ກມ຺ມຏ຺ຐານວິຠາວນາວິຘານກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑໒໕. ‘‘ອາທິມ຺ຫິ ສີລໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ.

ມຊ຺ເຌ ມຄ຺ຄໍ ວິຠາວເຍ;

ປຣິໂຍສາເນ ຈ ນິພ຺ພານໍ;

ເອສາ ກຖິກສຓ຺ຐິຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໙໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໑; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໖໔) –

ວຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມກຖິກລກ຺ຂຓໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕຍມາຈຣິໂຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລປຣິທີປກໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນາຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣມຸເຂນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍມູລການໍ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ສີລານໍ ຕໍທສ຺ສເນເນວ ທສ຺ສິຕຠາວຎ຺ຈ ສີລວິສຸທ຺ຘິມູລິກາ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິອາທິໂຍ ປຎ຺ຈວິສຸທ຺ຘິໂຍ ຈ ຕໍມູລິກຎ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໍ ຕທຘິຄມນີຍໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍຖາຣທ຺ຘໍ ວິນຍກຖໍ ປຣິໂຍສາເປຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ປາໂມກ຺ເຂ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປາໂມກ຺ເຂຕິ ສມາຘິອາທີນໍ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐາຠາເວນ ອຸຕ຺ຕເມ. ໂມກ຺ຂປ຺ປເວສເນຕິ ອມຕມຫານິພ຺ພານນຄຣສ຺ສ ປເວສນນິມິຕ຺ເຕ. ມຸເຂ ອສຫາຍທ຺ວາຣຠູເຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ສຄ຺ຄາໂຣຫຓໂສປານໍ, ອຎ຺ຎໍ ສີລສມໍ ກຸໂຕ;

ທ຺ວາຣໍ ວາ ປນ ນິພ຺ພານ-ນຄຣສ຺ສ ປເວສເນ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໙; ພຸ. ພໍ. ອຏ຺ຐ. ໓.ທີປງ຺ກຣພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ);

ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍຕິ ຊາຕິທຸກ຺ຂາທິສພ຺ພທຸກ຺ຂານໍ ຂຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມູປາຍຕ຺ຕາ ຜລູປຈາເຣນ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ. ‘‘ປາໂມກ຺ເຂ’’ຕິ ຈ ‘‘ໂມກ຺ຂປ຺ປເວສເນ ມຸເຂ’’ຕິ ຈ ‘‘ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍ’’ຕິ ຈ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິເສສນໍ. ວຸຕ຺ເຕຕິ ປາຣາຊິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ສຕິ. ອິຕຣຕ຺ຕຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສງ຺ຂາຕໍ ອິຕຣໍ ສີລຕ຺ຕຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ ‘‘ຣາຊາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຣິສາຍ ອາຄມນໍ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ວກ຺ຂາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໑໒໖. ອິທໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສີລນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລາທິໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ຎຕ຺ວາຕິ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ, ໂວທານໂຕ, ຫານຠາຄິຍຏ຺ຐິຕິຠາຄິຍວິເສສຠາຄິຍນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາທິປ຺ປກາຣໂຕ ຈ ຊານິຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘສີເລ. ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຈ຺ຉິທ຺ທາທິອງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຠາວມາປາທເນນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ສມາຘິນ຺ຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠທໂລກິຍສມາຘິໍ. ຠາເວຕ຺ວາຕິ ສມຈຕ຺ຕາລີສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອນຸໂຍຄວເສນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ປຎ຺ຎາຍາຕິ ຕິລກ຺ຂຓາກາຣາທິປຣິຈ຺ເຉທິກາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ປຎ຺ຎາຍ ເຫຕຸຠູຕາຍ, ກຣຓຠູຕາຍ ຈ. ປຣິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ສພ຺ພກິເລສພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາ ສໍສາຣຈາຣກາ ສມນ຺ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໑໒໗. ເອວໍ ສມາສໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທສານຸສ຺ສຕິໂຍ’’ຕິອາທິ. ທສ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ ຈ ທສ ກສິຓາ ຈ ທສ ອສຸຠາ ຈ ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາໂຍ ຈ ຕຖາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ອປຣໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານທ຺ວຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ທສານຸສ຺ສຕິໂຍ ນາມ ‘‘ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິ, ສີລານຸສ຺ສຕິ, ຈາຄານຸສ຺ສຕິ, ເທວຕານຸສ຺ສຕິ, ກາຍຄຕາສຕິ, ມຣຓານຸສ຺ສຕິ, ອານາປານສຕິ, ອຸປສມານຸສ຺ສຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໗) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ທສ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ.

ທສ ກສິຓາ ນາມ ‘‘ປຖວີກສິຓໍ, ອາໂປກສິຓໍ, ເຕໂຊກສິຓໍ, ວາໂຍກສິຓໍ, ນີລກສິຓໍ, ປີຕກສິຓໍ, ໂລຫິຕກສິຓໍ, ໂອທາຕກສິຓໍ, ອາໂລກກສິຓໍ, ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສກສິຓ’’ນ຺ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໗) ວຸຕ຺ຕາ ອິເມ ທສ ກສິຓາ.

ທສ ອສຸຠາ ນາມ ‘‘ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ, ວິນີລກໍ, ວິປຸພ຺ພກໍ, ວິຈ຺ຉິທ຺ທກໍ, ວິກ຺ຂາຍິຕກໍ, ວິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ, ຫຕວິກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ, ໂລຫິຕກໍ, ປຸຬຸວກໍ, ອຏ຺ຐິກ’’ນ຺ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໗) ວຸຕ຺ຕາ ອິເມ ທສ ອສຸຠາ.

ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາໂຍ ນາມ ‘‘ເມຕ຺ຕາ, ກຣຸຓາ, ມຸທິຕາ, ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໗) ວຸຕ຺ຕາ ອິເມ ອປ຺ປມຎ຺ຎາໂຍ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ ນາມ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນ’’ນ຺ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໗) ວຸຕ຺ຕາ ອິເມ ອາຣຸປ຺ປາ. ອປຣໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານທ຺ວຍໍ ນາມ ‘‘ອາຫາເຣປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ, ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຏ຺ຐານອຸຠຍໍ.

໓໑໒໘. ອິຈ຺ເຈວໍ ຈຕ຺ຕາລີສວິຘໍ ມໂນຠຸໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ກມ຺ມສ຺ສ ໂຍຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຐານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຐານໍ, ກາຣຓໍ, ກມ຺ມສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຍ ຐານໍ ກາຣຓໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ກສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນຠຸໂນ’’ຕິ. ມໂນ ອຠິຠວຕີຕິ ມໂນຠູ, ຕສ຺ສ ມໂນຠຸໂນ, ກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ຕຖາລທ຺ຘນາມສ຺ສ ກາມເທວສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄຓນາປຣິຈ຺ເຉໂທ ທສ຺ສິໂຕ.

໓໑໒໙-໓໐. ອິເມສໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາມຍໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ມາຕິກໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປຈາຣປ຺ປນາໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣປ຺ປນາໂຕຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ອຸປຈາຣາວຫານິ, ເອຕ຺ຕການິ ອປ຺ປນາວຫານີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ຈ. ຌານເຠທາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ປຐມຊ຺ຌານິການິ, ເອຕ຺ຕການິ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິການິ, ເອຕ຺ຕການິ ປຎ຺ຈກຊ຺ຌານິການີ’’ຕິອາທິນາ ຌານເຠທາ ຈ. ອຕິກ຺ກມາຕິ ອງ຺ຄານໍ, ອາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກມໂຕ. ວຑ຺ຒນາວຑ຺ຒນາ ຈາປີຕິ ອງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລາທິວເສນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ, ອວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ ຈ. ອາຣມ຺ມຓຠູມິໂຕຕິ ນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາທິອາຣມ຺ມຓໂຕ ເຈວ ລພ຺ຠມານາລພ຺ຠມານຠູມິໂຕ ຈ.

ຄຫຓາຕິ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ປຈ຺ຈຍາຕິ ຕໍຕໍຐານານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ຈ. ຠິຍ຺ໂຍຕິ ປຸນ-ສທ຺ທຕ຺ຖນີຫາຣຕ຺ໂຖ. ຈຣິຍານຸກູລໂຕຕິ ຣາຄຈຣິຍາທີນໍ ອນຸກູລຠາວໂຕຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ອຍໍ ເຠໂທ. ເອເຕສຸ ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ.

໓໑໓໑. ເອວໍ ມາຕິກໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຍຖາກ຺ກມໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຕາວ ອຸປຈາຣາວຫາທໂຍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຏ຺ຐານຸສ຺ສຕິໂຍ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ມາຕິກາຍໍ, ເຕສຸ ວາ ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ. ອຏ຺ຐານຸສ຺ສຕິໂຍຕິ ກາຍຄຕາສຕິອານາປານສຕິທ຺ວຍວຊ຺ຊິຕາ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທິກາ ອຏ຺ຐ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ ຈ. ສຎ຺ຎາ ອາຫາເຣປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ ຈ. ວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ທສ. ອຸປຈາຣາວຫາຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓາທີນໍ ປຣມຕ຺ຖຠາວໂຕ, ອເນກວິຘຕ຺ຕາ, ເອກສ຺ສາປິ ຄມ຺ຠີຣຠາວໂຕ ຈ ເອເຕສຸ ທສສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອປ຺ປນາວເສນ ສມາຘິສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອປ຺ປນາຠາວນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ອຸປຈາຣຠາເວເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕ ອຸປຈາຣາວຫາ.

ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປສມາຘິ, ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຈ ສມາຘິ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣມຕ຺ຖຠາວໂຕ’’ຕິ ເຫຕຸ ອປ຺ປນມປາປຸຓເນ ກາຣຓຠາເວນ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ? ນ, ຕສ຺ສ ຠາວນາວິເສເສນ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມ ປວຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ, ອິມສ຺ສ ຈ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຠາວນາວິເສສສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ຕຖາ ຫິ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປສມາຘິ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕສ຺ສ ອຣູປາວຈຣສມາຘິສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມມຕ຺ຕຠາວນາວເສນ ສຠາວາຣມ຺ມເຓປິ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ. ວິສຸທ຺ຘິຠາວນານຸກ຺ກມພເລນ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ສມາຘິ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕີຕິ.

໓໑໓໒. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຌານາວເຫສຸ ຕິໍສກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ. ອສຸຠາຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທໂຍ ທສ ອສຸຠາ. ກາຍຄຕາສຕີຕິ ກາຍຄຕາສຕິ ຈາຕິ ອິເມ ເອກາທສ. ປຐມຊ຺ຌານິກາຕິ ອິເມສໍ ປຏິກ຺ກູລາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ, ປຏິກ຺ກູລາຣມ຺ມເຓ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈຓ຺ຑໂສຕາຍ ນທິຍາ ອຣິຕ຺ຕພເລນ ນາວາຏ຺ຐານໍ ວິຍ ວິຕກ຺ກພເລເນວ ປວຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ອວິຕກ຺ການໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ອສມ຺ຠໂວຕິ ສວິຕກ຺ກສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ເສວ ສມ຺ຠວໂຕ ປຐມຊ຺ຌານິກາ. ອານາປານຎ຺ຈ ກສິຓາ ຈາຕິ ອິເມ ເອກາທສ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກາ ຣູປາວຈຣຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກາ ຈ ຈຕຸກ຺ກນເຍນ, ປຎ຺ຈກຊ຺ຌານິກາ ຈ.

໓໑໓໓. ຕິສ຺ໂສວ ອປ຺ປມຎ຺ຎາຕິ ເມຕ຺ຕາ, ກຣຸຓາ, ມຸທິຕາຕິ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ ຕິສ຺ໂສວ. ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສ ເອຕາສເມວ ຄຫຓໍ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ‘‘ອຖ ປຈ຺ຉິມາ’’ຕິອາທິນາ ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ອປ຺ປມຎ຺ຎາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຠາວສ຺ສ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ປາຣິເສສໂຕ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕິກຊ຺ຌານານີຕິ ຕິກຊ຺ຌານິກາ. ‘‘ຕິກຊ຺ຌານາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເມຕ຺ຕາທີນໍ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕພ຺ຍາປາທວິຫິໍສານຠິຣຕີນໍ ປຫາຍກຕ຺ຕາ ໂທມນສ຺ສປຏິປກ຺ເຂນ ໂສມນສ຺ເສເນວ ສຫຄຕຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍນ ຕິກຊ຺ຌານິກຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຎ຺ຈກນເຍນ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກຕາ ຈ.

‘‘ອຖາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸຣິມປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ. ປຈ຺ຉິມາ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາ ມຕາ ຈຕຸກ຺ກນເຍນ, ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກາ ຈ. ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ, ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕຸ, ລທ຺ຘສຸຂສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ມາ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ເມຕ຺ຕາທິຕິວິຘວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາຣຕ຺ຕຍໍ ປຫາຍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທສ຺ສເນນ ສຕ຺ເຕສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປຕ຺ຕຠາວນານິພ຺ພຕ຺ຕາຍ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ໂຕເປກ຺ຂາຍ ພລວຕຣຕ຺ຕາ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ ສຸຂສຫຄຕຕາສມ຺ຠວໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

໓໑໓໔. ອງ຺ຄາຣມ຺ມຓໂຕ ອຕິກ຺ກໂມ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຈຕຸກ຺ກຕິກຊ຺ຌາເນສູຕິ ທສກສິຓາ, ອານາປານສຕີຕິ ເອກາທສສຸ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິເກສຸ ເຈວ ເມຕ຺ຕາທິປຸຣິມພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຕ຺ຕຍສງ຺ຂາເຕສຸ ຕິກຊ຺ຌານິເກສຸ ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ. ອງ຺ຄາຕິກ຺ກມຕາຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ວິຕກ຺ກາທິຌານງ຺ຄ ສມຕິກ຺ກເມນ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອາຣມ຺ມເຓເຍວ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອງ຺ຄາຕິກ຺ກໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ຄາຕິກ຺ກໂມເຍວ ອງ຺ຄາຕິກ຺ກມຕາ.

໓໑໓໕. ອງ຺ຄາຕິກ຺ກມໂຕຕິ ຕຕິຍຊ຺ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂສມນສ຺ສາຕິກ຺ກມນໂຕ. ອາຣມ຺ມຓມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສຕພ຺ພິສຍປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓຕທຠາວສງ຺ຂາຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຣມ຺ມຓານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສຕພ຺ພິສຍປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓຕທຠາວຕພ຺ພິສຍຕຕິຍາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອາຣຸປ຺ປາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ຊາຍເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໓໑໓໖. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານີຕິ ‘‘ຍຕ຺ຕກໍ ໂອກາສໍ ກສິເຓນ ຜຣຕິ, ຕທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສທ຺ທໍ ໂສຕຸໍ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ປຣສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປໂຍຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ອງ຺ຄຄຓນາທິວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານິ. ເສສໍ ອສຸຠາທິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປໂຍຊນາຠາວາ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພເມວາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໓໗. ຕຕ຺ຖ ເຕສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ທສ ກສິຓາ ຈ ທສ ອສຸຠາ ຈ ກາຍຄຕາສຕິ, ອານາປານສຕີຕິ ອິເມ ພາວີສຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ປຏິຠາຄາຣມ຺ມຓານີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ກສິຓາ’’ຕິອາທິນາ ຕທາຣມ຺ມຓານິ ຌານານິ ຄຫິຕານິ.

໓໑໓໘. ຘາຕຸວວຕ຺ຖນນ຺ຕິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ, ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ. ເນວສຎ຺ຎາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ. ທສ ທ຺ເວຕິ ທ຺ວາທສ. ຠາວໂຄຈຣາຕິ ສຠາວຘມ຺ມໂຄຈຣາ, ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມາລມ຺ພຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໑໓໙. ທ຺ເວ ຈ ອາຣຸປ຺ປມານສາຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສງ຺ຂາຕາ ອຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ທ຺ເວ ຈ. ຉ ອິເມ ຘມ຺ມາ ນວຕ຺ຕພ຺ພໂຄຈຣາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ໂຍຊນາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອປ຺ປມຎ຺ຎານໍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ, ປຐມາຣຸປ຺ປສ຺ສ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ, ຕຕິຍາຣຸປ຺ປສ຺ສ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓາຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ.

໓໑໔໐. ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາຕິ ອາຫາເຣປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ. ກາຍຄຕາສຕີຕິ ທ຺ວາທເສວ ຠູມິໂຕ ເທເວສຸ ກາມາວຈຣເທເວສຸ ກຸຓປານໍ, ປຏິກ຺ກູລາຣຫສ຺ສ ຈ ອສມ຺ຠວາ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໔໑. ຕານິ ທ຺ວາທສ ຈ. ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອຘິກຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕໂຕ ອຘິກໍ ອານາປານສຕິ ຈາຕິ ເຕຣສ ຣູປາຣູປໂລເກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານຎ຺ຈ ອຠາວາ ສພ຺ພໂສ ນ ຊາຍເຣຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໔໒. ອຣູປາວຈເຣ ອຣູປຠເວ ຈຕຸໂຣ ອາຣຸປ຺ເປ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ຉຕ຺ຕິໍສ ຘມ຺ມາ ຣູປສມຕິກ຺ກມາຠາວາ ນ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ເພ ສມຈຕ຺ຕາລີສ ຘມ຺ມາ ມານຸເສ ມນຸສ຺ສໂລເກ ສພ຺ເພສເມວ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ຊາຍນ຺ຕິ.

໓໑໔໓. ຈຕຸຕ຺ຖກສິຓໍ ຫິຕ຺ວາຕິ ວາໂຍກສິຓໍ ທິຏ຺ຐຜຸຏ຺ເຐນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນວ ກສິຓາ ຈ ທສ ອສຸຠາ ຈາຕິ ເຕ ເອກູນວີສຕິ ຘມ຺ມາ ທິຏ຺ເຐເນວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປຣິກມ຺ມກາເລ ຄເຫຕພ຺ພາ ຠວນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕໍ, ເຕນ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໑໔໔. ຜຸຏ຺ເຐນາຕິ ນາສິກຄ຺ເຄ, ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ເຐ ວາ ຜຸຏ຺ຐວເສນ. ກາຍຄຕາສຕິຍໍ ຕຈປຎ຺ຈກໍ ທິຏ຺ເຐນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ມາລຸໂຕຕິ ວາໂຍກສິຓໍ ທິຏ຺ຐຜຸຏ຺ເຐນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຉຸສສ຺ສາທີນໍ ປຕ຺ເຕສຸ ຈລມານວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ, ກາຍປ຺ປສາທຆຏ຺ຏເນນ ຈ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ. ເສສກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທິກາ ອຏ຺ຐານຸສ຺ສຕິໂຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ, ອາຫາເຣປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ, ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ, ກາຍຄຕາສຕິຍໍ ວກ຺ກປຎ຺ຈກາທີນິ ຈາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ປຣໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸເຕເນວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໑໔໕. ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອາກາສກສິຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ນວ ກສິຓາ ປຐມາຣຸປ຺ປຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ປຈ຺ຈຍາ ຊາຍເຣ ປຈ຺ຈຍາ ຠວນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໔໖. ທສປິ ກສິຓາ ອຠິຎ຺ຎານໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ຠວນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ.

໓໑໔໗. ເຫຏ຺ຐິມເຫຏ຺ຐິມາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທິກໍ. ປຣສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາທິອຸຕ຺ຕຣຊ຺ຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ປກາສິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເນວສຎ຺ຎາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ. ນິໂຣຘສ຺ສາຕິ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສ຺ສ, ຕາຍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ.

໓໑໔໘. ສພ຺ເພຕິ ສມຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຏ຺ຐານຘມ຺ມາ. ສຸຂວິຫາຣສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສ຺ສ. ຠວນິສ຺ສຣຓສ຺ສ ຈາຕິ ວິຠວູປນິສ຺ສຍຕາຍ ວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ເຕນ ອາສວກ຺ຂຍຎາເຓນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ. ຠວສຸຂານຎ຺ຈາຕິ ປຣິກມ຺ໂມປຈາຣຠາວນາວສປ຺ປວຕ຺ຕານິ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ກາມສຸຄຕິຠວສຸຂານໍ, ຣູປາວຈຣປ຺ປນາວສປວຕ຺ຕານິ ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕານິ ຣູປາວຈຣຠວສຸຂານໍ, ອິຕຣານິ ອຣູປາວຈຣຠູຕານິ ອຣູປາວຈຣຠວສຸຂານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາຕິ ທີປິຕາ.

໓໑໔໙. ທສ ອສຸຠາ, ກາຍຄຕາສຕີຕິ ອິເມ ເອກາທສ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ວິເສສໂຕ ອນຸກູລາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວິເສສໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຣາຄສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠາເວນ ຈ ອຕິສປ຺ປາຍໂຕ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຕເຣ ຈ ອປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ທີເປຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວເສນ ຈ ອຕິສປ຺ປາຍວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣາຄາທີນໍ ປນ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິກາ, ສທ຺ຘາທີນໍ ວາ ອນຸປກາຣາ ກຸສລຠາວນາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໗).

໓໑໕໐. ສວຓ຺ຓກສິຓາຕິ ຈຕູຫິ ວຓ຺ຓເກຫິ ກສິເຓຫິ ສຫິຕາ. ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາໂຍຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ອນຸກູລາຕິ ປກາສິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໕໑. ໂມຫປ຺ປກຕິໂນຕິ ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ. ‘‘ອານາປານສຕິ ເອກາວາ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ.

໓໑໕໒. ມຣຓູປສເມຕິ ມຣຓຎ຺ຈ ອຸປສໂມ ຈ ມຣຓູປສມໍ, ຕສ຺ມິໍ ມຣຓູປສເມ. ສຕີຕິ ມຣຓານຸສ຺ສຕິ, ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ ຈາຕິ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ. ປຎ຺ຎາປກຕິໂນຕິ ພຸທ຺ຘິຈຣິຕສ຺ສ.

໓໑໕໓. ອາທິອນຸສ຺ສຕິຈ຺ຉກ຺ກນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສີລຈາຄເທວຕານຸສ຺ສຕິສງ຺ຂາຕໍ ຉກ຺ກໍ. ສທ຺ຘາຈຣິຕວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘາຈຣິຕສ຺ສ ອນຸກູລນ຺ຕິ ກຖິຕໍ. ອາຣຸປ຺ປາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ. ເສສາ ກສິຓາຕິ ຠູຕກສິຓອາໂລກາກາສກສິຓານໍ ວເສນ ຉ ກສິຓາຕິ ເສສາ ທສ ຘມ຺ມາ. ສພ຺ພານຸຣູປກາຕິ ສພ຺ເພສໍ ຉນ຺ນໍ ຈຣິຍານໍ ອນຸກູລາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑໕໔-໘. ເອວໍ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕມາຕິການຸກ຺ກເມນ ກມ຺ມຏ຺ຐານປ຺ປເຠທໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອິທານິ ຠາວນານຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອວໍ ປເຠທໂຕ ຎຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠທນຍມຸເຂນ ຠາວນາມຍາຣມ຺ຠທສ຺ສນໍ. ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວາ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄໂລ. ເຕສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ເມຘາວີຕິ ປາຣິຫາຣິຍປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວານາຕິອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ຂນ຺ເຕນ ທຬ຺ຫໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂກຕິ –

‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ;

ວຕ຺ຕາ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ;

ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ;

ໂນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊໂກ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໗; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑໓) –

ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໂກ ສີລສຸຕປຎ຺ຎາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄຕກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂກ.

ປຐມເມວ ປລິໂພຘານໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ປຐມນ຺ຕິ ຠາວນາຣມ຺ຠໂຕ ປຐມເມວ. ປລິໂພຘານໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາຕິ –

‘‘ອາວາໂສ ຈ ກຸລໍ ລາໂຠ;

ຄໂຓ ກມ຺ມຎ຺ຈ ປຎ຺ຈມໍ;

ອທ຺ຘານໍ ຎາຕິ ອາພາໂຘ;

ຄນ຺ໂຖ ອິທ຺ຘີຕິ ເຕ ທສາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໑) –

ວຸຕ຺ຕານໍ ທສມຫາປລິໂພຘານໍ, ທີຆເກສນຂໂລມຈ຺ເຉທນຈີວຣຣຊນປຕ຺ຕປຈນາທີນໍ ຂຸທ຺ທກປອໂພຘານຎ຺ຈາຕິ ອຸຠເຍສໍ ປລິໂພຘານໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປເນນ ວາ ອາລຍປຣິຈ຺ຈາເຄນ ວາ ອຸຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ອິທ຺ຘິ ປເນຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຍ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ນ ສມາຘິຠາວນາຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ‘‘ອິທ຺ຘີຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາ ອິທ຺ຘິ. ສາ ຫິ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກທາຣໂກ ວິຍ, ຕຣຸຓສສ຺ສໍ ວິຍ ຈ ທຸປ຺ປຣິຫາຣາ ໂຫຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕເກເນວ ຠິຊ຺ຊຕິ. ສາ ປນ ວິປສ຺ສນາຍ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ, ນ ສມາຘິສ຺ສ ສມາຘິໍ ປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໑).

ໂທສວຊ຺ຊິເຕ, ອນຸຣູເປ ຈ ວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕນາຕິ ໂຍຊນາ. ໂທສວຊ຺ຊິເຕຕິ –

‘‘ມຫາວາສໍ ນວາວາສໍ, ຊຣາວາສຎ຺ຈ ປນ຺ຖນິໍ;

ໂສຓ຺ຑິໍ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ, ຜລໍ ປຕ຺ຖິຕເມວ ຈ.

‘‘ນຄຣໍ ທາຣຸນາ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຠາເຄນ ປຏ຺ຏນໍ;

ປຈ຺ຈນ຺ຕສີມາສປ຺ປາຍໍ, ຍຕ຺ຖ ມິຕ຺ໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສຕານິ ຐານານິ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມຄ຺ຄໍ ປຏິຠຍໍ ຍຖາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໒) –

ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ໂທເສຫິ ຄຊ຺ຊິເຕ.

ອນຸຣູເປ ວສນ຺ເຕນາຕິ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ນາຕິທູຣໍ ໂຫຕິ ນຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ, ທິວາ ອປ຺ປາກິຓ຺ຓໍ, ຣຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ, ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂຏ຺ຐານີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑) –

ເອວໍ ຠຄວຕາ ວຓ຺ຓິເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອນຸຣູເປ ຠາວນາກມ຺ມານຸຄຸເຓ ວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມາທີນີຕິ ປຐມທຸຕິຍາທີນິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ. ສພ຺ພໂສ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ‘‘ສພ຺ພໍ ຠາວນາວິຘານໍ ອປຣິຫາເປນ຺ເຕນ ຠາເວຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໑) ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕິກາປທສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣກ຺ກເມນ ຠາເວຕ຺ວາ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ກມ຺ມຊຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣສປ຺ປາຍານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອສປ຺ປາຍໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍເສວໂນປກາຣາຍ ປາຣິຫາຣິຍປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ. ຕໂຕຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນວຊ຺ຊິຕຣູປາຣູປຊ຺ຌານໍ ວິປສ຺ສນາປາທກຠາເວນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານານມຎ຺ຎຕຣໂຕ ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ. ເຕນາຫ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອວເສສຣູປາຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໖໓).

ນາມຣູປວວຕ຺ຖານໍ ກຕ຺ວາຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິມຸເຂສຸ ຍຖິຈ຺ຉິເຕນ ມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມໍ, ອິທໍ ຣູປໍ, ອິມມ຺ຫາ ນາມຣູປໂຕ ພ຺ຍຕິຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕາທິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອິມິນາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ.

ກງ຺ຂໍ ວິຕີຣິຍາຕິ ຍຖາທິຏ຺ຐນາມຣູປຘມ຺ມານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໗໘ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຎ຺ຈຘາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວິທໍ ນາມຣູປໍ ອເຫຕຸກໍ, ນ ອຕ຺ຕາທິເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ນາມຣູປສ຺ສ ປຎ຺ຈຘາ ທສ຺ສເນນ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍຄຕໍ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐; ມຫານິ. ໑໗໔) ໂສຬສວິຘໍ ກງ຺ຂໍ, ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ຘ. ສ. ໑໐໐໘) ອຏ຺ຐວິຘຎ຺ຈ ກງ຺ຂໍ ວີຣິເຍນ ຕຣິຕ຺ວາ ປຊຫິຕ຺ວາ, ອິມິນາ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິນິປ຺ຜາທເນນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ຐິໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ສປ຺ປາຍໍ ນາມຣູປໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກງ຺ຂາວູປສມຎາເຓນ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໙໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ໂອຠາໂສ, ຎາຓໍ, ປີຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘິ, ສຸຂໍ, ອຘິໂມກ຺ໂຂ, ປຄ຺ຄໂຫ, ອຸປຏ຺ຐານໍ, ອຸເປກ຺ຂາ, ນິກນ຺ຕີຕິ ທສສຸ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ຕຖາ ປາຕຸຠູເຕ ໂອຠາສາທໂຍ ທສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ‘‘ອມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຄ຺ຄວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓເມວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຎ຺ຎວາ ໂຍຄາວຈໂຣ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ.

໓໑໕໙. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວວຕ຺ຖາເນຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ນາມຣູປວວຕ຺ຖານໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ສິຕນເຍນ. ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ, ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ຕີຫິ ວິສຸທ຺ຘີຫິ ສກສກວິປສ຺ສນານໍ ນາມຣູປຕປ຺ປຈ຺ຈຍມຄ຺ຄາມຄ຺ຄານໍ ຕິຓ຺ຓໍ. ວວຕ຺ຖາເນ ກເຕ ນິຍເມ ກເຕ. ຕິຓ຺ຓໍ ສຈ຺ຈານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມຄ຺ຄສງ຺ຂອາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຈ຺ຈານໍ. ວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ ສິຍາຕິ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຕນ ໂລກິເຍເນວ ຎາເຓນ ອນຸໂພຘວເສນ ນິຈ຺ຉໂຍ ກໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ນາມຣູປວວຕ຺ຖານສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຎາເຓນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫສງ຺ຂາເຕນ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິຎາເຓນ ສມຸທຍສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖານສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສເນນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ.

໓໑໖໐-໑. ເອວໍ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາທ຺ວຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ສຣີຣຠູຕານິ ນວ ຎາຓານິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທຍພ຺ພຍາຕິ ອຸປ຺ປາທຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາວສປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອຸທຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວເຍ ວາ ປວຕ຺ຕາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາ ‘‘ຠງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຠຍຎ຺ຈ ອາທີນໂວ ຈ ນິພ຺ພິທາ ຈ ຠຍາທີນວນິພ຺ພິທາ, ສງ຺ຂາຣານໍ ຠຍໂຕ ອນຸປສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຠຍານຸປສ຺ສນາ ຈ ທິຏ຺ຐຠຍານໍ ອາທີນວໂຕ ເປກ຺ຂນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາ ຈ ທິຏ຺ຐາທີນເວສຸ ນິພ຺ເພທວເສນ ປວຕ຺ຕາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣຫິ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາວເສເນວ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາຎາຓໍ. ມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ອຸປາຍສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ຖໍ ປຸນ ສງ຺ຂາຣຕ຺ຕຍປຏິຄ຺ຄຫວສປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ.

ສງ຺ຂາຣຘມ຺ເມ ຠຍນນ຺ທິວິວຊ຺ຊນວເສນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ, ສຈ຺ຈານຸໂລໂມ ຕທຘິຄມາຍ ເອກນ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສຈ຺ຈານຸໂລມິກ’’ນ຺ຕິ ຈ ກລາປສມ຺ມສນຎາຓາທີນໍ ປຸຣິມານໍ ນວນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ, ອຸປຣິ ຈ ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອນຸໂລມນໂຕ ‘‘ອນຸໂລມຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ນວມໍ ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ຍາ ນວານຸປຸພ຺ພວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ ທສ຺ສິຕາ, ອຍໍ ‘‘ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ປກາສິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໖໒. ຕໂຕ ອນຸໂລມຎາຓໂຕ ປຣໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນຏ຺ຐານິຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພານມາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ, ອຣິຍໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວນໂຕ ວຑ຺ຒນໂຕ ຈ ‘‘ໂຄຕ຺ຣຠູ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມນນ຺ຕຣເມວ ຈ. ສນ຺ຕິມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພກິເລສທຣຖານຎ຺ຈ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຄ຺ຄິໂນ ຈ ວູປສມນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສນ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຕໍ ນິໂຣຘມາລມ຺ພິຕ຺ວາ. ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ຊານນຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ, ຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ສຕ຺ຕມວິສຸທ຺ຘິຎາຓໍ ຊາຍເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑໖໓. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຊວນປຣິໂຍສານໍ. ຕສ຺ສາຕິ ຎາຓທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ. ຜລນ຺ຕິ ຜລຈິຕ຺ຕໍ ອນຸ ປຈ຺ຉາ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຊາຍເຕ.

ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິເສສນໍ, ກິຣິຍາວິເສສນໍ ວາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຊວນໍ ມຣິຍາທໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຜເລ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘ ຕທນນ຺ຕຣເມວ ຠວງ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ມຄ຺ຄມາລມ຺ພິຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຊວນານິ. ເອວໍ ຜລຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄປຣິຍນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິຍນ຺ຕໍ. ຕຖາປິ ອຎ຺ເຎນ ຊວເນນ ອນນ຺ຕຣິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຜລຊວນານມນນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຊວນເມວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຊວນານນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ຠວງ຺ຄາວຊ຺ຊນານິ ອພ຺ໂພຫາຣິການິ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິຍນ຺ຕໍ, ຜລໍ ຕສ຺ສານຸຊາຍເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຫີນກິເລສອວສິຏ຺ຐກິເລສານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ປຎ຺ຈວິຘໍ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ເອເກກໍ ເອເກເກນ ຊວນວາເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕີຕິ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຊວນວາຣານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຄ຺ຄຫເຓນ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທສ຺ສິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ.

໓໑໖໔. ເຕເນວ ຈ ອຸປາເຍນາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາທິວິປສ຺ສນານໍ ປຐມໍ ມຄ຺ໂຄ ອຘິຄໂຕ, ເຕເນວ ອຸປາເຍນ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ໂຍຄາວຈໂຣ ຠິກ຺ຂຸ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠາເວນ຺ໂຕຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ຍຖາ ປຐມມຄ຺ຄຜລານິ ປຕ຺ໂຕ, ຕຖາ. ເສສມຄ຺ຄຜລານິ ຈາຕິ ທຸຕິຍາທິມຄ຺ຄຜລານິ ຈ ປາປຸຓາຕິ.

໓໑໖໕. ອິຈ຺ເຈວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸປ຺ປາທວຍນ຺ຕາຕີຕກຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອມຕໍ ຘມ຺ມໍ ອເວຈ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອເສສໍ ອກຸສລໍ ວິທ຺ຘໍສຍິຕ຺ວາ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນນ ປຊຫິຕ຺ວາ ຕໂຍ ຠເວ ກາມຠວາທີສຸ ຕີສຸ ຠເວສຸ ນິກນ຺ຕິຍາ ໂສສນວເສນ ຕໂຍ ຠເວ ວິເສເສນ ໂສສຍິຕ຺ວາ ໂສ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມໍ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນ ໂສສິຕວິປາກກ຺ຂນ຺ຘກຏຕ຺ຕາຣູປສງ຺ຂາຕອຸປາທິເສສຣຫິຕຕ຺ຕາ ນິຣຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ ອຸເປຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອິຈ຺ເຈວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນານໂຍ ອາຈຣິເຍນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ຄນ຺ຖຠີຣຸຊນານຸຄ຺ຄຫວເສນ ວິຕ຺ຖາຣວຓ຺ຓນໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອນຸປທວຓ຺ຓນາມຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ກຕໍ. ວິຕ຺ຖາຣວຓ຺ຓນາ ປນສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ, ຕພ຺ພຓ຺ຓນໂຕ ຈ ຄເຫຕພ຺ພາ.

໓໑໖໖-໗. ວິຎ຺ຎາສກ຺ກມໂຕ ວາປີຕິ ອກ຺ຂຣປທວາກ຺ຍສງ຺ຂາຕຄນ຺ຖຣຈນກ຺ກມໂຕ ວາ. ປຸພ຺ພາປຣວເສນ ວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພານມຕ຺ຖວິເສສານໍ ປຏິປາຏິວເສນ ວາ. ອກ຺ຂຣພນ຺ເຘ ວາຕິ ສທ຺ທສຕ຺ຖອລງ຺ກາຣສຕ຺ຖຉນ຺ໂທວິຈິຕິສຕ຺ຖານຸປາເຕນ ກາຕພ຺ພາຍ ອກ຺ຂຣປທຣຈນາຍ, ຄາຖາພນ຺ເຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ຍທິ ທິສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕນ຺ຕິ ຕໍ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທິສ຺ສມານຏ຺ຐານໍ. ຕຖາ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທິສ຺ສມານາກາເຣເນວ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກຖໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄເຫຕພ຺ພມໂທສໂຕ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ກາຣຓມາຫ ‘‘ມຍາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ກຕຕ຺ຕາ ປນ ສພ຺ພໂສ’’ຕິ. ໂຍ ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ໂທໂສ ທິສ຺ສຕິ ຂິຕ຺ຕໂທໂສ ວາ ໂຫຕຸ ວິປລ຺ລາສຄ຺ຄຫຓໂທໂສ ວາ, ນາປຣໍ ໂທໂສຕິ ທີເປຕິ. ເຕເນຕໍ ປກຣຓໍ ສພ຺ເພສໍ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠທາຍຕນພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ເຖຣານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓຠູຕຕໍ ສູເຈຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓສູຈເນນ ອຕ຺ຕນາ ວິຣຈິຕສ຺ສ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສາປິ ປມາຓຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສວນຸຄ຺ຄຫຘາຣຓາທີສຸ ໂສຕຸຊນໍ ນິໂຍເຊຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິຕິ ວິນຍຕ຺ຖສາຣສນ຺ທີປນິຍາ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາຍ

ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາວິຘານກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑໖໘-໗໘. ເອວໍ ‘‘ວິນໂຍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ, ສໍວໂຣ ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖາຍ, ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ, ປາໂມຊ຺ຊໍ ປີຕຕ຺ຖາຍ, ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຖາຍ, ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂຕ຺ຖາຍ, ສຸຂໍ ສມາຘຕ຺ຖາຍ, ສມາຘິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ, ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ນິພ຺ພິທຕ຺ຖາຍ, ນິພ຺ພິທາ ວິຣາຄຕ຺ຖາຍ, ວິຣາໂຄ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ, ວິມຸຕ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ອນຸປາທາປອນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໕) ທສ຺ສິຕານິສໍສປຣມ຺ປຣານິທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸປຣິຍນ຺ຕໍ ສານິສໍສໍ ວິນຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປມາຓຕຎ຺ຈ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ສນິທານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໒໖; ກຖາ. ໘໐໖) ວຈນໂຕ ຠຄວໂຕ ຈຣິຕມນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ເທສກາລາທິວເສນ ນິທານໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ເສຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ເສຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຘນຘຎ຺ຎວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ຄາມຣາຊຘານິເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸນທິຕຬາກາຣາມາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປສຕ຺ຖຕຣສ຺ສ. ນາຠິຠູເຕຕິ ມຊ຺ຌວຕ຺ຕິຕາຍ ນາຠິສທິເສ. ນິຣາກຸເລຕິ ມຊ຺ຌວຕ຺ຕິຕາເຍວ ປຣິມຓ຺ຑລາທິສມ຺ຠວໂຕ ວິໂລປາທິອາກຸລຣຫິເຕ. ສພ຺ພສ຺ສ ປນ ໂລກສ຺ສ ຣາມຓີຍເກ ສມ຺ປິຓ຺ຑິເຕ ວິຍ ຣມຓີຍຕເຣ ຠູຕມງ຺ຄເລ ຄາເມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຸນປິ ກິໍວິສິຏ຺ເຐຕິ ອາຫ ‘‘ກທລີ’’ຕິອາທິ. ກທລີ ຈ ສາລຎ຺ຈ ຕາລຎ຺ຈ ອຸຈ຺ຉຸ ຈ ນາຬິເກຣາ ຈ ກທລີ…ເປ… ນາຬິເກຣາ, ເຕສໍ ວນານິ ກທລີ…ເປ… ນາຬິເກຣວນານິ, ເຕຫິ ອາກຸເລ ອາກິຓ຺ເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມລານິ ຈ ອຸປ຺ປລານິ ຈ ກມລຸປ຺ປລານິ, ເຕຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ກມລຸປ຺ປລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ສລິລສ຺ສ ອາສຍາ ສລິລາສຍາ, ກມລຸປ຺ປລສຎ຺ຉນ຺ນາ ຈ ເຕ ສລິລາສຍາ ຈາຕິ ກມລ…ເປ… ສລິລາສຍາ, ເຕຫິ ໂສຠິໂຕ ກມລຸປ຺ປລສຎ຺ຉນ຺ນສລິລາສຍໂສຠິໂຕ, ຕສ຺ມິໍ.

ກາເວຣິຍາ ຊລໍ ກາເວຣິຊລໍ, ກາເວຣິຊລສ຺ສ ສມ຺ປາໂຕ ປວຕ຺ຕນໍ ກາເວຣິຊລສມ຺ປາໂຕ, ເຕນ ປຣິ ສມນ຺ຕໂຕ ຠູຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ມຫີຕລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາເວຣິຊລສມ຺ປາຕປຣິຠູຕມຫີຕໂລ, ຕສ຺ມິໍ. ອິທ຺ເຘຕິ ນານາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມິທ຺ເຘ. ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ເນຕິ ສພ຺ພສຸໂຂປກຣຓສມ຺ປນ຺ເນ. ມງ຺ຄເລຕິ ຊນານໍ ອິທ຺ຘິວຸທ຺ຘິກາຣຓຠູເຕ. ຠູຕມງ຺ຄເລຕິ ເອວໍນາມເກ ຄາເມ.

ປວໂຣ ຕິຣຕາຣີຓຕລາທິຄເຓຫິ ກຸລາຈລຈກ຺ກໂຠຄິນາ ໂຠຄວລຍສີທນ຺ຕຣສາຄຣາທິ ອາກາໂຣ ເອຕາສນ຺ຕິ ປວຣາກາຣາ, ປາກາຣາ ຈ ປຣິຂາ ຈ ປາກາຣປຣິຂາ, ປວຣາກາຣາ ຈ ຕາ ປາກາຣປຣິຂາ ຈາຕິ ປວຣາກາຣປາກາຣປຣິຂາ, ຕາຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ປວຣາກາຣປາກາຣປຣິຂາປຣິວາຣິໂຕ, ຕສ຺ມິໍ. ທສ຺ສນີເຍຕິ ທສ຺ສນາຣເຫ. ມໂນ ຣມຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ມໂນຣໂມ, ຕສ຺ມິໍ.

ຕີຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຕີຣນ຺ໂຕ, ຕີຣເມວ ວາ ອນ຺ໂຕ ຕີຣນ຺ໂຕ, ໂປກ຺ຂຣຓິໂສພ຺ຠອຸທກວາຫກປຣິຂາທີນໍ ກູລປ຺ປເທໂສ, ຕີຣນ຺ເຕ ຣຸຫິໍສຸ ຊາຍິໍສູຕິ ຕີຣນ຺ຕຣຸຫາ, ຕີຣນ຺ຕຣຸຫາ ຈ ເຕ ພຫຸຕ຺ຕາ ອຕີຣາ ອປຣິຈ຺ເຉທາ ຈາຕິ ຕີຣນ຺ຕຣຸຫວາຕີຣາ. ວ-ກາໂຣ ສນ຺ຘິໂຊ, ຕຣູນໍ ຣາຊາໂນ ຕຣຸຣາຊາໂນ, ຕີຣນ຺ຕຣຸຫວາຕີຣາ ຈ ເຕ ຕຣຸຣາຊາໂນ ຈາຕິ ຕີຣນ຺ຕຣຸຫວາຕີຣຕຣຸຣາຊາໂນ, ເຕຫິ ວິຣາຊິໂຕ ຕີຣນ຺ຕ…ເປ… ວິຣາຊິໂຕ, ຕສ຺ມິໍ, ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄຉາຍູປເຄຫິ ມຫາຣຸກ຺ເຂຫິ ປຏິມຓ຺ຑິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕີຣນ຺ຕຣຸຫວານຕຣຸຣາຊິວິຣາຊິເຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕີຣນ຺ຕຣຸຫານໍ ວານຕຣູນໍ ເວຕຣູປຣຸກ຺ຂານໍ ຣາຊີຫິ ປນ຺ຕີຫິ ປຏິມຓ຺ຑິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຊານໍ ຄຓາ ທິຊຄຓາ, ນານາ ຈ ເຕ ທິຊຄຓາ ຈາຕິ ນານາທິຊຄຓາ, ເຕ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນານາທິຊຄຓາຣາໂມ, ຕສ຺ມິໍ, ສຸກໂກກິລມຍູຣາທິສກຸຓານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣມນຏ຺ຐານຠູເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາຣາມມໂນຣເມຕິ ນານາ ອເນເກ ອາຣາມາ ປຸປ຺ຜຜລາຣາມາ ນານາຣາມາ, ເຕຫິ ມໂນຣໂມຕິ ນານາຣາມມໂນຣໂມ, ຕສ຺ມິໍ.

ຈາຣູ ຈ ເຕ ປງ຺ກຊາ ຈາຕິ ຈາຣຸປງ຺ກຊາ, ກມລຸປ຺ປລກຸມຸທາທໂຍ, ຈາຣຸປງ຺ກເຊຫິ ສໍກິຓ຺ຓາ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ຈາຣຸປງ຺ກຊສໍກິຓ຺ຓາ, ຈາຣຸປງ຺ກຊສໍກິຓ຺ຓາ ຈ ເຕ ຕຬາກາ ເຈຕິ ຈາຣຸປງ຺ກຊສໍກິຓ຺ຓຕຬາກາ, ເຕຫິ ສມລງ຺ກໂຕ ວິຠູສິໂຕ ຈາຣຸ…ເປ… ສມລງ຺ກໂຕ, ຕສ຺ມິໍ. ສຸນ຺ທໂຣ ມຘຸໂຣ ຣໂສ ອສ຺ສາຕິ ສຸຣສໍ, ສຸຣສຎ຺ຈ ຕໍ ອຸທກຎ຺ຈາຕິ ສຸຣໂສທກໍ, ສຸຣໂສທເກນ ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ສຸຣໂສທກສມ຺ປຸຓ຺ຓາ, ວຣາ ຈ ເຕ ກູປາ ຈາຕິ ວຣກູປາ, ສຸຣໂສທກສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ຈ ເຕ ວຣກູປາ ເຈຕິ ສຸຣໂສທກສມ຺ປຸຓ຺ຓວຣກູປາ, ເຕຫິ ອຸປໂສຠິໂຕ ສຸຣໂສ…ເປ… ກູປໂສຠິໂຕ, ຕສ຺ມິໍ.

ວິເສເສນ ຈິຕ຺ຣາຕິ ວິຈິຕ຺ຣາ, ວິຈິຕ຺ຣາ ຈ ເຕ ວິປຸລາ ຈາຕິ ວິຈິຕ຺ຣວິປຸລາ, ວິຈິຕ຺ຣວິປຸລາ ຈ ເຕ ມຓ຺ຑປາ ຈາຕິ…ເປ… ມຓ຺ຑປາ, ອຕິສເຍນ ອຸຄ຺ຄຕາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕາ, ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕາ ຈ ເຕ ວຣມຓ຺ຑປາ ຈາຕິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄວຣມຓ຺ຑປາ, ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ວຓ຺ຓໂລໂປ, ວິຈິຕ຺ຣວິປຸລາ ຈ ເຕ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄວຣມຓ຺ຑປາ ຈາຕິ ວິຈິຕ຺ຣວິປຸລອຈ຺ຈຸຄ຺ຄວຣມຓ຺ຑປາ, ເຕຫິ ມຓ຺ຑິໂຕ ວິຠູສິໂຕ ວິຈິຕ຺ຣ…ເປ… ມຓ຺ຑິໂຕ, ຕສ຺ມິໍ. ມຓ຺ຑໍ ສູຣິຍຣສ຺ມິໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ມຓ຺ຑໂປ. ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາວາໂສ, ປາສາທຫມ຺ມິຍມາຬາທໂຍ. ອເນເກຫີຕິ ພຫູຫິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິສເຍນ.

ຘຣຓີຕລໍ ເຠຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄເຕນ ວິຍ, ຂຣໍ ຜຣຸສໍ ເກລາສສິຂຣໍ ຊິຕ຺ວາ ອວຫສນ຺ເຕນ ວິຍ ຖູເປນ ຈ ອຸປໂສຠິເຕ ວິຫາເຣຕິ ໂຍຊນາ.

ອມ຺ພຸໍ ທທາຕີຕິ ອມ຺ພຸໂທ, ສຣເທ ອມ຺ພຸໂທ ສຣທມ຺ພຸໂທ, ຖຸລ຺ລນຕມຫນ຺ຕຠາວສາມຎ຺ເຎນ ສຣທມ຺ພຸເທນ ສງ຺ກາໂສ ສຣທມ຺ພຸທສງ຺ກາໂສ, ຕສ຺ມິໍ. ສມ຺ມາ ອຸສ຺ສິໂຕ ອຸຄ຺ຄໂຕຕິ ສມຸສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມິໍ. ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ, ວສນ຺ຕານຎ຺ຈ ປສາທໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຕສໍ ຊເນຕີຕິ ປສາທຊນນໍ, ຕສ຺ມິໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍກຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕເທສໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ວສຕາ ມຍາ’’ຕິ ກຕ຺ຕາຣໍ.

ເທວທຕ຺ຕຈິຎ຺ຈມາຓວິກາທີຫິ ກຕາປຣາຘສ຺ສ, ສີຕຸຓ຺ຫາທິປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ຈ ສຫນໂຕ, ສສນ຺ຕານຄຕກິເລສາທີນໍ ຫນນໂຕ ຈ ສີໂຫ ວິຍາຕິ ສີໂຫ, ພຸທ຺ໂຘ ຈ ໂສ ສີໂຫ ຈາຕິ ພຸທ຺ຘສີໂຫ. ເສຏ຺ຐປຣິຍາໂຍ ວາ ສີຫ-ສທ຺ໂທ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເທສິຕສ຺ສ. ວິນຍສ຺ສ ວິນຍປິຏກສ຺ສ. ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ປາຐາຄໂຕ ເຈວ ອຏ຺ຐກຖາຄໂຕ ຈ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຠໂຕ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ພຸທ຺ຘສີຫນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ມຫາເຖຣໍ. ສມຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ, ເຕນ ກຕອາຍາຈນໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ພາຫິຣນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ມມ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ພຸທ຺ຘສີຫໍ ສມຸທ຺ທິສ຺ສ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ສມາສໂຕ ວຣປາສາເທ ວສຕາ ມຍາ ກໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

ກິມຕ຺ຖາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ວິນຍສ຺ສາວໂພຘຕ຺ຖໍ, ສຸເຂເນວາຈິເຣນ ຈາ’’ຕິ, ອນຸປາທິເສເສນ ນິພ຺ພານປຣິຍນ຺ຕານິສໍສສ຺ສ ວິນຍປິຏກສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ຄນ຺ຖວເສນ ສມາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຖວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສຸເຂນ ເຈວ ອຈິເຣນ ຈ ອວໂພຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ປຘານນິທສ຺ສນໍ, ເອກເສສນິທ຺ເທໂສ ວາ ເຫຏ຺ຐາ –

‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ສມາຫິໂຕ. ປວກ຺ຂາມີ’’ຕິ (ວິ. ວິ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ ໒) –

ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອິມິນາ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ສິຕໍ.

໓໑໗໙. ເອວໍ ເທສກຕ຺ຕຸນິມິຕ຺ຕປໂຍຊນານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກາລນິຍມໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຈ຺ຈຸຕາ’’ຕິອາທິ. ວິກ຺ກມນໍ ວິກ຺ກນ຺ໂຕ, ວິກ຺ກໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈຸຕໍ ເກນຈິ ອນຠິຠູຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຕໍ ວິກ຺ກນ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຈ຺ຈຸຕວິກ຺ກນ຺ຕໍ, ອຈ຺ຈຸຕສ຺ສ ນາຣາຍນສ຺ສ ວິຍ ອຈ຺ຈຸຕວິກ຺ກນ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຈ຺ຈຸຕຈ຺ຈຸຕວິກ຺ກນ຺ໂຕ. ໂກ ໂສ? ຣາຊາ, ຕສ຺ມິໍ. ກລມ຺ຠກຸລໍ ນນ຺ທຍຕີຕິ ກລມ຺ຠກຸລນນ຺ທໂນ, ຕສ຺ມິໍ. ອິມິນາ ຕສ຺ສ ກຸລວໍໂສ ນິທສ຺ສິໂຕ. ກລມ຺ຠກຸລວໍສຊາເຕ ອຈ຺ຈຸຕຈ຺ຈຸຕວິກ຺ກນ຺ຕນາເມ ໂຈຬຣາຊິນິ ມຫິໍ ໂຈຬຣຏ຺ຐໍ ສມນຸສາສນ຺ເຕ ສມ຺ມາ ອນຸສາສນ຺ເຕ ສຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂຈຬຣາຊິນິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ສຕິ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ມຍາ ອາຣທ຺ໂຘ ເຈວ ສມາປິໂຕ ຈາຕິ. ອິມິນາ ກາລໍ ນິທສ຺ເສຕິ.

໓໑໘໐. ອິທານິ ອິມໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປກຣຓໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປທໍ ສກລໂລກຫິຕຕ຺ຖາຍ ປຣິຓາເມນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ວິນາ ຍຖາ ສິທ຺ຘິໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມສໍຍຸຕາ ກຸສລນິສ຺ສິຕາ ສງ຺ກປ຺ປາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ, ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖາ ວາ ສພ຺ເພ ອນ຺ຕຣາຍໍ ວິນາ ສິຊ຺ຌນ຺ຕຸ ນິປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕູຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໘໑. ເຕເນວ ປຸຎ຺ຎປ຺ຜລຠາເວນ ສກລໂລກຫິເຕກເຫຕຸໂນ ຠຄວໂຕ ສາສນສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິມາສີສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍາວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ມນ຺ທາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສີຕສິນິທ຺ຘເອກປພ຺ພຕຣາຊາ. ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທກໍ, ເຕນ ທາຣິໂຕ ນິຄ຺ຄມປ຺ປເທໂສ ‘‘ກນ຺ທໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສີຕສິນິທ຺ຘວິປຸລປຸລິນຕເລຫິ, ສນ຺ທມານສາຕສີຕລປສນ຺ນສລິເລຫິ, ກີຬມານນານປ຺ປກາຣມຈ຺ຉຄຸມ຺ເພຫິ, ອຸຠຍຕີຣປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາລງ຺ກຕຕຣຸລຕາວເນຫິ, ກູຊມານສຸກສາລິກກໂອກິລມຍູຣຫໍສາທິສກຸນ຺ຕາຠິຣຸເຕຫິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິຠມນ຺ຕຠມຣາມວຊ຺ຊາຫິ ຈ ຈາຣຸ ມນຸຎ຺ຎາ ກນ຺ທຣາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈາຣຸກນ຺ທໂຣ. ກລິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປຣາໂຘ, ຕໍ ສາສຕິ ຫິໍສຕິ ອປເນຕີຕິ ກລິສາສນໍ. ‘‘ກລຸສາສນ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ກລຸສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາປໍ, ຕໍ ອສຕິ ວິກ຺ຂິປຕິ ທູຣມຸສ຺ສາຣຍຕີຕິ ກລຸສາສນໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘສງ຺ຂາຕໍ ຕິວິຘສາສນໍ.

໓໑໘໒. ເອວໍ ໂອກສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ຖຫິຕສາຘກສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ເຕເນວ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານຸຠາເວນ ໂລກສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຕ຺ຖເຫຕຸມາສີສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກາເລ’’ຕິອາທິ. ກາເລຕິ ສສ຺ສສມິທ຺ຘີນໍ ອນຸຣູເປ ກາເລ. ສມ຺ມາ ປວສ຺ສນ຺ຕູຕິ ອວຸຏ຺ຐິອຕິວຸຏ຺ຐິໂທສຣຫິຕາ ຍຖາ ສສ຺ສາທີນິ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ວສ຺ສໍ ວຸຏ຺ຐິຘາຣໍ ປວສ຺ສນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສ຺ສວລາຫກາຕິ ວສ຺ສວລາຫກາຘິຏ຺ຐິຕາ ປຊ຺ຊຸນ຺ນເທວປຸຕ຺ຕາ. ມຫີປາລາຕິ ຣາຊາໂນ. ຘມ຺ມໂຕຕິ ທສຣາຊຘມ຺ມໂຕ. ສກລໍ ມຫິນ຺ຕິ ປຖວິນິສ຺ສິຕສພ຺ພຊນກາຍໍ.

໓໑໘໓. ເອວໍ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ປຕ຺ຕິສາຘນຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ວິທິຕໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທນວເສເນວ ປຸຎ຺ຎປຣິຓາມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຣຈິຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ວິນິຈ຺ຉຍມາຫ. ສາຣຠູຕນ຺ຕິ ສີລສາຣາທິຕິວິຘສິກ຺ຂາສາຣສ຺ສ ປກາສນໂຕ ຫຕ຺ຖສາຣມິວ ຠູຕໍ. ຫິຕນ຺ຕິ ຕທຕ຺ເຖ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານາວສານສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ ອາວຫນໂຕ, ສໍສາຣທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ວູປສມນໂຕ ອມໂຕສຘໍ ວິຍ ຫິຕໍ. ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ຖານໍ ວິນຍນາທີຫິ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໍ. ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຣຈຍນ຺ເຕນ ມຍາ. ຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຣກໍ ປຸນາຕີຕິ ປຸຎ຺ຎໍ, ປຸຊ຺ຊຠວຜລນິປ຺ຜາທນໂຕ ວາ ‘‘ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ຍໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ອປຣິເມຍ຺ຍຠວປຣິຍນ຺ຕໍ ປສຸຕໍ ອຘິຄຕໍ. ເຕນ ປຸຎ຺ເຎນ ເຫຕຸຠູເຕນ. ອຍໍ ໂລໂກຕິ ອຍໍ ສກໂລປິ ສຕ຺ຕໂລໂກ. ມຸນິນ຺ທປ຺ປຍາຕນ຺ຕິ ມຸນິນ຺ເທນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ. ວີຕໂສກນ຺ຕິ ວິຄຕໂສກໍ. ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສອຸປາຍາສາທີຫິ ວິຄຕຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ນິກ຺ກມນນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ອປຄຕໂສກາທິສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ. ສິວໍ ປຸຣໍ ນິພ຺ພານປຸຣໍ ປາປຸຓາຕຸ ສຈ຺ຉິກໂຣຕຸ, ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ, ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຈ ປຣິນິພ຺ພາຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິຕິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິເຍນາຕິອາທິ ປກຣຓກາຣກສ຺ສ ປຠວສຸທ຺ຘິພາຫຸສຈ຺ຈາທິຄຸຓມຸເຂນ ປກຣເຓ ຄາຣວໍ ຊເນຕຸກາເມນ ເອຕສ຺ສ ສິສ຺ເສນ ຐປິຕໍ ວາກ຺ຍໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິເຍນາຕິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິມ຺ຫິ ຊາໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວິທິໂຕ, ຕໂຕ ອາຄໂຕຕິ ວາ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິໂຍ, ເຕນ. ພ຺ຍາກຣຓມເວຈ຺ຈ ອຘີຕວາຕິ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ປຣໂມ ຈ ອຸຕ຺ຕໂມ ຈ ໂສ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ຈາຕິ ປຣມເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ເຕນ. ຕີຓິ ປິຏການິ ສມາຫຏານິ, ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ສມາຫາໂຣ ວາ ຕິປິຏກໍ, ນີຍນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌີຍນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍຕ຺ຖິເກຫີຕິ ນຍາ, ນຍນ຺ຕິ ວາ ເອເຕຫິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິເສເສນາຕິ ນຍາ, ປາຬິນຍອຕ຺ຖນຍເອກຕ຺ຕນຍາທໂຍວ, ຕິປິຏເກ ອາຄຕາ ນຍາ ຕິປິຏກນຍາ, ວິຘານໍ ປສາສນໍ, ປວຕ຺ຕນໍ ວາ ວິຘິ, ຕິປິຏກນຍານໍ ວິຘິ ຕິປິຏກນຍວິຘິ, ຕິປິຏກນຍວິຘິມ຺ຫິ ກຸສໂລ ຕິປິຏກນຍວິຘິກຸສໂລ, ເຕນ.

ປຣມາ ຈ ເຕ ກວິຊນາ ຈາຕິ ປຣມກວິຊນາ, ປຣມກວິຊນານໍ ຫທຍານິ ປຣມກວິຊນຫທຍານິ, ປທຸມານໍ ວນານິ ປທຸມວນານິ, ປຣມກວິຊນຫທຍານິ ຈ ຕານິ ປທຸມວນານິ ຈາຕິ ປຣມກວິຊນຫທຍປທຸມວນານິ, ເຕສໍ ວິກສນໍ ໂພຘໍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ກໂຣຕີຕິ ປຣມກວິຊນຫທຍປທຸມວນວິກສນກໂຣ, ເຕນ. ກວີ ຈ ເຕ ວຣາ ຈາຕິ ກວິວຣາ, ກວີນໍ ວຣາຕິ ວາ ກວິວຣາ, ກວິວຣານໍ ວສໂຠ ອຸຕ຺ຕໂມ ກວິວຣວສໂຠ, ເຕນ, ກວິຣາຊຣາເຊນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຣມາ ຈ ສາ ຣຕິ ຈາຕິ ປຣມຣຕິ, ປຣມຣຕິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປຣມຣຕິກຣານິ, ວຣານິ ຈ ຕານິ ມຘຸຣານິ ຈາຕິ ວຣມຘຸຣານິ, ວຣມຘຸຣານິ ຈ ຕານິ ວຈນານິ ຈາຕິ ວຣມຘຸຣວຈນານິ, ປຣມຣຕິກຣານິ ຈ ຕານິ ວຣມຘຸຣວຈນານິ ຈາຕິ ປຣມຣຕິກຣວຣມຘຸຣວຈນານິ, ອຸຄ຺ຄິຣຓໍ ກຖນໍ ອຸຄ຺ຄາໂຣ, ປຣມຣຕິກຣວຣມຘຸຣວຈນານໍ ອຸຄ຺ຄາໂຣ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຣມ…ເປ… ວຈນຸຄ຺ຄາໂຣ, ເຕນ. ອຸຣຄປຸຣໍ ປຣມປເວຓິຄາໂມ ອສ຺ສ ນິວາໂສຕິ ອຸຣຄປຸໂຣ, ເຕນ. ພຸທ຺ຘທຕ຺ເຕນາຕິ ເອວໍນາມເກນ ເຖເຣນ, ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ ຣຈິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈາຍໍ ວິນຍຕ຺ຖສາຣສນ຺ທີປນີ ນາມ

ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາ.

ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍ-ຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.

ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ