ປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໒໙. ຉຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຓມຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຕາລປຓ຺ຓາທິປຓ຺ຓຈ຺ຉທນໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຉຕ຺ຕໍ. ພຫີຕິ ອຸປຣິ. ອນ຺ໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ. ສິພ຺ພິຕຸນ຺ຕິ ຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສູຈິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ.

໓໐໓໐. ປຓ຺ເຓຕິ ຉທນປຓ຺ເຓ. ອຑ຺ຒຈນ຺ທນ຺ຕິ ອຑ຺ຒຈນ຺ທາກາຣໍ. ມກຣທນ຺ຕກນ຺ຕິ ມກຣທນ຺ຕາກາຣໍ, ຍໍ ‘‘ຄິຣິກູຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ນາເມຕ຺ວາ ພທ຺ຘປຓ຺ຓໂກຏິຍາ ວາ ມຕ຺ຖກິມຓ຺ຑລໂກຏິຍາ ວາ ຄິຣິກູຏາທິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິມິນາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ທຓ຺ເຑຕິ ຉຕ຺ຕທຓ຺ເຑ. ຆຏກນ຺ຕິ ຆຏາກາໂຣ. ວາຬຣູປໍ ວາຕິ ພ຺ຍຄ຺ຆາທິວາຬານໍ ຣູປກໍ ວາ. ເລຂາຕິ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມວເສນ ວາ ກຕຣາຊິ.

໓໐໓໑. ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ນີລາທິເອກວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ຖິຣຕ຺ຖໍ ຉຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສິພ຺ພິຕຸໍ ວາ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑຄ຺ຄາຫກສລາກປຎ຺ຊຣໍ ຖິຣຕ຺ຖໍ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ເອກວຓ຺ເຓນ ຖິຣຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອເນກວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍ ສິພ຺ພິຕຸຎ຺ຈ ວິນນ຺ຘິຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ.

ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ເອກວຓ຺ເຓນ, ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ຖິຣຕ຺ຖໍ ສິພ຺ພິຕຸໍ, ວິນນ຺ຘິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ໂສ ເອຕ຺ເຖວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນ –

‘‘ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ, ສິພ຺ພິຕຸໍ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ –

ປາເຐນ ຈ ‘‘ເກຈິ ຕາລປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕ ວາ ພຫິ ວາ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ສິພ຺ພນ຺ຕາ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກວຓ຺ເຓນ ປນ ນີເລນ ວາ ປີຕເກນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ສຸຕ຺ເຕນ ອນ຺ໂຕ ວາ ພຫິ ວາ ສິພ຺ພິຕຸໍ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑຄ຺ຄາຫກໍ ສລາກປຎ຺ຊຣໍ ວາ ວິນນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຖິຣກຣຓຕ຺ຖໍ, ນ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໕ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍ) ອຏ຺ຐກຖາປາເຐນ ຈ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໓໐໓໒. ເລຂາ ວາ ປນ ເກວລາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ສລາກເລຂາ ວາ. ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ກຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ຆໍສິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ກຕໍ ຆໍສິຕ຺ວາ.

໓໐໓໓. ທຓ຺ຑພຸນ຺ທມ຺ຫີຕິ ຉຕ຺ຕທຓ຺ຑສ຺ສ ປຎ຺ຊເຣ ຄາຫຓຕ຺ຖາຍ ຜາລິຕພຸນ຺ທມ຺ຫິ, ມູເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມຕ຺ຖ ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ວຸຕ຺ຕນໂຍ. ຂຸທ຺ທສິກ຺ຂາຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ‘‘ຉຕ຺ຕປິຓ຺ຑິຍາ ມູເລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຫິຉຕ຺ຕກສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ຜຸລ຺ລອຫິຉຕ຺ຕາກາຣໍ. ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພນ຺ຘຏ຺ຐາເນ ວລຍມິວ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍາຕິ ວາເຕນ ຍຖາ ນ ຈລຕິ, ເອວໍ ຣຊ຺ຊູຫິ ທຓ຺ເຑ ປຎ຺ຊຣສ຺ສ ພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ. ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ກຕາ ເລຂາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາຫ – ‘‘ວາຕປ຺ປຫາເຣນ ອຈລນຕ຺ຖໍ ຉຕ຺ຕມຓ຺ຑລິກໍ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ວລຍມິວ ອຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ເລຂໍ ຐເປນ຺ຕິ, ສາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈປິ ນ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ພນ຺ຘນາຣຫຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ວລຍໍ ອຸກ຺ກິຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໓໔. ສມໍ ສຕປທາທີນນ຺ຕິ ສຕປທາທີຫິ ສທິສໍ, ຕຸລ຺ຍຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນປ຺ປສງ຺ເຄ ສາມິວຈນໍ.

໓໐໓໕. ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຍນ຺ເຕ ວາຕິ ອນຸວາຕສ຺ສ ອຸຠຍປຣິຍນ຺ເຕ ວາ. ປຕ຺ຕມຸເຂປິ ວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາຣາມວິຕ຺ຖາຣປຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ຐາເນ ກຓ຺ເຓປິ ວາ, ເອກສ຺ເສວ ວາ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອູນປູຣຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆຏິຕຏ຺ຐາເນປິ ວາ. ເວຓິນ຺ຕິ ກຸທ຺ຣູສສີສາກາເຣນ ສິພ຺ພນໍ. ເກຈິ ‘‘ວຣກສີສາກາເຣນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສງ຺ຂລິກນ຺ຕິ ພິຬາລທາມສທິສໍ ສິພ຺ພນໍ. ເກຈິ ‘‘ສຕປທິສມ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໓໐໓໖. ປຏ຺ຏນ຺ຕິ ປຏ຺ຏມ຺ປິ. ອຏ຺ຐໂກຓາທິໂກ ວິຘິ ປກາໂຣ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐໂກຓາທິກວິຘິ, ຕໍ. ‘‘ອຏ຺ຐໂກຓາທິກ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ນິຄ຺ຄຫິຕາຄໂມ. ‘‘ອຏ຺ຐໂກຓາທິກໍ ວິຘິ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ປຏ຺ຏ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສມານາຘິກຣຓວິເສສນໍ, ກິຣິຍາວິເສສນໍ ວາ, ‘‘ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ປຏ຺ຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ປຏ຺ເຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘‘ອຏ຺ຐໂກຓາທິກ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ‘‘ວິຘິ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິເສສນໍ. ອິຘ ວກ຺ຂມານຈຕຸໂກຓສຓ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຏ຺ຐໂກຓາທິກໍ ນາມໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏ຺ຏທ຺ວເຍ. ອຄ຺ຆິຍຄທາຣູປນ຺ຕິ ອຄ຺ຆິຍສຓ຺ຐານຎ຺ເຈວ ຄທາສຓ຺ຐານຎ຺ຈ ສິພ຺ພນໍ. ມຸຄ຺ຄຣນ຺ຕິ ລຄຸຬສຓ຺ຐານສິພ຺ພນໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕິຍາທິສຓ຺ຐານານໍ ຄຫຓໍ.

໓໐໓໗. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຏ຺ຏທ຺ວເຍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ. ກກ຺ກຏກກ຺ຂີນີຕິ ກຸຬີຣອຈ຺ຉິສທິສານິ ສິພ຺ພນວິກາຣານິ. ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏເກ. ສຸຕ຺ຕາຕິ ໂກຓໂຕ ໂກຓໍ ສິພ຺ພິຕສຸຕ຺ຕາ ເຈວ ຈຕຸຣສ຺ເສ ສິພ຺ພິຕສຸຕ຺ຕາ ຈ. ປິຬກາຕິ ເຕສເມວ ສຸຕ຺ຕານໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕໂກຏິໂຍ ຈ. ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວາຕິ ຣຊນກາເລ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ອໂນຬາຣິກາ ທີປິຕາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ໂກຓສຸຕ຺ຕປິຬກາ ຈ ຈີວເຣ ຣຕ຺ເຕ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໐໓໘. ຄຓ຺ຐິປາສກປຏ຺ຏກາຕິ ຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏກປາສກປຏ຺ຏກາຕິ ໂຍຊນາ. ກຓ຺ຓໂກເຓສຸ ສຸຕ຺ຕານີຕິ ຈີວຣກຓ຺ເຓສຸ ສຸຕ຺ຕານິ ເຈວ ຄຓ຺ຐິກປາສກປຏ຺ຏານໍ ໂກເຓສຸ ສຸຕ຺ຕານິ ຈ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈີວເຣ ອາຍາມໂຕ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ອນຸວາຕໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ຣຊິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາປນກາເລ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ຈີວຣວໍເສ ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພິຕຸໍ ອນຸວາເຕ ພທ຺ຘສຸຕ຺ຕານິ ຈ ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕານິ ນາມ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈີວຣສ຺ສ ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຣຊິຕກາເລ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕກ’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໔) ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ອນຸວາເຕ ປາສກໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຣຊນກາເລ ລຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໕ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍ).

໓໐໓໙. ສູຈິກມ຺ມວິກາຣໍ ວາຕິ ຈີວຣມຓ຺ຑນຕ຺ຖາຍ ນານາສຸຕ຺ຕເກຫິ ສຕປທິສທິສໍ ສິພ຺ພນ຺ຕາ ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏໍ ຐເປນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ສູຈິກມ຺ມວິກາຣໍ ວາ. ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ກິຎ຺ຈິປີຕິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມາລາກມ຺ມມິຄປກ຺ຂິປາທາທິກໍ ສິພ຺ພນວິກາຣໍ. ກາຕຸນ຺ຕິ ສຍໍ ກາຕຸໍ. ກາຣາເປຕຸນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຣາເປຕຸໍ.

໓໐໔໐. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ອຠິປຕ຺ຖຍໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ ກຎ຺ຊິປິຏ຺ຐຂລິອລ຺ລິກາທີສຸ ຈີວຣໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏາ ໂມກ຺ໂຂ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກຎ຺ຊີຕິ ວາຍນຕນ຺ຕມກ຺ຂນກຎ຺ຊິສທິສາ ຖູລາກຎ຺ຊິ. ປິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລປິຏ຺ຐໍ. ຕຓ຺ຑຸລປິຏ຺ເຐຫິ ປກ຺ກາ ຂລິ. ອລ຺ລິກາຕິ ນິຍ຺ຍາໂສ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ລາຂາທີນໍ ຄຫຓໍ.

໓໐໔໑. ຈີວຣສ຺ສ ກຣເຓ ກຣຓກາເລ ສມຸຏ຺ຐິຕານໍ ສູຈິຫຕ຺ຖມລາທີນໍ ໂຘວນຕ຺ຖໍ, ກິລິຏ຺ຐກາເລ ຈ ໂຘວນຕ຺ຖໍ ກຎ຺ຊິປິຏ຺ຐິຂລິອລ຺ລິກາທີສຸ ປກ຺ຂິປຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໔໒. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຍນ ກສາເວນ ຈີວຣໍ ຣຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຣຊເນ ຈີວຣສ຺ສ ສຸຄນ຺ຘຠາວຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຘໍ ວາ ອຸຊ຺ຊລຠາວຕ຺ຖາຍ ເຕລໍ ວາ ວຓ຺ຓຕ຺ຖາຍ ລາຂໍ ວາ. ກິຎ຺ຈີຕິ ເອວຣູປໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ.

໓໐໔໓. ມຓິນາຕິ ປາສາເຓນ. ອຎ຺ເຎນປິ ຈ ເກນຈີຕິ ເຍນ ອຸຊ຺ຊລໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປນ ມຸຄ຺ຄຣາທິນາ ອຎ຺ເຎນາປິ ເກນຈິ ວຕ຺ຖຸນາ. ໂທຓິຍາຕິ ຣຊນມ຺ພເຓ. ນ ຆໍສິຕພ຺ພໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄາເຫຕ຺ວາ ນ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ພໍ.

໓໐໔໔. ຣຕ຺ຕໍ ຈີວຣໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ກິຎ຺ຈິ ໂຖກໍ ປຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຍຕ຺ຖ ປກ຺ກຣຊນໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສາ ຣຊນໂທຓິ, ຕຕ຺ຖ ອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນາທິໍ ຆຏ຺ເຏຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໔໕. ຄຓ຺ຐິເກຕິ ເວຬຸທນ຺ຕວິສາຓາທິມຍຄຓ຺ຐິເກ. ເລຂາ ວາຕິ ວຏ຺ຏາທິເຠທາ ເລຂາ ວາ. ປິຬກາ ວາຕິ ສາສປພີຊສທິສາ ຂຸທ຺ທກປຸພ຺ພຸຬາ ວາ. ປາຬິກຓ຺ຓິກເຠທໂກຕິ ມຓິກາວຬິຣູປປຸປ຺ຜກຓ຺ຓິກຣູປເຠທໂກ. ກປ຺ປພິນ຺ທຸວິກາໂຣ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໔໖. ອາຣຄ຺ເຄນາຕິ ອາຣກຓ຺ຏກຄ຺ເຄນ, ສູຈິມຸເຂນ ວາ. ກາຈິປິ ເລຂາຕິ ວຏ຺ຏກໂຄມຸຕ຺ຕາທິສຓ຺ຐານາ ຍາ ກາຈິປິ ຣາຊິ.

໓໐໔໗. ຠມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຠເມ ອລ຺ລິຍາເປຕ຺ວາ.

໓໐໔໘. ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລເກຕິ ປຕ຺ເຕ ຉວິຣກ຺ຂນຕ຺ຖາຍ ຕິປຸສີສາທີຫິ ກເຕ ປຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອາຘາຣາທີນໍ ອຸປຣິ ກາຕພ຺ເພ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລເກ. ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ນານາກາຣຣູປກກມ຺ມຈິຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ຈິຕ຺ຣານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ຣູປກາກິຓ຺ຓານິ ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມກຕານີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໓). ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑເລ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ມກຣທນ຺ຕກນ຺ຕິ ຄິຣິກູຏາກາຣໍ.

໓໐໔໙. ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຍາ ເລຂາ ປຣິສ຺ສາວນພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕໍ ເລຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຣຓຈ຺ຉຕ຺ເຕ ວາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວາ ກາຈິປິ ເລຂາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໕໐. ຕຫິໍ ຕຫິນ຺ຕິ ມຕ຺ຕິກາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ. ຕນ຺ຕິ ຕຖາໂກຏ຺ຏິຕທິຄຸຓສຸຕ຺ຕກາຍພນ຺ຘນໍ.

໓໐໕໑. ອນ຺ເຕສຸ ທຬ຺ຫຕ຺ຖາຍ ທສາມຸເຂ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຈິຕ຺ຕິກມ຺ປີຕິ ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມຈິຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຍພນ຺ຘນໍ.

໓໐໕໒. ອກ຺ຂີນີຕິ ກຸຎ຺ຊຣກ຺ຂີນິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກາຍພນ຺ຘເນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກາ ກຖາ. ອຸຏ຺ຐາເປຕຸນ຺ຕິ ອຸກ຺ກິຣິຕຸໍ.

໓໐໕໓. ຆຏນ຺ຕິ ຆຏສຓ຺ຐານໍ. ເທຑ຺ຑຸຠສີສໍ ວາຕິ ອຸທກສປ຺ປສີສມຸຂສຓ຺ຐານໍ ວາ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິກາຣຣູປໍ ທສາມຸເຂ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໕໔. ມຈ຺ຉກຓ຺ຏນ຺ຕິ ມຈ຺ຉກຓ຺ຏກາກາຣໍ. ຂຊ຺ຊູຣິປຕ຺ຕກາກາຣນ຺ຕິ ຂຊ຺ຊູຣິປຕ຺ຕສຓ຺ຐານໍ. ມຈ຺ຉກຓ຺ຏໍ ວາ ມຏ຺ຐໍ ປຏ຺ຏິກໍ ວາ ຂຊ຺ຊູຣິປຕ຺ຕກາກາຣໍ ວາ ອຸຊຸກໍ ກຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຏິຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸຠຍປສ຺ເສສຸ ມຈ຺ຉກຓ຺ຏກຍຸຕ຺ຕໍ ມຈ຺ຉສ຺ສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ວິຍ ຍສ຺ສ ປຏ຺ຏິກາຍ ວາຍນໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ມຈ຺ຉກຓ຺ຏກໍ ນາມ. ຍສ຺ສ ຂຊ຺ຊູຣິປຕ຺ຕສຓ຺ຐານມິວ ວາຍນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຂຊ຺ຊູຣິປຕ຺ຕກາກາຣໍ ນາມ.

໓໐໕໕. ປກຕິວີຕາ ປຏ຺ຏິກາ. ສູກຣນ຺ຕໍນາມ ກຸຎ຺ຈິກາໂກສກສຓ຺ຐານໍ. ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສ ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊຸກາ ສູກຣນ຺ຕານຸໂລມິກາ, ທຸສ຺ສປຏ຺ຏໍ ປຏ຺ຏິການຸໂລມິກໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຸທ຺ທິກກາຍພນ຺ຘນໍ ຄຫິຕໍ, ຕຎ຺ຈ ສູກຣນ຺ຕານຸໂລມິກໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ເອກຣຊ຺ຊຸກໍ, ປນ ມຸທ຺ທິກກາຍພນ຺ຘນຎ຺ຈ ສູກຣນ຺ຕກໍ ອນຸໂລເມຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໗໘). ຕຕ຺ຖ ເອກຣຊ຺ຊຸກາ ນາມ ເອກວຏ຺ຏາ. ພຫຸຣຊ຺ຊຸກສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຠາວໍ ວກ຺ຂຕິ. ‘‘ມຸທ຺ທິກກາຍພນ຺ຘນໍ ນາມ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ອກຕ຺ວາ ສຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໕໖. ມຸຣຊໍ ນາມ ມຸຣຊວຏ຺ຏິສຓ຺ຐານໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ. ເວເຐຕ຺ວາຕິ ນານາສຸຕ຺ເຕຫິ ເວເຐຕ຺ວາ. ສິກ຺ຂາຠາຊນວິນິຈ຺ຉເຍ ປນ ‘‘ພຫຸກາ ຣຊ຺ຊຸໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ເວຐິຕໍ ມຸຣຊໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມທ຺ທວີຓໍ ນາມ ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ. ເທຑ຺ຑຸຠກໍ ນາມ ອຸທກສປ຺ປສີສສທິສໍ. ກລາພຸກໍ ນາມ ພຫຸຣຊ຺ຊຸກໍ. ຣຊ຺ຊຸໂຍຕິ ອຸຠຍໂກຏິຍໍ ເອກໂຕ ອພທ຺ຘາ ພຫູ ຣຊ຺ຊຸໂຍ, ຕຖາ ພທ຺ຘາ ກລາພຸກໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ມຸຣຊາທີນິ ອິມານິ ສພ຺ພານິ ກາຍພນ຺ຘນານິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ປຸຣິມາ ທ຺ເວຕິ ມຸຣຊໍ, ມທ຺ທວີຓຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ. ‘‘ທສາສຸ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ວຓ຺ຓໂລເປນ ‘‘ທສາ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ມຸຣຊໍ ມທ຺ທວີຓ’ນ຺ຕິ ອິທໍ ທສາສຸເຍວ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໒໗໘).

໓໐໕໗. ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານາຕິ ປາມງ຺ຄທາມໍ ວິຍ ຈຕຸຣສ຺ສສຓ຺ຐານາ.

໓໐໕໘. ເອກຣຊ຺ຊຸມຍນ຺ຕິ ນານາວຏ຺ເຏ ເອກໂຕ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊຸມຍໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ. ວຏ຺ຏໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ຣຊ຺ຊຸກາ ທຸສ຺ສປຏ຺ຏາທີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກວຏ຺ຏຣຊ຺ຊຸກາ ຄຫິຕາ, ອິຘ ປນ ນານາວຏ຺ເຏ ເອກໂຕ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕາວ ເອກຣຊ຺ຊຸກາ ຄຫິຕາ. ຕຎ຺ຈາຕິ ຕມ຺ປິ ເອກຣຊ຺ຊຸກກາຍພນ຺ຘນໍ. ປາມງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ ເອກມ຺ປິ ນ ຈ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເກວລມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໐໕໙. ພຫູ ຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວຏ຺ຏຕິ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ ມຸຣຊໍ, ກລາພຸກໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ຣຊ຺ຊຸກກາຍພນ຺ຘນເມວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ‘‘ພຫູ ຣຊ຺ຊຸເກ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອເກນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ກຕໍ ‘ພຫຸຣຊ຺ຊຸກ’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໕ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍ) ອຏ຺ຐກຖາຄໂຕວ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ສິກ຺ຂາຠາຊນວິນິຈ຺ຉເຍ ‘‘ພຫຸກາ ຣຊ຺ຊຸໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເອກາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ເວຐິຕໍ ມຸຣຊໍ ນາມາ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໓໐໖໐. ທນ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ຫຕ຺ຖິທນ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຊຕູຕິ ລາຂາ. ສງ຺ຂມຍນ຺ຕິ ສງ຺ຂນາຠິມຍໍ. ວິຘກາ ມຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເວຐກາ’’ຕິປິ ປາໂຐ ວິຘປຣິຍາໂຍ.

໓໐໖໑. ກາຍພນ຺ຘນວິເຘຕິ ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ທສາຍ ຖິຣຠາວຕ຺ຖໍ ກຏ຺ຐທນ຺ຕາທີຫິ ກເຕ ວິເຘ. ວິກາໂຣ ອຏ຺ຐມງ຺ຄລາທິໂກ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ, ອຸຠຍໂກຏິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸ-ສທ຺ເທນ ຆຏາກາໂຣປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ.

໓໐໖໒. ມາລາ …ເປ… ວິຈິຕ຺ຕິຕາຕິ ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ເມຫິ ຈ ມິຄປກ຺ຂິຣູປາທິນານາຣູເປຫິ ຈ ວິຈິຕ຺ຕິຕາ. ຊນຣຎ຺ຊນີຕິ ພາລຊນປໂລຠິນີ.

໓໐໖໔. ອຏ຺ຐໍສາ ວາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ເທນ ໂສຬສໍສາທີນໍ ຄຫຓໍ. ວຓ຺ຓມຏ຺ຐາຕິ ມາລາກມ຺ມາທິວຓ຺ຓມຏ຺ຐາ.

໓໐໖໕. ອຎ຺ຊນິສລາກາປິ ຕຖາ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຎ຺ຊນິຕ຺ຖວິກາຍ ຈ, ນານາວຓ຺ເຓຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ, ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຖວິກາປິ ຈາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

໓໐໖໖. ຣຕ຺ຕາທິນາ ເຍນ ເກນຈິ ເອກວຓ຺ເຓນ ສຸຕ຺ເຕນ ປິໂລຕິກາທິມຍໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິປາຏິກໍ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ວຬຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໖໗. ມຓິກນ຺ຕິ ຖູລປຸພ຺ພຸຬໍ. ປິຬກນ຺ຕິ ສຸຂຸມປຸພ຺ພຸຬໍ. ປິປ຺ຜເລຕິ ວຕ຺ຖຈ຺ເຉທນສຕ຺ເຖ. ອາຣກຓ຺ຏເກຕິ ປຕ຺ຕາຘາຣວລຍານໍ ວິຊ຺ຌນກຓ຺ຏເກ. ຐເປຕຸນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ເສສໍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐມ຺ປິ ຈ.

໓໐໖໘. ທຓ຺ຑເກຕິ ປິປ຺ຜລທຓ຺ຑເກ. ຍຖາຫ – ‘‘ປິປ຺ຜລເກປິ ມຓິກໍ ວາ ປິຬກໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ທຓ຺ຑເກ ປນ ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຓິພນ຺ຘນຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ ເອກາວ ເລຂາ ວຏ຺ຏຕິ. ວລິຕ຺ວາຕິ ອຸຠຍໂກຏິຍາ ມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ວລິໂຍ ຄາເຫຕ຺ວາ. ນຂຈ຺ເຉທນໍ ຍສ຺ມາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໖໙. ອຣຓິສຫິເຕ ກນ຺ຕກິຈ຺ຈກໂຣ ທຓ຺ໂຑ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓີ ນາມ. ວາປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອຘຣາຣຓິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທຸກ຺ຂລທຓ຺ຑສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຉນກຍນ຺ຕຘນຸ ຘນຸກໍ ນາມ. ມຸສລມຕ຺ຖກປີຬນທຓ຺ຑໂກ ເປລ຺ລທຓ຺ຑໂກ ນາມ.

໓໐໗໐. ສຓ຺ຑາເສຕິ ອຄ຺ຄິສຓ຺ຑາສໍ ວທນ຺ຕິ. ກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນວາສິຍາ ຕຖາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສູຕິ ວາສິຍາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ. ໂລເຫນາຕິ ກປ຺ປິຍໂລເຫນ. ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຸຊຸກເມວ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ອຏ຺ຐໍສໍ ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສຓ຺ຑາເສຕິ ອຄ຺ຄິສຓ຺ຑາເສ’’ຕິ ນິສ຺ສນ຺ເທເຫ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສູຈິສຓ຺ຑາໂສ ທສ຺ສິໂຕ.

໓໐໗໑. ເຫຏ຺ຐໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອໂຍປຏ຺ຏວລຍສ຺ສ. ‘‘ອຸປຣິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕມກຸລມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໗໒. ວິສາເຓຕິ ເຕລາສິຎ຺ຈນກຄວຍມຫິໍສາທິສິງ຺ເຄ. ນາຬິຍໍ ວາປີຕິ ເວຬຸນາຬິກາທິນາຬິຍໍ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ອລາພຸໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາມຓ຺ຑສາຣເກຕິ ອາມລກຈຸຓ຺ຓມຍເຕລຆເຏ. ເຕລຠາຊນເກຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເຍວ ເຕລຠາຊເນ. ສພ຺ພໍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຸມິຕ຺ຖິຣູປຣຫິຕໍ ມາລາກມ຺ມາທິ ສພ຺ພໍ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໐໗໓-໕. ປານີຍສ຺ສ ອຸຬຸງ຺ເກຕິ ປານີຍອຸຬຸງ຺ເກ. ໂທຓິຍໍ ຣຊນສ຺ສປີຕິ ຣຊນໂທຓິຍມ຺ປິ. ຜລກປີເຐຕິ ຜລກມເຍ ປີເຐ. ວລຍາຘາຣກາທິເກຕິ ທນ຺ຕວລຍາທິອາຘາຣເກ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທຓ຺ຑາຘາຣໂກ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ປາທປຸຎ຺ຉນິຍນ຺ຕິ ໂຈຬາທິມຍປາທປຸຎ຺ຉນິຍໍ. ປີເຐຕິ ປາທປີເຐ. ສຫຈຣິເຍນ ປາທກຖລິກາຍຎ຺ຈ. ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພເມວ ຈ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸປຣິກ຺ຂາເຣ ມາຕຸຄາມຣູປຣຫິຕໍ, ຠິກ຺ຂຸນິປຣິກ຺ຂາເຣ ປຸຣິສຣູປຣຫິຕໍ ອວເສສໍ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ.

໓໐໗໖. ນານາ ຈ ເຕ ມຓໂຍ ຈາຕິ ນານາມຓີ, ອິນ຺ທນີລາທໂຍ, ນານາມຓີຫິ ກຕາ ນານາມຓິມຍາ, ຖມ຺ຠາ ຈ ກວາຏາ ຈ ທ຺ວາຣາ ຈ ຠິຕ຺ຕິໂຍ ຈ ຖມ຺ຠກວາຏທ຺ວາຣຠິຕ຺ຕິໂຍ, ນານາມຓິມຍາ ຖມ຺ຠກວາຏທ຺ວາຣຠິຕ຺ຕິໂຍ ຍສ຺ມິໍ ຕໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາ ກຖາ ວຓ຺ຓມຏ຺ຐເກຕິ ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວຓ຺ຓມຏ຺ຐເກ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໐໗໗. ຖາວຣສ຺ສ ຣຕນມຍປາສາທສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓາທິມຍສ຺ສາປິ ສພ຺ພປາສາທປຣິໂຠຄສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ໂສວຓ຺ຓຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂສວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ. ທ຺ວາຣກວາຏານໍ ອນນ຺ຕຣຄາຖາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ວາຣກວາຏພນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ທ຺ວາຣກວາຏພາຫາສງ຺ຂາຕໍ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏໍ ຄຫິຕໍ. ທ຺ວາຣຎ຺ຈ ກວາຏຎ຺ຈ ທ຺ວາຣກວາຏານິ, ທ຺ວາຣກວາຏານໍ ພນ຺ຘໍ ທ຺ວາຣກວາຏພນ຺ຘໍ, ອຸຕ຺ຕຣປາສກຸມ຺ມາຣສງ຺ຂາຕໍ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາ ຈ ເຕ ມຓໂຍ ຈາຕິ ນານາມຓີ, ສຸວຓ຺ຓຎ຺ຈ ນານາມຓີ ຈ ສຸວຓ຺ຓນານາມຓີ, ຠິຕ຺ຕິ ຈ ຠູມິ ຈ ຠິຕ຺ຕິຠູມິ ສຸວຓ຺ຓນານາມຓີຫິ ກຕາ ຠິຕ຺ຕິຠູມິ ສຸວຓ຺ຓນານາມຓິຠິຕ຺ຕິຠູມິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ເສນາສນາວຍເວສຸ. ນ ກິຎ຺ຈິ ເອກມ຺ປິ ນິເສຘນີຍນ຺ຕິ ເອກມ຺ປິ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ນິເສຘນີຍໍ, ເສນາສນມ຺ປິ ນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສນາສນໍ ວຏ຺ຏຕິ ສພ຺ພເມວາຕິ ສພ຺ພເມວ ເສນາສນປຣິໂຠຄໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ສພ຺ພໍ ປາສາທປຣິໂຠຄນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິວິຈິຕ຺ຣານິ ກວາຏານິ ມຎ຺ຈປີຐານິ ຕາລວຓ຺ຏານິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຍານິ ປານີຍຆຏປານີຍສຣາວານິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕໍ, ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘ປາສາທສ຺ສ ທາສິທາສໍ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໍ ໂຄມຫິໍສໍ ເທມາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປາເຏກ຺ກໍ ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປາສາເທ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ໂຄນກາທີນິ ສງ຺ຆິກວິຫາເຣ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກວິຫາເຣ ວາ ມຎ຺ຈປີຐເກສຸ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາສເນ ປນ ຄິຫິວິກຕນີຫາເຣນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໐).

‘‘ໂສວຓ຺ຓທ຺ວາຣກວາຏພນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ພຫຸພ຺ພີຫິສມາໂສ. ອິມິນາ ຈ ທຸຕິຍປເທນ ຈ ເສນາສນໍ ວິເສສີຍຕິ.

໓໐໗໘. ນ ທວໍ ກເຣຕິ ‘‘ກິໍ ພຸທ຺ໂຘ ສິລກພຸທ຺ໂຘ? ກິໍ ຘມ຺ໂມ ໂຄຘມ຺ໂມ ອຊຘມ຺ໂມ? ກິໍ ສງ຺ໂຆ ໂຄສງ຺ໂຆ ອຊສງ຺ໂຆ ມິຄສງ຺ໂຆ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ຕິຕ຺ຖິຍພ຺ພຕໍ ມູຄພ຺ພຕາທິກໍ ເນວ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໗໙. ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸທກາທິນາ ວາປິ ນ ສິຎ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໘໐. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠາຄໍ ວສ຺ສາວາສິກຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ເຈ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ນຏ຺ເຐ ວາ ຊຊ຺ຊເຣ ຊິຓ຺ເຓ ວາ ຄີວາ ປຸນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໘໑. ໂສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫນໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ເຕຫີຕິ ຈີວຣສາມິເກຫິ. ຕນ຺ຕິ ຕຖາ ຄຫິຕໍ ວສ຺ສາວາສິກຠາຄໍ. ເຕສນ຺ຕິ ຈີວຣສາມິການໍ.

໓໐໘໒. ກໂຣໂຕຕິ ກາຣາປຍໂຕ. ທວາ ສິລໍ ປວິຊ຺ຌນ຺ໂຕຕິ ປນ຺ຕິກີຬາຍ ກີຬຕ຺ຖິການໍ ສິປ຺ປທສ຺ສນວເສນ ສກ຺ຂຣໍ ວາ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປວຏ຺ຏນວເສນ ປາສາຓໍ ວາ ປວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ປາສາຓໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທາຣຸຂຓ຺ຑໍ ວາ ອິຏ຺ຐກຂຓ຺ຑໍ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຍນ຺ເຕນ ວາ ປວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປາສາຓາທໂຍ ຫສນ຺ຕາ ຫສນ຺ຕາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕິປິ ຂິປນ຺ຕິປິ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິປິ, ກມ຺ມສມໂຍຕິ ວຏ຺ຏຕິ.

໓໐໘໓. ຄິຫິໂຄປກທານສ຺ມິນ຺ຕິ ຄິຫີນໍ ອຸຍ຺ຍານໂຄປກາທີຫິ ອຕ຺ຕນາ ໂຄປິຕອຸຍ຺ຍານາທິໂຕ ຜລາທີນໍ ທາເນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ທິຍ຺ຍມາເນປິ. ນ ໂທໂສ ໂກຈິ ຄຓ຺ຫໂຕຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂກຈິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ສງ຺ຆເຈຕິຍສນ຺ຕເກ ຕາລຜລາທິມ຺ຫິ ອຸຍ຺ຍານໂຄປກາທີຫິ ທິຍ຺ຍມາເນ ປຣິຈ຺ເຉທນໂຍ ເຕສໍ ເວຕນວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານໍເຍວ ຄຫເຓ ອນາປຕ຺ຕິນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໘໔. ປຸຣິສສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິວິສເກຫິ ປຸຣິເສຫິ ວຸຍ຺ຫມານໍ. ຫຕ຺ຖວຏ຺ຏກນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖເນວ ປວຏ຺ເຏຕພ຺ພສກຏໍ.

໓໐໘໕. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິປິ ອນາຈາຣໍ ນ ສມ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍ ນ ກາເຣຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ກິຎ຺ຈີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຄຫຏ຺ຐໍ ວາ ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອນາຈາຣວເສນ ນ ສມ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຠາເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ກາມາຘິປ຺ປາຍໍ ປກາເສນ຺ຕສ຺ສ.

໓໐໘໖. ຫເວຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ.

໓໐໘໗. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຕິຈີວຣາທິໍ.

໓໐໘໘. ອສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ປິຕ຺ຕາທິໂທສານໍ ໂກປນວເສນ ອຜາສຸກາຣຓໍ. ອປເນຕຸມ຺ປິ ຊຫິຕຸມ຺ປິ, ປເຄວ ທາຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວາຕິ ຕຖາ ຄຫຓາຣຫໍ ອນ຺ນາທິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຕິປາຫໍ ຠຸຕ຺ວາ’’ຕິ ເສໂສ. ປິຓ຺ຑປາຕາທິໂຕ ອຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ຕາທິໍ ກຕິປາຫໍ ຠຸຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໐໘໙. ປຎ຺ຈວຄ຺ຄູປສມ຺ປທາຕິ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ພອຸປສມ຺ປທາ. ນວາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ເອກວາຣມ຺ປິ ອປຣິຠຸຕ຺ຕາ. ຄຸຓງ຺ຄຸຓອຸປາຫນາ ຈຕຸປຏລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຫຸປຏລອຸປາຫນາ. ຈມ຺ມຕ຺ຖາໂຣຕິ ກປ຺ປິຍຈມ຺ມຕ຺ຖຣຓຎ຺ຈ. ຘຸວນ຺ຫານນ຺ຕິ ປກຕິນຫານໍ.

໓໐໙໐. ສມ຺ພາຘສ຺ສາຕິ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄທ຺ວຍສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ທ຺ວງ຺ຄຸລາ ອນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ວາຣິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສຕ຺ເຖນ ອນ຺ຕມໂສ ນເຂນາປິ ເຉທນຜາລນາທິວເສນ ສຕ຺ຖກມ຺ມຎ຺ຈ ວຕ຺ຖີຫິ ເຠສຊ຺ຊເຕລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິສນວເສນ ກາຕພ຺ພໍ ວຕ຺ຖິກມ຺ມຎ຺ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາປຕ຺ຕິວິຘາເນນ ວາຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສາວມຄ຺ຄສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ທ຺ວງ຺ຄຸລໍ ອງ຺ຄຊາຕສ຺ສ ອຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໓໐໙໑. ‘‘ປາກຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ຈລເນ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ທີເປຕິ.

໓໐໙໒. ອຸປຬາເລຕີຕິ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣາທິປຣິກ຺ຂາຣໍ ເຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ. ອາທີນວນ຺ຕິ ອລຊ຺ຊິຕາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕນ ສຫ ສມ຺ໂຠຄາທິກຣເຓ ອລຊ຺ຊິຠາວາປຊ຺ຊນາທິອາທີນວໍ. ຕສ຺ສາຕິ ຕໂຕ ວິໂຍເຊຕພ຺ພສ຺ສ ຕສ຺ສ.

໓໐໙໓. ອາທີນວທສ຺ສນປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ມກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ນຫາຍິຕຸໍ ຄເຕນ ຄູຖມຸຕ຺ເຕຫິ ມກ຺ຂນໍ ວິຍ ທຸສ຺ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕາ ຕຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໙໔-໕. ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ໂຠຊນສາລາຍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ. ຍາຄຸປາເນຕິ ຍາຄຸໍ ປິວນກາເລ. ອນ຺ໂຕຄາເມຕິ ອນ຺ຕຣຆເຣ. ວີຖິຍນ຺ຕິ ນິຄມນຄຣຄາມາທີນໍ ຣຖິກາຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ວຕ຺ຕມາເນ, ອນ຺ຘກາຣຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຫິ ວນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈປາທາທີສຸປິ ນລາຏໍ ປຏິຫຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ອນາວຊ຺ໂຊຕິ ກິຈ຺ຈປສຸຕຕ຺ຕາ ວນ຺ທນໍ ອສມນ຺ນາຫຣນ຺ໂຕ. ເອກາວຕ຺ໂຕຕິ ເອກໂຕ ອາວຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕປກ຺ເຂ ຐິໂຕ ເວຣີ ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄໂລ. ອຍຎ຺ຫິ ວນ຺ທິຍມາໂນ ປາເທນປິ ປຫເຣຍ຺ຍ. ວາວໂຏຕິ ສິພ຺ພນກມ຺ມາທິກິຈ຺ຈນ຺ຕຣປສຸໂຕ.

ສຸຕ຺ໂຕຕິ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ. ຂາທນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐກຂຊ຺ຊກາທີນິ ຂາທນ຺ໂຕ. ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ໂອທນາທີນິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ວຈ຺ຈໍ ມຸຕ຺ຕມ຺ປິ ວາ ກຣນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິຕິ ອິເມສໍ ເຕຣສນ຺ນໍ ວນ຺ທນາ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ເຖນ ວາຣິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໐໙໖-໗. ກມ຺ມລທ຺ຘິສີມາວເສນ ຕີສຸ ນານາສໍວາສເກສຸ ກມ຺ມນານາສໍວາສກສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ສີມານານາສໍວາສກວຸຑ຺ຒຕຣປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ວນ຺ທິຍຕ຺ຕາ, ປາຣິເສສຎາເຍນ ‘‘ນານາສໍວາສໂກ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອຘມ຺ມວາທີ ອວນ຺ທິໂຍ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໖໗) ວຈນໂຕ ຈ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສໂກ ອິຘ ‘‘ນານາສໍວາສໂກ’’ຕິ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ຕິວິເຘນາປິ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ. ຄຣຸກຏ຺ຐາ ຈ ປຎ຺ຈາຕິ ປາຣິວາສິກມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫມານຕ຺ຕາຣຫມານຕ຺ຕຈາຣິກອພ຺ຠານາຣຫສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈ ຄຣຸກຏ຺ຐາ ຈ. ອິເມ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນາທີນິ ລຠນ຺ຕິ, ປກຕຕ຺ເຕນ ອວນ຺ທິຍຕ຺ຕາວ ອວນ຺ທິເຍສຸ ຄຫິຕາ. ອິເມ ພາວີສຕິ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ນຄ຺ຄາທໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ.

໓໐໙໘. ‘‘ຘມ຺ມວາທີ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ນານາສໍວາສວຸຑ຺ຒໂກ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິເສສນໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວນ຺ທິຍາ. ປຈ຺ຉາ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຸເຣອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ວນ຺ທິໂຍ, ນານາສໍວາສໂກ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຘມ຺ມວາທີ ວນ຺ທິໂຍ, ສເທວເກ ໂລເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຣເກ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວນ຺ທິໂຍ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໒).

໓໐໙໙. ‘‘ເອເຕເຍວ ວນ຺ທິຍາ, ນ ອຎ຺ເຎ’’ຕິ ນິຍາມສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ວນ຺ທິຍານໍ ສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຕຊ຺ຊນາທີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນິຍສ຺ສປພ຺ພາຊນີຍປອສາຣຓີຍກມ຺ເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວນ຺ທນີຍາຘິກາເຣ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ອປໂລກນາທິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກມ຺ມໍ.

໓໑໐໐. ສງ຺ເຆນ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນ ຕໍ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕຫິ ຈ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຘິຏ຺ຐານໍ ປເນກສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂຍຊນາ, ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນມນ຺ຕເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ‘‘ອຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຊານິຕ຺ວາປິ ຕໍ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ສ ‘‘ນ ເມຕໍ ຂມຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐານມຸທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຕິຓ຺ຓເມວ ຈາຕິ ຕເມວ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ‘‘ນ ເມຕໍ ຂມຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ສກສກທິຏ຺ຐິຍາ ປກາສນໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕີຫິ ອຸທ຺ຘໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິກ຺ໂກສນໍ ‘‘ອິທໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ ມາ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປນໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑໐໑. ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫລກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈວິຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິ. ໂຍຊນາ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ຈ ໂຫຕິ, ຊີວຕິ ຈ, ຄຫິເຕ ຈ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ, ຊີວຕິ ຈ, ຄຫິເຕ ຈ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ອາລປິໂຕ ຈ ໂຫຕິ, ຊີວຕິ ຈ, ຄຫິເຕ ຈ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕອາລປິຕານໍ ຕິຓ຺ຓເມເກກສ຺ສ ຕີຓິ ຕີຓິ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາຫລກ຺ຂຓານິ ກຕ຺ວາ ນວວິຘໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຈນຕ຺ໂຖ, ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ.

໓໑໐໒. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ ຈ ອາຈາຣາຊີວສມ຺ຠວາ ທ຺ເວ ວິປຕ຺ຕິໂຍ ຈາຕິ ໂຍຊນາ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໑໐໓. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ວິປຕ຺ຕີສຸ. ອປ຺ປຏິກມ຺ມາ ປາຣາຊິກາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິກາ ທຸເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສີລວິປຕ຺ຕີຕິ ປກາສິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໐໔. ຍາ ຈ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ທິຏ຺ຐິ, ຍາ ທສວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິ, ອຍໍ ທຸວິຘາ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີຕິ ທີປິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກທິຏ຺ຐິ ນາມ ອຸຈ຺ເຉທນ຺ຕສສ຺ສຕນ຺ຕຄາຫວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ທສວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິ.

໓໑໐໕. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທິກາ ເທສນາຄາມິນິກາ ຍາ ປຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ອາຈາຣກຸສເລນ ຠຄວຕາ ສາ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍປາຏິເທສນີຍທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕານໍ ຄຫຓໍ. ຍາຕິ ປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິໂຍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ພຫຸຕ຺ຕໍ. ສາຕິ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອກຕ຺ຕໍ.

໓໑໐໖. ກຸຫນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ລປນາ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ ນິປ຺ເປສິກຕາ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາ ຄຫິຕາ, ກຸຫນາທີນໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໖) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຊີໂວ ປຈ຺ຈໂຍ ເຫຕຸ ຍສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ຉພ຺ພິຘາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍປາຏິເທສນີຍທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ຉພ຺ພິຘາ. ປກາສິຕາ –

‘‘ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ…ເປ… ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ…ເປ… ‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫາ’ຕິ ຠຓຕິ, ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ…ເປ… ຠິກ຺ຂຸ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ…ເປ… ຠິກ຺ຂຸນີ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລານາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຏິເທສນີຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ສູປໍ ວາ ໂອທນໍ ວາ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໘໗) –

ເທສິຕາ. ອິມິນາ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ.

໓໑໐໗. ‘‘ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ຍຖາກ຺ກເມນ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ນານາສໍວາສການໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

໓໑໐໘-໙. ‘‘ໂຍ ສງ຺ເຆນ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກຕານໍ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ປກ຺ເຂ ນິສິນ຺ໂນ ‘ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ຠຓຖາ’ຕິ ເຕສຎ຺ຈ ອິຕເຣສຎ຺ຈ ລທ຺ຘິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘ອິເມ ອຘມ຺ມວາທິໂນ, ອິຕເຣ ຘມ຺ມວາທິໂນ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຍໍ ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນວ ເຕສໍ ນານາສໍວາສໂກ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ອິຕເຣສມ຺ປິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ໂກເປຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໔໕໕) ອາຄຕ ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອຘມ຺ມວາທິປກ຺ຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ອຘມ຺ມວາທິປກ຺ຂສ຺ມິນ຺ຕິ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ເມນ ນິສ຺ສາຣິຕານໍ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ປກ຺ຂສ຺ມິໍ. ນິສິນ຺ໂນວາຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຄຓປູຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນວ. ວິຈິນ຺ຕຍນ຺ຕິ ‘‘ອິເມ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມວາທິໂນ, ອຸທາຫຸ ເອເຕ’’ຕິ ວິວິເຘນາກາເຣນ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ. ‘‘ເອເຕ ປນ ຘມ຺ມວາທີ’’ຕິ ມານສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປນ ມານເສ. ອຘມ຺ມວາທິປກ຺ຂສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ໂນວ ເອວໍ ມານສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ. ລທ຺ຘິຍາຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປາທິຕມານສສງ຺ຂາຕາຍ ລທ຺ຘິຍາ. ເຕສໍ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ນານາສໍວາສໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ປກາສິໂຕ.

ຕຕ຺ຣຏ຺ໂຐ ປນ ໂສຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມວາທິປກ຺ຂສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ໂນວ ໂສ. ສທ-ຘາຕຸຍາ ຄຕິນິວາຣຓຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ຕຕ຺ຣຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວິນ຺ນນ຺ຕິ ຘມ຺ມວາທິອຘມ຺ມວາທິປກ຺ຂານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິສງ຺ເຆນ ກຣຓີຍກມ຺ມໍ. ໂກເປຕີຕິ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ອສໍວາສຠາວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄຓປູຣຓຕ຺ຕາ, ອິຕເຣສໍ ເອກສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ, ຉນ຺ທສ຺ສ ຈ ອທິນ຺ນຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ. ໂຍ ປນ ອຘມ຺ມວາທີນໍ ປກ຺ເຂ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອຘມ຺ມວາທິໂນ ອິເມ, ອິຕເຣ ຘມ຺ມວາທິໂນ’’ຕິ ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ປວິສຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ປກ຺ເຂ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມວາທິໂນ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສມານສໍວາສກໍ ກໂຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໑໑໐. ພຫິສີມາຄໂຕ ປກຕຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ສີມາຍ ນານາສໍວາສໂກ ມໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ຄຓປູຣຓໍ ກຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມມ຺ປິ ກຸປ຺ປຕິ. ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ຕໂຍ ນານາສໍວາສກາ ມເຫສິນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໑໑. ຈຸໂຕຕິ ປາຣາຊິກາປນ຺ໂນ ສາສນໂຕ ຈຸຕຕ຺ຕາ ‘‘ຈຸໂຕ’’ຕິ ຄຫິໂຕ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ ເອກາທສ ອຠພ຺ພາ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ. ອິເມຕິ ເຠທມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຕຣສ ຊນາ. ອສໍວາສາຕິ ນ ສໍວສິຕພ຺ພາ, ນຕ຺ຖິ ວາ ເອເຕຫິ ປກຕຕ຺ຕານໍ ເອກກມ຺ມາທິໂກ ສໍວາໂສຕິ ອສໍວາສາ ນາມ ສິຍຸໍ.

໓໑໑໒. ອສໍວາສສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສວິຘສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ອສໍວາສສ຺ສ. ຕຖາ ກມ຺ມາຣຫສ຺ສ ຈາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ເນວ ກມ຺ມປຕ຺ໂຕ, ນາປິ ຉນ຺ທາຣໂຫ, ອປິຈ ກມ຺ມາຣໂຫ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໘) ເອວໍ ປຣິວາເຣ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມາຣຫສ຺ສ ຈ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສງ຺ເຆ ຕຊ຺ຊນີຍາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ. ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ປຏິກ຺ໂກສນາ. ນ ຣູຫຕີຕິ ປຏິກ຺ໂກສຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໑໑໓. ສສໍວາເສກ…ເປ… ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກມ຺ເມນ ວາ ລທ຺ຘິຍາ ວາ ອສໍວາສິກຠາວໍ ອນຸປຄຕຕ຺ຕາ ສມານສໍວາສກສ຺ສ ສີມາຍ ອສໍວາສິກຠາວໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສີມາຍ ຐິຕສ຺ສ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນຕ຺ຕາ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສປິ ຫຕ຺ຖປາເສ ວຈເນນ ວຈີເຠທກຣເຓນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຏິກ຺ໂກໂສ ຣຸຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສນຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໑໑໔. ຉຫິ ອາກາເຣຫີຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໓໘; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ລຊ຺ຊິຕາຍ, ອຎ຺ຎາຓຕາຍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕຕາຍ, ສຕິສມ຺ໂມສາຍ, ອກປ຺ປິເຍກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍ, ກປ຺ປິເຍອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍາຕິ ອິເມຫິ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ. ປຎ຺ຈ ສມຓກປ຺ປາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕໍ ສຕ຺ຖປຣິຊິຕໍ ນຂປຣິຊິຕໍ ອພີຊໍ ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊຎ຺ເຎວ ປຎ຺ຈມ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໐) ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸເກ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ປຎ຺ຈ ສມຓກປ຺ປາ ນາມ. ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍຕິ ປຣິວາເຣ ເອກຸຕ຺ຕເຣ ‘‘ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປຐມາ ວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໓໒໕) ນເຍນ ທສ຺ສິຕາ ປຎ຺ຈ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ຈ ‘‘ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສໂຖ ປວາຣຓາ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສໂຖເຍວ ປຎ຺ຈໂມ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໕) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ຈາຕິ ທ຺ເວປຎ຺ຈວິສຸທ຺ຘິໂຍ ‘‘ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ ສງ຺ຄຫິຕາ.

໓໑໑໕-໗. ນິສ຺ເສເສນ ທີຍຕິ ປຎ຺ຎປີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ນິທານໍ, ເຕສໍ ເຕສໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຐານຠູຕໍ ເວສາລີອາທິ. ປຸໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຣໂຍ, ຕໍ ຄລຕິ ມທ຺ທຕິ ເນຣຍິກທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວຕີຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ສຕ຺ໂຕ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ຕໍສທິສຕ຺ຕາ, ຠູຕປຸພ຺ພຄຕິຍາ ວາ ‘‘ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຘ ປເນເຕ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອາທິກມ຺ມິກາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອິທານິ ປຸຄ຺ຄລນິທ຺ເທສໍ ວກ຺ຂຕິ. ວສຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອາຓາສງ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ.

ວິຘານໍ ວິຠຊນໍ ວິຘິ, ປເຠໂທ. ປຎ຺ຎາປີຍຕິ ຠຄວໂຕ ອາຓາ ປກາເຣນ ຎາປີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຘິ ປເຠໂທ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຘິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ວິຘິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ອສມຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ. ສາ ປນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຘິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອກໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຸຠໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ນວວິຘາ ໂຫຕິ.

‘‘ວິປຕ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ, ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕາຍ ສີລາທໂຍຕິ ວິປຕ຺ຕິ. ສາ ປນ ສີລອາຈາຣທິຏ຺ຐິອາຊີວານໍ ວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ. ສາ ປນ ອຸທ຺ເທສວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕາວ. ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕາຍ ອກຸສລາພ຺ຍາກຕຠູຕາຍ ຠຄວໂຕ ອາຓາວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິ. ສາ ປຸພ຺ພປໂຍຄາທິວເສນ ອເນກປ຺ປເຠທາ ອາປຕ຺ຕິ. ອນາປຕ຺ຕິ ອຊານນາທິວເສນ ອາຓາຍ ອນຕິກ຺ກມນໍ. ສມຸຏ຺ຐາຕິ ເອເຕຫິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ສມຸຏ຺ຐານານິ, ກາຍາທິວເສນ ຉພ຺ພິຘານິ ອາປຕ຺ຕິກາຣຓານິ. ສມຸຏ຺ຐານານໍ ນໂຍ ສມຸຏ຺ຐານນໂຍ, ຕໍ.

ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ກມ຺ມຎ຺ຈ ກິຣິຍາ ຈ ສຎ຺ຎາ ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ ວຊ຺ຊກມ຺ມກ຺ຣິຍາສຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕາຓຕ຺ຕິໂຍ, ຕາສໍ ວິຘິ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ. ວຊ຺ຊວິຘິນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສາ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂລກວຊ຺ຊາ, ເສສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ວຊ຺ຊວິຘິໍ. ກມ຺ມວິຘິນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພາ ຈ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມຕທຸຠຍວເສນ ຕິວິຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ທສ຺ສິຕໍ ກມ຺ມວິຘິໍ. ກ຺ຣິຍາວິຘິນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຕ຺ຖິ ອກິຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຖິ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ອກິຣິຍໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ນເຍນ ທສ຺ສິຕໍ ກິຣິຍາວິຘິໍ. ສຎ຺ຎາວິຘິນ຺ຕິ ‘‘ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ນເຍນ ທສ຺ສິຕໍ ສຎ຺ຎາວິຘິໍ.

ຈິຕ຺ຕວິຘິນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພາປິ ຈິຕ຺ຕວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ສຈິຕ຺ຕກາ, ອຈິຕ຺ຕກາ ຈາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕວິຘິໍ. ອາຓຕ຺ຕິວິຘິນ຺ຕິ ‘‘ສາຓຕ຺ຕິກໍ ອນາຓຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຓຕ຺ຕິວິຘິໍ. ອງ຺ຄວິຘານນ຺ຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ອາປຕ຺ຕີນໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄວິຘານຎ຺ຈ. ເວທນາຕ຺ຕິກໍ, ກຸສລຕ຺ຕິກຎ຺ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ປນ ‘‘ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນໍ, ທ຺ວິເວທນໍ, ຕິເວທນ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສິຕເມວ.

ສຕ຺ຕຣສວິຘໍ ເອຕໍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິທານາທິສຕ຺ຕຣສປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ສາຘາຣຓລກ຺ຂຓໍ. ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ປກາເສຕ຺ວາ. ພຸໂຘ ວິນຍກຸສໂລ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໑໑໘. ອິເມສຸ ສຕ຺ຕຣສສຸ ລກ຺ຂເຓສຸ ນິທານປຸຄ຺ຄເລ ຕາວ ນິທ຺ທິສິຕຸມາຫ ‘‘ນິທານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ສຕ຺ຕຣສສຸ ສາຘາຣຓລກ຺ຂເຓສຸ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ນິທານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣິຕພ຺ພທສ຺ສນໍ. ‘‘ປຸຣ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ເວສາລີ’’ຕິອາທິປເທຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສກ຺ກຠຄ຺ຄາຕິ ເອເຕຫິ ຊນປທວາຈີຫິ ສທ຺ເທຫິ ຐານນິສ຺ສິຕາ ນາຄຣາວ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຕານິ ຈ ‘‘ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປທນິທາເນ ນິທສ຺ສິຕາເນວ.

໓໑໑໙. ‘‘ທສ ເວສາລິຍາ’’ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຸຕ຺ຕເຣ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຄິຣິພ຺ພເຊຕິ ຣາຊຄຫນຄເຣ. ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕາ ຐິເຕຫິ ອິສິຄິລິອາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປພ຺ພເຕຫິ ວຊສທິສນ຺ຕິ ‘‘ຄິຣິພ຺ພຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໑໒໑. ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ມິໍ ສຸທິນ຺ນຘນິຍາທໂຍ ເຕວີສຕິວິຘາ ອາທິກມ຺ມິກປຸຄ຺ຄລາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໓໑໒໒. ອຸຠຍປາຕິໂມກ຺ເຂ ອາຄຕາ ເຕ ສພ຺ເພ ອາທິກມ຺ມິກປຸຄ຺ຄລາ ປຣິປິຓ຺ຑິຕາ ຕິໍສ ຠວນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວຕ຺ຖຸອາທີນໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຸຕ຺ຕເຣ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ນນຸ ຈ ນິທານປຸຄ຺ຄລວິນິຈ຺ຉຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂຕີຕິ ໂສ ອິຘ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ, ອິມສ຺ສ ປກຣຓຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ. ຍທິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸອາທິວິນິຈ຺ຉໂຍປິ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ໂສ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ເອກໂຍຄນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອິມສ຺ສ ວຈເນນ ໂສປິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ ເອກເທສທສ຺ສນວເສນ ສໍຂິຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໓໑໒໓. ໂຍ ເອນໍ ຕຣຸໍ ຊານາຕິ, ໂສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອເສສໂຕ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອນໍ ຕຣຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິທານາທິສຕ຺ຕຣສປ຺ປກາຣໍ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທສາຘາຣຓລກ຺ຂຓສມຸທາຍໍ ຣູປເກນ ທສ຺ເສຕິ. ກິໍ ວິສິຏ຺ຐໍ ຕຣຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕິມູລ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິມູລນ຺ຕິ ນິທານປຸຄ຺ຄລວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕານິ ຕີຓິ ມູລານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕິມູລໍ. ນວປຕ຺ຕນ຺ຕິ ນວວິຘປຓ຺ຓຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕານິ ປຕ຺ຕານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ນວປຕ຺ຕໍ. ທ຺ວຍງ຺ກຸຣນ຺ຕິ ໂລກວຊ຺ຊປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ທ຺ເວ ອງ຺ກຸຣາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວຍງ຺ກຸຣໍ. ‘‘ທ຺ວິອງ຺ກຸຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອິ-ກາຣສ຺ສ ອຍາເທສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວຍງ຺ກຸຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕຜລນ຺ຕິ ອາຓຕ຺ຕິອາປຕ຺ຕິອນາປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິສຎ຺ຎາເວທນາກຸສລຕ຺ຕິກສງ຺ຂາຕານິ ສຕ຺ຕ ຜລານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕຜລໍ. ຉປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ຉສມຸຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຉປຸປ຺ຜໍ. ທ຺ວິປ຺ປຠວນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສງ຺ຂາຕາ ທ຺ເວ ປຠວາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວິປ຺ປຠວໍ. ທ຺ວິສາຂນ຺ຕິ ກິຣິຍອງ຺ຄສງ຺ຂາຕາ ທ຺ເວ ສາຂາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທ຺ວິສາຂໍ. ເອນໍ ຕຣຸໍ ໂຍ ຊານາຕີຕິ ໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຕ຺ຕສຣູປສາຘາຣຓສຕ຺ຕຣສລກ຺ຂຓຣາສິວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຂາຕຕຣຸໍ ຊານາຕິ. ໂສຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນ຺ຕິ ວິນຍປິຏກໍ. ອເສສໂຕຕິ ສພ຺ພໂສ.

໓໑໒໔. ອິຕິ ເອວໍ ມຘຸຣປທຕ຺ຖໍ ອນາກຸລໍ ປຣມໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ອິມໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ໂຍ ປຐຕິ ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຍາປຸຓາຕິ, ຄຣຸສນ຺ຕິເກ ສາຘຸກໍ ສຸຓາຕິ, ປຣິປຸຈ຺ຉເຕ ຈ ອຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ຈ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວິນຍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ອຸປາລິສໂມ ຠວຕິ ວິນຍຘຣານໍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕນ ອຸປາລິມຫາເຖເຣນ ສທິໂສ ຠວຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອິຕິ ວິນຍຕ຺ຖສາຣສນ຺ທີປນິຍາ ວິນຍວິນິຈ຺ຉຍວຓ຺ຓນາຍ

ປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.