ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓກຖາ

໑໓. ຈຸຕິຍາຕິ ຈວເນ. ອຸປປາເຕຕິ ອຸປປຊ຺ຊເນ. ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຈຸຕິກ຺ຂຓສາມນ຺ຕາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂຓສາມນ຺ຕາ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ເຍ ປນ ອາສນ຺ນຈຸຕິກາ’’ຕິອາທິ. ເຍນ ຎາເຓນາຕິ ເຍນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓເນວ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິ ຈ ຎາຍຕິ. ປຣິກມ຺ມໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາເມນ ອາທິກມ຺ມິເກນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ກຕ຺ວາ ເຕໂຊກສິຓໍ ໂອທາຕກສິຓໍ ອາໂລກກສິຓນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ກສິເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາສນ຺ນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໂຄຈຣໍ ກຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ.

ໂສ ອຫນ຺ຕິ ໂສ ກຕຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາໂຣ ອຫໍ. ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາຕິ ທິວິ ຠວນ຺ຕິ ທິພ຺ພໍ, ເທວານໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ, ເຕນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ສທິສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາຕິ ຈ ຫີນູປມາທສ຺ສນໍ ເທວຕານໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂຕປິ ອິມສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕໍ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເທວຕານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘາພຫຸລຕາວິສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຕາອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕຕ຺ຕາ ສຸຈຣິເຕນ ເທວູປປຕ຺ຕິຊນເກນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວາຕໂຣຄາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອປລິພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ. ປິຕ຺ຕາທີຫິ ອນຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສ ຈ ອຸຬາຣຕາຍ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປກ຺ກິເລສໂທສຣຫິຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ຕິຓາທິໂທສຣຫິຕໍ ວິຍ ສສ຺ສໍ ອຸຬາຣຜລໍ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ກາຣຓູປຈາເຣນ ຈສ຺ສ ຜລໍ ຕຖາ ໂວຫຣີຍຕິ ຍຖາ ‘‘ສຸກ຺ກໍ ສຸກ຺ກວິປາກ’’ນ຺ຕິ. ທູເຣປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສຸຂຸມສ຺ສປິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປສາທຈກ຺ຂູຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ປສາທລກ຺ຂຓໍ ຈກ຺ຂຸ. ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວເສເນວ ອິຊ຺ຌນໂຕ ສພ຺ພາປິ ກຸສລຠາວນາ ວີຣິຍຠາວນາ, ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕາ ວາ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາ ວິເສສໂຕ ວີຣິຍຠາວນາ, ຕສ຺ສາ ອານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຎາຓມຍໍ ຈກ຺ຂຸ ຎາຓຈກ຺ຂຸ. ຕາທິສເມວາຕິ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ທູເຣປິ ສຸຂຸມສ຺ສປິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖຕາຍ ຈ ຕໍສທິສເມວ.

ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ທິພ຺ພວິຫາຣສງ຺ຂາຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອິມິນາ ກາຣຓວເສນສ຺ສ ທິພ຺ພຠາວມາຫ. ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເມນ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ປາທກຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໍ ທິພ຺ພວິຫາຣໍ ສນ຺ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ທິພ຺ພວິຫາຣປຣິຍາປນ຺ນໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ກສິຓາໂລການຸຄ຺ຄເຫນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຍໍ ຎາຓາໂລກຜຣຓຠາເວນ ຈ ມຫາຊຸຕິກຠາວໂຕປິ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາຊຸຕິກມ຺ປິ ຫິ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ທິພ຺ພມິທໍ ພ຺ຍມ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ. ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ມຫນີຍຄມນຕ຺ຕາ, ວິມ຺ຫຍນີຍປ຺ປວຕ຺ຕິກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມ຺ຫຍນີຍາ ຫິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕຣູປທສ຺ສນໂຕ. ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖປຎ຺ຈກມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຊຸຕິຄຕິອຕ຺ເຖສຸປິ ສທ຺ທວິທູ ທິວຸສທ຺ທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາ ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ອິທໍ ທິພ຺ພຕິ ໂຊຕຍຕີຕິ ທິພ຺ພໍ, ທິພ຺ພຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ອສຊ຺ຊມານໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖໂຣ ປນ –

‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠາຍ ໂຍຄິໂນ ປຣິກມ຺ມກຣຓໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂາຠິຠວສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ຕສ຺ສ ວິຊຍິຈ຺ຉາ ນາມ ໂຫຕິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ຈ ອິທ຺ຘິມາ ເທວຕານໍ ວຈນຄຫຓກ຺ຂມນຘມ຺ມທານວເສນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣາທໂຍ ວິຍ ທານຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂເຓ ໂວຫາເຣ ຈ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ວິຫາຣວິຊຍິຈ຺ຉາໂວຫາຣຊຸຕິຄຕິສງ຺ຂາຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ວເສນ ອິມສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ສທ຺ທວິທູ ຈ ເຕສຸ ເອວ ອຕ຺ເຖສຸ ທິວຸສທ຺ທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ –

ອາຫ.

ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ຣູປທສ຺ສນຠາເວນ. ຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຍຖາ ມໍສຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ສມວິສມໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕຖາ ອິທໍ. ອິທໍ ປນ ສຍເມວ ຕໂຕ ສາຕິສຍໍ ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກາຣີຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸມິວາຕິປິ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສນໂຕ ‘‘ເອຕ຺ເຖ ວາຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ເອວມິຕເຣປີ’’ຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຌານລາຠີ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິໂກ ວິຍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ຈວິຕ຺ວາ ອິຘູປປນ຺ໂນ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອຠິຎ຺ຎາລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອິຘູປປຕ຺ຕິເມວ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອສຎ຺ຎຠເວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕຸມສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຸພ຺ເພ ນາໂຫສິໍ, ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ອຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຕາຍ ປຣິຓໂຕ, ເສສາປິ ສຕ຺ຕາ ຕາທິສາເຍວາ’’ຕິ ອຠິນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ອຸປປາຕມຕ຺ຕເມວ ທິສ຺ວາ ຈຸຕິໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອິທານິ ອຎ຺ຎຖາປິ ວິສຸທ຺ຘິກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອກາທສອຸປກ຺ກິເລສວິຣຫໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາຫາຕິ ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕປາຬິໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ນນ຺ທິໂຍ ກິມິໂລຕິ ອິເມ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ອນຸຣຸທ຺ຘາ ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ອິເມຫິ ນ ອາລຸຬິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫມ຺ປິ ອິເມຫິ ອຸປາທາຍ ເອກາທສຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອາລຸຬິຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ –

‘‘ອຫມ຺ປິ ສຸທໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂພຘິສຕ຺ໂຕວ ສມາໂນ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ, ໂສ ໂຂ ປນ ເມ ໂອຠາໂສ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ເອຕທໂຫສິ ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ເມ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ເອຕທໂຫສິ ‘ວິຈິກິຈ຺ຉາ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຘິກຣຓຎ຺ຈ ເມ ສມາຘິ ຈວິ, ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ, ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ, ໂສ ໂຂ ປນ ເມ ໂອຠາໂສ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ເອຕທໂຫສິ ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ເມ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ເອຕທໂຫສິ ‘ອມນສິກາໂຣ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ອມນສິກາຣາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ, ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ, ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນ ອມນສິກາໂຣ’’’ຕິ –

ອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໑) ເທສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໔໑) ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ນານາວິຘານິ ຣູປານິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ນຸ ໂຂ ກິ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ມນສິກາຣວເສນ ປນ ເມ ຣູປານິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ຣູປານິ ປສ຺ສໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທານິ ກິຎ຺ຈິ ນ ມນສິ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວຕິ, ຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອມນສິກາໂຣ’’ຕິ. ຖິນມິທ຺ຘນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ອມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຖິນມິທ຺ຘໍ. ຕຖາຠູຕສ຺ສ ຫິ ສວິປ຺ຜາຣິກມນສິກາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຍຖາຣທ຺ຘມນສິກາຣວເສນ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທານວຣກ຺ຂສອຊຄຣາທໂຍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປິລນ຺ຕິ ‘‘ມຍາ ທິຏ຺ຐຠຍໍ ປກຕິຍາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ໂອໂລກິຍມານໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອທິຏ຺ເຐ ປຣິກປ຺ປິຕສທິເສ ກິໍນາມ ຠຍ’’ນ຺ຕິ ຠຍສ຺ສ ວິໂນທນວເສນ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາໂກສລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລນ຺ຕິ ກາຍາລສິຍໍ. ‘‘ມຍາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕານໍ ວູປສມນຕ຺ຖໍ ຄາຬ຺ຫໍ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ເມ ອຸປ຺ປິລສງ຺ຂາຕາ ຈິຕ຺ຕສມາຘິທູສິຕາ ເຄຫສ຺ສິຕາ ພລວປີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວີຣິຍໍ ສິຖິລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ກາຍທຣໂຖ ກາຍາລສິຍໍ ອຸທປາທິ.

ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍນ຺ຕິ ‘‘ມມ ວີຣິຍໍ ສິຖິລໍ ກໂຣໂຕ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ. ອຕິລີນວີຣິຍນ຺ຕິ ‘‘ມມ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ເອວໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ວີຣິຍໍ ສິຖິລຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕິລີນວີຣິຍໍ. ອຠິຊປ຺ປາຕິ ເທວໂລກາຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເທວສງ຺ຆໍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ. ‘‘ເອວໍ ເມ ໂຫຕູ’’ຕິ ຫິ ອຠິນິວິສນວເສນ ຊປ຺ປຕີຕິ ອຠິຊປ຺ປາ, ຕຓ຺ຫາ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອກຊາຕິກໍ ຣູປໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຠິຊປ຺ປາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ນານາວິຘໍ ຣູປໍ ມນສິກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາເລນ ເທວໂລກາຠິມຸຂໍ ກາເລນ ມນຸສ຺ສໂລກາຠິມຸຂໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນານາວິຘານິ ຣູປານິ ມນສິກໂຣໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ນານຕ຺ເຕ ນານາສຠາເວ ສຎ຺ຎາຕິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ນານາວິຘານິ ຣູປານິ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ, ອິຏ຺ຐໍ ວາ ອນິຏ຺ຐໍ ວາ ເອກຊາຕິກເມວ ຣູປໍ ມນສິ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຖາ ມນສິກໂຣໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປານໍ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ, ອຕິວິຍ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຕ຺ວາ ນິຊ຺ຌານໍ ເປກ຺ຂນໍ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ. ໂອຠາສນ຺ຕິ ປຣິກມ຺ມສມຸຏ຺ຐິຕໍ ໂອຠາສໍ. ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມີຕິ ປຣິກມ຺ໂມຠາສມນສິກາຣປ຺ປສຸຕຕາຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຣູປານິ ນ ປສ຺ສາມິ. ຣູປານິ ຫິ ໂຂ ປສ຺ສາມີຕິ ເຕນ ປຣິກມ຺ໂມຠາເສນ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ວິສຍຠູຕານິ ຣູປຄຕານິ ປສ຺ສາມິ.

ເອວມາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ –

‘‘ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ເອຕທໂຫສິ ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ຍ຺ວາຫໍ ໂອຠາສຎ຺ຫິ ໂຂ ສຎ຺ຊານາມິ, ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ, ຣູປານິ ໂຂ ປສ຺ສາມິ, ນ ຈ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ເອຕທໂຫສິ ‘ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂຂ ອຫໍ ສມເຍ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ໂອຠາສນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣມິ. ໂອຠາສຎ຺ຫິ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຎ຺ຊານາມິ, ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ. ຍສ຺ມິໍ ປນາຫໍ ສມເຍ ໂອຠາສນິມິຕ຺ຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣມິ. ຣູປານິ ຫິ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສາມິ, ນ ຈ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໓) –

ເອວມາທິປາຬິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ມນຸສ຺ສານໍ ອິທນ຺ຕິ ມານຸສກໍ, ມນຸສ຺ສານໍ ໂຄຈຣຠູຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ທິພ຺ພຕິໂຣກຸຏ຺ຏສຸຂຸມາທິເຠທສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກໍ. ເອວຣູປໍ ຕຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣູປທສ຺ສເນນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສູປຈາຣນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຸປຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ປກຕິຍາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວິສຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ວິສຍມຸເຂນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິສຍິມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມານຸສກໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ມໍສຈກ຺ຂາຕິກ຺ກໂມ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈາຕິກ຺ກເມເນວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນປິ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຂຓສ຺ສ ອຕິອິຕ຺ຕຣຕາຍ ອຕິສຸຂຸມຕາຍ ເກສຎ຺ຈິ ຣູປສ຺ສ, ອປິຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ, ຕຎ຺ຈ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍຠູຕໍ, ນ ຈ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ເມຫິ ວິນາ ມຫຄ຺ຄຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຠິຊ຺ຊມານໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ຈຸຕູປປາຕກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ສຸວຸຕ຺ຕເມຕໍ.

ຍທິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ຣູປາຣມ຺ມຓເມວ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕຣູປທສ຺ສນໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕຄຫຓສ຺ສ ວາ ກາຣຓຠາວໂຕ ໂວຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ຈວມານາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວຣູເປຕິ ນ ຈຸຕູປປາຕກ຺ຂຓສມງ຺ຄິໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂມຫູປນິສ຺ສຍໍ ນາມ ກມ຺ມໍ ນິຫີນໍ ນິຫີນຜລໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂມຫູປນິສ຺ສຍຕາ ຈ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂມຫປ຺ປວຕ຺ຕິພຫຸລຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕາຍ ປນ ໂມຫປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ນິຫີນເມວ ຊາຕິອາທິໍ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ນິຫີນຊາຕິອາທໂຍ ໂມຫສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ທຜລານີຕິ ອາຫ ‘‘ຫີນານໍ ຊາຕິກຸລໂຠຄາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຫີຬິເຕຕິ ຄຣຫິເຕ. ໂອຫີຬິເຕຕິ ວິເສສໂຕ ຄຣຫິເຕ. ອຸຎ຺ຎາເຕຕິ ລາມກຠາເວນ ຎາເຕ. ອວຎ຺ຎາເຕຕິ ວິເສສໂຕ ລາມກຠາເວນ ວິທິເຕ. ອໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂມໂຫ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວເສນ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ຈ ປວຕ຺ໂຕ ກຖິໂຕ, ເຕນ ຈ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິເກ ທສ຺ເສຕິ. ຕພ຺ພິປຣີເຕຕິ ຕສ຺ສ ຫີຬິຕາທິຠາວສ຺ສ ວິປຣີເຕ, ອຫີຬິເຕ ອໂນຫີຬິເຕ ອນຸຎ຺ຎາເຕ ອນວຎ຺ຎາເຕ ຈິຕ຺ຕີກເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸວຓ຺ເຓຕິ ສຸນ຺ທຣວຓ຺ເຓ. ທຸພ຺ພຓ຺ເຓຕິ ອສຸນ຺ທຣວຓ຺ເຓ. ສາ ປນາຍໍ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ກມ຺ມສ຺ສ ອໂທສໂທສູປນິສ຺ສຍຕາຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ອໂທສູປນິສ຺ສຍຕາ ຈ ກມ຺ມສ຺ສ ເມຕ຺ຕາທີຫິ ປຣິຠາວິຕສນ຺ຕານປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຠິຣູເປ ວິຣູເປຕິ ອິທໍ ສຓ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຓ຺ຐານວຈໂນປິ ຫິ ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໘) ວິຍ. ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຕ຺ໂຖ ວຓ຺ຓວເສເນວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸນ຺ທຣໍ ຄຕິໍ ຄຕາ ສຸຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຄຕິຄເຕ’’ຕິ, ສຸຄຕິໍ ອຸປປນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາ ສຕ຺ຕາ ວທຎ຺ຎູ ວິຄຕມຈ຺ເຉຣາ ອໂລຠູປນິສ຺ສເຍນ ກມ຺ມຸນາ ສຸຄຕາ ສມິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ຄຕິໍ ຄຕາ ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິຄເຕ’’ຕິ. ໂລຠຊ຺ຌາສຍາ ສຕ຺ຕາ ລຸທ຺ຘາ ມຈ຺ຉຣິໂນ ໂລຠູປນິສ຺ສເຍນ ກມ຺ມຸນາ ທຸຄ຺ຄຕາ ທຸຣູປາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປາເນ’’ຕິ. ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ຜລາວຫຠາເວນ ກຕໍ. ຍຖາ ກຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ຜລທານສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕໍ ອຸປຈິຕໍ. ຈວມາເນຕິອາທີຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສຍມຸເຂນ ວິສຍິພ຺ຍາປາຣມາຫ. ປຸຣິເມຫີຕິ ‘‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ’’ຕິອາທີນິ ປທານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທິພ຺ເພນ…ເປ… ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິເມຫິ ‘‘ຈວມາເນ’’ຕິອາທີຫິ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ປນ ປເທນາຕິ ‘‘ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ວາກ຺ເຍນ. ປຊ຺ຊຕິ ຎາຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ອິມິນາຕິ ຫິ ປທໍ ວາກ຺ຍໍ.

ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠວມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂານຸຠວນໍ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕເນວ ຊານາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສຕິ ເນຣຍິກສຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ຐິໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓລາຠີ. ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ເຕສໍ ເນຣຍິການໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຸກາມຕາວເສນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກມ຺ມວເສນ ມນສິ ກໂຣຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂຕິອາທິ ມນສິກາຣວິຘິທສ຺ສນໍ. ເອວໍ ປນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ. ເຍສໍ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ປຣິກມ຺ມອຸປຈາຣານຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸນາມການິ ກາມາວຈຣານິ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເຕນ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓໍ, ຕໍ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ວິນາ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ມຫຄ຺ຄຕຠາໂວ ເອວ ນ ສິຍາ. ເທວານໍ ທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເນຣຍິກເທວຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ອຎ຺ຎຄຕິເກສຸປິ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິເຍວ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕີ’’ຕິອາທິ, ‘‘ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ຈ. ຕໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓເມຕສ຺ສາຕິ ຕໍກມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ຜາຣຸສກວນາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈິຕ຺ຕລຕາວນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ຍຖາ ຈິມສ຺ສາຕິ ຍຖາ ຈ ອິມສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສປີຕິ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມາຠາວຎ຺ຈ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປາທກາເນວ ຫິ ອິມານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠີ ນິຣຍາທິອຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເນຣຍິກາທິເກ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕຫິ ປຸພ຺ເພ ອາຍູຫິຕໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິຍາທິກໍ ກມ຺ມໍ ຕາທິເສນ ສມາທາເນນ ຕຊ຺ເຊນ ຈ ມນສິກາເຣນ ປຣິກ຺ຂເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ, ເອວໍ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ສມນນ຺ຕຣໍ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຎາຕຸກາໂມ, ຕໍ ຕໍ ໂອທິສ຺ສ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເຕນ ເຕນ ອຕີເຕ ເອຕຣຫິ ວາ ອາຍູຫິຕໍ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາເຓນ ທິສ຺ວາ ເຕນ ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຎາຕຸກາໂມ ຕາທິເສນ ສມາທາເນນ ຕຊ຺ເຊນ ຈ ມນສິກາເຣນ ປຣິກ຺ຂເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ. ເອສ ນໂຍ ຕໂຕ ປເຣສຸປິ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ. ເອຕໍ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ນາມ. ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓ ສຕິ ເອວ ສິຊ຺ຌຕິ, ນາສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມານິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ສເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ.

ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ກາເຍນ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກາໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂຈປນກາໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ກມ຺ມໍ ກຕຸປຈິຕໍ, ອສຕິ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉເທ ວິປາກາຣຫສຠາວສ຺ສ ອວິຄຈ຺ຉນໂຕ ໂສ ເຕນ ສຫິໂຕເຍວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ’’ຕິ. ອນຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ມາຕາປິຕໂຣ ວິຍ ປຸຕ຺ຕານໍ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ວິຍ ຈ ນິສ຺ສິຕການໍ ອຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຫກາ ອຸປວາທກາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄຸຓປຣິຘໍສເນນາຕິ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຄຸຓານໍ ວິທ຺ຘໍສເນນ, ວິນາສເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາປິ ອຸປວາໂທ ຄຸຓປຣິຘໍສນເມວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຄຸຓາຕິ ປເນຕ຺ຖ ຌານາທິວິເສສາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສີລປຣິຘໍສນໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ສມຓຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ. ສມຓຘມ຺ໂມຕິ ຈ ສີລສໍຍມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຊານໍ ວາຕິ ຍໍ ອຸປວທຕິ, ຕສ຺ສ ອຣິຍຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ ວາ. ອຊານໍ ວາຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ວາ. ຊານນາຊານນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປມາຓໍ, ອຣິຍຠາໂວ ເອວ ປມາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠຍຖາປິ ອຣິຍູປວາໂທວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຣິໂຍຕິ ປນ ອຊານໂຕ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ຕຕ຺ຖ ອຣິຍຄຸຓຠາວໍ ປເວເທນ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓປຣິຘໍສນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຣິຍູປວາໂທ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສຕ຺ຕາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ, ສເຕກິຈ຺ຉໍ ປນ ໂຫຕິ ຂມາປເນນ, ນ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ວິຍ ອເຕກິຈ຺ຉໍ.

ຕສ຺ສ ຈ ອາວິຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ຠາຣິຍາທິສຠາວສ຺ສ ປກາສນຕ຺ຖໍ. ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉີຕິ ຕໍ ເຖຣໍ, ຕໍ ວາ ກິຣິຍໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິ. ອຕິຈ຺ຉາໂຕຕິ ອຕິວິຍ ຂຸທາຠິຠູໂຕ. ມຫລ຺ລໂກຕິ ສມຓານໍ ສາຣຸປ຺ປມສາຣຸປ຺ປໍ, ໂລກສມຸທາຈາຣມຕ຺ຕໍ ວາ ນ ຊານາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄຸຓປຣິຘໍສເນນ ຄຣຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອມ຺ຫາກໍ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພກໍ ອກາສີຕິ ‘‘ສມເຓນ ນາມ ເອວໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຍໍ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ເຖໂຣ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ ອາວຸໂສ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອິຕໂຣປິ ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ກຣຸຓາຍມາໂນ ‘‘ຂີຓາສໂວ ຕຍາ ອຸປວທິໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິ ອກາສິ. ເຕນສ຺ສ ຕໍ ປາກຕິກໍ ອໂຫສີຕິ ເຕນ ອສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ມຄ຺ຄາວຣຓໍ ນາໂຫສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ເພວ ປນ ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອປາຍຄາມີນໍ ສຸປ຺ປຫີນຠາວໂຕ ສຄ຺ຄາວຣຓມສ຺ສ ກາຕຸມສມຕ຺ຖເມວ ຕໍ ກມ຺ມໍ. ອຕ຺ຕນາ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິໂນ ໂທເສນປິ ນກ຺ຂມນ຺ຕິ, ເສສອຣິຍາ ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣຓຕ຺ຖາຍ ນ ຂມາເປຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ໂສ ນກ຺ຂມຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕນາ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ, ຐິຕເກເນວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ’’ຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໑໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສເຈ ທິສາປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສຍໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນາປິ ຄນ຺ຕຸໍ, ນ ເປເສຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເຍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ນວກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ, ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕຣາ, ວຸຑ຺ເຒສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຂມຕຸ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມຸຂາ ອຂມນ຺ເຕປິ ເອຕເທວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອິທໍ ປນ ປຣມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໑໑) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສເຈ ເອກຈາຣິກຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ເນວສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ, ນ ຄຕຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອກສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຕໍ ເມ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ໂຫຕິ, ກິໍ ກໂຣມີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂສ ວກ຺ຂຕິ ‘ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ເຖໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວູປສເມຖາ’ຕິ. ເຕນປິ ອຣິຍສ຺ສ ຄຕທິສາຠິມຸເຂນ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘ຂມຕູ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ປຣິນິພ຺ພຸຕມຎ຺ຈຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປູຊາກຣຓຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປາກຕິກເມວ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ກເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕີຕິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສຄ຺ຄາວຣຓໍ ມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຈຣິຍາປິຏເກ ມາຕງ຺ຄຈຣິຕສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໖໔) –

‘‘ປາຣມິຕາປຣິຠາວນສມິທ຺ຘາຫິ ນານາສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣປຣິປູຣິຕາຫິ ສີລທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຫິ ສຸສງ຺ຂຕສນ຺ຕາເນ ມຫາກຣຸຓາຘິວາເສ ມຫາສຕ຺ເຕ ອຣິຍູປວາທກມ຺ມອຠິສປສງ຺ຂາຕໍ ຜຣຸສວຈນໍ ສໍຍຸຕ຺ຕໍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ເຂຕ຺ຕວິເສສຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ອຊ຺ຌາສຍຜຣຸສຕາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ສເຈ ໂສ ມຫາສຕ຺ຕໍ ນ ຂມາເປຕິ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ວິປຈ຺ຈນສຠາວໍ ຊາຕໍ. ຂມາປິເຕ ປນ ມຫາສຕ຺ເຕ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິປາກສ຺ສ ປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ອວິປາກຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊິ ອໂຫສິກມ຺ມຠາວໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ອຣິຍູປວາທປາປສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມຕາ’’ຕິ –

ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ຂມາປິເຕ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິປາກສ຺ສ ປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ອໂຫສິກມ຺ມຠາເວນ ອວິປາກຘມ຺ມຕໍ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ເນວ ສຄ຺ຄາວຣຓໍ ນ ໂມກ຺ຂາວຣຓຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ວິປຣີຕໍ ທສ຺ສນເມເຕສນ຺ຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ. ສມາທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາທານານິ, ກມ຺ມານິ ສມາທານານິ ເຍສໍ ເຕ ກມ຺ມສມາທານາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ກມ຺ມສມາທານາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຫຕຸອຕ຺ຖໍ ວາ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ປເຣ ກມ຺ເມສຸ ສມາທາປກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ. ຕຍິມໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຍ ຈ…ເປ… ສມາທເປນ຺ຕິ, ເຕປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທິ ປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ເຐ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນາ ເອວ ສີລາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ຐສ຺ສ ຫິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ເອກໍສິກາ ອຎ຺ຎາຣາຘນາ, ອິຕເຣສໍ ອເນກໍສິກາ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຊ຺ຊນໍ ສມ຺ປທາ, ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອວິຣຊ຺ຌນກນິປ຺ຜຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ຕໍ ອວສ຺ສມ຺ຠາວີ, ເອວມິທມ຺ປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ເອວເມຕໍ ອິມສ຺ສປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ນິຣເຍ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສກລສ຺ມິຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘວຈເນ ນ ອິມາຍ ອຸປມາຍ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕອຸປມາ ອຕ຺ຖິ. ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍາຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໙) ອຣິຍູປວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຸນ ເອວຣູປິໍ ວາຈໍ ນ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວາຈໍ ປຊຫຕິ ນາມ, ‘‘ປຸນ ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊຫຕິ ນາມ, ‘‘ປຸນ ເອວຣູປິໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຊຫນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ ນາມ. ຕຖາ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເນວ ປຊຫຕິ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍຕິ ຍຖາ ນິຣຍປາເລຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ຐປິໂຕ, ເອວໍ ນິຣເຍ ຐປິໂຕເຍວ, ນາສ຺ສ ນິຣຍູປປຕ຺ຕິຍາ ໂກຈິ ວິພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຍຸຕ຺ຕິ – ນິຣຍູປໂຄ ອຣິຍູປວາທີ ຕທາທາຍກສ຺ສ ອວິຊຫນໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍາ’’ຕິ ເອວມາທິວຈເນນ ຕທາທາຍກສ຺ສ ອປ຺ປຫາເນເນວ ອຣິຍູປວາໂທ ອນ຺ຕຣາຍິໂກ ອນຕ຺ຖາວໂຫວ, ປຫາເນນ ປນ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕ຺ວາ ຂມາປເນນ ນ ອນ຺ຕຣາຍິໂກ ອນຕ຺ຖາວໂຫ ຍຖາ ຕໍ ວຸຏ຺ຐິຕາ ເທສິຕາ ຈ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາມ ປາປໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ສໍສາຣຂາຓຸຠາໂວປິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊານີ’’ຕິ.

‘‘ອຸຈ຺ຉິນ຺ນຠວເນຕ຺ຕິໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາໂຍ ຕິຏ຺ຐຕິ (ທີ. ນິ. ໑. ໑໔໗), ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອວມາທີສຸ ວິຍ ອິຘ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ’’ຕິ. ອວີຕຣາຄສ຺ສ ມຣຓໂຕ ປຣໍ ນາມ ຠວນ຺ຕຣູປາທານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ. ເຍນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉເທເນວ ກາໂຍ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ’’ຕິ. ເອຕິ ອິມສ຺ມາ ສຸຂນ຺ຕິ ອໂຍ, ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ອຍາ’’ຕິ. ອາຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ສຸຂານີຕິ ອາໂຍ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາທີນໍ ສຸຂສາຘນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂານໍ ວາ ອາຍສ຺ສ ອຠາວາ’’ຕິ. ວິວສາຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕນໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ວິຄໂຕ ວໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິວສາ, ອວສວຕ຺ຕິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຍຕິ ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ອໂຍ, ອສ຺ສາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍ’’ຕິ.

ນາຄຣາຊາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຸປຓ຺ຓາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ອສຸຣສທິສນ຺ຕິ ເປຕາສຸຣສທິສໍ. ໂສ ຫີຕິ ໂສ ອສຸຣກາໂຍ. ສພ຺ພສມຸສ຺ສເຍຫີຕິ ສພ຺ເພຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸສ຺ສເຍຫິ, ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຣາສິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ໂສຠນໍ ວາ ຈຣິຕໍ ອນວຊ຺ຊຕ຺ຕາຕິ ສຸຈຣິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນາຕິອາທີນໍ ປທານໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິປຣິຍາເຍນ. ‘‘ອິໂຕ ໂຠ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໘໓) ວຈນໂຕ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສຸຄຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖໂຕ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.