ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍຏີກາ

(ປຐໂມ ຠາໂຄ)

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

(ກ)

ອາທິຈ຺ຈວໍສມ຺ພຣປາຕຸຠູຕໍ;

ພ຺ຍາມປ຺ປຠາມຓ຺ຑລເທວຈາປໍ;

ຘມ຺ມມ຺ພຸນິຊ຺ຌາປິຕປາປຆມ຺ມໍ;

ວນ຺ທາມຫໍ ພຸທ຺ຘ ມຫມ຺ພຸວນ຺ຕໍ.

(ຂ)

ປສນ຺ນຄມ຺ຠີຣປທາຬິໂສຕໍ;

ນານານຍານນ຺ຕຕຣງ຺ຄມາລໍ;

ສີລາທິຂນ຺ຘາມິຕມຈ຺ຉຄຸມ຺ພໍ;

ວນ຺ທາມຫໍ ຘມ຺ມ ມຫາສວນ຺ຕິໍ.

(ຄ)

ສີໂລຣຸເວລໍ ຘຸຕສງ຺ຂມາລໍ;

ສນ຺ໂຕສໂຕຍໍ ສມຖູມິຈິຕ຺ຕໍ;

ປຘານກິຈ຺ຈໍ ອຘິຈິຕ຺ຕສາຣໍ;

ວນ຺ທາມຫໍ ສງ຺ຆ ມຫາສມຸທ຺ທໍ.

(ຆ)

ເຍ ຕນ຺ຕິຘມ຺ມໍ ມຸນິຣາຊປຸຕ຺ຕາ;

ຍາວຊ຺ຊກາລໍ ປຣິປາລຍນ຺ຕາ;

ສໍວຓ຺ຓນໍ ນິມ຺ມລມານຍິໍສຸ;

ເຕ ປຸພ຺ພເກ ຈາຈຣິເຍ ນມາມິ.

(ງ)

ໂຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕຸລ຺ຍນາໂມ;

ຕຖູປໂມ ສີຫຬທີປທີໂປ;

ມມໍ ມຫາສາມິມຫາຍຕິນ຺ໂທ;

ປາເປສິ ວຸຑ຺ຒິໍ ຊິນສາສນມ຺ຫິ.

(ຈ)

ຏີກາ ກຕາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ເຍນ;

ສມນ຺ຕປາສາທິກນາມິກາຍ;

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາຍຏ຺ຐກຖາຍ ເຈວ;

ສຕ຺ຖນ຺ຕຣສ຺ສາປິ ຈ ໂຊຕິສຕ຺ຖໍ.

(ຉ)

ນິກາຍສາມຄ຺ຄິວິຘາຍເກນ;

ຣຎ຺ຎາ ປຣກ຺ກນ຺ຕິຠຸເຊນ ສມ຺ມາ;

ລງ຺ກິສ຺ສເຣນາປິ ກໂຕປຫາຣໍ;

ວນ຺ເທ ຄຣຸໍ ຄາຣວຠາຊນໍ ຕໍ.

(ຊ)

ນມສ຺ສມາໂນຫມລຕ຺ຖເມວໍ;

ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍໍ ວນ຺ທິຕວນ຺ທເນຍ຺ຍໍ;

ຍໍ ປຸຎ຺ຎສນ຺ໂທຫມມນ຺ທຠູຕໍ;

ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ຫຕນ຺ຕຣາໂຍ.

(ຌ)

ໂຍ ພຸທ຺ຘໂຆສາຈຣິຍາສເຠນ;

ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ເຖນປິ ສຸປ຺ປສຕ຺ໂຖ;

ໂສ ພຸທ຺ຘທຕ຺ຕາຈຣິຍາຠິຘາໂນ;

ມຫາກວີ ເຖຣິຍວໍສທີໂປ.

(ຎ)

ອກາສິ ຍໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍວ຺ຫຍໍ;

ສອຸຕ຺ຕຣໍ ປກຣຓມຸຕ຺ຕມໍ ຫິຕໍ;

ອເປກ຺ຂຕໍ ວິນຍນເຍສຸ ປາຏວໍ;

ປຸຣາສິ ຍໍ ວິວຣຓມສ຺ສ ສີຫຬໍ.

(ຏ)

ຍສ຺ມາ ນ ທີປນ຺ຕຣິການມຕ຺ຖໍ;

ສາເຘຕິ ຠິກ຺ຂູນມເສສໂຕ ຕໍ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຕີນມຕ຺ຖໍ;

ອາສີສມາເນນ ທຍາລເຍນ.

(ຐ)

ສຸມງ຺ຄລຕ຺ເຖຣວເຣນ ຍສ຺ມາ;

ສກ຺ກຈ຺ຈ ກລ຺ຍາຓມໂນຣເຖນ;

ນຍຎ຺ຎຸນາຣຎ຺ຎນິວາສິເກນ;

ອຊ຺ເຌສິໂຕ ສາຘຸຄຸຓາກເຣນ.

(ຑ)

ອາກງ຺ຂມາເນນ ຈິຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ;

ຘມ຺ມສ຺ສ ຘມ຺ມິສ຺ສຣເທສິຕສ຺ສ;

ໂຈຬປ຺ປທີເປນ ຈ ພຸທ຺ຘມິຕ຺ຕ-

ຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘາທິຄຸໂຓທິເຕນ.

(ຒ)

ຕຖາ ມຫາກສ຺ສປອວ຺ຫເຍນ;

ເຖເຣນ ສິກ຺ຂາສຸ ສຄາຣເວນ;

ກຸທິຏ຺ຐິມຕ຺ເຕຠວິທາຣເກນ;

ສີເຫນ ໂຈຬາວນິປູຊິເຕນ.

(ຓ)

ໂຍ ຘມ຺ມກິຕ຺ຕີຕິ ປສຕ຺ຖນາໂມ;

ເຕນາປິ ສທ຺ເຘນ ອຸປາສເກນ;

ສີລາທິນານາຄຸຓມຓ຺ຑິເຕນ;

ສທ຺ຘມ຺ມກາເມນິຘ ປຓ຺ຑິເຕນ.

(ຕ)

ສທ຺ເຘນ ປຎ຺ຎາຓວຕາ ວຬຕ຺ຕາ-;

ມງ຺ຄລ຺ຍວໍເສນ ມຫາຍເສນ;

ອາຍາຈິໂຕ ວາຓິຊຠາຓຸນາປິ;

ວຣຎ຺ຎຸນາ ສາຘຸຄຸໂຓທເຍນ.

(ຖ)

ຕສ຺ມາ ຕມາໂຣປິຍ ປາຬິຠາສໍ;

ນິສ຺ສາຍ ປຸພ຺ພາຈຣິໂຍປເທສໍ;

ຫິຕ຺ວາ ນິກາຍນ຺ຕຣລທ຺ຘິໂທສໍ;

ກຕ຺ວາຕິວິຕ຺ຖາຣນຍໍ ສມາສໍ.

(ທ)

ອວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖຎ຺ຈ ປກາສຍນ຺ໂຕ;

ປາຐກ຺ກມຎ຺ຈາປິ ອໂວກ຺ກມນ຺ໂຕ;

ສໍວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມິ ຕທຕ຺ຖສາຣໍ;

ອາທາຍ ຄນ຺ຖນ຺ຕຣໂຕປິ ສາຣໍ.

(ຘ)

ຈິຣຏ຺ຐິຕິໍ ປຕ຺ຖຍຕາ ຊນານໍ;

ຫິຕາວຫສ຺ສາມລສາສນສ຺ສ;

ມຍາ ສມາເສນ ວິຘີຍມານໍ;

ສໍວຓ຺ຓນໍ ສາຘຸ ສຸຓນ຺ຕຸ ສນ຺ໂຕຕິ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ

໑-໕.

.ສຸວິປຸລາມລສທ຺ຘາປຎ຺ຎາທິຄຸຓສມຸທຍາວຫໍ ສກລຊນຫິເຕກເຫຕຸຊິນສາສນຏ຺ຐິຕິມູລຠູຕໍ ວິນຍປ຺ປກຣຓມິທມາຣຠນ຺ໂຕຍມາຈຣິໂຍ ປກຣຓາຣມ຺ເຠ ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປຓາມປກຣຓາຠິຘານາຠິເຘຍ຺ຍກຣຓປ຺ປກາຣປໂຍຊນນິມິຕ຺ຕກຕ຺ຕຸປຣິມາຓາທີນິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ວນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ນາມ.

‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;

ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ຣຕນໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໓; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໒໒໓; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໖.໓; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໒໖; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໕໐) –

ນິທ຺ທິຏ຺ຐສຠາວໍ

‘‘ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ຘມ຺ໂມ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ນວ;

ສງ຺ໂຆ ມຄ຺ຄຜລຏ຺ໂຐ ຈ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍ’’ນ຺ຕິ. –

ວິຠາວິຕປ຺ປເຠທໍ ສກລຠວທຸກ຺ຂວິນິວາຣຓໍ ຕິຠເວເນກປຏິສຣຓໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍໍ.

ຕສ຺ສ ປຓາໂມ ນາມ ປຓາມກິຣິຍານິປ຺ຜາທິກາ ເຈຕນາ. ສາ ຕິວິຘາ ກາຍປຓາໂມ ວຈີປຓາໂມ ມໂນປຓາໂມຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍປຓາໂມ ນາມ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣຓປຸພ຺ພິກາ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມາທິກາຍກິຣິຍາວສປ຺ປວຕ຺ຕິກາ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ. ວຈີປຓາໂມ ນາມ ຕເຖວ ປວຕ຺ຕາ ນານາວິຘຄຸຓວິເສສວິຠາວນສຠາວໂຖມນາກິຣິຍາວສປ຺ປວຕ຺ຕິກາ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ. ມໂນປຓາໂມ ນາມ ອຸຠຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເກວລໍ ຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ຕນ຺ນິນ຺ນຕປ຺ໂປຓຕປ຺ປພ຺ຠາຣຕາຍ ຄາຣວພຫຸມານນວສປ຺ປວຕ຺ຕິສາຘິກາ ເຈຕນາ.

ອິມສ຺ສ ຕາວ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘນຕ຺ຖໍ. ຄຸຓາຕິສຍໂຍເຄນ ຫິ ປຓາມາຣເຫ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ກໂຕ ປຓາໂມ ປຸຎ຺ຎວິເສສຠາວໂຕ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖາຠິນິປ຺ຜຕ຺ຕິວິພນ຺ຘເກນ ອຸປຆາຕເກນ, ອຸປປີຬເກນ ຈ ອປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອຸປນີຍມານສ຺ສ ອຸປທ຺ທວຊາລສ຺ສ ວິນິວາຣເຓນ ຍຖາລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສ ອນຸພລປ຺ປທາເນນ ຈ ຕພ຺ພິປາກສນ຺ຕຕິຍາ ອາຍຸສຸຂພລາທິວຑ຺ຒເນນ ຈ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸໂກຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕປກຣຓນິປ຺ຜຕ຺ຕິນິພນ຺ຘນໂກ ໂຫຕິ. ອຖາປິ ໂສຕູນຎ຺ຈ ວນ຺ທນີຍວນ຺ທນາປຸພ຺ພເກນາຣມ຺ເຠນ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ອຸຄ຺ຄຫຓຘາຣຓາທິກ຺ກເມນ ປກຣຓາວໂພຘປ຺ປໂຍຊນສາຘນຕ຺ຖໍ. ອປິຈ ໂສຕູນເມວ ວິຎ຺ຎາຕສຕ຺ຖຸການໍ ຠຄວໂຕ ຍຖາຠູຕຄຸຓວິເສສານຸສ຺ສວເນນ ສມຸປຊາຕປ຺ປສາທານໍ ປກຣເຓ ຄາຣວຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ, ອວິຎ຺ຎາຕສຕ຺ຖຸການໍ ປນ ປກຣຓສ຺ສ ສ຺ວາຂ຺ຍາຕຕາຍ ຕປ຺ປຠເວ ສຕ຺ຖຣິ ຄາຣວຸປ຺ປາທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂສຕຸຊນານຸຄ຺ຄຫເມວ ປຘານໍ ກຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍຫິ ຄນ຺ຖາຣມ຺ເຠ ຖຸຕິປ຺ປຓາມປຣິທີປການໍ ຄາຖາວາກ຺ຍານໍ ນິກ຺ເຂໂປ ວິຘີຍຕິ. ອິຕຣຖາ ວິນາປິ ຕນ຺ນິກ຺ເຂປໍ ກາຍມໂນປຓາເມນາປິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕປ຺ປໂຍຊນສິທ຺ຘິໂຕ ກິເມເຕນ ຄນ຺ຖຄາຣວກເຣນາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ປຓາມປ຺ປໂຍຊນໍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍາທີສຸ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ; ວິ. ວິ. ຏີ. ໒.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ) ທສ຺ສິຕນເຍເນວ ຎາຕພ຺ພໍ.

ອຠິຘານກຖນໍ ປນ ໂວຫາຣສຸຂຕ຺ຖໍ. ອຠິເຘຍ຺ຍສ຺ສ ສມຸທິເຕນ ປກຣເຓນ ປຏິປາເທຕພ຺ພສ຺ສ ກຖນໍ ປກຣຓສ຺ສ ອາຣຠິຕພ຺ພສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ວິທິຕານິນ຺ທິຕສາຕ຺ຖກສຸກຣານຸຏ຺ຐານາຠິ ເຘຍ຺ຍເມວ ຫິ ປກຣຓໍ ປຣິກ຺ຂກຊນາ ອາຣຠິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ. ກຣຓປ຺ປກາຣສນ຺ທສ຺ສນໍ ໂສຕຸຊນສມຸສ຺ສາຫນຕ຺ຖໍ. ອນາກຸລມສໍກິຓ຺ຓຕາທິປ຺ປກາເຣນ ຫິ ວິຣຈິຕໍ ປກຣຓໍ ໂສຕາໂຣ ໂສຕຸມຸສ຺ສຫນ຺ຕີຕິ. ປໂຍຊນກຖນໍ ປນ ປກຣຓຊ຺ຌາຍເນ ໂສຕຸຊນສມຸຕ຺ເຕຊນຕ຺ຖໍ. ອສຕິ ຫິ ປໂຍຊນກຖເນ ອວິຎ຺ຎາຕປ຺ປໂຍຊນາ ອຊ຺ຌາຍເນ ພ຺ຍາວຏາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ນິມິຕ຺ຕກຖນໍ ສຣິກ຺ຂກຊນານໍ ປກຣເຓ ຄາຣວຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ. ປສຕ຺ຖກາຣຓຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ຫິ ປກຣເຓ ສຣິກ຺ຂກາ ຄາຣວໍ ຊເນນ຺ຕີຕິ.

ກຕ຺ຕຸກຖນໍ ປຸຄ຺ຄລຄຣຸກສ຺ສ ປກຣເຓ ຄາຣໂວ ປຸຄ຺ຄລຄາຣເວນປິ ໂຫຕູຕິ. ປຣິມາຓກຖນໍ ອສຊ຺ຌາຍນາທິປສຸຕານໍ ສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖໍ. ປກຣຓປຣິມາຓສ຺ສວເນນ ຫິ ເຕ ສມ຺ປຫຏ຺ຐາ ‘‘ກິຕ຺ຕກມິທມປ຺ປກໍ ນ ຈິເຣເນວ ປຣິສມາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຊ຺ຌາຍນາທີສຸ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສກ຺ກຈ຺ຈສວນນິໂຍຊນໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິນິທານສຸຕມຍຎາຓນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ. ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓມານສ຺ສ ຈ ສວນາຠາວໂຕ ຕໍເຫຕຸກສ຺ສ ສຸຕມຍຎາຓສ຺ສາປິ ອຠາໂວຕິ. ຕຖາ ຫິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ນ ມຍາ ສຸຕໍ, ປຸນ ຠຓິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຠຓຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍໍ ຕາວ ‘‘ວນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕິວິໂຘປິ ປຓາໂມ ອວິເສສໂຕ ທສ຺ສິໂຕ. ວິເສສໂຕ ປນ ‘‘ເສຏ຺ຐໍ, ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄລໍ, ຠວາຠາວກຣໍ, ນິຣງ຺ຄຓ’’ນ຺ຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ວຈີປຓາໂມ, ‘‘ສິຣສາ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຍປ຺ປຓາໂມ, ‘‘ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມໍ, ຄຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິເມຫິ ປນ ຕີຫິ ປເທຫິ ປຓາມກິຣິຍາຍ ກມ຺ມຠູຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ວິນຍສ຺ສວິນິຈ຺ຉຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຠິຘານໍ ທສ຺ສິຕໍ ອລຸຕ຺ຕສມາເສນ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍນາມສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ. ຕສ຺ສ ອນ຺ວຕ຺ຖຠາເວນ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ສກເລນາເນນ ປກຣເຓນ ປຏິປາເທຕພ຺ພມຠິເຘຍ຺ຍມ຺ປິ ເຕເນວ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ສມາເສນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອນາກຸລມສໍກິຓ຺ຓໍ, ມຘຸຣຕ຺ຖປທກ຺ກມ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອເຕຫິ ກຣຓປ຺ປກາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ຫິຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຏຸຠາວກຣໍ ວິນຍກ຺ກເມ’’ຕິ ຈ ‘‘ອປາຣໍ ໂອຕຣນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈ ປໂຍຊນໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ພາຫິຣນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ພາຫິຣນິມິຕ຺ຕຠູຕຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນິວິສຍາ ກຣຸຓາ, ສາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປກຣຓາຣມ຺ເຠເນວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ປວກ຺ຂາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ ລພ຺ຠມາໂນ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ເຎນ ທສ຺ສິໂຕ. ວິເສສໂຕ ປນ ປກຣຓາວສາເນ –

‘‘ຣຈິໂຕ ພຸທ຺ຘທຕ຺ເຕນ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຘີມຕາ;

ສຸຈິຣຏ຺ຐິຕິກາເມນ, ສາສນສ຺ສ ມເຫສິໂນ’’ຕິ. (ອຸ. ວິ. ໙໖໑) –

ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເຈວ ‘‘ອິຕິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິເຍນ ປຣມເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ຕິປິຏກນຍວິຘິກຸສເລນ ປຣມກວິວຣຊນ ຫທຍປທຸມວນວິກສນກເຣນ ກວິວຣາສເຠນ ປຣມຣຕິກຣວຣມຘຸຣວຈນຸຄ຺ຄາເຣນ ອຸຣຄປຸເຣນ ພຸທ຺ຘທຕ຺ເຕນ ຣຈິໂຕຍໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ (ວິ. ວິ. ໓໑໘໓) ອິມິນາ ວາກ຺ເຍນ ຈ ທສ຺ສິໂຕ – ‘‘ມາທິສາປິ ກວີ ໂຫນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘທຕ຺ເຕ ທິວງ຺ຄເຕ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຉິມເກຫິ ຈ ປສຕ຺ຖຕເຣຫິ ກວິວເຣຫິ ອຠິຕ຺ຖຸຕຄຸໂຓ ຠທນ຺ຕພຸທ຺ຘທຕ຺ຕາຈຣິໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຫຕຸກຕ຺ຕາ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ວກ຺ຂມາໂນ ປກຣຓຊ຺ເຌສເນ ກຕາຘີໂນ ພຸທ຺ຘສີຫມຫາເຖໂຣ, ໂສ –

‘‘ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສີເຫນ;

ວິນຍສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ;

ພຸທ຺ຘສີຫໍ ສມຸທ຺ທິສ຺ສ;

ມມ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ;

ກໂຕຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ;

ຫິຕຕ຺ຖາຍ ສມາສໂຕ’’ຕິ. (ວິ. ວິ. ໓໑໗໗-໓໑໗໘) –

ເອວໍ ທສ຺ສິໂຕ.

ອຸຕ຺ຕຣປ຺ປກຣຓສ຺ສ ເຫຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ສງ຺ຆປາລມຫາເຖໂຣ, ໂສປິ –

‘‘ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈໂສສິລ຺ຍ-ພຸທ຺ຘິສທ຺ຘາທຍາທໂຍ;

ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຄຸຓາ ຍສ຺ມິໍ, ຣຕນານີວ ສາຄເຣ.

‘‘ວິນຍາຈາຣຍຸຕ຺ເຕນ, ເຕນ ສກ຺ກຈ຺ຈ ສາທຣໍ;

ຍາຈິໂຕ ສງ຺ຆປາເລນ, ເຖເຣນ ຖິຣເຈຕສາ.

‘‘ສຸຈິຣຏ຺ຐິຕິກາເມນ, ວິນຍສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏວຕ຺ຖາຍ, ວິນຍສ຺ສວິນິຈ຺ຉເຍ;

ອກາສິໍ ປຣມໍ ເອຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣໍ ນາມ ນາມໂຕ’’ຕິ. (ອຸ. ວິ. ໙໖໕-໙໖໘) –

ເອວໍ ທສ຺ສິໂຕ. ນ ເກວລເມເຕ ທ຺ເວເຍວ ມຫາເຖຣາ ເຫຕຸກຕ຺ຕາໂຣ, ອຖ ໂຂ ມຫາວໍສາທີສຸ –

‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິຍ ຄມ຺ຠີຣ-

ໂຆສຕ຺ຕາ ຕໍ ວິຍາກຣຸໍ;

‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສ’ຕິ ໂຍ ໂສ ຫິ;

ພຸທ຺ໂຘ ວິຍ ມຫີຕເລ’’ຕິ. –

ອາທິນາ ນເຍນ ອຠິຕ຺ຖຸຕຄຸໂຓ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐກຖາກາໂຣ ຠທນ຺ຕພຸທ຺ຘໂຆສາຈຣິໂຍ ຈ ອນຸສ຺ສຸຕິວເສນ ‘‘ເຫຕຸກຕ຺ຕາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ? ອຍໍ ກິຣ ຠທນ຺ຕພຸທ຺ຘທຕ຺ຕາຈຣິໂຍ ລງ຺ກາທີປໂຕ ສຊາຕິຠູມິໍ ຊມ຺ພຸທີປມາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠທນ຺ຕພຸທ຺ຘໂຆສາຈຣິຍໍ ຊມ຺ພຸທີປວາສິເກຫິ ປຏິປຕ຺ຕິປຣາຍເນຫິ ຍຸຕ຺ຕພ຺ຍຕ຺ຕຄຸໂຓເປເຕຫິ ມຫາເຖຣວເຣຫິ ກຕາຣາຘນໍ ສີຫຬຏ຺ຐກຖໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສກລຊນສາຘາຣຓາຍ ມູລຠາສາຍ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐກຖໍ ລິຂິຕຸໍ ລງ຺ກາທີປໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ສາກຈ຺ຉາຍ ສມຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສພ຺ພໂລກາຕີເຕນ ອສທິເສນ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈຄຸເຓນ ຣຕນນິຘິທສ຺ສເນ ປຣມທລິທ຺ໂທ ວິຍ ພລວປຣິໂຕສໍ ປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖມສ຺ສ ກາຕຸກາມຕໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຍຖາຘິປ຺ເປຕປຣິຍນ຺ຕລິຂິຕມຏ຺ຐກຖໍ ອມ຺ຫາກໍ ເປເສຖ, ມຍມສ຺ສາ ປກຣຓໍ ລິຂາມາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ເຕນ ຈ ‘‘ສາຘຸ ຕຖາ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ເຌສິໂຕ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍ ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣໍ, ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍປກຣຓຎ຺ຈ ອກາສີຕິ ອນຸສ຺ສຸຍ຺ຍເຕຕິ.

‘‘ສມາເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ປຣິມາຓມ຺ປິ ສາມຎ຺ເຎນ ທສ຺ສິຕໍ ວິຕ຺ຖາຣປຣິມາເຓ ຕສ຺ສ ປຣິມາຓສາມຎ຺ຎສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ວິເສສໂຕ ປນ ປຣິຈ຺ເຉທປຣິມາຓໍ ຄນ຺ຖປຣິມາຓນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ເຉທປຣິມາຓໍ ອິມສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ກຖາໂວຫາເຣນ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເສຍ຺ຍຖິທໍ? – ປາຣາຊິກກຖາ ສງ຺ຆາທິເສສກຖາ ອນິຍຕກຖາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍກຖາ ປາຈິຕ຺ຕິຍກຖາ ປາຏິເທສນີຍກຖາ ເສຂິຍກຖາຕິ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ຄກຖາ ສຕ຺ຕວິຘາ, ຕໂຕ ອນິຍຕກຖໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕເຖວ ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ຄກຖາ ຉພ຺ພິຘາ, ມຫາຂນ຺ຘກກຖາທິກາ ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘກກຖາວສານາ ວີສຕິວິຘາ ຂນ຺ຘກກຖາ, ກມ຺ມກຖາ, ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິກຖາ, ປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉໂຍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາວິຘານນ຺ຕິ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ກຖາປຣິຈ຺ເຉໂທ ສຕ຺ຕຕິໍສ.

ອຸຕ຺ຕຣປ຺ປກຣເຓ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ ສຕ຺ຕວິຘາ ກຖາ, ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ເຄ ຉພ຺ພິຘາ, ຕທນນ຺ຕຣາ ວິປຕ຺ຕິກຖາ, ອຘິກຣຓປຈ຺ຈຍກຖາ, ຂນ຺ຘກປຎ຺ຫາກຖາ, ສມຸຏ຺ຐານສີສກຖາ, ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານກຖາ, ເອກຸຕ຺ຕຣນຍກຖາ, ເສທໂມຈນກຖາ, ວິຠງ຺ຄທ຺ວຍນິທານາທິກຖາ, ສພ຺ພງ຺ຄລກ຺ຂຓກຖາ, ປຣິວາຣສງ຺ກລນກຖາຕິ ຉຕ຺ຕິໍສ ກຖາປຣິຈ຺ເຉທາ.

ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐຕິໍສ ກຖາປຣິຈ຺ເຉທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອກຸຕ຺ຕຣນເຍ ອທສ຺ສິເຕຫິປິ ທ຺ວາທສກປນ຺ນຣສກນເຍຫິ ສຫ ໂສຬສປຣິຈ຺ເຉເທ ຄເຫຕ຺ວາ ອປ຺ປກໍ ອູນມຘິກໍ ຄຓນູປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ກຖາປຣິຈ຺ເຉທປຣິມາຓໍ ເຕສຕ຺ຕຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ‘‘ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິວິຘາ’’ຕິ ວຈເນ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ຄນ຺ຖປຣິມາຓໍ ປນ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ອສີຕິຄນ຺ຖາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຄນ຺ຖສຫສ຺ສານິ, ອຸຕ຺ຕເຣ ປຎ຺ຎາສຄນ຺ຖາຘິການິ ນວ ຄນ຺ຖສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣາວສາເນ –

‘‘ຄາຖາ ຈຕຸສຫສ຺ສານິ, ສຕຎ຺ຈ ອູນວີສຕິ;

ປຣິມາຓໂຕຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ວິນຍສ຺ສວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ປຎ຺ຎາສາຘິກສງ຺ຂານິ, ນວ ຄາຖາສຕານິ ຫິ;

ຄຓນາ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສາຍໍ, ຉນ຺ທສານຸຏ຺ຐຸເຠນ ຕູ’’ຕິ. (ອຸ. ວິ. ໙໖໙-໙໗໐);

ອິຈ຺ເຈວໍ ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຸຕ຺ຕໂຣ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປກຣຓານິ ຕິໍສາຘິການິ ປຎ຺ຈຄາຖາສຫສ຺ສານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິນຍວິນິຈ຺ຉໂຍ ນາມ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄຂນ຺ຘກາຄຕວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄາຫກປກຣຓໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ປຣິວາຣຕ຺ຖສງ຺ຄາຫກປກຣຓໍ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ –

‘‘ໂຍ ມຍາ ຣຈິໂຕ ສາໂຣ, ວິນຍສ຺ສວິນິຈ຺ຉໂຍ;

ຕສ຺ສ ທານິ ກຣິສ຺ສາມິ, ສພ຺ພານຸຕ຺ຕຣມຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. (ອຸ. ວິ. ໒)