ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກຖາ

໑໖. ສຸສສ຺ສກາເລປີຕິ ສມ຺ປນ຺ນສສ຺ສກາເລປິ. ອຕິສມຄ຺ເຆປີຕິ ອຕິສເຍນ ອປ຺ປຄ຺ເຆປິ, ຍທາ ກິຎ຺ຈິເທວ ທຕ຺ວາ ພຫຸໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ກາເລປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາລິອາທິ ຘຎ຺ຎໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ, ມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອປຣຓ຺ຓໍ. ທ຺ວິຘາ ປວຕ຺ຕໍ ອີຫິຕໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີຫິຕິກາຕິ ມຊ຺ຌປທໂລປີພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສຍມີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິຘາ ປວຕ຺ຕອີຫິຕິກາ’’ຕິ. ອີຫນໍ ອີຫິຕນ຺ຕິ ອີຫິຕສທ຺ໂທຍໍ ຠາວສາຘໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອີຫິຕໍ ນາມ ອິຣິຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຣິຍາຕິ ກິຣິຍາ. ກສ຺ສ ປເນສາ ກິຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕອິຣິຍາ’’ຕິ, ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕອີຫາ’’ຕິ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ອີຫິຕສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ລຈ຺ຉາມ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ລຈ຺ຉາມ ນຸ ໂຂຕິ ອິທໍ ທຸຄ຺ຄຕານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊີວິຕຸໍ ວາ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ ນຸ ໂຂ, ໂນຕິ ອິທໍ ປນ ອິສ຺ສຣານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂມານາຕິ ຍາຈມານາ. ‘‘ທຸຫິຕິກາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ວິ-ສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ທຸ-ສທ຺ທາເທເສນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອີຫິຕໍ ເອຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ໂກຈິ ປໂຍໂຄ ສຸເຂນ ກາຕຸນ຺ຕິ ທຸຫິຕິກາ, ທຸກ຺ກຣຊີວິຕປ຺ປໂຍຄາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸ-ສທ຺ເທ ວາ ອຸກາຣສ຺ສ ວກາຣໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິຕິກາຕິ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ພ຺ຍາຘິ ໂຣໂຄຕິ ເອຕານິ ‘‘ອາຕຸຣຕາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ເວວຈນານິ. ເຕນ ເສຕຏ຺ຏິກາ ນາມ ເອກາ ໂຣຄຊາຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ປນ ໂຣໂຄ ປາຓກໂທເສນ ສມ຺ຠວຕິ. ເອໂກ ກິຣ ປາຓໂກ ນາຬມຊ຺ຌຄຕໍ ຄຓ຺ຐິໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ເຍນ ວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນິກ຺ຂນ຺ຕມ຺ປິ ສາລິສີສໍ ຂີຣໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິນ຺ນຂີຣ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ວຸຕ຺ຕສສ຺ສນ຺ຕິ ວປິຕສສ຺ສໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ. ສລາກາມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ, ປຸຣິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ສລາກາ ເອວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ວາປິຕໍ, ຕໍ ສລາກາມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ, ຜລໍ ນ ຊາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຈ ອິມິນາ ‘‘ສລາກາວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕສທ຺ໂທ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສລາກາຍາຕິ ເວຬຸວິລີວຕາລປຓ຺ຓາທີຫິ ກຕສລາກາຍ. ຘຎ຺ຎວິກ຺ກຍການໍ ສນ຺ຕິກນ຺ຕິ ຘຎ຺ຎໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕີຕິ ຘຎ຺ຎວິກ຺ກຍກາ, ເຕສໍ ສມີປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຍເກສູຕິ ຘຎ຺ຎຄຓ຺ຫນເກສຸ. ກິຓິຕ຺ວາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ. ຘຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐາເນຕິ ໂກຏ຺ຐາຄາຣສ຺ສ ສມີປຏ຺ຐາເນ, ຘຎ຺ຎມິນນຏ຺ຐາເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຓ຺ຓຊ຺ຌກ຺ຂນ຺ຕິ ກຫາປຓປຣິກ຺ຂກໍ. ນສຸກຣາ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸນ຺ຕິ ປຄ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ປຄ຺ຄໂຫ, ປຕ຺ໂຕ. ເຕນ ປຄ຺ຄເຫນ ປຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຍາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຄ຺ຄເຫນ ໂຍ ອຸຎ຺ໂຉ’’ຕິອາທິ. ນສຸກຣາຕິ ສຸກຣຠາໂວ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ນສຸກຣາ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາຕິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓເຫຕຸ. ເຫຕຸອຕ຺ເຖປິ ຫິ ຕ຺ວາສທ຺ທເມເກ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອຸຕ຺ຕຣາປຖໂຕ ອາຄຕາ, ອຸຕ຺ຕຣາປໂຖ ວາ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາປຖກາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາຫກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາປຖວາສິກາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາປຖກາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວາ ປາຬິປາໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣໍ ວິສິຏ຺ຐໍ ຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຫກາ, ອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ອຘິກໍ ອຄ຺ຆໍ ເນນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຫກາ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ເຎນ ປກາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອສ຺ສານໍ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐາເນຕິ ອສ຺ສານໍ ອາກຣຏ຺ຐາເນ. ເວຣຎ຺ຊນ຺ຕິ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຫຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ມນ຺ທິຣນ຺ຕິ ອສ຺ສສາລໍ. ອສ຺ສມຓ຺ຑລິກາໂຍຕິ ປຎ຺ຎາຍິໍສູຕິ ປຣິມຓ຺ຑລາກາເຣນ ກຕຕ຺ຕາ ອສ຺ສມຓ຺ຑລິກາໂຍຕິ ປາກຏາ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ກຕານຎ຺ຈ ອສ຺ສສາລານໍ ພຫຸຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ທສນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ອສ຺ສານໍ ວສໂນກາໂສ ເອເກກາ ອສ຺ສມຓ຺ຑລິກາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອທ຺ຘານກ຺ຂມາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທີຆກາລໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ຂມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕິໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຄງ຺ຄາຍ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ ອປ຺ປຕິຣູປເທໂສ, ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ ປຕິຣູປເທໂສຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ນ ຫິ ເຕ’’ຕິອາທິ. ຄງ຺ຄາຍ ທກ຺ຂິຓຕີຣຊາຕາ ທກ຺ຂິຓາປຖມນຸສ຺ສາ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘໍ ມມາຍນ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘມາມກາ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ປຏິຍາເທຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ປາເທຕຸໍ. ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕສງ຺ເຂເປນາຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາກາເຣນ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ວາ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍຖາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ວາ ສມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ເຖ ວຸຈ຺ຈມາເນ. ນນຸ ຈ ວິຫາເຣ ນິສີທນ຺ຕາປິ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ນິວາເສຕ຺ວາວ ນິສີທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິວາເສຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຫາຣນິວາສນປຣິວຕ຺ຕນວເສນາ’’ຕິອາທິ. ວິຫາຣນິວາສນປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ນກາເລ ນິວຕ຺ຖມ຺ປິ ປຸນ ຄາມປ຺ປເວສນສມເຍ ຈາເລຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິວາສນເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຫິ ເຕ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນິວຕ຺ຖາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍາຕິ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈີວຣຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ. ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ຫຕ຺ເຖເນວ, ອຖ ໂຂ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ຘາຣຓເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍຖາສມ຺ຠວມຕ຺ຖໂຍຊນໍ ກໂຣຕິ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖຫີ’’ຕິອາທິນາ.

ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນຕິ ອສ຺ສມຓ຺ຑລິກາສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ອຸທຸກ຺ຂເລ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຍເມວ ເອວໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ກິເມວໍ ລທ຺ຘໍ ກປ຺ປິຍກາຣເກຫິ ຍາຄຸໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຖຣານໍ ໂກຈິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ. ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍຠາວໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ກາຕຸໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອກປ຺ປິຍຠາວມ຺ປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຠາຊນາທິປຣິຫຣຓວເສນ ພຫຸຠຓ຺ຑິກຕາຍ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິຕາ’’ຕິ. ສກໍ ສກໍ ປຏິວີສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາຕິ ສມຓຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນິຣຸສ຺ສາຫາ. ຕທຸປິຍນ຺ຕິ ຕທນຸຣູປໍ. ປິສຕີຕິ ຈຸຓ຺ເຓຕິ. ປຸຎ຺ຎຎາຓວິເສເສຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມສ຺ສ ມນາປຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຎ຺ຎວຕາ’’ຕິອາທິ. ນນ຺ຕິ ນໍ ປຕ຺ຖປຸລກໍ. ‘‘ນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠຄວໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓມ຺ປິ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ລທ຺ຘາຕິ ລຠິຕ຺ວາ. ‘‘ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ເນວ ລທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກທາ ປນ ເຖໂຣ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ລທ຺ໂຘຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໑; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໙-໒໒໓) – ເອກທາ ກິຣ ຠຄວາ ນາຄສມາລຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ທ຺ເວຘາປຖໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຖໂຣ ມຄ຺ຄາ ອຸກ຺ກມ຺ມ ‘‘ຠຄວາ ອຫໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ, ອິມິນາ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ຫນ຺ທ ຠຄວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຫໍ ອິມິນາ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຉມາຍໍ ຐເປຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ອາຫຣ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉໂຕ ໂຈຣາ ປຕ຺ຕຈີວຣຎ຺ເຈວ ຫຣິໍສຸ, ສີສຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ. ໂສ ‘‘ຠຄວາ ທານິ ເມ ປຏິສຣຓໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂລຫິເຕນ ຄຬນ຺ເຕນ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິ. ‘‘ກິມິທໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຕໍ ກາຣຓໍເຍວ ເຕ ນິວາຣຍິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສມສ຺ສາເສສິ.

ເອກທາ ປນ ຠຄວາ ເມຆິຍຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປາຈີນວໍສມິຄທາເຍ ຊນ຺ຕຸຄາມໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເມຆິໂຍ ຊນ຺ຕຸຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ປາສາທິກໍ ອມ຺ພວນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຫໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນິວາຣິຍມາໂນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກຸສລວິຕກ຺ເກຫິ ອນ຺ວາສຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ‘‘ອິທເມວ ເຕ ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ຂຍິຕ຺ວາ ນິວາຣຍິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິມ຺ຫິ ມຫລ຺ລໂກ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຊານາຖາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ. ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣສິໍ, ນນຸ ມາທິໂສ ມຫາປຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ວຏ຺ຏຕິ, ອຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຠຄວາ ‘‘ອລໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ຕ຺ວໍ ວິຫຣສິ, ອສຸຎ຺ຎາເຍວ ສາ ທິສາ, ຕວ ໂອວາໂທ ພຸທ຺ຘານໍ ໂອວາທສທິໂສ, ນ ເມ ຕຍາ ອຸປຏ຺ຐາກກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເອເຕເນວຸປາເຍນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອສີຕິມຫາສາວກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສພ຺ເພ ຠຄວາ ປຏິກ຺ຂິປິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ ‘‘ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ຍາຈຕິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຍາຈາຫີ’’ຕິ. ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຏ຺ຐານໍ ນາມ ອາວຸໂສ ກີທິສໍ ໂຫຕິ, ກິໍ ມໍ ສຕ຺ຖາ ນ ປສ຺ສຕິ, ສເຈ ໂຣເຈສ຺ສຕິ, ‘‘ອານນ຺ໂທ ມໍ ອຸປຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ ວກ຺ຂຕີຕິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ ອຎ຺ເຎນ ອຸສ຺ສາເຫຕພ຺ໂພ, ສຍເມວ ຊານິຕ຺ວາ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທສພລໍ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ຍາຈາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂເປ ຈ ຈຕສ຺ໂສ ຈ ອາຍາຈນາຕິ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຍາຈິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂປາ ນາມ ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປຓີຕໍ ຈີວຣໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ນິມນ຺ຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກໍ ປເນຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ອາທີນວໍ ອທ຺ທສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຫ ‘‘ສຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມານິ ວຕ຺ຖູນິ ລຠິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘ອານນ຺ໂທ ທສພເລນ ລທ຺ຘໍ ປຓີຕໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສຕິ, ເອກນິມນ຺ຕນໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອຕໍ ລາຠໍ ລຠນ຺ໂຕ ຕຖາຄຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂກ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐຫໂຕ ຠາໂຣ’’’ຕິ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂເປ ຍາຈິ.

ຈຕສ຺ໂສ ອາຍາຈນາ ນາມ ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ມຍາ ຄຫິຕໍ ນິມນ຺ຕນໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ສຈາຫໍ ຕິໂຣຣຏ຺ຐາ ຕິໂຣຊນປທາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄຕປຣິສໍ ອາຄຕກ຺ຂເຓ ເອວ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ລຈ຺ຉາມິ, ຍທາ ເມ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ລຈ຺ຉາມິ, ຕຖາ ຍໍ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ປຣມ຺ມຸຂໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກໍ ປເນຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ອານິສໍສໍ ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຫ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ມໍ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘ສ຺ເວວ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’ຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ອິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓເຍວ ປຣິສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກງ຺ຂຎ຺ຈ ວິໂນເທຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຈ຺ຉາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘ກິໍ ອານນ຺ໂທ ທສພລໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເອຕ຺ຕກມ຺ປິສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ຠຄວາ ນ ກໂຣຕີ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ອຍໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຄາຖາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອິທໍ ຊາຕກໍ ກຕ຺ຖ ເທສິຕ’ນ຺ຕິ. ສຈາຫໍ ຕໍ ນ ສມ຺ປາຍິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ນ ຊານາສິ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຉາຍາ ວິຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ວິຊຫນ຺ໂຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຈິຣໍ ວິຈຣີ’ຕິ. ເຕນາຫໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເທສິຕສ຺ສປິ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຸນ ກຖນໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອາຍາຈນາ ຍາຈິ. ຠຄວາປິສ຺ສ ອທາສິ. ເອວໍ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ.

ຕສ຺ເສວ ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ຜລໍ ປາປຸຓິ, ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຈ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ເຖໂຣ ຫິ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຸວິເຘນ ອຸທເກນ ຕິວິເຘນ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ ປາທປຣິກມ຺ເມນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ເມນ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊເນນາຕິ ເອວມາທີຫິ ກິຈ຺ເຈຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ອິທໍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນາມ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ໂຕ ມຫຕິໍ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓໍ ນວ ວາເຣ ອນຸປຣິຍາຍຕິ. ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ສເຈ ເມ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ຠຄວຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ເຕ ປຏິວຈນໍ ທາຕຸໍ ນາຫໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ຫຕ຺ເຖນ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ເອວເມຕສ຺ສ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານສ຺ສ ອລທ຺ຘຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘາ’’ຕິ. ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຍຕຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອນິຍຕຸປຏ຺ຐາກາ ປນ ຠຄວໂຕ ປຐມໂພຘິຍໍ ພຫູ ອເຫສຸໍ, ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກທາຈິ ນາຄສມາລຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິອາທິ. ຎາຕິ ຈ ໂສ ປສຕ຺ຖຕມຄຸຓໂຍຄໂຕ ເສຏ຺ໂຐ ຈາຕິ ຎາຕິເສຏ຺ໂຐ. ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ອຍເມວ ປຕິຣູໂປຕິ ອາປທາສຸ ອາມິສສ຺ສ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ທານໍ ນາມ ຎາຕເກເນວ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມາຣາວຏ຺ຏນາຍາຕິ ມາເຣນ ກຕຈິຕ຺ຕາວຏ຺ຏນາຍ, ມາຣານຸຠາເວນ ສຎ຺ຊາຕຈິຕ຺ຕສມ຺ໂມເຫນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂມເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ…ເປ… ຕມ຺ປິ ມາໂຣ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ ຜຸສ຺ສສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຕຸປຈິຕສ຺ສ ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ຕທາ ລທ຺ໂຘກາສວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອປທາເນ –

‘‘ຜຸສ຺ສສ຺ສາຫໍ ປາວຈເນ, ສາວເກ ປຣິຠາສຍິໍ;

ຍວໍ ຂາທຖ ຠຸຎ຺ຊຖ, ມາ ຈ ຠຸຎ຺ຊຖ ສາລໂຍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ເຕມາສໍ ຂາທິຕໍ ຍວໍ;

ນິມນ຺ຕິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ, ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວສິໍ ຕທາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໘໘-໘໙);

ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ປຣິໂຍນທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ, ອຠິຠູຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາວຏ຺ຏິຕປຣິໂຍສາເນ ອາຄມິໍສູຕິ ມາເຣນ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄເຕ ປຈ຺ຉາ ອາຄມິໍສຸ. ອວິສຫຕາຍາຕິ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ. ອຠິຫຏຠິກ຺ຂາຍາຕິ ປຈິຕ຺ວາ ອຠິຫຣິຍມານຠິກ຺ຂາຍ. ນິພທ຺ຘທານສ຺ສາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຠຄວໂຕ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐປິຕທານສ຺ສ. ອປ຺ປິຕວຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ‘‘ອິທໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ທິນ຺ນວຕ຺ຖຸໂນ. ນ ວິສຫຕີຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຠິຫຏຠິກ຺ຂາສງ຺ເຂເປນາຕິ ອຠິຫຏຠິກ຺ຂານີຫາເຣນ. ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ພ຺ຍາມມຕ຺ຕາຍ ປຠາຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ຈ ນິປ຺ປຠາກຣຓໍ ອນ຺ຕຣາໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຈນ຺ທິມສູຣິຍເທວພ຺ຣຫ຺ມານມ຺ປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາປ຺ປເທສໍ ປຕ຺ວາ’’ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນາມ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ ອາວຣຓໍ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ອຸທຸກ຺ຂລສທ຺ທນ຺ຕິ ກິໍ ສຍເມວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸທຸກ຺ຂລສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສີຕິ ເຈຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຖປຕ຺ຖປຸລກໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິຕນ຺ຕິ ປໂຍຊນສາຘກໍ. ອນຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕຕິ ອນຕ຺ຖນິສ຺ສິເຕ ວຈເນ. ຆາຕາເປກ຺ຂໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ເຍນ ຆາໂຕ ນິປ຺ຜາທີຍຕິ, ຕສ຺ເສວ ເຕນ ຆາໂຕ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄເນວ ຕາທິສສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ຆາໂຕ ສມຸຈ຺ເຉໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສາມິອຕ຺ເຖ ວາ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອວມາຫາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຈນສ຺ສ ຈ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ຕມ຺ມູລກິເລສານໍ ສມຸຄ຺ຆາເຕນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອາກໂຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປຕາຍ ສມຣິຍາທໍ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ຜລໍ ນິປ຺ຜຕ຺ເຕຕີຕິ ອາກາໂຣ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາກາເຣຫີຕິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕໍ. ຕາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ວີຕິກ຺ກມໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາຍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຕວີຕິກ຺ກມໍ ປກາເສຕ຺ວາ, ວີຕິກ຺ກມປ຺ປກາສນຎ຺ຈ ກິມຕ຺ຖມິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ອນຸຊານນຕ຺ຖໍ.

ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ນ ກິຎ຺ຈິ ເອຕ຺ຖ ອປຸພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສາຘຸ ສາຘູຕິ ອິທໍ ປສໍສາຍໍ ອາເມຑິຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ສມ຺ປຫໍເສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ທ຺ວີສຸ ອາກາເຣສູຕິ ຘມ຺ມເທສນສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ກາຣເຓສຸ. ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມໍ ວາ ເທເສສ຺ສາມາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕກາຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ເອວໍທຸພ຺ຠິກ຺ເຂຕິ ເອວໍ ທຸກ຺ເຂນ ລຠິຕພ຺ພາ ຠິກ຺ຂາ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອວໍທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ກາເລ, ເທເສ ວາ. ທຸລ຺ລຠປິຓ຺ເຑຕິ ເອຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖທີປນໍ. ຠາຊນາທິປຣິຫຣຓວເສນ ພຫຸຠຓ຺ຑິກຕາຍ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມາຍ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິຕາຍາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕກເມວ ອລໍ ຍາເປຕຸນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຕ຺ຖນາຠາວໂຕ ປນ ‘‘ອິມິນາ ຈ ສລ຺ເລເຂນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ວິຊິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ຠິກ຺ຂານໍ ອຠາໂວ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ‘‘ນິມ຺ມກ຺ຂິກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຠິກ຺ຂາຠາໂວເຍວ ຫິ ຕໍນິມິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວິຆາຕານໍ ອຠາວໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິຊິໂຕ ວເສ ວຕ຺ຕິໂຕ. ໂລໂຠ ວິຊິໂຕຕິ ອາມິສເຫຕຸ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວສ຺ສຈ຺ເຉທສມຸຏ຺ຐາປໂກ ໂລລຸປ຺ປາໂທປິ ເຕສໍ ນາໂຫສີຕິ ອາມິສໂລລຕາສງ຺ຂາໂຕ ໂລໂຠ ວິຊິໂຕ. ອິຈ຺ຉາຈາໂຣ ວິຊິໂຕຕິ ‘‘ອາມິສເຫຕຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປ຺ປກາສນວເສນ ຄຸຓວຓິຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕອິຈ຺ຉາຈາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉາຈາໂຣ ວິຊິໂຕ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອນຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຈິນ຺ຕາ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນປ຺ປຸນານຸໂສຈນວເສນ ປນ ຈິຕ຺ຕປີຬາປິ ນາໂຫສີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຆາໂຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວາຕິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍວເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນວເສນ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວາ ນ ກໂຕ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ຈວເສນປິ ກຕ຺ຖຈິ ອຄຕຕ຺ຕາ. ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ຈວເສນ ວິປ຺ປວາສຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂວຫາໂຣ, ຕໂຕເຍວ ຈ ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໙) ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິມຸຕ຺ຕກຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ອນິມນ຺ຕິເຕນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍເມວ ວິຠຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກຠິກ຺ຂຸນາປິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວາ ນ ກໂຕ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍວເສນ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ກຖິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລສງ຺ຂາເຕ ວສ຺ສຈ຺ເຉທກາຣເຓ ສຕິ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທສ຺ສປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຕ຺ຖ ວສ຺ສຈ຺ເຉທກາຣຓໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ຈູຬຄຓ຺ຐິປເທ ມຊ຺ຌິມຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ ວສ຺ສູປນາຍິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວສ຺ສຈ຺ເຉທາຘິກາເຣ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສ຺ສູປຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄາໂມ ໂຈເຣຫິ ວຸຏ຺ຐາສິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ຄາໂມ ເຕນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໑) –

ເອຕ຺ຖ ‘‘ສເຈ ຄາໂມ ອວິທູຣຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທູຣຄໂຕ, ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ນ ສກ຺ກາ ເຈ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ວສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໑) ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນປິ ສໍສນ຺ທນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຄາເມ ວຸຏ຺ຐິເຕ ຠິກ຺ຂາຍ ອຠາວໂຕ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ຄາໂມ ເຕນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໑) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາຍ ອຠາໂວ ວສ຺ສຈ຺ເຉທກາຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສເຈ ທູຣຄໂຕ, ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໑) ອິທໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ ວສ຺ສຈ຺ເຉທກາຣເຓ ສຕິ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ເກນຈິ –

‘‘ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທຕິ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວາ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ວາ ເອກຠິກ຺ຂຸນາປິ ນ ກໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກິຣ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຕສ຺ມາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທສ຺ສ ກາຣເຓ ສຕິ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ. ວິນຍຘຣາ ປນ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຘິປ຺ປາໂຍ ວີມໍສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ຕໍ ປນ ສຍໍ ສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປເຣສໍ ໂມຫຸປ຺ປາທນມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ວິນຍຘຣານໍ ອນິຈ຺ຉາຍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ຍຸຕ຺ຕິອຠາວໂຕ ຈ. ຍຎ຺ຫິ ກາຣຓໍ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ສາເຘຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ວິນາ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ເຈນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກາ ນາມ ຍຸຕ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຉິມິກາຍ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸຣູປປຣິວິຕກ຺ກນປອທີປນໍ, ນ ປນ ວິເສສຕ຺ຖປຣິທີປນໍ. ຕຖາ ຫິ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຕາຍ ວສ຺ສຈ຺ເຉທກຣຓສພ຺ຠາວໂຕ ປຸຣິມິກາຍ ຕາວ ວສ຺ສຈ຺ເຉເທປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມິກາຍໍ ອນຸປຄນ຺ຕຸກາມຕາຍ ຄມເນປິ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສສ຺ສ ອສມ຺ປຕ຺ຕຠາວໂຕ.

ນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຄຸເຓ ສມ຺ຠາວນວເສນ ນ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ປກາເສຕ຺ວາຕິ ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌານາທິຄຸຓວເສນ ປກາເສຕ຺ວາ. ‘‘ປຈ຺ຉາ ສີລໍ ອຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກຸຈ຺ຉິປຏິຊຄ຺ຄເນ ສຕິ ຕຖາປວຕ຺ຕອິຈ຺ຉາຈາຣສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວໂຕ ອາຊີວສຸທ຺ຘິຍາ ຈ ອຠາວໂຕ ປຸນ ວາຍມິຕ຺ວາ ສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉາ ສີລໍ ອຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

ກິໍ ອິທນ຺ຕິ ຄຣຫຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາລິຕຓ຺ຑຸເລຫິ ສມ຺ປາທິຕໍ ມໍເສນ ອຸປສິຕ຺ຕໍ ໂອທນໍ ສາລິມໍໂສທນໍ. ອຕິມຎ຺ຎິສ຺ສຕີຕິ ອວຎ຺ຎາຕກຣຓວເສນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕິ, ລາມກໍ ນິຫີນໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອຎ຺ຎາຕໍ ອວຎ຺ຎາຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ນິຫີນໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕໍ ໂອຎ຺ຎາຕໍ. ອວຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສ຺ວາຍນ຺ຕິ ໂສ ອຍໍ ຊນປໂທ. ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ປູຣິຕາຍ ສຸທຸກ຺ກຣາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉປຏິປທໍ ນິສ຺ສາຍ. ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສງ຺ຂາຕາຕິ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ຕເຣ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອມານນ຺ຕິ ອຕິມານໍ. ອຕິມາໂນເຍວ ເຫຕ຺ຖ ນິຫີນຕາຍ ‘‘ໂອມານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ຫີເຬຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນໍ. ຕຸມ຺ເຫຫິ, ອານນ຺ທ, ສປ຺ປຸຣິເສຫິ ວິຊິຕໍ ສາລິມໍໂສທນໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ອຕິມຎ຺ຎິສ຺ສຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປາຬິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ລທ຺ຘໍ, ເຕເນວ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສາລິມໍໂສທນປຕ຺ຖນາຍ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວິຊິຕໍ ອຠິຠູຕໍ ສາລິມໍໂສທນໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຖນໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ອຕິມຎ຺ຎິສ຺ສຕີຕິ.

ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.