ອຸປາສກຕ຺ຕປຏິເວທນາກຖາ

ເອວໍ ຘາເຣຕູຕິ ເອວໍ ຊານາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ໂກ ອຸປາສໂກຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ, ຕສ຺ມາ ກິໍລກ຺ຂໂຓ ອຸປາສໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຫຕຸປຸຈ຺ຉາ. ເຕນ ເກນ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ອຸປາສກສທ຺ໂທ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ອຸປາສໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອຠິເຘຍ຺ຍປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຕພ຺ຠາວກາຣຓໍ. ກິມສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ກີທິສໍ ອສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ສີລໍ, ກິຕ຺ຕເກນ ສີເລນາຍໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ອາຊີໂວຕິ ໂກ ອສ຺ສ ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ໂສ ປນ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊເນນ ໂຫຕີຕິ ໂສປິ ວິຠຊີຍຕິ. ກາ ວິປຕ຺ຕີຕິ ກສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອາຊີວສ຺ສ ວາ ວິປຕ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຫິ ວິຘິ ວາ ປຏິເສໂຘ ວາ. ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຖໍ ເວທິຕພ຺ພໍ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ໂກ ອຸປາສໂກຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ ຕິສຣຓໍ ຄໂຕ ຄຫຏ຺ໂຐ. ສຣຓຄມນເມວ ເຫຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ນ ຊາຕິອາທິວິເສໂສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໓໓).

ກສ຺ມາ ອຸປາສໂກຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍອຸປາສນໂຕ. ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ ຕຕ຺ຖ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອາທຣຄາຣວພຫຸມານາທິໂຍເຄນ ປຍິຣຸປາສນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ພຸທ຺ຘໍ ອຸປາສຕີຕິ ອຸປາສໂກ. ຘມ຺ມໍ, ສງ຺ຆໍ ອຸປາສຕີຕິ ອຸປາສໂກ.

ກິມສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ເວຣມຓິໂຍ. ເວຣມຓິໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ເວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ມນນໂຕ ຫນນໂຕ ວິນາສນໂຕ ເວຣມຓິໂຍ ປຎ຺ຈ ວິຣຕິໂຍ ວິຣຕິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ, ມຸສາວາທາ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໓໓).

ໂກ ອາຊີໂວຕິ ປຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຊີວິຕກປ຺ປນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຓິຊ຺ຊາ ອຸປາສເກນ ອກຣຓີຍາ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາ ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ ມໍສວຓິຊ຺ຊາ ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາ ວິສວຓິຊ຺ຊາ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ວຓິຊ຺ຊາ ອຸປາສເກນ ອກຣຓີຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໗).

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາຕິ ອາວຸຘຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ວາ ກາເຣຕ຺ວາ ວາ ຍຖາກຕໍ ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາຕິ ມນຸສ຺ສວິກ຺ກໂຍ. ມໍສວຓິຊ຺ຊາຕິ ສູນກາຣາທໂຍ ວິຍ ມິຄສູກຣາທິເກ ໂປເສຕ຺ວາ ມໍສໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິກ຺ກໂຍ. ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ວິສວຓິຊ຺ຊາຕິ ວິສໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາ ປໂຣປໂຣຘນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອກຣຓີຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ ອຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕ, ມໍສວິສວຓິຊ຺ຊາ ວຘເຫຕຸໂຕ, ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາ ປມາທຏ຺ຐານໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກາ ວິປຕ຺ຕີຕິ ຍາ ຕສ຺ເສວ ສີລສ຺ສ ຈ ອາຊີວສ຺ສ ຈ ວິປຕ຺ຕິ ເຠໂທ ໂກໂປ ປໂກໂປ ຈ, ອຍມສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິ. ອປິຈ ຍາຍ ເອສ ຈຓ຺ຑາໂລ ເຈວ ໂຫຕິ ມລຎ຺ຈ ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ຈ, ສາປິສ຺ສ ວິປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ອຸປາສກຈຓ຺ຑາໂລ ຈ ໂຫຕິ ອຸປາສກມລຎ຺ຈ ອຸປາສກປຏິກຸຏ຺ໂຐ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ, ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ ໂຫຕິ, ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ໂນ ກມ຺ມໍ, ອິໂຕ ຈ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໕).

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປາສກປຏິກຸຏ຺ໂຐຕິ ອຸປາສກນິຫີໂນ. ພຸທ຺ຘາທີສຸ ກມ຺ມກມ຺ມຜເລສຸ ຈ ສທ຺ຘາວິປຣິຍາໂຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ໂຂ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສທ຺ໂຘ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລວິປຕ຺ຕິອາຊີວວິປຕ຺ຕິວເສນ ທຸສ຺ສີໂລ. ‘‘ອິມິນາ ທິຏ຺ຐາທິນາ ອິທໍ ນາມ ມງ຺ຄລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິຕໂກຕູຫລສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕມງ຺ຄເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ. ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລາທິເຠທໍ ມງ຺ຄລເມວ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ. ໂນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ໂນ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ. ອິໂຕພຫິທ຺ຘາຕິ ອິໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສາສນໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ພາຫິຣກສມເຍ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສຕີຕິ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓາຣຫສຎ຺ຎີ ຄເວສຕິ. ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ທານມານນາທິກໍ ກຸສລກິຣິຍໍ ປຐມຕຣໍ ກໂຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປອເຍສນປຸພ຺ພກາເຣ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສາວ ຕສ຺ສ ສີລສມ຺ປທາ ຈ ອາຊີວສມ຺ປທາ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຍ ຈສ຺ສ ຣຕນຠາວາທິກຣາ ສທ຺ຘາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ອຸປາສກຣຕນຎ຺ຈ ໂຫຕິ ອຸປາສກປທຸມຎ຺ຈ ອຸປາສກປຸຓ຺ຑຣີໂກ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສີລວາ ໂຫຕິ, ນ ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ໂນ ມງ຺ຄລໍ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສຕິ, ອິຘ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ອຸປາສໂກວ ຣຕນໍ ອຸປາສກຣຕນໍ, ຄຸຓໂສຠາກິຕ຺ຕິສທ຺ທສຸຄນ຺ຘຕາຫິ ອຸປາສໂກວ ປທຸມໍ ອຸປາສກປທຸມໍ, ຕຖາ ອຸປາສກປຸຓ຺ຑຣີໂກ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສເມຕ຺ຖ ວິປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ເອວມິທໍ ‘‘ໂກ ອຸປາສໂກ’’ຕິອາທິກໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ປກິຓ຺ຓກສ຺ສ ອິຘ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕໍ ອຕິຠາຣິຍກຣຓໂຕ’’ຕິອາທິ.

ອາທິມ຺ຫີຕິ ອາທິອຕ຺ເຖ. ໂກຏິຍນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕໂກຏິຍໍ. ວິຫາຣຄ຺ເຄນາຕິ ໂອວຣກໂກຏ຺ຐາເສນ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ວສນ຺ຕານໍ ອິທໍ ປນສຜລໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍຕໍວສນຏ຺ຐານໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຊຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຊ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ປາເຓຫິ ອຸເປຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອາປາຓໂກຏິກຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຊີວິເຕນປຫໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍໍ ປຏິປູເຊນ຺ໂຕ ສຣຓຄມນຎ຺ຈ ຣກ຺ຂາມີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຫຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປາເຓຫິ ອຸເປຕນ຺ຕິ ຫິ ຍາວ ເມ ປາຓາ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ສຣຓໍ ອຸເປຕໍ, ອຸເປນ຺ໂຕ ນ ວາຈາມຕ຺ເຕນ ນ ເອກວາຣໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນມຕ຺ເຕນ, ອຖ ໂຂ ປາຓານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ຍາວຊີວໍ ອຸເປຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຘິວາເສຕູຕິ ສາທິຍຕຸ, ຕໍ ປນ ສາທິຍນໍ ມນສາ ສມ຺ປຏິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ກາຍງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຍເມວ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກາຍສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄໍ ສີສາທິ ກາຍງ຺ຄໍ, ສີສາທິ ສຣີຣາວຍວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວາຈງ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ໂຫຕຸ ສາຘູ’’ຕິ ເອວມາທິວາຈາຍ ອງ຺ຄໍ ອວຍວໍ. ວາຈງ຺ຄສ຺ສ ໂຈປນໍ ວາຈາຍ ປວຕ຺ຕນເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນເຍວ. ຂນ຺ຕິໍ ຈາເຣຕ຺ວາຕິ ຂນ຺ຕິໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຂນ຺ຕິໍ ຘາເຣຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣຸຈິໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ຘາເຣຕ຺ວາ ວຈີເຠເທນ ອປກາເສຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ປນ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ອຎ຺ຎາສິ. ນ ຫິ ເຕນ ສກ຺ກາ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ກິຎ຺ຈາປິ ເຕນ ນ ສກ຺ກາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ຕຖາປິ ອາກາຣສລ຺ລກ຺ຂຓກຸສລຕາຍ ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ອນຸມານໂຕ ອຎ຺ຎາສີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ເມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິ. ອາກາຣສລ຺ລກ຺ຂຓກຸສລຕາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິຊານເນ ເຉກຕາຍ, ອຘິປ຺ປາຍວິຊານເນ ກຸສລຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕິ ທ຺ວີສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ທສນ຺ນໍ ນຂານໍ ສໂມຘາເນນ ເອກີຠາເວນ ສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕໍ. ອຎ຺ຊລິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປຸຏໍ. ປຏິມຸໂຂເຍວາຕິ ອຠິມຸໂຂເຍວ, ນ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ.

ອຸປາສກຕ຺ຕປຏິເວທນາກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.