ຺ຈິກາຉິທ຺ທມຕ຺ຕໍ.

໒໘໖-໒໘໗. ຄຣຸກາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຫສນ຺ໂຕ ຫສນ຺ໂຕຕິ ສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຫສນ຺ໂຕປິ ວາຈສ຺ສາທຣາເຄນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ.

໒໘໘. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິວິຊານນເຫຕຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ປນ ອເຂຕ຺ຕປທຕ຺ຕາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ປຣິພ຺ພາຊິກາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຏິວິຊານນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວກ຺ຂຕິ.

໒໘໙. ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍາຫາຕິ ‘‘ວາປິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ພີຊນິກ຺ເຂປວຈນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສໍສີທຕີຕິ ວຫຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຖ ວາ ສໍສີທຕີຕິ ສໍສີທິສ຺ສຕິ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ໂອຠາສນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໙໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈີວຣນ຺ຕິ ນິວາສນາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈີວຣໍ. ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ໂຍ ໂກຈິ ອາຫາໂຣ. ໂສ ຫິ ປິຓ຺ໂຑລ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ເຕ ປຕນໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂານໍ ປິຓ຺ຑານໍ ປາໂຕ ສນ຺ນິປາໂຕຕິ ວາ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສນາສນນ຺ຕິ ສຍນຎ຺ຈ ອາສນຎ຺ຈ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ວິຫາຣາທິເກ ເສຕິ ນິປຊ຺ຊຕິ ອາສຕິ ນິສີທຕິ, ຕໍ ເສນາສນໍ. ປຕິ ເອຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຕິກຣຓຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ໂຣຄສ຺ສ ປຕິອຍນຏ຺ເຐນ ວາ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຈ຺ຈນີກຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວູປສມນຕ຺ເຖນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘາຕຸກ຺ໂຂຠລກ຺ຂຓສ຺ສ ຫິ ຕໍເຫຕຸກທຸກ຺ຂເວທນາລກ຺ຂຓສ຺ສ ວາ ໂຣຄສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາໂວ ປຕິອຍນຏ຺ໂຐ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ສປ຺ປິອາທີສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ. ສປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ຫິຕສ຺ສ ວິກາຣວູປສເມນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠິສກ຺ກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເຕນ ວິຘາຕພ຺ພໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫີຕິ ນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຓເກຫິ. ອາວາຏປຣິກ຺ເຂໂປ ປຣິຂາ ອຸທ຺ທາໂປ ປາກາໂຣ ເອສິກາ ປລິໂຆ ປາກາຣມຕ຺ຖກມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ສຕ຺ຕ ນຄຣປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສຕປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘສີລາລງ຺ກາໂຣ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ອິຘ ‘‘ຣໂຖ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສ ຈ ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ອລງ຺ກາຣຏ຺ເຐນ ‘‘ປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຈກ຺ກວີຣິໂຍຕິ ວີຣິຍຈກ຺ໂກ. ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິກາຣຓານິ. ສມຸທາເນຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ມາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ອາເນຕພ຺ພາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ. ປຣິວາໂຣປິ ໂຫຕິ ອນ຺ຕຣາຍານໍ ປຣິໂຕ ວາຣຓໂຕ, ເຕນາຫ – ‘‘ຊີວິຕ…ເປ… ຣກ຺ຂຓໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວິວຣໍ, ໂອກາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣກ຺ຂຓໂຕຕິ ເວຣິການໍ ອນ຺ຕຣໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມີນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕເສວກາ ວິຍ ຣກ຺ຂຓໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ຊີວິຕສ຺ສ. ກາຣຓຠາວໂຕຕິ ຈິຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາວໂຕ. ຣສາຍນຠູຕຎ຺ຫິ ເຠສຊ຺ຊໍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ເຕຕິເຍວ.

໒໙໑. ອຸປຈາເຣຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາທິເສ. ກາໂມ ເຈວ ເຫຕຸ ຈ ປາຣິຈຣິຍາ ຈ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິອາທີສຸ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕກາມ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ, ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຖາ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ປຐເມ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ກາໂມ ຈ ເຫຕຸ ຈ ປາຣິຈຣິຍາ ຈ ອຕ຺ໂຖ, ເສສໍ ອຘິປ຺ປາຍປທເມກໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປຐມວິຄ຺ຄເຫ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອສມ຺ຠວຠາວໂຕ ນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕາ. ທຸຕິເຍ ປນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ປາຣິຈຣິຍາ ຈ ອຕ຺ໂຖ, ກາໂມ ຈ ເຫຕຸ ຈາຕິ ເສສໍ ປທທ຺ວຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຄ຺ຄຫານໍ ວເສນ ໂຍຊິຕານີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈູຬມຊ຺ຌິມມຫາຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ‘‘ປຐມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ກາໂມ ຈ ເຫຕຸ ຈ ປາຣິຈຣິຍາ ຈ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ໂຖ, ເສສໍ ເມຖຸນຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນາຕິອາທິ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ຍໍ ອກ຺ຂຣວິວຣຓມຕ຺ຕໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕໍ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຈ ປາຣິຈຣິຍາ ຈ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ໂຖ, ເສສໍ ອຕ຺ຕນາ ກາມິຕາ ອິຈ຺ຉິຕາຕິອາທິ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ຍໍ ອກ຺ຂຣວິວຣຓມຕ຺ຕໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ອິຘ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວິຄ຺ຄຫວເສນ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປທຠາຊເນນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ກາເມນ ປາຣິຈຣິຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ກາມໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍນ຺ຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກາເມນ ປາຣິຈຣິຍາ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຕິ ອຍມຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວິຎ຺ຎູ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ອຘິປ຺ປາຍສທ຺ທສ຺ສ ກາມິຕສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖຠາວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣິຈຣິຍນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຈ ອຸຠຍວິຄ຺ຄຫສາມຎ຺ຎໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕກາມິຕຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຕິ ອຍມຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ທສ຺ສິໂຕຕິ ວິຎ຺ຎູ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອສາ ອຄ຺ຄາ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປເທ ກິຎ຺ຈາປິ ເມຖຸນຍາຈນໍ ອາຄຕໍ, ຕຖາປິ ຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ເມຖຸນສ຺ສາທຣາຄວເສນາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ ‘‘ເຕນ ຫິ ຠຄິນິ ອຄ຺ຄທານໍ ເທຫີ’’ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ວຓ຺ຓຠຓນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ.

ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໒໙໖. ປຎ຺ຈເມ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ, ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຄຕິມນ຺ຕາຕິ ຎາຓຄຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ປຓ຺ຑິຕາຕິ ອິມິນາ ສຠາວຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ພ຺ຍຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ອິຕ຺ຖິກຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ວິສາຣທປຎ຺ຎາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປາຍຎ຺ຎູ ວິສາຣທາ’’ຕິ. ເມຘາວິນີຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖກິຈ຺ເຈ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຐານໂສ ຕງ຺ຂເຓ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ເຉກາຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕສມ຺ປາທນາທີສຸ ນິປຸຓາ. ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍສມ຺ປນ຺ນາຕິ ກາຍິເກນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ຍຖາ ອຎ຺ຎາ ກຸສີຕາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາວ, ເອວໍ ອຫຸຕ຺ວາ ວິປ຺ຜາຣິເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຸມາຣິກາຍາຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ເຫຕຸມ຺ຫິ ວາ ກຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸມາຣິກາຍ ກາຣຓາ’’ຕິ. ອາວຫນໍ ອາວາໂຫ, ປຣິຄ຺ຄຫຠາເວນ ທາຣິກາຍ ຄຓ຺ຫາປນໍ, ຕຖາ ທາປນໍ ວິວາໂຫ. ເຕນາຫ ‘‘ທາຣກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

໒໙໗-໒໙໘. ຠຕ຺ຕປາຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ຣນ຺ຘາປນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປາຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ປຈາປນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຏ຺ຐຸໍ ກຸລໍ ຄຕາ ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຄຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາຫຣຓໍ ອາຫາໂຣ. ນ ອຸປາຫຏນ຺ຕິ ນ ທິນ຺ນໍ. ກໂຍ ຄຫຓໍ, ວິກ຺ກໂຍ ທານໍ. ຕທຸຠຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ໂວຫາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຓ຺ຑິຕປສາຘິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ພາຫິຣຸປກຣເຓນ ອລງ຺ກຣຓໍ ມຓ຺ຑນໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ເກສາທີນໍເຍວ ສຓ຺ຐປນໍ ປສາຘນໍ.

໓໐໐. ‘‘ອພ຺ຠຸຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ປຣາຊິເຕນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອເທນ຺ໂຕ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ອຈິຣກາເລ ອຘິກາໂຣ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຈິຣກາລາຘິກາຣິກໍ, ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຈິຣກາລາຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຈິຣກາເລ ອາຈາໂຣ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຈິຣກາລາຈາຣິກໍ.

ກິຎ຺ຈາປິ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ສຣຓຄມນູປສມ຺ປນ຺ນາ ຈ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປນ ນ ສພ຺ພກາລິກຕ຺ຕາ ເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພກາລານຸຣູປໍ ຕນ຺ຕິໍ ຐເປນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອິຘາປິ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖເນວ ກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປທຠາຊນໍ ອາຫ, ນ ປນ ເນສໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທິອາປຊ຺ຊເນ ອຠພ຺ພຠາວໂຕ. ຂີຓາສວາປິ ຫິ ອປ຺ປສ຺ສຸຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ໂລກວຊ຺ຊໍ ນາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ ປນ ອໂກວິທຕ຺ຕາ ວິຫາຣກາຣໍ ກຸຏິກາຣໍ ສຫາຄາຣໍ ສຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວຣູປາ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ປທໂສຘມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈໍ ຠູຕາໂຣຈນນ຺ຕິ ເອວຣູປາ ວຈີທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍນວເສນ ມໂນທ຺ວາເຣ ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄຫຓາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໓໐໑. ສຎ຺ຈຣຓໍ ສຎ຺ຈໂຣ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຈຣີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຎ຺ຈຣຓຠາວ’’ນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຎ຺ຈຣຓຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊາຍຕ຺ຕເນ ຊາຣຕ຺ຕເນຕິ ຈ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ຊາຍຠາວຕ຺ຖໍ ຊາຣຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຊາຍຠາເວຕິ ຠຣິຍຠາວາຍ. ຊາຣຠາເວຕິ ສາມິກຠາວາຍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອິມສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຊາຣີ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຊາຣຕ຺ຕເນຕິ ປນ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸຠຍລິງ຺ຄສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ປຸຣິສລິງ຺ຄວເສນປິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍາ ມຕິໍ ປຸຣິສສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຊາຣຕ຺ຕເນ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຊາໂຣ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ມຕິໍ ປຸຣິສສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຊາຣຕ຺ຕເນ ອາໂຣເຈຕິ ນາມ. ປາຬິຍໍ ປນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສເນວ ໂຍຊນາ ກຕາ, ຕທນຸສາເຣນ ປຸຣິສລິງ຺ຄວເສນປິ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ.

ອິທານິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນປິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຕິ ຠວິສ຺ສສີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ສາມິໂກ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຣິຍາຍວຈເນນ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ຊາຣຕ຺ຕເນຕິ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຸຠຍລິງ຺ຄສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ ຠວິສ຺ສສີຕິ ອສາມິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຊາຣີ ຠວິສ຺ສສີຕິ ສສາມິກໍ ສນ຺ຘາຍ. ອນ຺ຕມໂສ ຕງ຺ຂຓິກາຍປີຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕເນວຸປາເຍນາ’’ຕິອາທິ.

໓໐໓. ເສຣິວິຫາຣນ຺ຕິ ສຈ຺ຉນ຺ທຈາຣໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຓໍ. ໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕາທິກໍ ໂຄຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ປຓ຺ຑຣງ຺ຄປຣິພ຺ພາຊກາທີນໍ, ເຕສໍ ເຕສໍ ວາ ກຸລານໍ ຘມ຺ໂມ. ໂຄຕ຺ຕວນ຺ເຕສຸ ໂຄຕ຺ຕສທ຺ໂທ, ຘມ຺ມຈາຣີສຸ ຈ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໂຄຕ຺ເຕຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສໂຄຕ຺ເຕຫີຕິ ສມານໂຄຕ຺ເຕຫິ, ເອກວໍສຊາເຕຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫຘມ຺ມິເກຫີຕິ ເອກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສຫຈຣິຕພ຺ພຘມ຺ເມຫິ, ສມານກຸລຘມ຺ເມຫິ ວາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກໍ ສຕ຺ຖາຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອກໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິເຕຫີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຓ຺ຑຣງ຺ຄປຣິພ຺ພາຊກາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເອກຄຓປຣິຍາປນ຺ເນຫີຕິ ມາລາກາຣາທິເອກຄຓປຣິຍາປນ຺ເນຫິ.

ສສາມິກາ ສາຣກ຺ຂາ. ຍສ຺ສາ ຄມເນ ຣຎ຺ຎາ ທຓ຺ໂຑ ຐປິໂຕ, ສາ ສປຣິທຓ຺ຑາ. ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຫຕິ ຕາສໍ ສສາມິກຠາວໂຕ. ນ ອິຕຣາສນ຺ຕິ ອິຕຣາສໍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຸຣິສນ຺ຕຣຄມເນ ນຕ຺ຖິ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ຕາສໍ ອສາມິກຠາວໂຕ. ຍາ ຫິ ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຜສ຺ສໍ ເຖເນຕ຺ວາ ປເຣສໍ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຕາສໍ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ, ນ ຈ ມາຕາທໂຍ ຕາສໍ ຜສ຺ເສ ອິສ຺ສຣາ. ມາຕາທໂຍ ຫິ ນ ອຕ຺ຕນາ ຜສ຺ສານຸຠວນຕ຺ຖໍ ຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ເກວລໍ ອນາຈາຣໍ ນິເສເຘນ຺ຕາ ປຸຣິສນ຺ຕຣຄມນໍ ຕາສໍ ວາເຣນ຺ຕິ. ປຸຣິສສ຺ສ ປນ ເອຕາສຸ ອຏ຺ຐສຸປິ ໂຫຕິເຍວ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມາຕາທີຫິ ຍຖາ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ນ ກປ຺ເປຕິ, ຕຖາ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ປເຣສໍ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ຜສ຺ສໍ ເຖເນຕ຺ວາ ຜຸຏ຺ຐຠາວໂຕ.

ຘເນນ ກີຕາຕິ ຠຣິຍຠາວຕ຺ຖໍ ຘເນນ ກີຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ໂຠເຄນາຕິ ໂຠຄເຫຕຸ. ໂຠຄຕ຺ຖຎ຺ຫິ ວສນ຺ຕີ ‘‘ໂຠຄວາສິນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ລຠິຕ຺ວາຕິ ໂຍ ນໍ ວາເສຕິ, ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ລຠິຕ຺ວາ. ອຸທກປຕ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຘເຊນ ອາຫຏາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘຊໂຍຄໂຕ ເສນາວ ຘຊສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊາຍ ເສນາຍ ອາຫຏາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊາຍາ’’ຕິອາທິ.

໓໐໕. ພຫິທ຺ຘາ ວິມຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາໂຣຈິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ກິຣິຍໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ສມ຺ປາເທຕຸ ວາ ມາ ວາ, ຕໍກິຣິຍາສມ຺ປາທເນ ໂຍຄ຺ຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາຣກໍ ທາຣິກຎ຺ຈ ອຊານາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ມາຕາປິຕຸອາທີຫິ ມາຕາປິຕຸອາທີນໍເຍວ ສນ຺ຕິກໍ ສາສເນ ເປສິເຕປິ ຫຣຓວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓສງ຺ຂາຕາຍ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສາສນໍ ເປສິຕໍ, ຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ຕສ຺ສາ ມາຕຸອາທີນໍ ອາໂຣຈິເຕ ວຕ຺ຖຸໂນ ເອກຕ຺ຕາ ມາຕຸອາທໂຍປິ ເຂຕ຺ຕເມວາຕິ ເຂຕ຺ຕເມວ ໂອຕິຓ຺ຓຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິ ອຸທາຫຏໍ. ອິມິນາ ສເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ສຍໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ອນ຺ເຕວາສິອາທິນາ ອາໂຣຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ຕສ຺ສາ ສຍໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອາໂຣຈນຕ຺ຖໍ ມາຕຸອາທີນໍ ວທນ຺ຕສ຺ສປິ ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕຕິ. ຆຣໍ ນຍຕີຕິ ຆຣຓີ. ມູລຏ຺ຐານຎ຺ຈ ວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕຸອາທໂຍ ສາສນເປສເນ ມູລຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ມູລຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາຍ ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິຓຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘີຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ໂຫຕູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິຓຕິ, ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ‘‘ມມ ຘີຕາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຫິຓຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາຕິ ປຐມສງ຺ຆາທິເສເສ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ.

໓໓໘. ເອຕ຺ໂຕວ ປກ຺ກມຕີຕິ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຓາປກສ຺ສ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໂຕເຍວ ປກ຺ກມຕິ. ອຎ຺ເຎນ ກຣຓີເຍນາຕິ ຄມນເຫຕຸວິສຸທ຺ຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ປນ ກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ກິຎ຺ຈິ ອນາໂຣເຈນ຺ໂຕ ນ ວີມໍສຕິ ນາມ. ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊມານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຕິປິ ອຠິນນ຺ທເນ ສາສນໍ ອນາໂຣເຈນ຺ໂຕ ປນ ນ ວີມໍສຕິ ນາມ. ຕຕິຍປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍາຕິ ສມ຺ພຫຸລານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ສມຠາເວ ສຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສວຕ຺ຖູນໍ ຄຓນາຍ. ສເຈ ປນ ເອກໂຕ ອຘິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຘິການໍ ຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໓໙-໓໔໐. ປາຬິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ອສຕິປິ ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ສມ຺ປາເທຕິ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິສໍວາເທຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ກາຣຸການນ຺ຕິ ວຑ຺ຒກີອາທີນໍ. ຕຈ຺ຉກອໂຍກາຣຕນ຺ຕວາຍຣຊກນ຺ຫາປິຕກາ ປຎ຺ຈ ກາຣໂວ ‘‘ກາຣຸກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວຣູເປນ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຕາທິສໍ ຄິຫິເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈມ຺ປິ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວາ ອລໍວຈນີຍຠາວໍ ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ກາຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກາຍວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ຊານິຕ຺ວາ ອລໍວຈນີຍຠາວໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສປິ ກາຍວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອລໍວຈນີຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເທສຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ປຓ຺ຓທານາທິນາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ປນ ຊານິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອລໍວຈນີຍຠາວໍ ວາຕິ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ມາຕິກາຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕທຸຠຍໍ ປນ ຊານິຕ຺ວາ ເອເຕເຫວ ຕີຫິ ນເຍຫິ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕາເນວ ຕີຓິ ຕທຸຠຍຊານນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕການິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຊານນຈິຕ຺ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຕທຸຠຍຊານນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ອຊານາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປຓ຺ເຓ ລິຂິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສປິ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາໂຣຈນສ຺ເສວ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໓໔໑. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທີສຸປີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອິຕ຺ຖີ ນາມ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ນ ຍກ຺ຂີ, ນ ເປຕີ, ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ, ປຸຣິໂສ ນາມ ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ, ນ ຍກ຺ໂຂຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາ ເຍສຸ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກຕາ, ນ ນາລໍວຈນີຍຕາ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓານີຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໔໒. ຉຏ຺ເຐ ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ທາຣຸອາທິນາ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປ຺ປມາຓາໂຍຕິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນທາຣຸອາທິປ຺ປມາຓາໂຍ. ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍ ປຸຣິສໍ ຍາຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຣສນ຺ຕກຠາວໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຍາຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ທາສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ‘‘ທາສິທາສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔) ວຈນໂຕ. ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ປນ ທາສໍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ ສາທິຍນວເສນ ທຸກ຺ກຏໍ. ສກກມ຺ມໍ ນ ຍາຈິຕພ຺ພາຕິ ປາຓາຕິປາຕສິກ຺ຂາປທຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຍເມຕ຺ວາປິ ນ ຍາຈິຕພ຺ພາຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ຎຖາ ຄາຫສ຺ສປິ ສມ຺ຠວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປນ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ສພ຺ພກປ຺ປິຍຠາວທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ກປ຺ປິຍຠາວທີປນຕ຺ຖໍ. ມູລໍ ເທຖາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍສ຺ມາ ມູລໍ ທສ຺ສາມາຕິ ເຕຫິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ມູລນ຺ຕິ ຠຓິຕໍ ສາມຎ຺ຎວຈນໂຕ ອກປ຺ປິຍວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ມູລໍ ເທຖາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ. ອກປ຺ປິຍກຫາປຓາທິ ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອກປ຺ປິຍກຫາປຓາທິໍ ອສາທິຍນ຺ເຕນ ກປ຺ປິຍໂວຫາຣໂຕ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາປິ ສາຣຸປ຺ປໍ ນ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຈ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖີຕິ ວິເຫເຐຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອກປ຺ປິຍກຫາປຓາທິທານໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕເຖວ ປາເຈຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມວເສເນວ ປາເຈຕ຺ວາ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກປິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຍທຕ຺ຖາຍ ປວິຏ຺ໂຐ, ຕໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫຕ຺ຕາ.

ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕໍ, ອາປຕ຺ຕິ ປນ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ສາຂາຍ ລຄ຺ຄຣຊສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ ປຕິເຕປິ ສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸກາມຕາຍປິ ສຕິ ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນທິໍ ວາ…ເປ… ອາຫຣາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຄຫໂຕ…ເປ… ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕອຸທກຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອລຊ຺ຊີຫິ…ເປ… ນ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພາຫິຣປຣິໂຠເຄສຸ ປນ ອລຊ຺ຊີຫິປິ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

ໂຄຓໍ ປນ…ເປ… ອາຫຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ອາຫຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສາທິຍເນປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ‘‘ຫຕ຺ຖິຄວາສ຺ສວຬວປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐, ໑໙໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕປິ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍ ຍາຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຣກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ໂຈຣາ ນ ຫຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ. ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາຕິ ຕິຓທານາທີຫິ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ. ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ໂຄເຓ ສາທິຍນສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສກຏໍ ເທຖາຕິ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ສກຏໍ ເທຖາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາວກາລິກໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕາວກາລິກໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວລ຺ລິອາທີສຸ ຈ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ເອເສວ ນໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຄຣຸຠຓ຺ຑປ຺ປໂຫນເກສຸເຍວ ຈ ວລ຺ລິອາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວຬຸມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຕິຓມຕ຺ຕິການໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ວຕ຺ຖຸວເສນ ອປ຺ປໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຄ຺ຆວເສນ ມຫນ຺ຕໍ ຫຣິຕາລຫິງ຺ຄຸລກາທິ, ຕໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ຍາຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສາຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປຣາມສຕິ. ສາ ຈ ອິຘ ປຣິກຖາທິນາ ເຍນ ເກນຈິ ອຘິປ຺ປາຍວິຎ຺ຎາປນໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພນ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ປຣິກຖາທິວເສນປິ ວິຎ຺ຎາປນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທີເປຕິ. ປຣິກໂຖຠາສນິມິຕ຺ຕກມ຺ມມ຺ປິ ຫິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທານິ ເສນາສນປຈ຺ຈເຍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປຣິກຖາທີຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຫຣ ເທຫີຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິກໂຖຠາສນິມິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິກຖາ ນາມ ປຣິຍາເຍນ ກຖນໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເສນາສນໍ ສມ຺ພາຘນ຺ຕິອາທິວຈນໍ. ໂອຠາໂສ ນາມ ອຸຊຸກເມວ ອກເຖຕ຺ວາ ຍຖາ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວິຠູໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂອຠາສນໍ, ອຸປາສກາ, ຕຸມ຺ເຫ ກຸຫິໍ ວສຖາຕິ? ປາສາເທ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ, ອຸປາສກາ, ປາສາໂທ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິອາທິວຈນໍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ ປຈ຺ຈເຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຍຖາ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ, ເສນາສນຕ຺ຖໍ ຠູມິປຣິກມ຺ມາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຣສິ, ໂກ ກາຣາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ໂກຈີ’’ຕິອາທິວຈນໍ.

ອິທານິ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ເຠສຊ຺ຊໍ ໂຣເຄ ວູປສນ຺ເຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ຕຕ຺ຖ ວິນຍຘຣາ ‘‘ຠຄວຕາ ໂຣຄສີເສນ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ອໂຣຄກາເລປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາ ປນ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ອາຊີວໍ ປນ ໂກເປຕິ, ຕສ຺ມາ ສລ຺ເລຂປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສລ຺ເລຂໍ ໂກເປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໓໔໔. ມຓິ ກຓ຺ເຐ ອສ຺ສາຕິ ມຓິກຓ຺ໂຐ, ມຓິນາ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ວາ ກຓ຺ໂຐ ອສ຺ສາຕິ ມຓິກຓ຺ໂຐຕິ ມຊ຺ຌປທໂລປີສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເທວວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເທວຕ຺ຕຠາວໍ. ປສນ຺ນາກາຣນ຺ຕິ ປສນ຺ເນຫິ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ, ກາຍເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຓິຍາຈນາຍ ຕສ຺ສ ອນາຄມເນນ ອຕ຺ຕໂນ ວຑ຺ຒິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຓິນາ ເມ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ມນ຺ຕປທນີຫາເຣນ ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໔໕. ວຕ຺ຕມານສມີເປຕິ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ສມີເປ ອຕີເຕ. ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຕ຺ຕມານສມີປຕ຺ຕາ ‘‘ອາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕມານໂວຫາເຣນ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ລກ຺ຂຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ເອວ ນໂຍຕິ ‘‘ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອຍມ຺ປິ ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມານໂວຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໓໔໘-໓໔໙. ຍສ຺ມາ ປນ ນ ສກ຺ກາ ເກວລໍ ຍາຈນາຍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຍໍ ຍາຈິຕເກຫິ ອຸປກຣເຓຫີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸທ຺ຘໍມຸຂໍ ລິຕ຺ຕາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ, ອໂຘມຸຂໍ ລິຕ຺ຕາ ອວລິຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸທ຺ຘໍມຸຂໍ ລິມ຺ປນ຺ຕາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອນ຺ໂຕ ລິມ຺ປນ຺ຕິ, ອໂຘມຸຂໍ ລິມ຺ປນ຺ຕາ ຈ ພຫິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາຕິ ອນ຺ໂຕລິຕ຺ຕາ, ອວລິຕ຺ຕາຕິ ພຫິລິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ ນາມ ຐເປຕ຺ວາ ຕຸລາປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຕວາຕປານຘູມຉິທ຺ທາທິເຠທໍ ອເລໂປກາສໍ ອວເສເສ ເລໂປກາເສ ກຸຏ຺ເຏຫິ ສທ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຉທນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ສຸຘາຍ ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ວາ ລິຕ຺ຕາ. ອວລິຕ຺ຕາ ນາມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຉທນສ຺ສ ພຫິ ລິຕ຺ຕາ. ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕາ ນາມ ຕເຖວ ຉທນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ລິຕ຺ຕາ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສເມຕີຕິ ‘‘ກາຣຍມາເນນາ’’ຕິ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸວເສນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປທສ຺ສ ‘‘ກາຣາເປນ຺ເຕນາ’’ຕິ ເຫຕຸກຕ຺ຕຸວເສເນວ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສເມຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ‘‘ກໂຣນ຺ເຕນປິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ອຸໂຠເປເຕຕິ ກາຣກກາຣາປກາ. ກາຣຍມາເນນາຕິ ອິມິນາວ ປເທນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ກຖໍ ສງ຺ຄຫິຕາ. ນ ຫິ ກາຣຍມາໂນ ກໂຣນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຍສ຺ມາ ກໂຣນ຺ເຕນປິ ກາຣຍມາເນນປິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ກາຣຍມາເນນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປເຄວ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອາຄຕເມວາຕິ ‘‘ກາຣຍມາເນນາ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ‘‘ກາຣຍມາເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ລພ຺ຠມາໂນປິ ອຕ຺ໂຖ ເຕເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວິໂລມິຕໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ກາຣຍມາເນນາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິຍາຍວຈນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກໂຣນ຺ເຕນ ວາ ກາຣາເປນ຺ເຕນ ວາຕິ ປທຕ຺ຖວເສນ ນິທ຺ເທເສ ກເຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວາຕິ ປທຕ຺ຖໂຕ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ຈ ລພ຺ຠມານໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ.

ອຸທ຺ເທໂສຕິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ໂພຫາຣິກນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓໍ. ‘‘ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ວິກປ຺ປຕ຺ຖສ຺ສ ວາ-ສທ຺ທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກໂຕຠາເຄນ ວຑ຺ຒິເຕປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕິຫຕ຺ຖາຕິ ວຑ຺ຒກີຫຕ຺ເຖນ ຕິຫຕ຺ຖາ. ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ມຎ຺ໂຈຕິ ປກຕິວິທຕ຺ຖິຍາ ນວວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາໂຓ ມຎ຺ໂຈ. ປມາຓິກາ ກາເຣຕພ຺ພາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕາວ ກຸຏິ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປມາຓໂຕ ປນ ອູນຕຣາ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກສ຺ສຈິ ສນ຺ເທໂຫ ສິຍາຕິ ຕໍນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປມາຓໂຕ ອູນຕຣມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປມາຓໂຕ ອູນຕຣນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອູນຕຣໍ. ປຈ຺ຉິເມນ ປມາເຓນ ຈຕຸຫຕ຺ຖໂຕ ອູນຕຣາ ກຸຏິ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ຈຕຸຫຕ຺ຖໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຸຏິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ກຸຏິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸຫຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖມ຺ປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກລລເລໂປຕິ ເກນຈິ ສິເລເສນ ກຕເລໂປ, ຕມ຺ພມຕ຺ຕິກາທິກລລເລໂປ ວາ. ອເລໂປ ເອວາຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາໂຏ ທ຺ວາຣພາຫາ. ໂອໂລເກຕ຺ວາປີຕິ ອປໂລເກຕ຺ວາປິ, ອປໂລກນກມ຺ມວເສນປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໕໓. ຍຖາ ສີຫາທີນໍ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມນ຺ຕານໍ ນິພທ຺ຘຄມນມຄ຺ໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ຫຕ຺ຖີນມ຺ປິ ນິພທ຺ຘຄມນມຄ຺ໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເຕສນ຺ຕິ ສີຫາທີນໍ. ຈາຣິຠູມີຕິ ໂຄຈຣຠູມິ. ນ ຄຫິຕາຕິ ນ ວາຣິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາໂຣຄ຺ຍຕ຺ຖາຍາຕິ ນິຣຸປທ຺ທວຕ຺ຖາຍ. ເສສານີຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓນິສ຺ສິຕາທີນິ. ປຸພ຺ພຓ຺ຓນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຓ຺ຓວິຣຸຫນຏ຺ຐານໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓ-ສທ຺ເທນ ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ…ເປ… ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຠິຫນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອພ຺ຠາຆາຕໍ. ‘‘ເວຣິຆຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ໂຈຣານໍ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມຄນ຺ຘິກາຕິ ຫຕ຺ຖປາທາທິຉິນ຺ທນຄນ຺ຘິກາ.

ອາວິຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕີຕິ ຉິນ຺ທຕຏາທິສມ຺ຠວໂຕ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອາວິຊ຺ຊິຕຸໍ. ປາຈິນນ຺ຕິ ກຸຏິວຕ຺ຖຸສາມນ຺ຕາ ຈິນິຕພ຺ພອຘິຏ຺ຐານໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ອິຘ ປຸພ຺ພປໂຍຄສຫປໂຍຄານໍ ອທິນ຺ນາທາເນ ວິຍ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ເຕສໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ສນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ກາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸຏິຍາ ເຠທນປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ. ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ຕຈ຺ຉນຕ຺ຖາຍ. ເອວໍ ກຕນ຺ຕິ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ວາ ກຕໍ. ທາຣຸນາ ກຕໍ ກຸຏ຺ຏໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ທາຣຸກຸຏ຺ຏິກາ, ກຸຏິ. ສິລາກຸຏ຺ຏິກນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຓ຺ຓສາລນ຺ຕິ ພຫິ ປຓ຺ເຓຫິ ຉາເທຕພ຺ພໍ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກຸຏິເມວ ວທຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉທນໍ ລິມ຺ປິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອນ຺ໂຕເລເປເນວ ນິຏ຺ຐາເປຕຸກາມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນ຺ໂຕເລເປ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິເລເປ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາຣພທ຺ເຘ ວາ ວາຕປາເນ ວາ ຐປິເຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ໂສກາສນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣພທ຺ຘສ຺ສ ວາ ວາຕປານສ຺ສ ວາ ໂອກາສໍ. ປຸນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວາຕິ ປຸພ຺ເພວ ຐປິໂຕກາສໍ ຂຸທ຺ທກໍ ເຈ, ເຠທເນນ ປຸນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ເລໂປ ນ ຆຏິຍຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ທິນ຺ນເລໂປ ທ຺ວາຣພທ຺ເຘນ ວາ ວາຕປາເນນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ນ ຆຏິຍຕິ, ເອກາພທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພທ຺ຘໍ ວາ ວາຕປານໍ ວາ. ປຐມເມວ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ເລປກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣພທ຺ຘໍ ວາ ວາຕປານໍ ວາ ຐປນໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕນ ອປ຺ປຕ຺ຕຈ຺ຉທນໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ເມ ອາປຕ຺ຕິ ນ ສິຍາຕິ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ຉທເນ ວາ ເອກງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂອກາສໍ ເລເປນ ອຆເຏຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຕ຺ຕິກາກຸຏ຺ຏເມວ ມຕ຺ຕິກາເລປສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ມຕ຺ຕິກາຍ ກຸຏ຺ຏໍ ກໂຣຕິ, ຉທນເລເປນ ສທ຺ຘິໍ ຆຏເນ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ເລປສ຺ສ ອຆຏິຕຕ຺ຕາ ທຸຕິຍສ຺ສ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາສມ຺ຠວໂຕ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິນາປິ ວຕ຺ຕສີເສນ ເຕນ ອນາຓຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ກໂຣມີຕິ ກໂຣຕິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ສເຈ ເຕນ ອາຓຕ຺ໂຕ ກໂຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ.

໓໕໔. ຉຕ຺ຕິໍສ ຈຕຸກ຺ການິ ນາມ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ປຐມວາເຣ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກຈຕຸກ຺ກໍ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກຈຕຸກ຺ກໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຈຕຸກ຺ກໍ ປມາຓິກຈຕຸກ຺ກໍ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກປ຺ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຈຕຸກ຺ກໍ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກປ຺ປມາຓິກຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ຉ ຈຕຸກ຺ການິ, ເອວໍ ສມາທິສຕິວາຣາທີສຸປິ ປຎ຺ຈສູຕິ ຉຕ຺ຕິໍສ. ອາປຕ຺ຕິເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ສາຣມ຺ເຠ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອປຣິກ຺ກມເນ’’ຕິ ອວິເສເສນ ມາຕິກາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາຣມ຺ຠອປຣິກ຺ກມເນສຸປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສວ ສິຍາຕິ ມິຈ຺ຉາຄາຫນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ສາຣມ຺ເຠ ອປຣິກ຺ກມເນ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ, ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກຕາຍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຕາຍ ຈ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ.

໓໕໕-໓໖໑. ‘‘ທ຺ວີຫິ ສງ຺ຆາທິເສເສຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ຈ ວຈນພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆາທິເສເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວີຫິ ສງ຺ຆາທິເສເສຫິ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິປ຺ປກຕໍ ກຸຏິໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອກຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປຈິນິຕພ຺ພາຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕພ຺ພາ. ຠູມິສມໍ ກຕ຺ວາຕິ ກຸຏິວຕ຺ຖຸສມໍ ກຕ຺ວາ.

໓໖໔. ນ ເຫຕ຺ຖ ເລໂປ ຆຏິຍຕີຕິ ຉທນເລປສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິສຸໍເຍວ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປນ ສເຈປິ ເລຓສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຸປຣິຠາເຄ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິກຣຓຕ຺ຖໍ ເລປໍ ເທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເລປທານວເສນ ອກຕາ ອິຏ຺ຐກາທິຄຸຫາ ຄຸຫາ ນາມາຕິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິເຓຫິ ວາ ປຓ຺ເຓຫິ ວາ ຉາທິຕກຸຏິກາວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉິກເຄຫໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຉທນໍ ທຓ຺ຑເກຫີ’’ຕິອາທິນາ ປຸນ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕຫິ ຕິຓປຓ຺ຓຈ຺ຉທນາ ກຸຏິກາວ ວຸຕ຺ຕາ. ຉທນໍ ທຓ຺ຑເກຫິ ຊາລພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ຉທນໍ ທີຆໂຕ ຕິຣິຍໂຕ ຈ ຐປິຕທຓ຺ຑເກຫິ ຊາລໍ ວິຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ໂອຄຸມ຺ເຜຕ຺ວາຕິ ຕິຓາທິໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ. ຠິຕ຺ຕິເລເປນ ສທ຺ຘິໍ ເລເປ ຆຏິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຉທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສເຈປິ ຠິຕ຺ຕິເລເປນ ອນຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ, ຉທນເລເປ ສມນ຺ຕໂຕ ຠິຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ຆຏິເຕ ຠິຕ຺ຕິເລເປນ ວິນາປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸປຈິກາໂມຈນຕ຺ຖເມວ ເຫຏ຺ຐາ ປາສາຓກຸຏ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອລິມ຺ປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ລິມ຺ປຕິ, ເລໂປ ນ ຆຏິຍຕິ ນາມ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ຕໍ ນ ສເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠິຕ຺ຕິໍ ອລິມ຺ປິຕຸກາມຕາຍ ອຠາວໂຕ ຉທນເລເປ ປາສາຓກຸຏ຺ເຏນ ສທ຺ຘິໍ ຆຏິເຕປິ ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸປຈິກາໂມຈນຕ຺ຖເມວາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາສາຓກຸຏ຺ເຏ ປຸນ ລິມ຺ປິຕຸກາມຕາຍ ອຠາໂວເຍວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕເນວ ‘‘ຕໍ ອລິມ຺ປິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທິຠາໂວ…ເປ… ຉທນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ສຕິປິ ຠິຕ຺ຕິເລເປ ຉທນເລເປນ ວິນາ ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ຉທນເລປສ຺ສ ປຘານຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຠິຕ຺ຕິເລເປນ ວິນາປິ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອິທເມວ ເຈຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຓກຸຏິກາຍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິຓກຸຏິກາຍ ເອວ ສພ຺ພຖາ ອນາປຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ປຣິວາຣປາຬິໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕິຓກຸຏິກາຍ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິຠາໂວ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ສາເຘຕຸນ຺ຕິ ກຕໍ. ຕິຓກຸຏິກາຍ ຈ ສພ຺ພຖາ ອນາປຕ຺ຕິຠາເວ ສາຘິເຕ ເຕເນວ ນເຍນ ເລຓຄຸຫາທີສຸປິ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິຠາໂວ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ. ເຕເນວ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຕິຓກຸຏິກາຍ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິຠາເວ ສາຘິເຕ ເຕເນວ ນເຍນ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິຠາໂວ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ສມາທິສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ ‘‘ກຸຏິໍ ເມ ກໂຣຖາ’’ຕິ, ສມາທິສຕິ ຈ ເທສິຕວຕ຺ຖຸກາ ຈ ໂຫຕຸ ອນາຣມ຺ຠາ ຈ ສປຣິກ຺ກມນາ ຈາຕິ, ຕສ຺ສ ກຸຏິໍ ກໂຣນ຺ຕິ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ສາຣມ຺ຠໍ ອປຣິກ຺ກມນໍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ກາຣຸການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາປິ ທຸກ຺ກຏໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມໍ ໂຈທນໍ ມນສິ ນິຘາຍ ‘‘ຍໍ ປນ…ເປ… ອກຣຓປຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ກາຣຸການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ສາຣມ຺ຠາທິປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ຍຖາສມາທິຏ຺ຐາຍ ອກຣຓປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ພຫູສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ສຕໂສຘິຕສມ຺ມເຕ ຈ ປຸຣາຓໂປຕ຺ຖເກ ອຍເມວ ປາຐກ຺ກໂມ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາທິຏ຺ຐປາຐານຸກ຺ກເມເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ. ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ປນ ‘‘ກຸຏິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ກຸຏິໍ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິປາຐໍ ລິຂນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ປາກໂຏເຍວ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຕ຺ວາຕິ ອຸໂປສຖາຄາຣຎ຺ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫຎ຺ຈ ວສິສ຺ສາມີຕິອາທີສຸ ວາສາຄາຣຕ຺ຖາຍ ເອວ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຕ຺ວາ.

ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕກຸຏິກຣຓລກ຺ຂຓາ ກິຣິຍາເຍວ, ອເທສິຕວຕ຺ຖຸມູລິກາຍປິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕມູລິກາຍປິ, ຕທຸຠຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຖຸໍ ອເທສາເປຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ກຸຏິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ ວຕ຺ຖຸໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ອກິຣິຍາຍ ກຸຏິກຣຓກິຣິຍາຍ ຈ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕວ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິອຊານນຈິຕ຺ເຕນ ອຈິຕ຺ຕກໍ. ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຕາ, ເຫຏ຺ຐິມປ຺ປມາຓສມ຺ຠໂວ, ອເທສິຕວຕ຺ຖຸຕາ, ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຕາ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ວາສາຄາຣຕາ, ເລປຆຏ຺ຏນາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຉ ວາ ສຕ຺ຕ ວາ ອງ຺ຄານິ.

ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໖໕. ສຕ຺ຕເມ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣຕິ ໂກສມ຺ພີນາມເກ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນຄຣສ຺ສ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓີອາທີສຸ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ໂກສມ຺ພຣຸກ຺ຂາວ ອຸສ຺ສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ໂກສມ຺ພີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ອຄມາສິ. ກຸສຸມ຺ພສ຺ສ ນາມ ອິສິໂນ ອສ຺ສມໂຕ ອວິທູເຣ ມາປິຕຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກຸສຸມ຺ພສ຺ສ ອິສິໂນ ນິວາສຠູມິ ໂກສມ຺ພີ, ຕສ຺ສ ຈ ອວິທູເຣ ຠວຕ຺ຕາ ນຄຣໍ ໂກສມ຺ພີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕນ຺ຕິ. ໂຆສິຕນາມເກນ ກິຣ ເສຏ຺ຐິນາ ໂສ ກາຣິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິ, ກຖຎ຺ຈາເນນ ໂສ ອາຣາໂມ ກາຣິໂຕຕິ? ປຸພ຺ເພ ກິຣ ອທ຺ທິລຣຏ຺ຐໍ ນາມ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ໂກຕູຫລໂກ ນາມ ທລິທ຺ໂທ ຉາຕກຠເຍນ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ສຸຠິກ຺ຂໍ ຣຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕໍ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ມາຕາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ. ເຕ ເອກໍ ໂຄປາລກຄາມໍ ປວິສິໍສຸ. ໂຄປາລການຎ຺ຈ ຕທາ ພຫຸປາຍາໂສ ປຏິຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປາຍາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ອຖ ໂສ ປຸຣິໂສ ພຫຸຕຣໍ ປາຍາສໍ ຠຸຕ຺ໂຕ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຸນຂິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸໂຣ ຊາໂຕ, ໂສ ໂຄປາລກສ຺ສ ປິໂຍ ອໂຫສິ. ໂຄປາລໂກ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກາເລ ກຸກ຺ກຸຣສ຺ສ ເອກໍ ປິຓ຺ຑໍ ເທຕິ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ໂຄປາລເກນ ສທ຺ຘິໍ ປຓ຺ຓສາລມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂຄປາລເກ ອສນ຺ນິຫິເຕ ຠຕ຺ຕເວລາຍໍ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລາໂຣຈນຕ຺ຖໍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຠຸສ຺ສຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄປິ ຈຓ຺ຑມິເຄ ທິສ຺ວາ ຠຸສ຺ສິຕ຺ວາ ປລາເປຕິ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ມຸທຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ‘‘ໂຆສກເທວປຸຕ຺ໂຕ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສິ.