໑໒. ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໒໔. ທ຺ວາທສເມ ວມ຺ຠນວຈນນ຺ຕິ ຄຣຫວຈນໍ. ອປສາເທຕຸກາໂມຕິ ຂິປິຕຸກາໂມ, ຕຊ຺ເຊຕຸກາໂມ ວາ, ຆຏ຺ເຏຕຸກາໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຏສທ຺ໂທ ປຕິຕສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖ. ວິເສສນສ຺ສ ຈ ປຣນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ຕິຓກຏ຺ຐປຓ຺ຓສຏນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕໍ ຕິຓກຏ຺ຐປຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ. ເກນາປີຕິ ວາຕສທິເສນ ນທີສທິເສນ ຈ ເກນາປິ.

໔໒໕-໔໒໖. ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອສຫນໂຕ ໂອວທິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ທຸກ຺ຂໍ ວໂຈ ເອຕສ຺ມິໍ ວິປ຺ປຏິກູລຄ຺ຄາເຫ ວິປຈ຺ຈນີກວາເທ ອນາທເຣ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ທຸພ຺ພໂຈ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ເຂນ ກິຈ຺ເຉນ ວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ. ທຸພ຺ພຈຠາວກຣຓີເຍຫີຕິ ທຸພ຺ພຈຠາວກາຣເກຫິ. ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ອນີຍສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ທຸພ຺ພຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ປາປິກາ ອິຈ຺ຉາ ເອຕສ຺ສາຕິ ປາປິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປິຈ຺ຉຕາ, ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສກາ ຈ ເຕ ປຣວມ຺ຠກາ ຈາຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສກປຣວມ຺ຠກາ. ເຍ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍສນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ຕິ, ປຣຎ຺ຈ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ ຄຣຫນ຺ຕິ ນີເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ຕິ, ເຕສເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕສໍ ຠາໂວ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສກປຣວມ຺ຠກຕາ. ກຸຊ຺ຌນສີໂລ ໂກຘໂນ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂກຘນຕາ. ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂກຘສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ປຸພ຺ພກາເລ ໂກໂຘ, ອປຣກາເລ ອຸປນາໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ໂກຘເຫຕຸ ອຸປນາຫິຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປນຫນສີໂລ, ອຸປນາໂຫ ວາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປນາຫີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຸປນາຫິຕາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິຕ຺ຕປຣິໂຍນທ຺ຘລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂກຘສ຺ເສເວຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສກິຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂກໂຘ ໂກໂຘເຍວ, ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ອຸປນາໂຫ. ອຠິສງ຺ໂຄຕິ ທຸມ຺ໂມຈນີໂຍ ພລວອຸປນາໂຫ. ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຠິສງ຺ຄີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຠິສງ຺ຄິຕາ. ທຸມ຺ໂມຈນີຍສ຺ສ ພລວອຸປນາຫສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ໂຈທກໍ ປຏິປ຺ຜຣຓຕາຕິ ໂຈທກສ຺ສ ປຏິວິຣຸທ຺ເຘນ ປຈ຺ຈນີເກນ ຫຸຕ຺ວາ ອວຏ຺ຐານໍ. ໂຈທກໍ ອປສາທນຕາຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາລສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓິເຕນ, ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ຠຓິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອວໍ ໂຈທກສ຺ສ ຆຏ຺ຏນາ. ໂຈທກສ຺ສ ປຈ຺ຈາໂຣປນຕາຕິ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ໂຂສິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ຕາວ ປຏິກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ໂຈທກສ຺ສ ອຸປຣິ ປຏິອາໂຣປນຕາ.

ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓຕາຕິ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ, ວຈເນນ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ, ວຈນສ຺ສ ວາ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ຈຣຓຕາ. ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຈຣສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ໂຈທເກນ ໂທສວິຠາວນກາຣຓໍ, ວຈນໍ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ໂຈທນາຍ ອມູລິກຠາວທີປເນນ ກາຣເຓນ, ຕທຕ຺ຖໂພຘເກນ ວຈເນນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກໍ ຠຓຖ, ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປໍ ກິຎ຺ຈິ ຕຍາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ສຸຓາມີ’’ຕິ ໂສຕໍ ວາ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐ ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນ ຕວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕຄມນໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຕ ‘‘ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊຄຫໍ ວາ ຍາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫໍ ວາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສູກຣມໍສໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ກຖາວິກ຺ຂິປນມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓເມວາຕິ ວິສຸໍ ນ ຄຫິຕໍ.

ອປທາເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈຣິຍາຍ. ອປທີຍນ຺ຕິ ຫິ ໂທສາ ເອເຕນ ທກ຺ຂີຍນ຺ຕິ, ລຸຍນ຺ຕິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວາ ອປທານໍ, ສຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາ ວາ ວຕ຺ຕປ຺ປໂຍໂຄ. ນ ສມ຺ປາຍນຕາຕິ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ກຸຫິໍ ວສສິ, ກໍ ນິສ຺ສາຍ ວສສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍໍ ຕ຺ວໍ ວເທສິ ‘ມຍາ ເອສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ’ຕິ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກິໍ ກໂຣສິ, ອຍໍ ກິໍ ກໂຣຕິ, ກຕ຺ຖ ຈ ຕ຺ວໍ ອໂຫສິ, ກຕ຺ຖ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວາ ອາທິນາ ນເຍນ ຈຣິຍໍ ປຸຏ຺ເຐນ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອກຖນໍ.

ມກ຺ຂິປຬາສິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ໂຂ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມກ຺ຂີ. ຕາທິໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຄາຣິໂຍ ອນຄາຣິໂຍ ວາ ສມາໂນ ປເຣສໍ ສຸກຕກຣຓໍ ວິນາເສຕິ. ອຄາຣິໂຍປິ ຫິ ເກນຈິ ອນຸກມ຺ປເກນ ທລິທ຺ໂທ ສມາໂນ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ, ອປເຣນ ສມເຍນ ‘‘ກິໍ ຕຍາ ມຍ຺ຫໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສຸກຕກຣຓໍ ວິນາເສຕິ. ອນຄາຣິໂຍປິ ສາມເຓຣກາລໂຕ ປຠຸຕິ ອາຈຣິເຍນ ວາ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ຈ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖານຍປກຣຓໂກສລ຺ລາທີນິ ສິກ຺ຂາປິໂຕ, ອປເຣນ ສມເຍນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີຫິ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ ຈຣມາໂນ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ເຫຫິ ທຫຣກາເລ ເອວ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ ສໍວທ຺ຘິໂຕ ຈ, ອຖ ຈ ປນິທານິ ນິສ຺ສິເນໂຫ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຕ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ສຸກຕກຣຓໍ ວິນາເສຕິ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸເຕປິ ປຸຄ຺ຄເລ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອີທິສສ຺ສ ເຈວ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ອນິຍຕາ ຄຕິ, ຕວ ວາ ມມ ວາ ໂກ ວິເສໂສ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ປຬາໂສ. ໂສ ປຣຄຸເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓານໍ ສມກຣຓຣໂສ. ຕຖາ ເຫສ ປເຣສໍ ຄຸເຓ ຑໍສິຕ຺ວາ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓຫິ ສເມ ກໂຣຕີຕິ ປຬາໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຬາສີ. ມກ຺ຂີ ຈ ປຬາສີ ຈ ມກ຺ຂິປຬາສິໂນ, ເຕສໍ ຠາໂວ ມກ຺ຂິປຬາສິຕາ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ມກ຺ໂຂ ເຈວ ປຬາໂສ ຈ.

ອິສ຺ສຕິ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ສຫຕີຕິ ອິສ຺ສຸກີ. ມຈ຺ຉຣາຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິຄູຫຕິ, ປເຣສໍ ສາຘາຣຓຠາວໍ ນ ສຫຕິ, ມຈ຺ເຉຣໍ ວາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຈ຺ຉຣີ. ສຐຍຕິ ນ ສມ຺ມາ ຠາສຕີຕິ ສໂຐ, ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓປ຺ປກາສນລກ຺ຂເຓນ ສາເຐຍ຺ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເກຣາຏິກປຸຄ຺ຄໂລ. ເກຣາຏິໂກ ຈ ອານນ຺ທມຈ຺ໂຉ ວິຍ ໂຫຕິ. ອານນ຺ທມຈ຺ໂຉ ນາມ ກິຣ ມຈ຺ຉານໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສຕິ, ສປ຺ປານໍ ສີສໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສ ອຫ’’ນ຺ຕິ ຊານາເປຕຸໍ, ເອວເມວ ເກຣາຏິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກໍ ວາ ອາຠິຘມ຺ມິກໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ຕໍ ຕໍ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສີ, ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ອນຸກມ຺ປກາ, ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ມຸຎ຺ຈາມີ’’ຕິ ‘‘ເອວເມເຕ ‘ສຄາຣໂວ ອຍໍ ອມ຺ເຫສຸ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ’ຕິ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ສາເຐຍ຺ເຍນ ຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວເນນ ຈິຕ຺ຕານຸຣູປກິຣິຍາວິຫຣໂຕ ‘‘ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍກິຣິໂຍ’’ຕິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິໍ ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ວາ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຍໂຕ ໂສ –

‘‘ວາເມນ ສູກໂຣ ໂຫຕິ, ທກ຺ຂິເຓນ ອຊາມິໂຄ;

ສເຣນ ເນລໂກ ໂຫຕິ, ວິສາເຓນ ຊຣຄ຺ຄໂວ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໙໖; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໙໔; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໖) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຍກ຺ຂສູກຣສທິໂສ ໂຫຕິ. ກຕປາປປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ, ສາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມາຍາວີ.

ຖມ຺ຠສມງ຺ຄິຕາຍ ຖທ຺ໂຘ. ວາຕຠຣິຕຠສ຺ຕາສທິສຖທ຺ຘຠາວປຄ຺ຄຫິຕສິຣອນິວາຕວຸຕ຺ຕິກາຣກໂຣຕິ ຖມ຺ໂຠ. ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄິລິຕນງ຺ຄລສທິໂສ ວິຍ ອຊຄໂຣ, ວາຕຠຣິຕຠສ຺ຕາ ວິຍ ຈ ຖທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍ ທິສ຺ວາ ໂອນມິຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ປຣິຍນ຺ເຕເນວ ຈຣຕິ. ອພ຺ຠຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ ອຕິມາໂນ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕິມານີ.

ສໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິໍ ປຣາມສຕິ ສຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ອາມສຕີຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ. ອາຘານໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ. ‘‘ອາຘານ’’ນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາວ ລທ຺ຘິໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕີຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ທຸກ຺ເຂນ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ພຫຸມ຺ປິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄິໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິໍ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕາທິໂສ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ຍເທວ ຘມ຺ມໍ ວາ ອຘມ຺ມໍ ວາ ສຸຓາຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິເຍຫິ ກຖິຕໍ, ເອວໍ ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ກຸມ຺ໂມວ ອງ຺ຄານິ ສເກ ກປາເລ ອນ຺ໂຕເຍວ ສໂມທຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ກຈ຺ຉໂປ ອຕ຺ຕໂນ ປາທາທິເກ ອງ຺ເຄ ເກນຈິ ຆຏ຺ຏິເຕ ສພ຺ພານິ ອງ຺ຄານິ ອຕ຺ຕໂນ ກປາເລເຍວ ສໂມທຫຕິ, ນ ພຫິ ນີຫຣຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ‘‘ນ ສຸນ຺ທໂຣ ຕວ ຄາໂຫ, ຉຑ຺ເຑຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອນ຺ໂຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ຫທເຍ ເອວ ຐເປຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ຍຖາ ກຸມ຺ຠີລາ ຄຫິຕໍ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ກຸມ຺ຠີລຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ມກ຺ຂິປຬາສິຕາທິຍຸຄຬຕ຺ຕເຍນ ທສ຺ສິເຕ ມກ຺ຂປຬາສາທໂຍ ຉ ຘມ຺ເມ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກູນວີສຕິ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸມານສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໘໑) ປນ ມກ຺ຂປຬາສາທໂຍປິ ຍຸຄຬວເສນ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສຬສ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປກາເຣຫິ ອາວຫນໍ ປທກ຺ຂິຓໍ, ຕໂຕ ປທກ຺ຂິຓໂຕ ຄຫຓສີໂລ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ, ນ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ. ໂຍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ກສ຺ມາ ວທຖ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ຊານາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ອນຸສາສນິໍ ປທກ຺ຂິຓໂຕ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວາມໂຕວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຍຖານຸສິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ອຸທ຺ເທເສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ. ອຖ ສພ຺ພາເນວ ສິກ຺ຂາປທານິ ກຖໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສປຣິຍາປນ຺ນານີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາ ສພ຺ພາປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ນິທານຸທ຺ເທເສ ສງ຺ຄຫິຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ລພ຺ຠມານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫຘມ຺ມິເກນ ສຫກາຣເຓນາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ວຈນາຍາ’’ຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສມ຺ປທານວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ມມ ວຈນໂຕ’’ຕິ. ອງ຺ຄານິ ເຈຕ຺ຖ ປຐມສງ຺ຆເຠທສທິສານິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນໍ, ເອວໍ ອິຘ ອວຈນີຍກຣຓຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.