ປຐມຊ຺ຌານກຖາ

ອິທານິ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ປາຬິຍາ ຌານວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໐໘) ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐກຖານເຍເນວ ສໍວຓ຺ເຓຕຸກາໂມ ວິຠງ຺ຄປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວຈເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ກາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຖນາກາເຣນ ປວຕ຺ໂຕ ທຸພ຺ພໂລ ໂລໂຠ ຉນ຺ທນຏ຺ເຐນ ຉນ຺ໂທ, ຕໂຕ ພລວາ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ, ຕໂຕປິ ພລວຕໂຣ ພຫລຣາໂຄ ຉນ຺ທຣາໂຄ. ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ ເອເຕນາຕິ ສງ຺ກປ຺ໂປ, ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ໂລໂຠ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ປນາ ນາມ ອວຍເວ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກປ຺ປນາ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສງ຺ກປ຺ປນາ ປນ ‘‘ຫຕ຺ຖາ ໂສຠນາ, ປາທາ ໂສຠນາ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປນາຕິ. ກິເລສານຎ຺ຫິ ອນຸ ອນຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປຣິພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕິວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຫຕ຺ຖປາທາທິອວຍວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕໂຕ ພລວາ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ, ສງ຺ກປ຺ປວເສເນວ ປວຕ຺ໂຕ ຕໂຕປິ ພລວຕໂຣ ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ. ສ຺ວາຍໍ ປເຠໂທ ເອກສ຺ເສວ ໂລຠສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ອວຕ຺ຖາເຠທວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ຍຖາ ‘‘ວຈ຺ໂຉ ທມ຺ໂມ ພລີພທ຺ໂທ’’ຕິ. ກາມາຕິ ກິເລສກາມາ, ກາເມນ຺ຕີຕິ ກາມາ, ກາເມນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ວາ.

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຕໍ ກຕມໍ, ຕໍ ກຖນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ວິວິຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ວິສຸໍ ຫຸຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ’’ຕິ, ປຊຫນວເສນ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິວິຈ຺ຈາຕິ ອິມິນາ ວິເວຈນໍ ຌານກ຺ຂເຓ ກາມານໍ ອຠາວມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິວິຈ຺ເຈວາຕິ ປນ ອິມິນາ ເອກໍສໂຕ ກາມານໍ ວິເວເຈຕພ຺ພຕາທີປເນນ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາ ຌານສ຺ສ ກາມວິເວກປ຺ປຫານສ຺ສ ຈ ຌານາຘິຄມູປາຍຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຘກາເຣ ສຕິ ປທີໂປ ວິຍາຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ປທີປາຠາເວນ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອນ຺ຘກາຣາຠິຠໂວ, ເອວໍ ຌານາຠາເວນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິຍໍ ກາມາຠິຠໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ພປເທເຍວ ອວຘາຣຓວຈນໍ, ນ ໂຂ ປນ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ກາເມຫິ ເອວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ. ຕນ຺ນິສ຺ສຣຓໂຕຕິ ນິສ຺ສຣນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນ, ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ. ເກ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ? ກາມາ. ເຕສໍ ກາມານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຫານໍ ຕນ຺ນິສ຺ສຣຓໍ, ຕໂຕ ກາມນິສ຺ສຣຓໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ປນ ສມາເນ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນ ກາມານເມເວຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ, ນ ພ຺ຍາປາທາທີນນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອາຄມໂຕ ຈ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ກາມຘາຕູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນໂຕຕິ ສກລສ຺ສປິ ກາມຠວສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມປຏິປທາຠາວໂຕ. ເຕນ ອິມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ກາມປຣິຎ຺ຎາຠາວມາຫ. ກາມຣາຄປຏິປກ຺ຂໂຕຕິ ‘‘ຉນ຺ໂທ ກາໂມ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑) ວຸຕ຺ຕວິຠາຄສ຺ສ ກິເລສກາມສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຠາວໂຕ. ເຕນ ຍຖາ ເມຕ຺ຕາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ, ກຣຸຓາ ວິຫິໍສາຍ, ເອວມິທໍ ຌານໍ ກາມຣາຄສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວິປາເກນ ເຈຕ຺ຖ ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກໂມ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກາມຣາຄປຏິປກ຺ຂຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວມຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິຍາ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ກາມຣາຄໂຕ ກາມຘາຕຸໂຕ ຈ ວິນິວຕ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ ອິທໍ ຌານໍ ວິເສສໂຕ ກາມານເມວ ນິສ຺ສຣຓໍ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປາຐາຄໂຕ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ. ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕຸໍ ປຸຣິມປເທເຍວ ອວຘາຣຓໍ ຄຫິຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣປເທປິ ປນ ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພເມວ ຕຖາ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣປເທປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິໂຕຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໂຕ. ເອສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ເອສ ນິຍໂມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສາຘາຣຓວຈເນນາຕິ ສພ຺ພວິເວກສາຘາຣຓວຈເນນ. ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວິເວກາ ຕທງ຺ຄວິເວກາທໂຍ. ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວກາ ກາຍວິເວກາທໂຍ. ຕໂຍ ເອວ ອິຘ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ຕໂຍ ເອວ ອິຘ ຌານກຖາຍໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກາທີນໍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນິທ຺ເທເສຕິ ມຫານິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑). ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອຸທ຺ທານໂຕ ທ຺ເວ ກາມາ ວຕ຺ຖຸກາມາ ກິເລສກາມາ ຈາ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຕເມ ວຕ຺ຖຸກາມາ ມນາປິຍາ ຣູປາ…ເປ… ມນາປິຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸກາມາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ເຕ ປນ ກາມີຍນ຺ຕີຕິ ກາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ນິທ຺ເທເສເຍວ. ວິຠງ຺ເຄຕິ ຌານວິຠງ຺ເຄ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕີຕິ ເອວໍ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກາມານໍ ສງ຺ຄເຫ ສຕິ. ວຕ຺ຖຸກາເມຫິປີຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ວິວິຈ຺ເຈວາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຖນ຺ຕຣສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ປິ-ສທ຺ໂທ, ນ ກິເລສກາມສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ກິເລສກາເມຫິ ວິເວກສ຺ສ ທຸຕິຍປເທນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຕິ ວຕ຺ຖຸກາມວິເວເກນ. ກາຍວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິປຣິຄ຺ຄຫວິເວກທີປນໂຕ ກາຍວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ປຸຣິເມນາຕິ ກາຍວິເວເກນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ. ອິໂຕ ວາ ນິທ຺ຘາຣິເຕ ວິເວກທ຺ວເຍ, ອກຸສລສທ຺ເທນ ຍທິ ກິເລສກາມາ, ສພ຺ພາກຸສລາປິ ວາ ຄຫິຕາ, ສພ຺ພຖາ ກິເລສກາເມຫິ ວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ທຸຕິເຍນ ກິເລສກາເມຫິ ວິເວກວຈນໂຕ’’ຕິ. ທຸຕິເຍນາຕິ ຈ ຈິຕ຺ຕວິເວເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສານໍ ວຕ຺ຖຸໂນ ປຫານໍ ສໍກິເລສວຕ຺ຖຸປ຺ປຫານໍ. ໂລລຠາໂວ ນາມ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣູປາທີສຸ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາໂທ, ຕສ຺ສ ເຫຕູ ວຕ຺ຖຸກາມາ ເອວ ເວທິຕພ຺ພາ. ພາລຠາວສ຺ສ ເຫຕຸປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພາລຠາໂວ ນາມ ອວິຊ຺ຊາ, ທຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕາທິ ວາ, ຕສ຺ສ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ, ສພ຺ເພປິ ວາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເຫຕູ. ກາມຄຸຓາຘິຄມເຫຕຸ ປາຓາຕິປາຕາທິອສຸທ຺ຘປ຺ປໂຍໂຄ ໂຫຕີຕິ ຕພ຺ພິເວເກນ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິ ວິຠາວິຕາ. ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສໂສຘເນນ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍສໍວຑ຺ຒເນນ ຈ ອຊ຺ຌາສຍວິໂສຘນໍ ອາສຍໂປສນໍ. ອາສຍໂປສນນ຺ຕິ ຈ ຌານຠາວນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ປຸພ຺ພໂຍຄາທິວເສນ ສິທ຺ຘາ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປທາ, ສາ ປນ ຕຓ຺ຫຸປຕາປວິຄເມນ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສວິໂສຘເນນາ’’ຕິ. ກາເມສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ.

ອເນກເຠໂທຕິ ກາມາສວກາມຣາຄສໍໂຍຊນາທິວເສນ ຣູປຕຓ຺ຫາທິວເສນ ຈ ອເນກປ຺ປເຠໂທ. ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທເຍວາຕິ ກາມສຠາໂວເຍວ ຉນ຺ໂທ, ນ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ ນປິ ກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອກຸສລປຣິຍາປນ຺ໂນປີຕິ ‘‘ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕອກຸສເລສຸ ອນ຺ໂຕຄໂຘປິ. ຌານປຏິປກ຺ຂໂຕຕິ ຌານສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຕໍເຫຕຸ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອກຸສລຠາວສາມຎ຺ເຎນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຸໍ ສຣູເປນ ຄຫິໂຕ. ຍທິ ກິເລສກາໂມວ ປຸຣິມປເທ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ກຖໍ ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອເນກເຠທໂຕ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ເຎສມ຺ປີຕິ ທິຏ຺ຐິມານອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປາທີນໍ ຕໍສຫິຕຜສ຺ສາທີນຎ຺ຈ. ອຸປຣິຌານງ຺ຄປຈ຺ຈນີກປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕຕິ ‘‘ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານານິ ຌານງ຺ຄານິ ອຸປຣິຌານງ຺ຄານິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີການໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີກນີວຣຓວຈນໍ. ‘‘ອຸປຣິຌານງ຺ຄານໍ ປຈ຺ຈນີກປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈນີກປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕຕິ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານຌານງ຺ຄານໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວເສນ ປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ຌານງ຺ຄປຈ຺ຈນີການີຕິ ຌານງ຺ຄານໍ ປວຕ຺ຕິນິວາຣຓໂຕ ຌານງ຺ຄປຈ຺ຈນີການິ. ວິທ຺ຘໍສການີຕິ ວິຆາຕການິ. ສມາຘິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ຣາຄປຓິຘິຍາ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠາວໂຕ ນານາຣມ຺ມເຓຫິ ປໂລຠິຕສ຺ສ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘານໂຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ສມາຘິ ປຏິປກ຺ໂຂ. ປີຕິ ພ຺ຍາປາທສ຺ສາຕິ ປາໂມຊ຺ເຊນ ສມານໂຍຄກ຺ເຂມຕ຺ຕາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປີຕິ ປຏິປກ຺ຂາ. ວິຕກ຺ໂກ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສາຕິ ໂຍນິໂສ ສງ຺ກປ຺ປນວເສນ ສວິປ຺ຜາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ. ສຸຂໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ສຸຂໍ ວູປສນ຺ຕສີຕລສຠາວຕ຺ຕາ ອວູປສມານຸຕາປສຠາວສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໍ. ວິຈາໂຣ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍາຕິ ວິຈາໂຣ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸມຊ຺ຊນວເສນ ປຎ຺ຎາປຕິຣູປສຠາວຕ຺ຕາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ. ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖເຣນ ເທສິຕາ ປິຏການໍ ສໍວຓ຺ຓນາ ເປຏກໍ, ຕສ຺ມິໍ ເປຏເກ.

ປຎ຺ຈກາມຄຸຓເຠທວິສຍສ຺ສາຕິ ຣູປາທິປຎ຺ຈກາມຄຸຓວິເສສວິສຍສ຺ສ. ອາຆາຕວຕ຺ຖຸເຠທາທິວິສຍານນ຺ຕິ ພ຺ຍາປາທວິເວກວຈເນນ ‘‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’’ຕິອາທິອາຆາຕວຕ຺ຖຸເຠທວິສຍສ຺ສ ໂທສສ຺ສ, ໂມຫາຘິເກຫິ ຖິນມິທ຺ຘາທີຫິ ວິເວກວຈເນນ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ທຸກ຺ຂາທິປຸພ຺ພນ຺ຕາທິເຠທວິສຍສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທຕເທກຏ຺ຐຖິນມິທ຺ຘາທິວິກ຺ຂມ຺ຠກຎ຺ເຈຕໍ ສພ຺ພາກຸສລປຏິປກ຺ຂສຠາວຕ຺ຕາ ສພ຺ພກຸສລານໍ, ເຕນ ສຠາເວນ ສພ຺ພາກຸສລປ຺ປຫາຍກໍ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ກາມຣາຄາທິວິກ຺ຂມ຺ຠນສຠາວເມວ ໂຫຕິ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາ ນີວຣຓາກຸສລມູລາທີນໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ.

ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປວຕ຺ຕມານານໍ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ນຕ຺ຖິ ກາຈິ ວສວຕ຺ຕິຕາຕິ ວສວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຕກ຺ກນໍ ວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕກ຺ກນນ຺ຕິ ຫິ ວິຕກ຺ກນກິຣິຍາ, ສາ ຈ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ຠາວນິທ຺ເທໂສ ວສວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓາຍ ໂຫຕິ. ຕຍິທໍ ວິຕກ຺ກນໍ ‘‘ອີທິສມິທ’’ນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓປຣິກປ຺ປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອູຫນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກພເລນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິນິຣຸຬ຺ຫໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອາຣມ຺ມຓາຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ໂກຈິ ຣາຊວລ຺ລຠໍ ຎາຕິໍ ວາ ມິຕ຺ຕໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ຣາຊເຄຫໍ ອາໂຣຫຕິ ອນຸປວິສຕິ, ເອວໍ ວິຕກ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ອວິຕກ຺ກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕີຕິ? ວິຕກ຺ກພເລເນວ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຣິຈເຍນ ເຕນ ວິນາປິ ນິຣາສງ຺ໂກ ຣາຊເຄຫໍ ປວິສຕິ, ເອວໍ ປຣິຈເຍນ ວິຕກ຺ເກນ ວິນາປິ ອວິຕກ຺ກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິ. ປຣິຈເຍນາຕິ ຈ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕວິຕກ຺ກຠາວນາສງ຺ຂາເຕນ ປຣິຈເຍນ. ວິຕກ຺ກສ຺ສ ຫິ ສນ຺ຕາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຠິຣຸຫນໍ ຈິຣປຣິຈິຕໍ, ເຕນ ຕໍ ກທາຈິ ວິຕກ຺ເກນ ວິນາປິ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕເຕວ. ຍຖາ ຕໍ ຎາຓສຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ມສນວເສນ ຈິຣປຣິຈິຕໍ ກທາຈິ ຎາຓຣຫິຕມ຺ປິ ສມ຺ມສນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຍຖາ ວາ ກິເລສສຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ກິເລສຣຫິຕມ຺ປິ ປຣິຈເຍນ ກິເລສວາສນາວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອາຫນນປຣິຍາຫນນຣໂສຕິ ອາທິໂຕ, ອຠິມຸຂໍ ວາ ຫນນໍ ອາຫນນໍ. ປຣິໂຕ, ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວາ ອາຫນນໍ ປຣິຍາຫນນໍ. ‘‘ຣູປໍ ຣູປໍ, ປຖວີ ປຖວີ’’ຕິ ອາໂກເຏນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ປວຕ຺ຕິ ອາຫນນໍ ປຣິຍາຫນນນ຺ຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຄຫຓໂຍຄ຺ຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອາໂກເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ອາໂກຏນລກ຺ຂໂຓ ວິຕກ຺ໂກ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຠຣີ ອາໂກຏິຕາ ອຖ ປຈ຺ຉາ ອນຸຣວຕິ ອນຸສທ຺ທາຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍຖາ ອາໂກຏນາ, ເອວໍ ວິຕກ຺ໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຖ ປຈ຺ຉາ ອນຸຣວນາ ອນຸສທ຺ທນາ, ເອວໍ ວິຈາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ອາໂກຏນລກ຺ຂຓຕາ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ? ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ. ເຖເຣນ ຫິ ກິຈ຺ຈສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ສຠາວວິນິມຸຕ຺ຕາ ກາຈິ ກິຣິຍາ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພາກາໂຣ ຈ. ໂພຘເນຍ຺ຍຊນານຸໂຣເຘນ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອກີຠາໂວປິ ສຠາວຘມ຺ໂມ ປຣິຍາຍວຈເນຫິ ວິຍ ສມາໂຣປິຕຣູເປຫິ ພຫູຫິ ປກາເຣຫິ ປກາສີຍຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ. ອານຍນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອານຍນໍ ຈິຕ຺ເຕ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປນຍນໍ, ອາກຑ຺ຒນໍ ວາ.

ອນຸສຎ຺ຈຣຓໍ ອນຸປຣິພ຺ຠມນໍ. ສ຺ວາຍໍ ວິເສໂສ ສນ຺ຕານມ຺ຫິ ລພ຺ຠມາໂນ ເອວ ສນ຺ຕາເນ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນຸມຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸມສນໍ, ປຣິມຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ວິຈາໂຣ ປຣິມຊ຺ຊນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ສຎ຺ຈຣຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາຣມ຺ມເຓ. ສຫຊາຕານໍ ອນຸໂຍຊນໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸວິຈຣຓສງ຺ຂາຕອນຸມຊ຺ຊນວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນຸປ຺ປພນ຺ຘນໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ວິຍ ປວຕ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ‘‘ອນຸປ຺ປພນ຺ຘນຕາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເຕເນວ ຈ ‘‘ຆຓ຺ຏານຸຣໂວ ວິຍ, ປຣິພ຺ຠມນໍ ວິຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ປຐມຊ຺ຌາເນ ປຣິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ຈ. ໂອຬາຣິກຏ຺ເຐນາຕິ ວິຈາຣໂຕ ໂອຬາຣິກຏ຺ເຐນ. ຍຖາ ຆຓ຺ຏາຠິຆາຕສທ຺ໂທ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂນິໂຣປນຏ຺ເຐນ ວິຕກ຺ໂກ ເຈຕໂສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຆຓ຺ຏາຠິຆາຕສທ຺ໂທ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ວິປ຺ຜາຣວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປ຺ຜາໂຣ ນາມ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘປຏິປກ຺ໂຂ ອາຣມ຺ມເຓ ອໂນລີນຕາ ອສງ຺ໂກໂຈ, ໂສ ປນ ອຠິນິໂຣປນຠາເວນ ຈລນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠາໂວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ປຣິພ຺ຠມນໍ ວິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິສ຺ສຍາຠາວວີມໍສນຕ຺ຖໍ ປຣິພ຺ຠມນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທຸກນິປາຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ –

‘‘ອາກາເສ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຫາສກຸຓສ຺ສ ອຸໂຠຫິ ປກ຺ເຂຫິ ວາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄມນໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ວາຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປກ຺ເຂ ຜນ຺ທາປຍມານສ຺ສ ຄມນໍ ວິຍ ອນຸມຊ຺ຊນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຈາໂຣ’’ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘເນນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຸປຈາເຣ ວາ ອປ຺ປນາຍໍ ວາ ສນ຺ຕາເນນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຐມາຠິນິປາເຕ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ອປຸພ຺ພາຣມ຺ມເຓ ປຐມາຠິນິປາຕຠູໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິປ຺ຜາຣວາ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ, ນາຕິວິປ຺ຜາຣວາ ປນ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ສນ຺ນິສິນ຺ນຠາວໂຕ. ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌາເນສຸ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ວິເສໂສ ອຠິນິໂຣປນາກາໂຣ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ ປຐມຊ຺ຌາເນ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ຕທຠາວໂຕ ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ວິຈາຣສ຺ສ ວິເສໂສ ອນຸມຊ຺ຊນາກາໂຣ ປາກໂຏ ໂຫຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອປໂຣ ນໂຍ – ມລຄ຺ຄຫິຕໍ ກໍສຠາຊນໍ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຫຕ຺ເຖນ ຈຸຓ຺ຓເຕລເອຬກໂລມາທິກຕຈຸມ຺ພຏເກນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຬ຺ຫໍ ຄຫຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ, ປຣິມຊ຺ຊນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຈາໂຣ. ຕຖາ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ທຓ຺ຑປ຺ປຫາເຣນ ຈກ຺ກໍ ຠມຍິຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປິຓ຺ຑສ຺ສ ອຸປ຺ປີຬນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ, ຕສ຺ເສວ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຈາໂຣ. ຕຖາ ກໍສຠາຊນາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ມຓ຺ຑລໍ ວຏ຺ຏເລຂໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຐິຕກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ອຠິນິໂຣປໂນ ວິຕກ຺ໂກ, ພຫິ ປຣິພ຺ຠມນກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ອນຸມຊ຺ຊໂນ ວິຈາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ປຸປ຺ຜຜລສາຂາທິອວຍວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ຣຸກ຺ໂຂ ‘‘ສປຸປ຺ໂຜ ສຜໂລ’’ຕິ ໂວຫຣີຍຕິ, ເອວໍ ວິຕກ຺ກາທິອງ຺ຄວິນິມຸຕ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຌານໍ ‘‘ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຠງ຺ເຄ ປນາຕິອາທີສຸ ຌານຠາວນາຍ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ເທເສຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໐໘) ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຌານານິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານີຕິ. ຍທິປິ ວິຠງ຺ເຄ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ເທສນາ ກຕາ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ຕຕ຺ຣາປິ ວິຠງ຺ເຄປິ ຍຖາ ອິຘ ‘‘ອິມິນາ ຈ ວິຕກ຺ເກນາ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ຌານສມງ຺ຄິໂນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣສມງ຺ຄິຕາທສ຺ສເນນ ຌານສ຺ເສວ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ປນ ຕຕ຺ຣາປິ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ.

ວິເວກສທ຺ທສ຺ສ ຠາວສາຘນຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ວິເວກາ’’ຕິ. ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ວິເວກາ ເຫຕຸຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເວກສທ຺ທສ຺ສ ກຕ຺ຕຸສາຘນຕໍ ກມ຺ມສາຘນຕໍ ວາ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິເວເກ’’ຕິ. ‘‘ວິວິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາ ນີວຣເຓຫິ ວິນາຠູໂຕ ເຕຫິ ວິເວຈິໂຕຕິ ຈ ສາຘນທ຺ວຍມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕເມວາຕິ. ປິນຍຕີຕິ ຕປ຺ເປຕິ ວຑ຺ເຒຕິ ວາ. ສມ຺ປິຍາຍນລກ຺ຂຓາຕິ ປຣິຕຸສ຺ສນລກ຺ຂຓາ. ປີນນຣສາຕິ ປຣິພ຺ຣູຫນຣສາ. ຜຣຓຣສາຕິ ປຓີຕຣູເປຫິ ກາຍສ຺ສ ພ຺ຍາປນຣສາ. ອຸທຄ຺ຄຠາໂວ ໂອທຄ຺ຍໍ. ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂໍ, ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ລທ຺ຘສ຺ສາເທ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ຺ວາຍໍ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ ປຣິຍາຍລທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກຕ຺ຕຸນິວຕ຺ຕນຕ຺ໂຖ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ຠາວສາຘນເມວ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ສຸຂນໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐສຠາວຕ຺ຕາ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ວາ ອຕ຺ຕນິ ສາທຍຕີຕິ ສາຕໍ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ສາຕໍ ມຘຸຣນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສາຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສາຕລກ຺ຂຓໍ. ອຸປພ຺ຣູຫນຣສນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸປພ຺ຣູຫນໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສໍວທ຺ຘນໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ວິຍ ອນຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອນຸ ອນຸ ຄຓ຺ຫນໍ ອຸປກາຣິຕາ ວາ ອນຸຄ຺ຄໂຫ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິເກ. ປຏິລາຠຕຸຏ຺ຐີຕິ ປຏິລາຠວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຕຸຏ຺ຐິ. ປຏິລທ຺ຘຣສານຸຠວນນ຺ຕິ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຣສສ຺ສ ອນຸຠວນໍ. ເອເຕນ ປີຕິສຸຂານິ ສຠາວໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານິ. ຍຕ຺ຖ ປີຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຸຂນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ວິຍ ວິຈາເຣນ ປີຕິຍາ ສຸເຂນ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄມາຫ. ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ, ຕຕ຺ຖ ນ ນິຍມໂຕ ປີຕີຕິ ວິຈາຣສ຺ສ ວິຍ ວິຕກ຺ເກນ, ສຸຂສ຺ສ ປີຕິຍາ ອນຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄໍ. ເຕນ ອຈ຺ຈນ຺ຕານຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄິຕາຍ ປີຕິສຸຂານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕິ.

ກໍ ອຸທກໍ ຕາເຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກນ຺ຕາຣໍ, ນິຣຸທກມຣຸຏ຺ຐານໍ. ວນເມວ ວນນ຺ຕໍ. ວນຈ຺ຉາຍປ຺ປເວສນອຸທກປຣິໂຠເຄສຸ ວິຍ ສຸຂນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ມຫາກນ຺ຕາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ ປຏິປເຖ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ປານີຍໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂສ ‘‘ອຏວິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາວ ຊາຕສ຺ສຣວນສຓ຺ໂຑ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ໂສ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາວ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິຕານິ ອຸປ຺ປລທລນາຬປຕ຺ຕາທີນິ ທິສ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອລ຺ລວຕ຺ເຖ ອລ຺ລເກເສ ປຸຣິເສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ວນກຸກ຺ກຸຏວນໂມຣາທີນໍ ສທ຺ທໍ ສຸເຓຍ຺ຍ, ຊາຕສ຺ສຣປຣິຍນ຺ເຕ ຊາຕມຓິຊາລສທິສໍ ນີລວນສຓ຺ຑໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ສເຣ ຊາຕານິ ອຸປ຺ປລປທຸມກຸມຸທານິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອຸທກມ຺ປິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂສ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ຊາຕສ຺ສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປສ຺ສທ຺ຘທຣໂຖ ຠິສມຸຬາລໂປກ຺ຂຣາທີນິ ຂາທິຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລາທີນິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ມນ຺ທາລວມູລານິ ຂນ຺ເຘ ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ສາຏກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຸທກສາຏກໍ ອາຕເປ ກຕ຺ວາ ສີຕຈ຺ຉາຍາຍ ມນ຺ທມນ຺ເທ ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ນິປນ຺ໂນວ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ຊາຕສ຺ສຣວນສຓ຺ຑສວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸທກທສ຺ສນາ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ປຸພ຺ພຠາຄາຣມ຺ມເຓ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາກາຣາ ປີຕິ, ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ສີຕຈ຺ຉາຍາຍ ມນ຺ທມນ຺ເທ ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ນິປນ຺ນກາໂລ ວິຍ ພລປ຺ປຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນາກາຣສຓ຺ຐິຕໍ ສຸຂໍ.

ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຏິລາຠສມເຍ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສ ຣສານຸຠວນສມເຍ ວນຈ຺ຉາຍາທີນໍ ສວນທສ຺ສນສມເຍ ປຣິໂຠຄສມເຍ ຈ. ປາກຏຠາວໂຕຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ປີຕິສຸຂານໍ ວິຠູຕຠາວໂຕ. ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວິເວກຊນ຺ຕິ ຌານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປີຕິສຸຂສທ຺ທໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິອຕ຺ຖວິເສສວໂຕ ອສ຺ສ ຌານສ຺ສ, ອສ຺ມິໍ ວາ ຌາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ອກາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຍຖາ ອຣິສໂສຕິ. ທຸຕິເຍ ປີຕິສຸຂເມວ ວິເວກຊໍ, ວິເວກຊໍປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ຈ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາໂສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນິທ຺ເທສສ຺ສ ຈ ອໂລໂປ ກໂຕ, ໂລເປ ວາ ສຕິ ‘‘ວິເວກຊປີຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ.

ຄຓນານຸປຸພ຺ພໂຕ ປຐມນ຺ຕິ ອິມິນາ ເທສນາກ຺ກມໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ‘‘ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ປຐມ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖາປິ ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາມຕ຺ຕໍ ວາ ປຐມນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ປຐມນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ນ ເອກນ຺ຕລກ຺ຂຓໍ. ຈິຓ຺ຓວສີຠາໂວ ຫິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປນ຺ໂຕປິ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາທິໍ ປາເປນ຺ໂຕປິ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ສກ຺ໂກຕິ. ເອວໍ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິຍຏ຺ເຐນ ປນ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິປິ ປຐມໍ. ເຕເນວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໗໕) ‘‘ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ປຐມໍ, ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິປິ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ຌາເປຕີຕິ ນີວຣຓາທິປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ທຫຕິ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຊຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຄຈຣນ຺ຕິ ກສິຓາທິອາລມ຺ພນໍ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ໂຄຈຣໍ. ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ປສ຺ສຕິ. ສຫ ອຸປຈາເຣນາຕິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນນ. ກສິຓາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌາຍນໂຕຕິ ປຖວີກສິຓາທິໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຣູປໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນໂຕ. ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາຍນໂຕຕິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍສ຺ສ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຕຖລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິ. ນິຈ຺ຈາທິວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາເນນ ມຄ຺ໂຄ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓານິ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຖລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອວິນາສຘມ຺ມສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນຎ຺ຎຖາຠາວໂຕ ອວິປຣີຕສຠາໂວ ຕຖລກ຺ຂຓໍ, ມຄ຺ຄສ຺ສປິ ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໂຕ ຕຖລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ວິສທິໂສທາຫຣຓໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ສຘໂນ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ໂຎ ອປເທສາຣໂຫ ໂຫຕີຕິ ຘນໂຕ ປຣິຊນໂຕ ຈ ອຎ຺ໂຎ ຘນວາ ປຣິຊນວາ ຈ ປຸຣິໂສ ສຫ ຘເນນ ວຕ຺ຕຕິ ປຣິຊເນນ ຈາຕິ ສຘໂນ ສປຣິຊໂນຕິ ອປເທສໍ ອຣຫຕີຕິ ອປເທສາຣໂຫ ໂຫຕິ, ອປທິສິຕພ຺ໂພ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສນງ຺ເຄສຸ ເອວ ເສນາສມ຺ມຸຕີຕິ ຣຖາທິເສນງ຺ຄວິນິມຸຕ຺ຕາຍ ເສນາຍ ອຠາເວປິ ຣເຖຫິ ປຕ຺ຕີຫິ ຈ ສຫ ວຕ຺ຕນໂຕ ສຣຖາ ສປຕ຺ຕິ ເສນາຕິ ຣຖາທິເສນງ຺ເຄສຸເຍວ ເສນາໂວຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຌານປາເຐ ອຄ຺ຄຫິຕາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຄຫິຕາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາເຍວາຕິ ເອວໍ ສຣູປໂຕ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ສຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ອິຘ ອວຸຕ຺ເຕປີຕິ ‘‘ສຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຣູປໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຌານປາເຐ ອວຸຕ຺ເຕປີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສາມຎ຺ຎໂຕ ປນ ຌານຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ເອວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຍນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍນ ວິຕກ຺ກາທີຫິ ສຫ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ທີເປຕຸໍ ຕສ຺ສ ປກາສນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ໂສ ເອວ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເຕນ ຠຄວຕາ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໖໙) ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນ ປກາສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສາ ຌານປາເຐ ອຄ຺ຄຫິຕາຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປ-ສໍສທ຺ທາ ‘‘ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນິຣຕ຺ຖກາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປສມ຺ປາທຍິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຕ຺ວາ ສາເຘຕ຺ວາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອິຣິຍນ຺ຕິ ກິຣິຍໍ. ວຸຕ຺ຕິນ຺ຕິອາທີນິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ເອກໍ ອິຣິຍາປຖພາຘນໍ ອິຣິຍາປຖນ຺ຕເຣຫິ ຣກ຺ຂຓໍ ປາລນໍ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຐມຊ຺ຌານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.