ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນກຖາ

໑໘. ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ປຸພ຺ເພ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣ ຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຠຄວາ ກາໂລ, ເອຕສ຺ສ ສຸຄຕ ກາໂລ, ຍໍ ຠຄວາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໒໑) ອາຫ. ຠຄວຕາປິ –

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ອເຫສຸໍ, ພຫຸຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫິໍສຸ. ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ເອຕຣຫິ ພຫຸຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອປ຺ປຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ. ເອວເມຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ, ສຕ຺ເຕສຸ ຫາຍມາເນສຸ ສທ຺ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ ພຫຸຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອປ຺ປຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ. ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ຍາວ ນ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ –

ອິມສ຺ມິໍ ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໕) ວິຍ ເອກຈ຺ເຈສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸປິ ຕໂຕ ປຣໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພານິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເຘວ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສາມມ຺ປິ ປຈນໍ ສມຓສາຣຸປ຺ປໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ‘‘ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວາ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ວາ ນ ກໂຕ’’ຕິ ວຈນຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານໍ ສພ຺ຠາເວ ປມາຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສສສິກ຺ຂາປທານຎ຺ເຈວ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສສ຺ສ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອາຍາຈເນນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມູລໂຕ ປຠຸຕິ ນິທານໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣໂຫຄຕສ຺ສາຕິ ຣໂຫ ຊນວິວິຕ຺ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄຕສ຺ສ. ເຕນ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຠາເວນ ເຖຣສ຺ສ ກາຍວິເວກມາຫ. ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສາຕິ ນານາຣມ຺ມຓຈາຣໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິວຕ຺ຕິຍາ ປຏິ ສມ຺ມເທວ ນິລີນສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອວິສຏຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄຓິກາຠາເວນສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ຈິຕ຺ຕວິເວກມາຫ. ຈິຣນ຺ຕິ ກາລາເປກ຺ຂໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຈິຣາຕິ ຈິຣກາລຍຸຕ຺ຕາ ຐິຕິ ອເຠເທນ ວຸຕ຺ຕາ.

ເອຕໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ເອຕໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຖຣວາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຍສ຺ມາ ຊານມາໂນປິ ສມ຺ມເທວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສຬສວິຘາຍ ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ອນຸປທສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໓.໙໓) –

‘‘ມຫາປຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂເວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂເວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຫາສປຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂເວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຊວນປຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂເວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂເວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂເວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ –

ເອວມາຄຕາ ມຫາປຎ຺ຎາທິກາ ຉ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕາ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຕິ ອິມາສໍ ໂສຬສປ຺ປເຠທານໍ ປຎ຺ຎານໍ ສາວກວິສເຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ວິປສ຺ສີອາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍເຍວ ພຸທ຺ຘານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາຈິຣຏ຺ຐິຕິກຠາວໍ ກເຖສິ, ນ ພຸທ຺ຘວໍສເທສນາຍໍ ວິຍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ, ຕໂຕ ວາ ປນ ຠິຍ຺ໂຍຕິ? ເຍສໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ປຏິເວຘສາສນໍ ເອກໍສໂຕ ນິຈ຺ຉເຍນ ອຊ຺ຊາປິ ຘຣຕິ, ນ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ, ເຕ ເອວ ກິຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສີອາທີນໍເຍວ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາຈິຣຏ຺ຐິຕິກຠາວໍ ອິຘ ກເຖສິ. ເຕສໍເຍວ ຫິ ສາວກາ ຕທາ ເຈວ ເອຕຣຫິ ຈ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິຍໍ ຐິຕາ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ. ສິທ຺ຘຕ຺ຖຕິສ຺ສຜຸສ຺ສານໍ ກິຣ ພຸທ຺ຘານໍ ສາວກາ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຸປກາທໂຍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ, ນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສາວກາ ຍາວຕາຍຸກໍ ອຏ຺ຐໍສູຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປຸພ຺ພາຈຣິມນິຍໂມ ປນ ອປຣາປຣໍ ສໍສຣຓກສຕ຺ຕາວາສວເສນ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ນ ເຕເນຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໙. ອສາຘາຣໂຓ ເຫຕຸ, ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອວມາທິວິຠາເຄນ ອິຘ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ວິປສ຺ສີອາທີນໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອຈິຣຏ຺ຐິຕິກຕາຍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກຕາຍ ຈ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາປຣຕ຺ຕາ ໂຈທນາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຸຠຍເມຕໍ ກາຣຓາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຫິໂນຕິ ເຕນ ຜລນ຺ຕິ ເຫຕູຕິ ກຣຓສາຘໂນຍໍ ເຫຕຸສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເຕນ ຕສ຺ສ ຜລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກຕ຺ຕຸສາຘໂນປິ ເຫຕຸສທ຺ໂທ ໂນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຫິໂນຕິ ຜລສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຫຕູຕິ. ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕສ຺ສ ຜລໍ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິລາສຸໂນ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ອເຫສຸໍ, ນິຣຸສ຺ສາຫາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ປນ ນິຣຸສ຺ສາຫຕາ ນ ອາລສິຍວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອາລສິຍກິລາສຸໂນ’’ຕິ, ອາລສິຍວເສນ ກິລາສຸໂນ ນາເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອາລສິຍໍ ວາຕິ ອິມິນາ ຖິນມິທ຺ຘວສປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ອກຸສລານໍ ອຠາວມາຫ. ໂອສນ຺ນວີຣິຍຕາ ວາຕິ ອິມິນາ ປນ ‘‘ອາລສິຍາຠາເວປິ ອນ຺ຕມໂສ ອນ຺ນຠາຣເນສາທານມ຺ປິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ນິຣຸສ຺ສາຫຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ ສພ຺ເພສໍ ສມເກເນວ ອຸສ຺ສາເຫນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ໂອສນ຺ນວີຣິຍາຕິ ໂອຫີນວີຣິຍາ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສ຺ສນ຺ນວີຣິຍາຕິ ອຘິກວີຣິຍາ, ມຫຸສ຺ສາຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວເຄນາຕິ ຊເວນ. ຘມ຺ເມ ຄຣຸ ເອເຕສນ຺ຕິ ຘມ຺ມຄຣຸໂນ. ຘມ຺ເມ ຄາຣວເມເຕສນ຺ຕິ ຘມ຺ມຄາຣວາ. ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອສີຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ສິຂິສ຺ສ ສຕ຺ຕຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ກິຣ ກາເລ ທີຆາຍຸກາ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຠິສເມນ຺ຕີຕິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ນິທ຺ໂທສຕາຍາຕິ ວີຕິກ຺ກມໂທສສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວີຕິກ຺ກເມ ອຍໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິວເສນ ອປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ‘‘ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໘, ໑໙໔) ຘມ຺ມເທສນາວເສນ ໂອວາທສິກ຺ຂາປທານໍເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ອາຓາສິກ຺ຂາປທໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນາຕິ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ໂອສານທິວສໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ສກິໍ ສກິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທເປກ຺ຂມິທໍ ສາມິວຈນໍ. ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ສພ຺ໂພປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຸໂປສຖໍ ອກາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຕມໍ ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພນ຺ຘຸມຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ’’ຕິອາທິ. ອິສິປຕນໍ ເຕນ ສມເຍນ ເຂມໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ ໂຫຕິ, ມິຄານໍ ປນ ອຠຍວາສຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ມິຄທາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຂເມ ມິຄທາເຍ’’ຕິ.

ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓານິ ທສປິ ວີສຕິປິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ວສນ຺ຕີຕິ ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄເລຫິ ອສໍສຏ຺ຐານິ ທສປິ ວີສຕິປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຫສ຺ສານິ ວສນ຺ຕິ. ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເຕ ສພ຺ເພປິ ທ຺ວາທສສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸຄຓ຺ຫນກາ ມຫາວິຫາຣາ ອຠຍຄິຣິເຈຕິຍປພ຺ພຕຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວິຫາຣສທິສາ ຈ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸໂປສຖາໂຣຈິກາຕິ ອຸໂປສຖາໂຣຈນກາ. ຕາ ກິຣ ເທວຕາ ເອກມ຺ຫິ ວສ຺ເສ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ໂຂ, ມາຣິສາ, ເອກໍ ວສ຺ສໍ, ປຎ຺ຈ ທານິ ວສ຺ສານິ ເສສານິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ພນ຺ຘຸມຕີ ຣາຊຘານີ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາຍາ’’ຕິ. ຕຖາ ທ຺ວີສຸ ວສ຺ເສສຸ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ຕານິ ໂຂ, ມາຣິສາ, ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ ເສສານິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ພນ຺ຘຸມຕີ ຣາຊຘານີ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາຍາ’’ຕິ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ອິມິນາວ ນເຍນ ຕີສຸ ຈຕູສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວສ຺ເສສຸ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຣິສາ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສານຸຠາວາຕິ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ສານຸຠາວາ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຍ ເທວຕານຸຠາເວນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປາຈີນສມຸທ຺ທນ຺ເຕຕິ ປາຈີນສມຸທ຺ທສ຺ສ ສມີປເທເສ. ຄມິຍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄມິເກຫິ ກາຕພ຺ພໍ ເສນາສນປຏິຊຄ຺ຄນາທິວຕ຺ຕໍ. ອຸໂປສຖຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຸໂປສຖກຣຓຏ຺ຐານໍ. ຄຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເທວຕານຸຠາເວນ ຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ເທວຕານຸຠາເວນ ຈ ຄຕາ ສພ຺ເພປິ.

ຂນ຺ຕີ ປຣມນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໕) ປຣູປວາທໍ ປຣາປກາຣໍ ສີຕຸຓ຺ຫາທິເຠທຎ຺ຈ ຄຸໂຓປໂຣຘໍ ຂມຕິ ສຫຕິ ອຘິວາເສຕີຕິ ຂນ຺ຕິ. ສາ ປນ ສີລາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ສວິເສສໍ ຕປຕິ ສນ຺ຕປຕິ ວິຘມຕີຕິ ປຣມໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຕໂປ. ຕິຕິກ຺ຂນໍ ຂມນໍ ຕິຕິກ຺ຂາ. ຂນ຺ຕິຍາເຍເວຕໍ ເວວຈນໍ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ຫິ ຂມາຍໍ ຕິຕິກ຺ຂາສທ຺ທໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ຕິຕິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ ນາມ ອຸຕ຺ຕມໍ ຕໂປ’’ຕິ. ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາຕິ ຠເວນ ຠວນ຺ຕຣໍ ວິນາຕິ ຠວນິກນ຺ຕິຠາເວນ ສໍສິພ຺ພຕິ, ສຕຓ຺ຫສ຺ເສວ ວາ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວຠາວໂຕ ຜເລນ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມໍ ວິນາຕິ ສໍສິພ຺ພຕີຕິ ວານນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ສພ຺ພໂສ ອຠາວໂຕ. ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປນ ສນ຺ຕປຓີຕນິປຸຓສິວເຂມາທິນາ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຣມນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ.

ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣູປຆາຕີຕິ ໂຍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຣຫິຕຕ຺ຕາ ປຣໍ ອຸປຆາເຕຕິ ພາຘຕິ ວິຫິໍສຕິ, ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ອປພ຺ພາຊນໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖປາໂທ ປນ ຕຕິຍປາທສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ‘‘ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ຫິ ‘‘ນ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ ເວວຈນໍ. ‘‘ປຣູປຆາຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ເວວຈນໍ. ອຖ ວາ ປຣູປຆາຕີຕິ ສີລູປຆາຕີ. ສີລຎ຺ຫິ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ‘‘ປຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣສທ຺ທສ຺ສ ເສຏ຺ຐວາຈກຕ຺ຕາ ‘‘ປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣຎ຺ຎູ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ໂຍ ຈ ສມໂຓ ປຣໍ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ ປຣູປຆາຕີ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລວິນາສໂກ, ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ໂຍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ອຠາວາ ປຣູປຆາຕີ ໂຫຕິ, ປຣໍ ອນ຺ຕມໂສ ຑໍສມກສມ຺ປິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ໂສ ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປາປມລສ຺ສ ອປພ຺ພາຊິຕຕ຺ຕາ ອນີຫຏຕ຺ຕາ. ‘‘ປພ຺ພາຊຍມຕ຺ຕໂນ ມລໍ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໘໘) ອິທຎ຺ຫິ ປພ຺ພຊິຕລກ຺ຂຓໍ. ໂຍປິ ນເຫວ ໂຂ ອຸປຆາເຕຕິ ນ ມາເຣຕິ, ອປິຈ ທຓ຺ຑາທີຫິ ວິເຫເຐຕິ, ໂສປິ ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ ສມໂຓ ນ ໂຫຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ວິເຫສາຍ ອສມິຕຕ຺ຕາ. ສມິຕຕ຺ຕາ ສມໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິທຎ຺ຫິ ສມຓລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ສມິຕຕ຺ຕາ ຫິ ປາປານໍ, ສມໂຓຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໖໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປິຈ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂກຖາຍ ຈ ສີລປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ ຈ ວິເສສໂຕ ໂທໂສ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາທິໂຕ ‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ປຏິຫນນູປາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕິຕິກ຺ຂາຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ອິຏ຺ຐສ຺ສ, ຕທຸຠເຍນປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຣຕິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣຕິໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ຕຓ຺ຫາວານສ຺ສ ວູປສມນໂຕ ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ຕິຕິກ຺ຂາຄ຺ຄຫເຓນ ອາສຍວິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາໂວ. ຕຖາ ຂນ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ປຣາປຣາຘສຫຕາ, ຕິຕິກ຺ຂາຄ຺ຄຫເຓນ ປເຣສຸ ອນປຣຊ຺ຌນາ ທສ຺ສິຕາ. ເອວໍ ກາຣຓມຸເຂນ ອນ຺ວຍໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຍຖາ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນໍ ປຣໍ ປາຓິເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ວິເຫຐນຎ຺ຈ ‘‘ປຣູປຆາໂຕ ປຣໍ ວິເຫຐນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ເຕສໍ ສາປເຕຍ຺ຍາວຫຣຓໍ ປຣາມສນໍ ວິສໍວາທນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠທນໍ ຜຣຸສວຈເນນ ມມ຺ມຆຏ຺ຏນໍ ນິຣຕ຺ຖກວິປ຺ປລາໂປ ປຣສນ຺ຕກາຠິຊ຺ຌານໍ ອຸຈ຺ເຉທຈິນ຺ຕນໍ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນຎ຺ຈ ອຸປຆາໂຕ ປຣວິເຫຐນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມປຖສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຈ ກຣເຓນ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມໂຓ ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ສພ຺ພປາປສ຺ສາຕິ ສພ຺ພາກຸສລສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ທ຺ວາທສາກຸສລສ຺ສ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມສ຺ສ. ອກຣຓນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປາທນໍ. ກຣຓຎ຺ຫິ ນາມ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອກຣຓໍ ອນຸປ຺ປາທນໍ. ກຸສລສ຺ສາຕິ ຈຕຸຠູມິກກຸສລສ຺ສ. ‘‘ກຸສລສ຺ສາ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ‘‘ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ເມ ເຕສຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣຠູເຕ ເຕຠູມິກກຸສເລ ຘມ຺ເມ ໂພເຘຕິ. ອຸປສມ຺ປທາຕິ ອຸປສມ຺ປາທນໍ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຕສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ສມຘິຄໂມ ປຏິລາໂຠ. ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທປນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຊຕນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓໍ ສພ຺ພໂສ ປຣິໂສຘນໍ. ຕໍ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ປຣິໂຍທປີຍຕິ ນາມ, ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓ ປນ ປຣິໂຍທປິຕໍ ໂຫຕິ ປຸນ ປຣິໂຍທເປຕພ຺ພຕາຍ ອຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕປຣິໂຍທປນຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິຕິ ສີລສໍວເຣນ ສພ຺ພປາປໍ ປຫາຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຫິ ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ກຸສລໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍທເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ໂອວາໂທ ອນຸສິຏ຺ຐິ.

ຕຕິຍຄາຖາຍ ອນຸປວາໂທຕິ ວາຈາຍ ກສ຺ສຈິ ອນຸປວທນໍ. ອນຸປຆາໂຕຕິ ກາເຍນ ມນສາ ຈ ກສ຺ສຈິ ອຸປຆາຕາກຣຓໍ ມນສາປິ ປເຣສໍ ອນຕ຺ຖຈິນ຺ຕນາທິວເສນ ອຸປຆາຕກຣຓສ຺ສ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ຍໍ ຕໍ ປອຕິໂມກ຺ຂໍ ອຕິປໂມກ຺ຂໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສີລໍ, ປາຕິ ວາ ສຸຄຕິຠເຍຫິ ໂມກ຺ເຂຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຠເຍຫິ, ໂຍ ວາ ນໍ ປາຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ. ສໍວໂຣຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂໂຓ ສໍວໂຣ. ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຕິ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄວເສນ ປມາຓຎ຺ຎຸຕາ. ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນນ຺ຕິ ຊນສງ຺ຆຏ຺ຏວິຣຫິຕໍ ນິຊ຺ຊນສມ຺ພາຘໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິເຍວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສສາມຎ຺ເຎນ ອິຕຣທ຺ວຍສ຺ສປິ ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ ໂຊຕິຕຠາວໂຕ. ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕໂຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕເມວ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ອາໂຍໂຄ ຈ, ອນຸໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣສ຺ສ ອນຸປວທນໍ ອນຸປຆາຕນໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ສໍວໂຣ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠເຄສຸ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ວິວິຕ຺ຕເສນາສນເສວນໍ ອຘິຈິຕ຺ຕານຸໂຍໂຄ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ໂອວາໂທ ອນຸສິຏ຺ຐິ.

ອິມາ ປນ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສຄາຖາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນາ’’ຕິອາທິ. ຍາວ ສາສນປຣິຍນ຺ຕາຕິ ຘຣມານກພຸທ຺ຘານໍ ອນຸສາສນປຣິຍນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍາວ ພຸທ຺ຘາ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘາເຍວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ສາວກາ. ປຐມໂພຘິຍໍເຍວ ອຸທ຺ເທສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຐມໂພຘິ ເຈຕ຺ຖ ວີສຕິວສ຺ສປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ມຫາຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ‘‘ຠຄວໂຕ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຐມໂພຘິ ນາມ ວີສຕິວສ຺ສານີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສາຍ ວສ຺ເສສຸ ອາທິໂຕ ປນ຺ນຣສ ວສ຺ສານິ ປຐມໂພຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ມຊ຺ເຌ ປນ຺ນຣສ ວສ຺ສານິ ມຊ຺ຌິມໂພຘິ, ອນ຺ເຕ ປນ຺ນຣສ ວສ຺ສານິ ປຈ຺ຉິມໂພຘີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ໂພຘີນໍ ສມປ຺ປມາຓຕາ ສິຍາຕິ ຕມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປນ຺ນຣສຕ຺ຕິເກນ ຫິ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ປູເຣນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປນ຺ນຣສວສ຺ສປ຺ປມາຓາຍ ປຐມໂພຘິຍາ ວີສຕິວສ຺ເສສຸເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ‘‘ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິວສ຺ສນ຺ຕເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ.

ນນຸ ຈ ການິຈິ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາປິ ນ ຕາວ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຈ຺ຉາ ເຖຣສ຺ສ ອາຍາຈເນນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ກຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິກາລໂຕ ປນ ປຠຸຕິ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ອຸທ຺ທິສີຍຕີ’’ຕິ, ຍທິປິ ການິຈິ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕຖາປິ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນຕ຺ຖິ, ກິນ຺ຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕເຍວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິກາລໂຕ ປນ ປຠຸຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພາຣາເມຕິ ສາວຕ຺ຖິຍາ ປາຈີນທິສາຠາເຄ ກຕຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘໂວຫາເຣ ມຫາວິຫາເຣ. ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທຕິ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ມາຕຸຏ຺ຐານິຍຕ຺ຕາ ມິຄາຣມາຕາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາຍ ວິສາຂາມຫາອຸປາສິກາຍ ກາຣິເຕ ປາສາເທ. ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຫຕຸປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນວກາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຸຠເຍນປິ ກາຣຓເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ.

ເຕສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ສມ຺ມຸຂສາວການໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິມານໍ ສຸຠທ຺ທສທິສານໍ ສມ຺ມຸຂສາວການໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິເຕ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທິວເສເນວ ວິວິຘາ ກຸລາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸຈ຺ຈນີຈອຸຬາຣຸຬາຣໂຠຄາທິກຸລວເສນ ວາຕິ ອຸຈ຺ຈນີຈກຸລວເສນ ອຸຬາຣຸຬາຣໂຠຄາທິກຸລວເສນ ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓວເສນ ວາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ວເສນ ວາ ອຸຈ຺ຈກຸລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເສສານໍ ວເສນ ນີຈກຸລຕາ. ອຸຬາຣຸຬາຣໂຠຄາທິກຸລວເສນ ວາຕິ ອຸຬາຣຕຣຕມອຸປໂຠຄວນ຺ຕາທິກຸລວເສນ. ອຸຬາຣາຕິສຍໂຊຕນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ປຸນ ອຸຬາຣຄ຺ຄຫຓໍ ‘‘ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸຬາຣານຸຬາຣານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປກາເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈິຣໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ປຣິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ສິກ຺ຂາປເທ ຍທິ ສມານຊາຕິອາທິກາ ສິຍຸໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລານຸຄຕຄນ຺ຖໍ ວິຍ ນ ນາເສຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນ ສມານຊາຕິອາທິກາ, ຕສ຺ມາ ວິນາເສສຸນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ເອກນາມາ…ເປ… ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິເຫເຐນ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກວາເຣປິ ‘‘ນານານາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຕິປິ ເຕສໍ ນານາຊຈ຺ຈາທິຠາເວ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອວ ສາສນສ຺ສ ຈິຣປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສເນວ ສາສນສ຺ສ ຈິຣປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ວິເນຕພ຺ພສຕ຺ຕສມ຺ຠເວ ສຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ອສຕິ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣສງ຺ຂາຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສາເຍວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ກາຍວຈີທ຺ວາເຣຫິ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ວຄ຺ຄສງ຺ຄຫປຓ຺ຓາສສງ຺ຄຫາທີຫີຕິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘວຄ຺ຄມຫາວຄ຺ຄາທິວຄ຺ຄສງ຺ຄຫວເສນ ມູລປຓ຺ຓາສມອຌມປຓ຺ຓາສາທິປຓ຺ຓາສສງ຺ຄຫວເສນ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສໍຍຸຕ຺ຕາທິສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ວິຕກ຺ເກຖ, ມາ ເອວໍ ວິຕກ຺ກຍິຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐາຍ ອນຸສາສນິຍາ ວິຘິວເສນ ປຏິເສຘນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິຕາກາຣປຣາມສນໍ, ສາ ຈ ສມ຺ມາວິຕກ຺ການໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ ອຕ຺ຖອານິສໍສສ຺ສ ອາທີນວສ຺ສ ຈ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກາທໂຍ ຕໂຍ ວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກຖາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກອວິຫິໍສາວິຕກ຺ການໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂລຠໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ອໂລໂຠ, ນີວຣເຓຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ປຐມຊ຺ຌານໍ, ສພ຺ພາກຸສເລຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ໂພ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ, ສພ຺ພສງ຺ຂເຕຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ, ອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ ຈ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ໂສ ອສຸຠຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ ໂຫຕິ, ອສຸຠຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ, ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ອພ຺ຍາປາໂທ, ກຎ຺ຈິປິ ນ ພ຺ຍາປາເທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ອພ຺ຍາປາໂທ, ເມຕ຺ຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອພ຺ຍາປາເທນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ເມຕ຺ຕາຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ ໂຫຕິ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາວເສນ ອຘິຄເຕ ປຐມຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ, ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ວິຫິໍສາຍ ປຏິປກ຺ຂາ, ນ ວິຫິໍສນ຺ຕິ ວາ ເອຕາຍ ສຕ຺ເຕຕິ ອວິຫິໍສາ, ກຣຸຓາ. ຕາຍ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ກຣຸຓາຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ, ກຣຸຓາຠາວນາວເສນ ອຘິຄເຕ ປຐມຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ, ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ.

ນນຸ ຈ ອໂລຠາໂທສາໂມຫານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາວິຣຫໂຕ ເນສໍ ວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການໍ ອິເມສໍ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ນ ໂຫຕີຕິ? ໂນ ນ ໂຫຕິ. ຍທາ ຫິ ອໂລໂຠ ປຘາໂນ ໂຫຕິ ນິຍມິຕປຣິຓຕສມຸທາຈາຣາທິວເສນ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ຠວນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຍທາ ອໂລຠປ຺ປຘາໂນ ເນກ຺ຂມ຺ມຄຣຸໂກ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕທາ ລທ຺ຘາວສໂຣ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອໂທສລກ຺ຂຓສ຺ສ ອພ຺ຍາປາທສ຺ສ ວເສນ ໂຍ ຕສ຺ເສວ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກຠາໂວ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ, ສຕິ ຈ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກຠາເວ ກສ຺ສຈິປິ ອວິເຫຐນຊາຕິກຕາຍ ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ກຠາໂວ ຈ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ເຕ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕສ຺ເສວ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກສ຺ສ ອນຸຄາມິໂນ ສຣູປໂຕ ອທິສ຺ສນໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ໂຫນ຺ຕິ, ອສຕິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອນຸມາເນຍ຺ຍາ ຠວນ຺ຕິ. ເອວເມວ ຍທາ ເມຕ຺ຕາປຘາໂນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ຠວນ຺ຕິ. ຍທາ ກຣຸຓາປຘາໂນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ຠວນ຺ຕິ.

ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກວິຫິໍສາວິຕກ຺ການໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ກາມວິຕກ຺ໂກ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ທ຺ເວ ກາມາ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ຈ ກິເລສກາໂມ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸກາມປກ຺ເຂ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ກາເມຫິ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ກາມວິຕກ຺ໂກ, ກິເລສກາມປກ຺ເຂ ປນ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ກາເມນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ເຕສຸ ທ຺ເວ ສຕ຺ເຕສຸປິ ສງ຺ຂາເຣສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກາມວິຕກ຺ໂກ ຫິ ປິເຍ ມນາເປ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ອປ຺ປິເຍ ອມນາເປ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ວິນາສນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສງ຺ຂາໂຣ ຫິ ທຸກ຺ຂາເປຕພ຺ໂພ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕນກາເລ ປນ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຂາໂຣ ທຸກ຺ຂາເປຕພ຺ໂພ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ນນຸ ເຍ ທຸກ຺ຂາເປຕພ຺ພາຕິ ອິຈ຺ຉິຕາ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາ, ເຕປິ ອຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ຂາຣາ ເອວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ເຕ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘາ ສວິຎ຺ຎາຓກຕາຍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກສ຺ສ ວິສຍາ ອິຈ຺ຉິຕາ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາ. ເຍ ປນ ນ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາໂຍຄໂຕ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສເວຫີຕິ ກຕ຺ຖຸອຕ຺ເຖ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ, ຈິຕ຺ຕານີຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕພຫຸວຈນໍ, ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ ກມ຺ມສາຘນໍ, ຕສ຺ມາ ອາສເວຫິ ກຕ຺ຕຸຠູເຕຫິ ອນຸປາທາຍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິຕານີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ. ເຍຫິ ອາສເວຫີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ເອວ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ. ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ ກມ຺ມສາຘນໍ. ນ ເຕ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ ເຕ ອາສວາ ຕານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິມຸຈ຺ຈິໍສຸ ວິໂມເຈສຸໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈິຕ຺ຕານີຕິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນໍ, ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ ກຕ຺ຕຸສາຘນໍ. ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌມານາຕິ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອາສວາ. ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕານິ ວິໂມເຈສຸໍ. ວິກສິຕຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ສາຕິສຍຎາຓຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ເສນ ສມ຺ຜຸລ຺ລຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຠິໍສນເກ ວນສຓ຺ເຑ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນາເປກ຺ຂໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຠິໍສນເກ ວນສຓ຺ເຑຕິ, ຕຕ຺ຣາ’’ຕິ. ກຕນ຺ຕິ ຠາວສາຘນວາຈິ ອິທໍ ປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠິໍສນກຕສ຺ມິໍ ໂຫຕິ, ຠິໍສນກກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ຠິໍສນສ຺ສ ກຣຓໍ ກິຣິຍາ ຠິໍສນກຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຠິໍສນກຕສ຺ມິໍ.

ອິທານິ ອຎ຺ຎຖາປິ ອຕ຺ຖໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ຠິໍສຍຕີຕິ ຠິໍສໂນ, ຠິໍສໂນ ເອວ ຠິໍສນໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຠິໍສນກຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຕ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠິໍສນກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠິໍສນກຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຠິໍສນກຠາເວຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິ. ເຍຠຸຍ຺ຍຄ຺ຄຫຓໍ ໂລມວນ຺ຕວເສນປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ໂລມວເສເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ພຫຸຕຣານໍ ວາ’’ຕິອາທິ.

ປຸຣິສຍຸຄວເສນາຕິ ປຸຣິສກາລວເສນ, ປຸຣິສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ ສຸຠທ຺ທສທິໂສ’’ຕິ ຕີສຸປິ ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ວິຊ຺ຊມານານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທໍ ສກລເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສຕສຫສ຺ສໍ…ເປ… ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວເຍວ ປຸຣິສຍຸຄານີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິສານໍ ຍຸຄປ຺ປວຕ຺ຕິກາໂລ ປຸຣິສຍຸຄໍ. ອຠິລາປມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປຸຣິໂສວ ປຸຣິສຍຸຄໍ. ຘຣມາເນ ຠຄວຕິ ເອກໍ ປຸຣິສຍຸຄໍ, ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເອກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວເຍວ ປຸຣິສຍຸຄານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປນ ຠຄວຕິ ເອກເມວ ປຸຣິສຍຸຄໍ ອສີຕິເຍວ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຏ຺ຐາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໐. ສາວກຍຸຄານີຕິ ສາວກາ ເອວ ສາວກຍຸຄານິ. ອສມ຺ຠຸຓນ຺ເຕນາຕິ ອປາປຸຓນ຺ເຕນ. ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊາຍນຕ຺ຖໍ ຎາຓຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕສ຺ສ.

໒໑. ໂກ ອນຸສນ຺ຘີຕິ ປຸພ຺ພາປຣກຖານໍ ກິໍ ອນຸສນ຺ຘານໍ, ໂກ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຍາຈີຍຕີຕິ ຍາຈນາ, ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ຍາຈນາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນາ, ຕໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນາເປກ຺ຂໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຍາຈິຍມານສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິອເປກ຺ຂໍ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາຈນວິສິຏ຺ຐາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ຫິ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣາມຏ຺ຐາ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎປນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍາຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຕິ ຕສ຺ສໍ ຍາຈິຍມານສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກາລນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອກາລໍ.

ອາສວຏ຺ຐານີຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິກຣເຓ ອນີຍສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອາສວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອເຕສູ’’ຕິອາທິ. ເກ ປນ ເຕ ອາສວາ, ເກ ຈ ຘມ຺ມາ ຕທຘິກຣຓຠູຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍສຸ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາ’’ຕິອາທິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ປຣູປວາທາທໂຍ, ສມ຺ປຣາຍິກາ ອາປາຍິກາ ອປາຍທຸກ຺ຂວິເສສາ. ເຕ ອາສວນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ປຈ຺ຈຍວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາສວາ. ເນສນ຺ຕິ ປຣູປວາທາທິອາສວານໍ. ເຕຕິ ວີຕິກ຺ກມຘມ຺ມາ. ອສຕິ ອາສວຏ຺ຐານີເຍ ຘມ຺ເມ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ໂກ ໂທໂສ, ເຍເນວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິ ຫິ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ, ວີຕິກ຺ກມໂທສໍ ອທິສ຺ວາ ຍທິ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣມ຺ມຸຂາ ອກ຺ໂກສນໍ ປຣູປວາໂທ, ປເຣຫິ ວຈເນສຸ ໂທສາໂຣປນໍ ປຣູປາຣມ຺ໂຠ, ສມ຺ມຸຂາ ຄຣຫນໍ ຄຣຫໂທໂສ.

ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປລິເວເຐສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກຖໍ-ສທ຺ທໂຍເຄ ອນາຄຕປ຺ປໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນ຺ວາຍິໂກຕິ ອນຸວຕ຺ຕໂກ. ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ໂຠຄຣາສິໍ. ‘‘ອມ຺ຫາກເມເຕ’’ຕິ ຎາຍນ຺ຕີຕິ ຎາຕີ, ປິຕາມຫປິຕຸປຸຕ຺ຕາທິວເສນ ປຣິວຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ ປຣິວຏ຺ໂຏ, ຎາຕີເຍວ ປຣິວຏ຺ໂຏ ຎາຕິປຣິວຏ຺ໂຏ. ຆາສຈ຺ຉາທນປຣມຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາຕິ ຆາສຈ຺ຉາທເນ ປຣມຕາຍ ອຸຕ຺ຕມຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ຆາສຈ຺ຉາທນປຣິເຍສເນ ສລ຺ເລຂວເສນ ປຣມຕາຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາເວ ສຓ຺ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆາສຈ຺ຉາທນເມວ ວາ ປຣມໍ ປຣມາ ໂກຏິ ເອເຕສໍ ນ ຕໂຕ ປຣໍ ກິຎ຺ຈິ ອສາມິສຊາຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ ຈາຕິ ຆາສຈ຺ຉາທນປຣມາ, ເຕສໍ ຠາໂວ ຆາສຈ຺ຉາທນປຣມຕາ, ຕສ຺ສໍ ຆາສຈ຺ຉາທນປຣມຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ. ເຕສຸ ນາມ ໂກຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓວິສິຏ຺ເຐສຸ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ໂກ ນາມ. ໂລກາມິສຠູຕນ຺ຕິ ໂລກປຣິຍາປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລເສຫິ ອາມສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ໂລກາມິສຠູຕໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ເຂເປເນວາຕິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ’’ຕິອາທິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊາມຸເຂເນວ. ເອຕນ຺ຕິ ເມຖຸນາທີນໍ ອກຣຓໍ. ຖາມນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທານໍ ປຎ຺ຎາປນກິຣິຍາຍ ສາມຕ຺ຖິຍໍ. ພລນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປຏິເວຘສມຕ຺ຖໍ ຎາຓພລໍ. ກຸປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ກຸປ຺ປໍ ຠເວຍ຺ຍ. ເອຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ ນ ຍຖາຐາເນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຸສໂລຕິ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາລສ຺ສ ອປຣິຊານນໂຕ ອກຸສໂລ ອເຉໂກ. ອວຸທ຺ຘິ ອນໂຍ, ພ຺ຍສນໍ ທຸກ຺ຂໍ. ປຏິກຈ຺ເຈວາຕິ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທນໂຕ ປຐມເມວ. ສຎ຺ຉວິໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂສຠນຈ຺ຉວິໍ ກຕ຺ວາ. ພາລເວຊ຺ໂຊຕິ ອປຓ຺ຑິຕເວຊ຺ໂຊ. ໂລຫິຕກ຺ຂຍຎ຺ຈ ມໍ ປາເປຕີຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອກາລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອກາລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ໂຣຄໍ ວູປສເມຕ຺ວາຕິ ຜາສຸໍ ກຕ຺ວາ. ສເກ ອາຈຣິຍເກຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ອາຈຣິຍກໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຠາເວ, ອາຈຣິຍກມ຺ເມ ວາ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ວິທິຕານຸຠາໂວຕິ ປາກຏານຸຠາໂວ.

ວິປຸລຠາເວນາຕິ ປພ຺ພຊິຕານໍ ພຫຸຠາເວນ. ສາສເນ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມາ ເສນາສນານິ ປໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍາທິເຫຕຸກາ ສາສເນ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ເອເຕນ ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ລາຠຄ຺ຄມຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈີວຣາທິລຠິຕພ຺ພປຈ຺ຈໂຍ ລາໂຠ, ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄໍ ມຫຕ຺ຕໍ ປຓີຕຕາ ພຫຸຠາໂວ ວາ. ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຠາໂວ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ. ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມານາຕິ ອນຸປາເຍນ ອຠິນິວິສມານາ, ວິປຣີຕໂຕ ຊານມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ສຠາເວນ ສຠາວໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ, ອນຸຎ຺ຎາຕປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທີສຸ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສສາມຎ຺ຎໂຕ ອຸປາທິນ຺ນຜສ຺ສຣເສປິ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາຍ ອນຸປາທິນ຺ນຜສ຺ສຣເສນ ອຸປາທິນ຺ນຜສ຺ສຣສໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ, ສມານຠາວໍ ອຸປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ທີເປນ຺ຕີຕິ ‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໔໑໘) ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ກຕ຺ວາ ທີເປນ຺ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ‘‘ນິຣພ຺ພຸໂທ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສຎ຺ຎິເຕ ອຕ຺ເຖ. ກຖໍ ປນ ທຸສ຺ສີລານໍ ໂຈຣຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ຫິ ອສ຺ສມຓາວ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ກາຬກຘມ຺ມໂຍຄາຕິ ທຸສ຺ສີລຕາສງ຺ຂາຕປາປຘມ຺ມໂຍຄໂຕ. ປຠສ຺ສໂຣຕິ ປຠສ຺ສຣສີໂລ. ສາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ສາຣຠູຕຕ຺ຕາ ສີລາທໂຍ ຄຸຓາ ‘‘ສາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ສພ຺ພປຣິຕ຺ຕຄຸໂຓຕິ ສພ຺ເພຫິ ນິຫີນຄຸໂຓ, ອປ຺ປຄຸໂຓ ວາ. ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂສຕໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປນ຺ໂນ. ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ອນວເສສໂຕ ສວນໂຕ ເປລ຺ລນໂຕ ໂສໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ໂສໂຕຕິ ຈ ມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີ ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸທາຫຣເຓນ ສາເຘຕ຺ວາ ອິທານິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕປຸຄ຺ຄລໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິຘ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ອາປນ຺ນສທ຺ໂທ ‘‘ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໘໘) ວິຍ ວຕ຺ຕມານກາລິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ຜລສ຺ສ ນາມໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ມຄ຺ເຄນ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສທິສສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ວາ ສຕ຺ຕງ຺ຄິກສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ໂສໂຕຕິ ນາມໍ ທິນ຺ນໍ, ອຕີຕກາລິກຕ຺ເຕ ປນ ສຣສໂຕວ ນາມລາໂຠ ສິຍາ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຫິ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ຜລກ຺ຂເຓ ອາປນ຺ໂນ.

ວິຣູປໍ ສທຸກ຺ຂໍ ສອຸປາຍາສໍ ນິປາເຕຕີຕິ ວິນິປາໂຕ, ອປາຍທຸກ຺ເຂ ຂິປນໂກ. ຘມ຺ໂມຕິ ສຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອຕ຺ຕານໍ ອປາເຍສຸ ວິນິປາຕນສຠາໂວ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຘມ຺ໂມຕິ ອປາເຍສຸ ຂິປນໂກ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທິໂກ ອກຸສລຘມ຺ໂມ. ຍສ຺ສ ປນ ໂສ ອກຸສລຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຕ຺ຕາ, ໂສ ຍສ຺ມາ ອປາເຍສຸ ອຕ຺ຕານໍ ວິນິປາຕນສຠາໂວ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອຕ຺ຕານໍ ອປາເຍສຸ ວິນິປາຕນສຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກສ຺ມາຕິ ອວິນິປາຕນຘມ຺ມຕາຍ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອປາຍໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ອປາຍຄມນີຍາ. ວິນິປາຕນສຠາໂວຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສຠາໂວ. ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາເມນ ມຄ຺ເຄນາຕິ ສມ຺ມາ ຠວນິຍາມເກນ ປຏິລທ຺ຘມຄ຺ເຄນ. ນິຍໂຕຕິ ວາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ສຕ຺ຕມຠວໂຕ ອຸປຣິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາຍ ນິຍໂຕ. ສມ຺ໂພຘີຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕາ ສມ຺ໂພຘິ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ຫິ ສມ຺ໂພຘິ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຈ ອິຘ ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ອວສິຏ຺ໂຐ ເອວ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ອວສ຺ສໍ ສມ຺ປາປໂກ’’ຕິ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ອວສ຺ສໍ ສມ຺ປາປຸຓາຕີຕິ ສມ຺ປາປໂກ, ໂສຕາປນ຺ໂນ.

ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.