ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐໑໔. ກມ຺ມານໍ ວິປຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສິຕາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິປິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸໂຕ’’ຕິອາທິ. ວສຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ວຕ຺ຖຸ, ກມ຺ມສ຺ສ ປຘານກາຣຓໍ, ຕໂຕ ວຕ຺ຖຸໂຕ ຈ. ອນຸສ຺ສາວນສີມໂຕຕິ ອນຸສ຺ສາວນໂຕ, ສີມໂຕ ຈ. ປຎ຺ເຈວາຕິ ເອວກາເຣນ ກມ຺ມໂທສານໍ ເອຕໍປຣມຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

໓໐໑໕. ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມໂທສມາຕິການຸກ຺ກເມ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ສມ຺ມຸຂາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຆຘມ຺ມວິນຍປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂາສງ຺ຂາຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສມ຺ມຸຂາວິນຍໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປຕ຺ຕາ, ເຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫໂຏ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ນ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ. ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ສງ຺ໂຆ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ. ວິນໂຍຕິ ໂຈທນາ ເຈວ ສາຣຓາ ຈ. ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ນາມ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາ ເຈວ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປທາ ຈ. ຍສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຠາໂວ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຍໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ‘‘ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສມ຺ມຸຂາ ກໂຣຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘລກ຺ຂຓໂຕ ເອກມ຺ປິ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ກໂຣຕິ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນໍ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສງ຺ຂາເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ເວກລ຺ລໍ ‘‘ອຘມ຺ມກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໑໖-໘. ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາກຣຓີເຍ ວຕ຺ຖຸໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອສມ຺ມຸຂາ’’ຕິອາທິ.

ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ກຕໍ ປກາສນີຍກມ຺ມຎ຺ຈ. ເສກ຺ຂສມ຺ມຸຕິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສມ຺ມຸຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອວນ຺ທິຍກມ຺ມໍ ປຸຄ຺ຄລສີເສນ ‘‘ອວນ຺ທິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຑ຺ຒກາສິຍາ ຄຓິກາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ທູເຕນ ອຸປສມ຺ປທາ ທູຕູປສມ຺ປທາ. ອິຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ກມ຺ມານິ ຐເປຕ຺ວານ ເສສານິ ປນ ສພ຺ພໂສ ສພ຺ພານິ ກມ຺ມານິ ‘‘ສມ຺ມຸຂາກຣຓີຍານີ’’ຕິ ໂສຠນຄມນາທີຫິ ສຸຄໂຕ ສຕ຺ຖາ ອພ຺ຣ຺ວິ ກເຖສີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໐໑໙-໒໐. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິໂຕ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຎຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິອາທິ. ວິປຊ຺ຊນນຍາຕິ ວິນຍວິປຊ຺ຊນກ຺ກມາ. ວຕ຺ຖຸໍ ນ ປຣາມສຕີຕິ ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາທິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ນ ປຣາມສຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ປຣາມສຕິ.

ສງ຺ຆໍ ນ ປຣາມສຕີຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນາມໍ ນ ປຣາມສຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ສງ຺ຆໍ ນ ປຣາມສຕິ.

ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕີຕິ ໂຍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຕໍ ນ ປຣາມສຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕິ.

ຎຕ຺ຕິໍ ນ ປຣາມສຕີຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຎຕ຺ຕິໍ ນ ປຣາມສຕິ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ເອວ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມປິ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ເອວ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ຎຕ຺ຕິໍ ນ ປຣາມສຕິ.

ປຈ຺ຉາ ວາ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕີຕິ ປຐມໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ. ປຎ຺ຈເຫເຕຫີຕິ ເອເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ.

໓໐໒໑-໒. ເອວໍ ຎຕ຺ຕິໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນຸສ຺ສາວນໂຕ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ອນຸສ຺ສາວນໂຕ’’ຕິອາທິ. ອນຸສ຺ສາວນໂຕ ກມ຺ມໂທສາ ປຎ຺ຈ ປກາສິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ນ ປຣາມສຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຖຸອາທີນິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ປນ ເນສໍ ອປຣາມສນໍ ໂຫຕິ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໕) – ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ປຐມານຸສ຺ສາວເນ ວາ ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍານຸສ຺ສາວເນສຸ ວາ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ປຣາມສຕິ ນາມ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ນ ປຣາມສຕິ ນາມ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປຣາມສຕິ ນາມ.

ສາວນໍ ຫາເປຕີຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນຸສ຺ສາວນໍ ນ ກໂຣຕິ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຎຕ຺ຕິເມວ ຐເປຕິ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຎຕ຺ຕິເມວ ຐເປຕິ. ເອວໍ ອນຸສ຺ສາວນໍ ຫາເປຕິ. ໂຍປິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ເມ ເອກໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ກມ຺ມວາຈໍ ອນຸສ຺ສາເວນ຺ໂຕ ອກ຺ຂຣໍ ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ, ປທໍ ວາ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ອຍມ຺ປິ ອນຸສ຺ສາວນໍ ຫາເປຕິເຍວ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມ ປນ ເອກໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສກິເມວ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນຸສ຺ສາວນໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອກ຺ຂຣໍ ວາ ປທໍ ວາ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕປິ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອນຸສ຺ສາວນໍ ຫາເປຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໕) – ໂຍ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອກ຺ຂເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຎ຺ຎໍ ວທຕິ, ອຍໍ ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມວາຈໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍ຺ວາຍໍ –

‘‘ສິຖິລໍ ຘນິຕຎ຺ຈ ທີຆຣສ຺ສໍ;

ຄຣຸກໍ ລຫຸກຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຫິຕໍ;

ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວວຕ຺ຖິຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ;

ທສຘາ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິຍາ ປເຠໂທ’’ຕິ. (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໕) –

ວຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ສິຖິລໍ ນາມ ປຎ຺ຈສຸ ວຄ຺ເຄສຸ ປຐມຕຕິຍໍ. ຘນິຕໍ ນາມ ເຕສ຺ເວວ ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖໍ. ທີຆນ຺ຕິ ທີເຆນ ກາເລນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອາກາຣາທິ. ຣສ຺ສນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒກາເລນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກາຣາທິ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ທີຆເມວ, ຍໍ ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສໍໂຍຄປຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ລຫຸກນ຺ຕິ ຣສ຺ສເມວ, ຍໍ ວາ ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕເຖຣສ຺ສ, ຍສ຺ສ ນ ຂມຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອສໍໂຍຄປຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຍໍ ກຣຓານິ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ ຍໍ ປຣປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫິສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວວຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ຍໍ ປຣປເທນ ອສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ອສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫ ອສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ກຣຓານິ ອນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ອກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຕ-ກາຣສ຺ສ ຖ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຖຸ ເມ’’ຕິ ວຈນໍ ສິຖິລສ຺ສ ຘນິຕກຣຓໍ ນາມ, ຕຖາ ‘‘ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ປຕ຺ຖກລ຺ລໍ, ເອສາ ຎຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິວຈນຎ຺ຈ. ‘‘ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຠກາຣຆກາຣານໍ ພກາຣຄກາເຣ ກຕ຺ວາ ‘‘ພນ຺ເຕ ສໍໂຄ’’ຕິ ວຈນໍ ຘນິຕສ຺ສ ສິຖິລກຣຓໍ ນາມ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ປນ ‘‘ສຸຓໍຕຸ ເມ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ເອສໍ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ອວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ວຈນໍ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫິຕວຈນໍ ນາມ. ‘‘ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ອວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ປຕ຺ຕກລ຺ລາ’’ຕິ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ອນຸນາສິກໍ ອກຕ຺ວາ ວຈນໍ ນິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕວຈນໍ ນາມ. ອິຕິ ສິຖິເລ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ຘນິຕໍ, ຘນິເຕ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ສິຖິລໍ, ວິມຸຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຄ຺ຄຫິຕໍ, ນິຄ຺ຄຫິເຕ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ອນ຺ໂຕກມ຺ມວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ທູເສນ຺ຕິ. ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອກ຺ຂເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຎ຺ຎໍ ວທຕິ, ທຸຣຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິຕເຣສຸ ປນ ທີຆຣສ຺ສາທີສຸ ຉສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ ທີຆຏ຺ຐາເນ ທີຆເມວ, ຣສ຺ສຏ຺ຐາເນ ຈ ຣສ຺ສເມວາຕິ ເອວໍ ຍຖາຐາເນ ຕໍ ຕເທວ ອກ຺ຂຣໍ ຠາສນ຺ເຕນ ອນຸກ຺ກມາຄຕໍ ປເວຓິໍ ອວິນາເສນ຺ເຕນ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ທີເຆ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຣສ຺ສໍ, ຣສ຺ເສ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທີຆໍ ວທຕິ, ຕຖາ ຄຣຸເກ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ລຫຸກໍ, ລຫຸເກ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄຣຸກໍ ວທຕິ, ສມ຺ພນ຺ເຘ ວາ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວວຕ຺ຖິຕໍ, ວວຕ຺ຖິເຕ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວທຕິ, ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ກມ຺ມວາຈາ ນ ກຸປ຺ປຕິ. ອິມານິ ຫິ ຉ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ກມ຺ມໍ ນ ໂກເປນ຺ຕິ.

ຍໍ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກຕ຺ເຖຣາ ‘‘ທ-ກາໂຣ ຕ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຕ-ກາໂຣ ທ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຈ-ກາໂຣ ຊ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຊ-ກາໂຣ ຈ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຍ-ກາໂຣ ກ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ກ-ກາໂຣ ຍ-ກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ທ-ກາຣາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ຕ-ກາຣາທິວຈນໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ກມ຺ມວາຈໍ ປຕ຺ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ວິນຍຘເຣນ ເນວ ທ-ກາໂຣ ຕ-ກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ…ເປ… ນ ກ-ກາໂຣ ຍ-ກາໂຣ. ຍຖາປາຬິຍາ ນິຣຸຕ຺ຕິໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ທສວິຘາຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕໂທເສ ປຣິຫຣນ຺ເຕນ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ. ອິຕຣຖາ ຫິ ສາວນໍ ຫາເປຕິ ນາມ.

ອສມເຍ ສາເວຕີຕິ ສາວນາຍ ອກາເລ ອນວກາເສ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຐມໍເຍວ ອນຸສ຺ສາວນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອນຸສ຺ສາວນໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອວໍ ປນ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອນຸສ຺ສາວນໂຕປິ ຈາ’’ຕິ.

໓໐໒໓. ເອວໍ ອນຸສ຺ສາວນໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສີມໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກກຖາຍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວາຕິ ຕເມວ ອຕິທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອກາທສຫິ…ເປ… ມຍາ’’ຕິ. ກມ຺ມໂທໂສເຍວ ກມ຺ມໂທສຕາ. ຕາວ ປຐມໍ.

໓໐໒໔-໗. ເອວໍ ສີມໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິໍ ອຕິເທສໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣິສວເສນ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຈຕຸວຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມປຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປກຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕຸວຄ຺ຄກຣເຓ ກມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ປກຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຕ຺ຕາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໙໗). ເອຕ຺ຖ ຈ ປກຕຕ຺ຕາ ນາມ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອນິສ຺ສາຣິຕາ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ. ກມ຺ມປຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສ ອຣຫາ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ສາມິໂນ. ນ ເຕຫິ ວິນາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ນ ເຕສໍ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ເອຕິ. ອນາຄຕາຕິ ປຣິສາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອນາຄຕາ. ຉນ຺ໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຉນ຺ທາຣຫານ’’ນ຺ຕິ ເສໂສ. ຍຖາຫ ‘‘ອວເສສາ ປກຕຕ຺ຕາ ຉນ຺ທາຣຫາ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ – ‘‘ອວເສສາ ປນ ສເຈປິ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສເຈ ສມານສໍວາສກາ, ສພ຺ເພ ຉນ຺ທາຣຫາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ກມ຺ມໍ ປນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ສມ຺ມຸຂາຕິ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ.

ຕິວງ຺ຄິໂກຕິ ກມ຺ມປຕ຺ຕານາຄມນຉນ຺ທານາຫຣຓປຏິກ຺ໂກສນສງ຺ຂາຕອງ຺ຄຕ຺ຕຍຍຸຕ຺ໂຕ. ໂທໂສ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິລກ຺ຂໂຓ. ປຣິສາຍ ວສາ ສິຍາຕິ ປຣິສວເສນ ໂຫຕິ.

ປຏິເສເຘນ຺ຕີຕິ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ທຸຕິເຍ ຈຕຸວຄ຺ຄິເກ ກມ຺ເມ ທຸວງ຺ຄິໂກ ໂທໂສ ປຣິສາຍ ວສາ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ຕຕິເຍ ຈຕຸວຄ຺ຄິເກ ປຏິກ຺ໂກໂສວ ອຕ຺ຖິ, ນ ອິຕເຣ ປຣິສໂທສາຕິ ເອກງ຺ຄິໂກ ໂທໂສ ປຣິສາຍ ວສາ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ທຸວງ຺ຄ ຍຸຕ຺ຕປຣິສາໂທສສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ເທສິຕຕ຺ຕາ ທຸວງ຺ຄ ຍຸຕ຺ຕປຣິສາໂທໂສ ‘‘ທຸຕິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ ເທສິຕຕ຺ຕາ ເອກງ຺ຄຍຸຕ຺ໂຕ ຕຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມເມວ ນຍໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄາທິສງ຺ຆຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຕິທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວໍ…ເປ… ຕິວິເຘສຸປີ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທສວຄ຺ຄວີສຕິວຄ຺ຄສງ຺ຆານໍ ຄຫຓໍ.

໓໐໒໘. ເອວໍ ຈຕູສຸ ສງ຺ເຆສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ຕິການໍ ວເສນ ປຣິສໂຕ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາທສວິຘຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖິກາ’’ຕິ. ອນຸວາເທນ ‘‘ທສ ທ຺ເວ ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ ວິຘີຍຕິ. ປຣິສາວສາ ຈຕຸຕ຺ຖິກາ ໂທສາ ທສ ທ຺ເວ ທ຺ວາທສ ສິຍຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ‘‘ວຕ຺ຖຸໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກມ຺ມໂທເສສຸ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ‘‘ປຣິສາວສາ’’ຕິ ອິທໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມານີຕິ ອປໂລກນາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິກຣຓີເຍສຸ ກມ຺ເມສຸ ປກຕຕ຺ເຕນ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕເມວ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມປຕ຺ເຕນ ກຕໍ ໂຫຕິ. ກມ຺ມປຕ຺ເຕ ປກຕຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອປກຕຕ຺ເຕນ ເກນຈິ, ເກວເລເນວ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕໍ ອປກຕຕ຺ຕກມ຺ມປຕ຺ຕລກ຺ຂຓາຠາວາ, ກມ຺ມປຕ຺ເຕນ ຈ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສ຺ສາວິຕຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສາວນໂທເສນ ວິປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ໂປຣາຓກວິນຍຘຣຕ຺ເຖຣາ ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິສງ຺ກາປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ ເອກໂຕ ກມ຺ມວາຈໍ ສາວຍນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣິວາຣາວສາເນ ປາຬິຍາ (ປຣິ. ໔໘໒ ອາທໂຍ) ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍ (ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ໔໘໒ ອາທໂຍ) ຈ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ກມ຺ມວິປຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ.