ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາ

໑໒. ຣູປວິຣາຄຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອຣູປຊ຺ຌານໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສງ຺ຄຫເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີ’’ຕິ. ຍຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຠໂວກ຺ກມນຕ຺ຖຕາ ວິຍ ວິປສ຺ສນາປາທກຕາປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ສາຘາຣຓາຕິ ເຕສໍ ວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີ’’ຕິ ວຈນໍ, ອຠິຎ຺ຎາປາທກຕາ ປນ ນິໂຣຘປາທກຕາ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ອາເວຓິກາ, ສາ ກຖໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ສາຘາຣຓາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປຣມ຺ປຣາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ປທຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານມ຺ປິ ຫິ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກາຣຓກາຣຓມ຺ປິ ກາຣຓນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ຕິເຓຫິ ຠຕ຺ຕໍ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປໂຍຊນນິທ຺ເທເສ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕຕ຺ຖານີຕິ ອິຕ຺ຕສມາຘຕ຺ຖານິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສີເສນ ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ສຸຂໍ ທິວສໍ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຠໂວກ຺ກມນຕ຺ຖານີຕິ ຠເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິອຕ຺ຖານິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາປຊ຺ຊນໂຕ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ອຈິຕ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ສຕ຺ຕາຫເມວ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຕຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທກຣຓໂຕ, ຕຎ຺ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອາຫາຣູປຊີວີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປາທິນ຺ນກປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ເອກທິວສໍ ຠຸຕ຺ຕາຫາຣສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫເມວ ຍາປນໂຕ.

ກາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໘໖໗-໘໖໘) ປນາຍໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ນາມ, ເກ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເກ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກຖຎ຺ຈສ຺ສາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຕຕ຺ຖ ກາ ປນາຍໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ນາມາຕິ ຍາ ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘວເສນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ. ເກ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເກ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສພ຺ເພປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິໂນ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ ຈ ອນາຄາມິອຣຫນ຺ໂຕ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ປນ ອນາຄາມິໂນ ຂີຓາສວາ ຈ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ. ກສ຺ມາ? ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ. ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ປນ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ກສ຺ມາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ປວຕ຺ຕິເຠເທ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ອຈິຕ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ສຸຂໍ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ກຖຎ຺ຈສ຺ສາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ນິໂຣຘຍໂຕ ເອວມສ຺ສາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ສມຖວເສເນວ ອຸສ຺ສກ຺ກຕິ, ໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂຍປິ ວິປສ຺ສນາວເສເນວ ອຸສ຺ສກ຺ກຕິ, ໂສ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂຍ ປນ ອຸຠຍວເສເນວ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ນິໂຣເຘຕິ, ໂສ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ.

ອຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາໂຣ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ວິປສ຺ສຕິ. ວິປສ຺ສນາ ຈ ປເນສາ ຕິວິຘາ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກວິປສ຺ສນາ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກວິປສ຺ສນາ ມນ຺ທາ ວາ ຕິກ຺ຂາ ວາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິເຍວ. ຜລສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນາ ຕິກ຺ຂາວ ວຏ຺ຏຕິ ມຄ຺ຄຠາວນາສທິສາ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນາ ປນ ນາຕິມນ຺ທນາຕິຕິກ຺ຂາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ເອສ ນາຕິມນ຺ທາຍ ນາຕິຕິກ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ເຕ ສງ຺ຂາເຣ ວິປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ…ເປ… ຕໂຕ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາເຣ ຕເຖວ ວິປສ຺ສຕິ. ອຖ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ ນານາພທ຺ຘອວິໂກປນໍ ສງ຺ຆປຕິມານນໍ ສຕ຺ຖຸປກ຺ໂກສນໍ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນານາພທ຺ຘອວິໂກປນນ຺ຕິ ຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕິ, ນານາພທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ວາ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ນິວາສເຄຫໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິກ຺ຂາຣຊາຕໍ, ຕໍ ຍຖາ ນ ວິກຸປ຺ປຕິ, ອຄ຺ຄິອຸທກວາຕໂຈຣອຸນ຺ທູຣາທີນໍ ວເສນ ນ ວິນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ອຘິຏ຺ຐານວິຘານໍ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ມາ ອຄ຺ຄິນາ ຌາຍຕຸ, ມາ ອຸທເກນ ວຸຍ຺ຫຕຸ, ມາ ວາເຕນ ວິທ຺ຘໍສຕຸ, ມາ ໂຈເຣຫິ ຫຣີຍຕຸ, ມາ ອຸນ຺ທູຣາທີຫິ ຂຊ຺ຊຕູ’’ຕິ. ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕສ຺ສ ນ ໂກຈິ ປຣິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ, ອນຘິຏ຺ຐຫໂຕ ປນ ອຄ຺ຄິອາທີຫິ ນສ຺ສຕິ, ອິທໍ ນານາພທ຺ຘອວິໂກປນໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ເອກາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ວາ ນິສິນ຺ນາສນໍ ວາ, ຕຕ຺ຖ ວິສຸໍ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສມາປຕ຺ຕິເຍວ ນໍ ຣກ຺ຂຕິ.

ສງ຺ຆປຕິມານນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຕິມານນໍ ອຸທິກ຺ຂນໍ, ຍາວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ສງ຺ຆກມ຺ມສ຺ສ ອກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຕິມານນໍ ເອຕສ຺ສ ນ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ, ປຕິມານນາວຊ຺ຊນໍ ປນ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ‘‘ສເຈ ມຍິ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ສງ຺ໂຆ ອປໂລກນກມ຺ມາທີສຸ ກິຎ຺ຈິເທວ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຍາວ ມໍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ປກ຺ໂກສຕິ, ຕາວເທວ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ກຕ຺ວາ ສມາປນ຺ໂນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວຸຏ຺ຐຫຕິເຍວ. ໂຍ ປນ ເອວໍ ນ ກໂຣຕິ, ສງ຺ໂຆ ເຈ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສຕິ ‘‘ຕໍ ປກ຺ໂກສາຫີ’’ຕິ, ອຖສ຺ສ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສວນູປຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ໂຆ ຕໍ ອາວຸໂສ ປຕິມາເນຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຄຣຸກາ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຓາ ນາມ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາ ປຐມເມວ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ເອວໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຖຸປກ຺ໂກສນນ຺ຕິ ອິຘາປິ ສຕ຺ຖຸປກ຺ໂກສນາວຊ຺ຊນເມວ ອິມສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ເອວໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ຊີວິຕທ຺ຘານສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉເທສຸ ກຸສເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ປວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຫິ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນິຣຸຊ຺ຌນເກ ອາຍຸສງ຺ຂາເຣ ອນາວຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ມຣຓໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອນ຺ໂຕນິໂຣເຘ ມຣຓສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ອນ຺ຕຣາວ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອວເສສຎ຺ຫິ ອນາວຊ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ປນ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ເອວໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອິທໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອເຖກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຈິຕ຺ຕວາເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຈິຕ຺ຕໂກ ໂຫຕິ, ນິໂຣຘໍ ຜຸສຕິ. ກສ຺ມາ ປນສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິ ຈິຕ຺ຕານິ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ? ນິໂຣຘສ຺ສ ປໂຍຄຕ຺ຕາ. ອິທຎ຺ຫິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທ຺ເວ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ຍຸຄນທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິອາໂຣຫນໍ ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘສ຺ສ ປໂຍໂຄ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ນິໂຣຘສ຺ສ ປໂຍຄຕ຺ຕາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິ ຈິຕ຺ຕານິ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ຍສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ໂພຘິມຓ຺ຑຸປສງ຺ກມນໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ຈຣິມຠເວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປຸພ຺ພໍ, ຕທາ ປນ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ, ນ ວິປສ຺ສນາທິປາທກໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາປາທກນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ເຠ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກໍ. ອຠິຎ຺ຎາປາທກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ປຐມາຣມ຺ເຠ ເອວ ປາທກຊ຺ຌາເນນ ປໂຍຊນໍ ອໂຫສິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ອຸປຣິມຄ຺ຄາຘິຄມຜລສມາປຕ຺ຕິອຠິຎ຺ຎາວຬຎ຺ຊນາທິອຕ຺ຖໍ. ອຠິສມ຺ໂພຘິສມຘິຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ສພ຺ພໍ ຎາຓສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ອາກງ຺ຂາມຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘເມວາຕິ. ສພ຺ພກິຈ຺ຈສາຘກນ຺ຕິ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາທິສພ຺ພກິຈ຺ຈສາຘກໍ. ສພ຺ພໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓທາຍກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຠິຎ຺ຎາປາທກຕ຺ຕາ ເອວ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ຌານສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓທາຍກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ຕໍປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິ, ຕທຘິຄມສມກາລເມວ ຈ ຠຄວໂຕ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ຫຕ຺ຖຄຕາ ອເຫສຸໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ຈ ມຄ຺ຄາຘິຄໂມຕິ.

‘‘ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ໂສ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ສມາຫິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ເຫຏ຺ຐາ ຌານຕ຺ຕຍາຘິຄມປຏິປາຏິສິທ຺ຘສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘານສ຺ສ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ເອວນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານກ຺ກມນິທສ຺ສນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈ ອຘິຄມມຄ຺ຄສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ, ເຍນ ສມາຘານານຸກ຺ກເມນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິ ລທ຺ໂຘ, ຕທຸຠຍນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມິນາ ກເມນາຕິ ອິມິນາ ປຐມຊ຺ຌານາຘິຄມາທິນາ ກເມນ. ຍທິປິ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຄມນສມາຘິນາ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘານໍ ທີເປຕິ, ສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິສມາຘິ ເອວ ປນ ອິທ຺ຘິຍາ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ປຘານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິນາ ສມາຫິເຕ’’ຕິ. ສພ຺ພປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມຸປກ຺ກິເລສປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈນີກສມເນປິ ອພ຺ຍາວຏາຍ ປາຣິສຸທ຺ຘຸເປກ຺ຂາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ຘມ຺ມາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ ສຸວິສທາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕິສີເສນ ປນ ຕຕ຺ຖ ເທສນາ ກຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ເຘ’’ຕິ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ຊນິຕສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິສມ຺ຠເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິສຸທ຺ຘິຍາ ເອວ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ ປຣິໂຍທາຕຕາ ສຸຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນິຆໍສເນນ ປຠສ຺ສຣຕາ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ ປຣິໂຍທາເຕ, ປຠສ຺ສເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ສຸຂາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ຆາເຕນາຕິ ສຸຂໂສມນສ຺ສານໍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານຎ຺ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ຣາຄໂທສປຈ຺ຈຍານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ. ‘‘ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ໂສມນສ຺ສໍ ຣາຄສ຺ສ, ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ໂທມນສ຺ສໍ ໂທສສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຣາຄາທໂຍ ເຈຕໂສ ມລາສຸຈິຠາເວນ ‘‘ອງ຺ຄຓານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ກິເລສນຏ຺ເຐນ ອຸປກ຺ກິເລສາຕິ ອາຫ ‘‘ອນງ຺ຄຓຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ວິຄຕຸປກ຺ກິເລເສ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອງ຺ຄເຓນ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິລິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ວິພາຘີຍຕິ ອຸປຕາປີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຠາວິຕຕ຺ຕາຕິ ປຄຸຓຠາວາປາທເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາວິຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ, ອາວຊ຺ຊນາທິນາ ປຎ຺ຈຘາ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ວາ ປຣິທມເນນ ວສໍ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອຸປຄເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວເສ ວຕ຺ຕມານຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວເສ ວຕ຺ຕມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄຸຓຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ສຸປຣິມທ຺ທິຕໍ ວິຍ ຈມ຺ມໍ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາ ວິຍ ຈ ລາຂາ ມຸທູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກມ຺ມກ຺ຂເມຕິ ວິກຸພ຺ພນາທິອິທ຺ຘິກມ຺ມກ຺ຂເມ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ມຸທຸຕາກມ຺ມນິຍທ຺ວຍໍ.

ນາຫນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑) ນ-ກາໂຣ ປຏິເສຘຕ຺ໂຖ. ອຫນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ຠິກ຺ຂູ ອາລປຕິ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານຈິຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ເອກຘມ຺ມມ຺ປີຕິ ເອກມ຺ປິ ສຠາວຘມ຺ມໍ. ນ ສມນຸປສ຺ສາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ວສີຠາວາປາທເນນ ຠາວິຕໍ ຕຖາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣເຓນ ພຫຸລີກຕໍ ເອວໍ ສວິເສສມຸທຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຸທຸ ກມ຺ມກ຺ຂມຕາຍ ກມ຺ມນິຍຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຍຖາ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິທໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ເຕສຎ຺ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ເອວມາຫ.

ຍຖາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘຕາທໂຍ ນ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຸຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອວຏ຺ຐິຕໍ ອິຘ ‘‘ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕສຸ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວາທີສຸ ຐິຕຕ຺ຕາ ຐິເຕ, ຐິຕຕ຺ຕາເຍວ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ. ຍຖາ ມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລກ຺ຂີຍຕິ, ເອວໍ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິປິ ມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎຕາຫິ ລກ຺ຂີຍຕີຕິ ‘‘ມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎຠາເວນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ຐິຕຕ຺ຕາ ຐິເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ກາຣເຓນ ຜລໍ ນິທ຺ຘາຣີຍຕິ, ເອວໍ ຜເລນປິ ກາຣຓໍ ນິທ຺ຘາຣີຍຕີຕິ ນິຈ຺ຈລຠາເວນ ອວຏ຺ຐານໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ຖິຣຠາເວນ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກມ຺ມນິຍຕາຍ ຈ ສມ຺ຠວຕໍ ສທ຺ຘາທິພລານໍ ອານຸຠາເວນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາທີຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ.

ອິທານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສຸຠາວິຕໍ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກໍເສນ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສທ຺ຘາພເລນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ. ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນາຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ ເຫຕຸນາ. ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ນ ຈລຕິ ນ ກມ຺ປຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອຸປຣິວິເສສາວຫຠາເວເນວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວີຣິຍປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ວີຣິຍປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວສີຠາວາປາທນປຣິທມນສາຘເນນ ວີຣິເຍນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ. ສຕິປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຠາວນາພຫຸລີກາເຣ ອສມ຺ໂມສາທິກາຍ ກຸສລານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາຍ ສຕິຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ. ສມາຘິປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອວິກ຺ເຂປສາຘເນນ ສມາຘາເນນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ. ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ເອວ ຠາວນາຍ ອຸປກາຣານຸປກາຣຘມ຺ມານໍ ປຊານນລກ຺ຂຓາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ. ໂອຠາສຄຕນ຺ຕິ ຎາໂຓຠາສສຫຄຕໍ. ໂອຠາສຠູເຕນ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘານສໍວທ຺ຘິເຕນ ຎາເຓນ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ຍາຖາວໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຣາສນ຺ໂຕ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ໂຕ ຕໍ ອຠິຠວຕິ, ນ ເຕນ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສນ຺ຘກາເຣນ ນ ອິຎ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ຎາຓປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປພລໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິນາ ສມາຫິຕຕາ ປຣິສຸທ຺ຘຕາ ປຣິໂຍທາຕຕາ ອນງ຺ຄຓຕາ ວິຄຕຸປກ຺ກິເລສຕາ ມຸທຸຠາໂວ ກມ຺ມນິຍຕາ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕຕາຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ອຖ ວາ ສມາຫິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອິມານິ ອງ຺ຄານີຕິ ‘‘ສມາຫິເຕ’’ຕິ ອິມໍ ອງ຺ຄຠາເວນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕິອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ວິສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘາທິອຕ຺ຖໍ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ຕທຠິມຸຂກຣຓໂຍຄ຺ຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ.

ກາມໍ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ເອວ ປຐມຊ຺ຌານສມຘິຄໂມ, ວິຕກ຺ກາທິວູປສມາ ເອວ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິສມຘິຄໂມ, ຕຖາປິ ນ ຕຖາ ເຕ ເຕຫິ ທູຣີຠູຕາ, ອເປຕາ ວາ ຍຖາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຈຕໂສ ມລີນຠາວສງ຺ໂຂຠອຸປ຺ປິລາຠາວກເຣຫິ ນີວຣຓາທີຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘິປຣິໂຍທາຕຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນີວຣຓ…ເປ… ປຣິໂຍທາເຕ’’ຕິ. ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈນີການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານ’’ນ຺ຕິ ປາຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈນີການ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ປາໂຐ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕນ –

‘‘ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ຌານປຏິລາຠເຫຕຸການໍ ຌານປຏິລາຠໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການໍ. ປາປການນ຺ຕິ ລາມການໍ. ອິຈ຺ຉາວຈຣານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອວຈຣານໍ ອິຈ຺ຉາວເສນ ໂອຕິຓ຺ຓານໍ ‘ອໂຫ ວຕ ມເມວ ສຕ຺ຖາ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍາ’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ມານມາຍາສາເຐຍ຺ຍາທີນໍ. ອຠິຊ຺ຌາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນປິ ເຕສໍເຍວ ສງ຺ຄໂຫ. ອຠິຊ຺ຌາ ເຈຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ອວິກ຺ຂມ຺ຠເນຍ຺ຍາ ມານາທໂຍ ຈ ຕເທກຏ຺ຐາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ. ວິກ຺ຂມ຺ຠເນຍ຺ຍາ ປນ ນີວຣຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ. ກຖໍ ປນ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ອວິກ຺ຂມ຺ຠເນຍ຺ຍາ ອິຘ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ? ‘ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກຸສລານໍ ປຏິປກ຺ຂາ’ຕິ ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຌານສ຺ສ ອປຣາມຏ຺ຐຠາວທສ຺ສນໂຕ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ‘ອິຈ຺ຉາວຈຣານໍ ອຠິຊ຺ຌາທີນ’ນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ໂກປອປ຺ປຈ຺ຈຍກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາທໂຍ ຄຫິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານ’ນ຺ຕິ ປາຐໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈນີການ’ນ຺ຕິ ປາໂຐຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ຕຖາ ປາຐສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈນີກາ ຈ ນີວຣຓາ ເຈວ ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ, ເຕສໍ ທູຣີຠາວໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍເຍວ ອຠາວວິຄມໂຈທນາຍ ອຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕວຕ຺ຖສຸຕ຺ເຕສຸ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ ໂອຬາຣິການໍເຍວ ປາປຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາຕິ. ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອິຘ ປນ ອຘິຄຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາເຍວ ເຕ ຄຫິຕາ, ອງ຺ຄຓຸປກ຺ກິເລສຕາສາມຎ຺ເຎນ ປເນຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕານໍ ອປທິສນໍ. ຕຖາ ຫິ ‘ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສຸຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິ.

ອວສ຺ສຎ຺ເຈຕເມວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອຘິຄຕຊ຺ຌານານມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ອິຈ຺ຉາວຈຣານໍ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕຕິ. ເຕເນວ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານ’’ນ຺ຕິ ປາຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈນີການ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ປາໂຐ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສ຺ສ ສີຫຬຄຓ຺ຐິປເທປິ ຈ ‘‘ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ເສວ ປາຐສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຍເມວ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ໂຖປິ ເຈຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ‘‘ອິຈ຺ຉາວຈຣານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອວຈຣານໍ ອິຈ຺ຉາວເສນ ໂອຕິຓ຺ຓານໍ ປວຕ຺ຕານໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ໂກປອປ຺ປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຍມ຺ປິ ປາໂຐ ອຍຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕໂຕເຍວ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ອຍໍ ປາໂຐ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ອິທ຺ຘິປາທກຠາວູປຄມເນນາຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ປາທກຠາວສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠາວສ຺ສ ອຸປຄມເນນ. ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາຕິ ອິໂຕ ປຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວວເສນ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມຠາວນາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ. ປຓີຕຠາວູປຄມເນນາຕິ ຕໂຕ ເອວ ປຘານຠາວໍ ນີຕຕາຍ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ອຕິຕ຺ຕິກຣຏ຺ເຐນ ຈ ປຓີຕຠາວສ຺ສ ອຸປຄມເນນ. ອຸຠຍຎ຺ເຈຕໍ ຠາວນາຍ ຐິຕິຍາ ກາຣຓວຈນໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓາຍ ຠາວນາຍ ປຓີຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຐິເຕຕິ. ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອິທໍ ຐິຕິຍາ ວິເສສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຐິເຕ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘‘ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ອຸຠຍເມກໍ ອງ຺ຄໍ, ‘‘ສມາຫິເຕ’’ຕິ ປນ ອິທມ຺ປິ ເອກມງ຺ຄໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປຐມວິກປ຺ປໂຕ ວິເສສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອວມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິ ຕໍນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິມ຺ຫິ ຍໍ ຎາຓໍ ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຕິຎາຓານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ເພ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ‘‘ເອກມ຺ປິ ຊາຕິ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ອຕີຕຠວວິສຍໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີຕຊາຕີສູ’’ຕິ. ນິວາສສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນ, ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ນິວສິຕຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ. ນິວຸຕ຺ຖຕາ ເຈຕ຺ຖ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕຕາ, ຕຖາຠູຕາ ຈ ເຕ ອນຸ ອນຸ ຠູຕາ ຊາຕາ ປວຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຄຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິວຸຕ຺ຖາຕິ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖາ ອນຸຠູຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ. ເອວໍ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ມວເສນ ນິວາສສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອວິເສເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມາ ວາ ນິວຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ໂຄຈຣນິວາເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄຈຣຠູຕາປິ ຫິ ໂຄຈຣາເສວນາຍ ອາເສວິຕາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອນຸຠູຕາ ນິວຸຕ຺ຖາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ທຸວິຘາ ສປຣວິຎ຺ຎາຓໂຄຈຣຕາຍາຕິ ອຸຠເຍປິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ ວຈນໍ ເຍ ເຕ ໂຄຈຣນິວາເສນ ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມາ, ນ ເຕ ເກວລໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ນາມໂຄຕ຺ຕວຓ຺ຓລິງ຺ຄາຫາຣາທີຫິ ວິເສເສຫິ ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຫິຕາ, ຕເຖເວຕໍ ຎາຓໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕາປິ ວາ ນິວຸຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນວ ວິຎ຺ຎາເຓນ, ອຖ ໂຂ ປເຣສໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາປິ ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ປເຣສມ຺ປິ ວາ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ເຕ ຈ ໂຂ ຍສ຺ມາ ອຕີຕາສຸ ເອວ ຊາຕີສຸ ອຎ຺ເຎຫິ ວິຎ຺ຎາຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຕ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍຫິ ເຕ ວິຎ຺ຎາຕາ, ເຕສໍ ຕທາ ວຕ຺ຕມານສນ຺ຕານານຸສາເຣນ ເຕສມ຺ປິ ອຕີເຕ ປວຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠູຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓາທີສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉິນ຺ນວຏຸມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓໍ. ‘‘ອາທິສທ຺ເທນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການຸສ຺ສຣຓານິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຉິນ຺ນວຏຸມກາ ປນ ສພ຺ເພວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ ຉິນ຺ນສໍສາຣມຄ຺ຄຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ນາມ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸສ຺ສຣຓໍ. ສາ ປນ ປຏິປຕ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຉຬາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາຕິ ຕານິ ອິຘ ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕານິ. ຕສ຺ມາ ປຸຣິມາສຸ ຊາຕີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອວິຎ຺ຎາຕານໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິມາສຸ ຊາຕີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອວິຎ຺ຎາຕານໍ ອປຣິນິພ຺ພຸຕານມ຺ປິ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສີໂຫກ຺ກນ຺ຕິກວເສນ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ຄຫິຕໍ, ອິເມ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓາທໂຍ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ນ ຫິ ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິປສ຺ສິໍສຸ, ເອວໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສຸໍ, ຜລນິພ຺ພານານິ ສຈ຺ຉາກໍສຸ, ເອວໍ ເວເນຍ຺ເຍ ວິເນສຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ຎາຓສ຺ສ ຄຕິ ອຕ຺ຖີຕິ. ເຍ ປນ ປຸຣິມາສຸ ຊາຕີສຸ ອຕ຺ຕໂນວ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາ, ເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕປິ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສາວກາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິເຍວ. ຍາຍ ສຕິຍາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ສາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຠິນີຫຣິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຌານາຣມ຺ມຓໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສາຠິມຸຂໍ ເປເສສິໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສນິນ຺ນໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໂປຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສປພ຺ຠາຣໍ ອກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ອຠິນິນ຺ນາເມສິ’’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສປ຺ປໂຍຄຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຫໍສທ຺ໂທ ອາເນຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຕທຕ຺ໂຖ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ‘‘ໂສ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອເນກວິຘນ຺ຕິ ນານາຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສາທິວເສນ ພຫຸວິຘໍ. ປກາເຣຫີຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິອາກາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ. ສຫໂຍເຄ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ. ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ເທສນາວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ, ວິຕ຺ຖາຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິວາສນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຄຘເຠທສາມຎ຺ຎວຈນເມຕນ຺ຕິ ເຕ ເຠເທ ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາວເສນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິວຸຕ຺ຖສນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຎາຓຄຕິຍາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ. ອນຸເທວາຕິ ອນຸ ເອວ, ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ອາຄໂຕ. ‘‘ອຠິນິນ຺ນາເມສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອນຸສ຺ສຣາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນີຫາຣສມນນ຺ຕຣຠາວສຣຓໍ ອນຸສທ຺ໂທ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ ອຠິນິນ຺ນາມິຕມຕ຺ເຕ ເອວ ສຣາມີຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ປຣິກມ຺ມໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕຸກາເມນ ອາທິກມ຺ມິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ຣໂຫຄເຕນ ປຏິສລ຺ລີເນນ ປຏິປາຏິຍາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມາ ນິສຊ຺ຊາ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ປຣິກມ຺ມຠູຕໍ ປຸພ຺ພກຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ.

ອາຣທ຺ຘປ຺ປກາຣທສ຺ສນຕ຺ເຖຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສສ຺ສ ປເຠທທສ຺ສນຕ຺ເຖ. ເອກມ຺ປິ ຊາຕິນ຺ຕິ ເອກມ຺ປິ ຠວໍ. ໂສ ຫິ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອາທານນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອນ຺ໂຕຄຘຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ໂຘ ອິຘ ‘‘ຊາຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຊາຍຕີຕິ ຊາຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກມ຺ປິ…ເປ… ຂນ຺ຘສນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຫາຍມາໂນຕິ ຂີຍມາໂນ ວິນສ຺ສມາໂນ. ກປ຺ໂປຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ໂປ. ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ກາໂລ, ຕທາ ປວຕ຺ຕມານສງ຺ຂາຣວເສນສ຺ສ ປຣິຫານິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຑ຺ຒມາໂນ ວິວຏ຺ຏກປ຺ໂປຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ປນ ‘‘ກາລໍ ເຂເປຕິ, ກາໂລ ຆສຕິ ຠູຕານິ, ສພ຺ພາເນວ ສຫຕ຺ຕນາ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໒.໑໙໐) ອາທີສຸ ກາລສ຺ສປິ ຂໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ສໍວຏ຺ຏນໍ ວິນສ຺ສນໍ ສໍວຏ຺ໂຏ, ສໍວຏ຺ຏໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕຖາຐາຍີ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ. ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາຕິ ຕໍປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ. ວິວຏ຺ຏນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ວຑ຺ຒນໍ ວາ ວິວຏ຺ໂຏ.

ເຕເຊນ ສໍວຏ຺ໂຏ ເຕໂຊສໍວຏ຺ໂຏ. ສໍວຏ຺ຏສີມາຕິ ສໍວຏ຺ຏນມຣິຍາທາ. ສໍວຏ຺ຏຕີຕິ ວິນສ຺ສຕິ. ສທາຕິ ສພ຺ພກາລໍ, ຕີສຸປິ ສໍວຏ຺ຏກາເລສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກໍ ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ຕິວິຘ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຎາຓາທິຎາຓານຸຠາໂວ ປຸຎ຺ຎຜລສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສຣເສເນວ ປຣິຊມ຺ຠຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ພຸທ຺ຘງ຺ກຸຣສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອານຸຠາໂວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິຘ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາຓາກ຺ເຂຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ເນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈກ຺ກວາເຬ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຎ຺ຎໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ຄໂຕປິ ກຕປຣິຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຕ຺ເຕ ກເຕ ອາຓາກ຺ເຂຕ຺ເຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຠິສມ຺ຠຸຓາຕ຺ເວວ ປຣິຕ຺ຕານຸຠາໂວ ຕຕ຺ຖ ເທວຕາຫິ ປຣິຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອານຸຠາໂວ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ຍໍ ຍາວຕາ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ສເຣນ ອຠິວິຎ຺ຎາປນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປທສ຺ສນຎ຺ຈ ປຏິຊານນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ຍາວຕາ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ອນນ຺ຕາປຣິມາເຓ ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ເຕ. ຍໍ ຍໍ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ອາກງ຺ຂມຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ຍໍ ຍໍ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເອກໍ ອາຓາກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວິນສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ຕິຣິຍໂຕ ສໍວຏ຺ຏມານປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຓ຺ຐຫນ຺ຕນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏມານໍ ຊາຍມານໍ. ຕສ຺ສ ວິນາໂສ ຈ ສຓ຺ຐຫນຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອມ຺ເຫຫິປິ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ໂລກວິທູ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຘິກາເຣ ປສງ຺ຄໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອວໍ ປສງ຺ເຄນ ສໍວຏ຺ຏາທິເກ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຖາຘິຄຕໍ ເຕສໍ ອນຸສ຺ສຣຓາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ປເນເຕ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອເຕສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ປສມຸທາຍໂຕ ອເນເກສໍ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ປາທີນໍ ນິທ຺ຘາຣິຍມານຕ຺ຕາ. ອມຸມ຺ຫິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ຈ ອນິຍມຕ຺ເຖນ ອິຕຣາສໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘຕິ. ອຖ ວາ ອມຸມ຺ຫິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິ ອິທໍ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ປສ຺ສ ອາທິໂຕ ປາຬິຍໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ອິມສ຺ສ ກຕິປຍກາລໍ ຠວາທີສຸ ສໍສຣຓໍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ. ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ວາ ວຕ຺ຕມາເນ ເຍສຸ ຠວາທີສຸ ອິມສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິ ອໂຫສິ, ຕໍທສ຺ສນເມຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຠເວ ວາຕິອາທີສຸ ກາມາທິຠເວ ວາ ອຓ຺ຑຊາທິໂຍນິຍາ ວາ ເທວາທິຄຕິຍາ ວາ ນານຕ຺ຕກາຍນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີອາທິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ວາ ສຕ຺ຕາວາເສ ວາ ຂຕ຺ຕິຍາທິສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ. ຍສ຺ມາ ອິທໍ ຠຄວໂຕ ວເສນ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ນາມາທິວເສນ ອຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວໍນາໂມຕິ ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ວາ ໂຊຕິປາໂລ ວາ’’ຕິອາທິ. ສາລິມໍໂສທນາຫາໂຣ ວາຕິ ຄິຫິກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ວາຕິ ຕາປສາທິກາລໍ ສນ຺ຘາຍ. ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນຕິ ສຍມ຺ປຕິຕຜລາຫາໂຣ. ສາມິສນິຣາມິສາທິປ຺ປເຠທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາມິສາ ເຄຫສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສາທໂຍ, ນິຣາມິສາ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂສມນສ຺ສາທໂຍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິເວກຊສມາຘິຊສຸຂາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ເຫຏ຺ຐາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທໂສຍໍ, ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາໂລໂປ ວາ, ອມຸຕ຺ຣ ອມຸຕ຺ຣ ອາສິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ອນຸສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຏິໂລມໂຕ ຎາເຓນ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ. ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ. ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສນໍ, ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘູປປຕ຺ຕິຍາຕິ ອິຘ ຈຣິມຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ. ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຕີຕານນ຺ຕຣມາຫ. ອມຸຕ຺ຣາຕິ ອມຸກສ຺ມິໍ ຠເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທປາທິນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍ. ຕາຫິ ເທວຕາຫີຕິ ຕຸສິຕເທວຕາຫິ. ເອກໂຄຕ຺ໂຕຕິ ຕຸສິຕໂຄຕ຺ເຕນ ເອກໂຄຕ຺ໂຕ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຣິໂຍສານາວຕ຺ຖາຍໍ ເທວໂລກູປປຕ຺ຕິຊນກໍ ນາມ ອກຸສເລນ ກມ຺ມຸນາ ອນຸປທ຺ທຸຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ປນ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຸຎ຺ຎານມ຺ປິ ປນ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລາທີສຸ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສມາໂຍໂຄ ໂຫຕິເຍວາຕິ ‘‘ກທາຈິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂສ຺ສປິ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ…ເປ… ປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ມນຸສ຺ສວສ຺ສຄຓນາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວານໍ ວສ຺ສຄຓນາຍ ປນ ຈຕຸສຫສ຺ສເມວ.

ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖນິທສ຺ສນເມຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຍຖາຣຫໂຕ, ນ ຍຖານຸປຸພ຺ພໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸທ຺ທິສີຍຕີຕິ ທິສ຺ວາວ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ໂກ ນາໂມ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ທິສີຍຕິ. ວຓ຺ຓາທີຫີຕິ ວຓ຺ຓາຫາຣເວທຍິຕາຍຸປຣິຈ຺ເຉເທຫິ. ສາໂມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ເອວມາທິເອວໍປກາຣນານຕ຺ຕໂຕຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທໂສຕິ ອຸທ຺ທິສີຍຕິ ສຕ຺ໂຕ ເອເຕນາຕິ ອຸທ຺ເທໂສ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣ ອາກາຣາຕິ ອາກຣີຍຕິ ທິສ຺ວາວ ສຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ອິຕເຣ ວຓ຺ຓາທໂຍ ອາກາຣາ. ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ອວິເສເສນາ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ. ເຕ ປນ ກມ຺ມວາທິໂນ ກິຣິຍວາທິໂນ ຕາປສາທໂຍ. ຍສ຺ມາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທີສຸ ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ເອວ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏານໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ຕໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ທຸພ຺ພລປຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ວິປສ຺ສນາຠິໂຍໂຄ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ວິເສສກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕເຍວ ຈ ພລວປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຐເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄສາວກມຫາສາວເກ ອິຕເຣ ປກຕິສາວກາ ກປ຺ປສຕມ຺ປິ ກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໐໒) ‘‘ປກຕິສາວກາ ກປ຺ປສຕມ຺ປິ ກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິເຍວ ພລວປຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕໂກ ຫິ ເຕສໍ ອຠິນີຫາໂຣຕິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ຕທຘິກໍ ເອກໍ ທ຺ເວ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີຕິ ກາລວເສນ ເອວໍປຣິມາໂຓ ຍຖາກ຺ກມໍ ເຕສໍ ມຫາສາວກອຄ຺ຄສາວກປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓາຠິນີຫາໂຣ, ສາວກປຈ຺ເຈກໂພຘິປາຣມິຕາ ສິທ຺ຘາ. ຍທິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓກາລປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓວິຠໂວ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທຕາ ອາປນ຺ນາຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ຍາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ, ຕາວຕກໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໕) ວຈນໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານມ຺ປິ ສວິສເຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ຊານນ຺ຕິ ເອວ. ອຖ ວາ ສຕິປິ ກາລປຣິຈ຺ເຉເທ ກາຣຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫາທິນາ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ມຫາໂພຘິສມ຺ຠາຣານໍ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາຍ ປວຕ຺ຕິອານຸຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຕີເຕ ‘‘ເອຕ຺ຕການໍ ກປ຺ປານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີ’’ຕິ ເອວໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ ອນາຄເຕ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕາວ ສຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊນານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຣຓໍ ກາລວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓວເສນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຂນ຺ຘປຏິປາຏິເມວ ສຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິ ຂນ຺ຘານໍ ອນຸກ຺ກໂມ, ສາ ຈ ໂຂ ຈຸຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິວເສນ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອິຣິຍາປຖປຏິປາຏິ ຂນ຺ຘປຏິປາຏີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຏິປາຏິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ສ ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ກິຎ຺ຈິ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ເອວ ຄຫຓວເສນ. ຍຖາ ປນ ອນ຺ຘາ ຍຏ຺ຐິໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ສຣນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສຎ຺ຫິ ອນ຺ຘານໍ ວິຍ ອິຈ຺ຉິຕປ຺ປເທໂສກ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສາວກາຕິ ປກຕິສາວກາປິ ມຫາສາວກາປິ ອຄ຺ຄສາວກາປິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕາ. ປກຕິສາວກາປິ ຫິ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາປິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນປິ ສງ຺ກມນ຺ຕິ ພລວປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຕຖາ ອສີຕິມຫາສາວກາ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ອຄ຺ຄສາວການໍ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຸນ ອປຣສ຺ສ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນປິ ສງ຺ກມນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຖາ ນາມ ສຣທສມເຍ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກເວລາຍໍ ຈຕຸຣຕນິເກ ເຄເຫ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຣູປຄຕໍ ສຸປາກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ໂລກສິທ຺ຘເມຕໍ. ສິຍາ ປນ ຕສ຺ສ ສຸຂຸມຕຣຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິເຠທສ຺ສ ຣູປຄຕສ຺ສ ອໂຄຈຣຕາ, ນ ຕ຺ເວວ ພຸທ຺ຘານໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອໂຄຈຣຕາ, ອຖ ໂຂ ຕໍ ຎາຓາໂລເກນ ໂອຠາສິຕໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ສຸປາກຏໍ ສຸວິຠູຕເມວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ເຎຍ຺ຍາວຣຓສ຺ສ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສີໂຫກ຺ກນ຺ຕວເສນາຕິ ສີຫຄຕິປຕນວເສນ. ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ຍສ຺ມິໍ ຠເວ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ຊານິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຣນ຺ຕິເຍວາຕິ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຣນ຺ຕິເຍວ, ນ ນ ສຣນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເນວ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິກິຈ຺ຈໍ, ນ ຈ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສງ຺ກມນກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອເນກາສຸ ກປ຺ປໂກຏີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ອຸປຣິ ວາ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ປາກຏເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ເປຍ຺ຍາລປາຬິໍ ປຐນ຺ຕາ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ…ເປ… ປຎ຺ຈມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິປຣິໂຍສານເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ນ ອນຸປທໍ, ເອວໍ ອເນກາປິ ກປ຺ປໂກຏິໂຍ ເປຍ຺ຍາລປາຬິໍ ວິຍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຎາເຓນ ໂອກ຺ກມນ຺ຕາ ສີໂຫກ຺ກນ຺ຕວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ເຕສໍ ຎາຓໍ ຍຖາ ນາມ ກຕວາລເວຘິປຣິຈຍສ຺ສ ສຣຠງ຺ຄສທິສສ຺ສ ຘນຸຄ຺ຄຫສ຺ສ ຂິຕ຺ໂຕ ສໂຣ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຣຸກ຺ຂລຕາທີສຸ ອສຊ຺ຊມາໂນ ລກ຺ເຂເຍວ ປຕຕິ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາສຸ ຊາຕີສຸ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ອສຊ຺ຊມານໍ ອວິຣຊ຺ຌມານໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍເຍວ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອຕີຕຠເວ ຂນ຺ຘາ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘນາມໂຄຕ຺ຕານິ ຈ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ວິທິຕໍ ກໂຣຕິ? ປຸພ຺ເພນິວາສ’’ນ຺ຕິ. ໂມໂຫ ປຏິຈ຺ຉາທກຏ຺ເຐນ ຕໂມ ວິຍ ຕໂມຕິ ອາຫ ‘‘ສ຺ເວວ ໂມໂຫ’’ຕິອາທິ. ໂອຠາສກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ກາຕພ຺ພໂຕ ກຣຓໍ, ໂອຠາໂສວ ກຣຓໍ ໂອຠາສກຣຓໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ໂອຠາສຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປສໍສາວຈນນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນປວຕ຺ຕິວິເສສານໍ ໂພຘນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາຕິ ເອເຕນ ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊາປຏິປກ຺ຂາ ອວິຊ຺ຊາ, ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈສ຺ສາ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວິຊ຺ຊາຍ ຈ ປຫາຍກຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍຕິ ອິມິນາ ຕໂມ ວິຫໂຕ ວິນຏ຺ໂຐ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ກິເລສານໍ ອາຕາປນປຣິຕາປນຏ຺ເຐນ ວີຣິຍໍ ອາຕາໂປຕິ ອາຫ ‘‘ວີຣິຍາຕາເປນ ອາຕາປິໂນ’’ຕິ, ວີຣິຍວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປສິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ປຕິວິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ກສ຺ສຈິ ມາທິສສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຘານານຸໂຍຄສ຺ສາຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.